[p. 38]
gysbreght van aemstel
Het hemelsche gerecht
+ heeft zich ten lange lesten
Erbarremt over my, en mijn benaeuwde
+
vesten,
En dagelix geschrey, de bange stad ontzet.
5
De vyand, zonder dat wy uitkomst durfden hopen,
Is, zonder slagh of stoot, van zelf het veld verlopen.
+
En vlughten haestigh langs den Haerelemmer dijck.
Zoo stuift de zee voor wind met haer gedreve
+ golven.
10
Zoo zaghmen menighmael een kudde wreede wolven,
En felle tigers vlien, voor 't ysselijck geschreeuw
Van aller dieren vorst, den hongerigen leeuw,
Om niet al te levendigh en versch
+
te zijn verslonden
15
Hoe snel, hoe onverziens is deze kans gedraeit?
Van ingebeelden schrick, en uit der hand gesmeeten,
Om zonder hindernis te vlieden langs den wegh.
20
Ia op 't verjaeren zelf van 't jaerige belegh
+
Word d'afgestrede muur van 't lang belegh ontslaegen.
+
De Kermerlander had met Waterlander dier
Gezworen duizendwerf,
+ dat hy met zwaerd en vier
25
Vernielen zou eerlang
+ de menschen en
de daecken,
En tot een kerreckhof en asch en puinhoop maecken
[p. 39]
In eenen poel
5, tot wraeck van Floris hunnen heer:
Om wiens vervloeckte dood ick lijde zoo onschuldigh,
30
Als yemant lijden magh,
+ doch draegh mijn
kruis geduldigh:
Neef Velzen
6, lang
geterght, van eige wraeck geprickelt,
35
En 't schoonste voorgestelt, en eerst de zaeck
verbloemt
Zoo dra, als ick verstondt, hoe grof zy zich vergreepen,
Met den gevangen graef op Engeland te scheepen,
En sloegh dien voorslagh
+ af, ten beste
van 't gemeen,
40
En ried de ridderschap en al de groote steen
En geen uitheemsche maght noch koningen te moeien,
+
Noch overzees geweld
8 te haelen
in het land;
Veel min het hoofd des lands te helpen aen een' kant:
+
45
Waer uit een springvloed is van zwaerigheên
gesproten,
Die over steden ging en vast gebouwde sloten,
En dorpen zonder end, en menschen zonder tal,
Van allerhande staet,
+ dien 't eeuwigh smarten zal.
Noch hiel de wraeck geen' stand, en gaf zich noit te vrede;
+
50
Al had zy uitgeroit, ten negensten gelede,
+
De nieuwe riddeerschap
9 en steden in 't gemeen
Verbonden zich wel streng,
+ met diergezwooren eeden,
Handtasting
+ en
geschrift, dat zy bezeeglen deden,
55
Van nu in eeuwigheid, met onverzoenbren haet,
Aen Woerden, Velzens bloed, en Aemstel, dezen smaed
Te wreecken, en van zoen te reppen noch te roeren.
60
Te leven, en de glans des adels blijft gebluscht.
+
Hier holp geen tusschenspraeck
+
van koningen en heeren.
Men wou mijn trouwe stad noch 't onderst boven keeren,
[p. 40]
Met Burgery met al, wat my is hou en trouw.
+
De hoop was, dat de tijd allengskens slyten zou
65
De bitterheid des volx, en d'oude wrock versterven:
Waerom ick my getrooste in ballingschap te swerven
Verhoopte ick, zonder last van deze burgerije,
+
70
Te keeren in 't bezit en d'erref-heerschappije
Van Vecht en Aemstelstroom: dan laes! 't is al om niet.
+
En was 't om my alleen, het was een klein verdriet.
Ick liet my zelf van lidt tot lidt in stucken zaegen,
En nam op my alleen de gruwelixste plaegen,
75
Die oit tyran bedacht; was dan de schuld geboet,
En sprackmen daer meê vry mijn al t'onnozel bloed,
+
Mijn lieve gemaelin, en willige
+
onderzaten.
Ick wou, om hunnent wil alleen, mijn leven laeten,
Dat weet hy, die het al bezichtight
+ uit den hoogen,
En wat in duister schuilt, met zijn alzienden oogen,
Ontdeckt
+
tot op den grond, en alle harten kent.
Waerom hy oock mijn Recht gehandhaeft heeft in 't end,
85
En met den zegekrans my heerlijck
+
begenadight,
En teghens al de maght der vyanden verdaedight;
Die licht slaen in den wind van ouds genote deughd,
+
Waer aen wy volck en vorst verplichtten van ons jeughd
Zoo yvrigh, zonder oit van trouwe te veranderen.
En Kennemers in 't veld, en met geweld alom
(Hoewel door nood geparst) vervolght den adeldom,
en aller vyandschap op zijnen hals geladen.
De koning Willem
16 zou getuigen van
zijn daeden,
95
Indien hy eenmael moght verrijzen uit het graf.
Ick heb zelf Floris trouw gehandhaeft by zijn' staf,
+
Zoo lang hy zat vervooght, en niet een woord kon spreecken.
+
[p. 41]
'k Heb hem zijn vaders dood rechtvaerdigh helpen
wreecken:
En in Kazant met kracht den standaerd weghgedraegen;
+
Gezint, zijn' erfgenaem wou huwen aen den Teems,
22
105
En Vlaendren Walchren zocht te trappen met zijn rotten.
+
Oock voer ick over zee, om hem de kroon der Schotten
Ick stond den graef en 't volck ten dienst met lijf en ziel,
En noch verzaemeltmen in 't harnas zoo veel troepen,
110
Die over Amsterdam en Aemstel wraecke roepen,
En brullen nacht en dagh, en zien niet, hoe de vlam
Van dezen fellen brand haer' eersten oirsprong nam
Uit Floris geile borst, en
+ 't schandelijck
omhelzen,
En schennen van mijn nicht, die schoone bloem van Velzen;
115
't Verongelijcken
+ van den adel, in zijn Recht,
Bezworen met zijn' mond, verblinde menschen, zeght,
Indien geen wrock en wraeck uw oogen en verblinden,
Zoud ghy niet stofs genoegh tot Aemstels onschuld
+ vinden?
Hoe zochtmen hem van ouds te maecken tot een' slaef?
120
Wat leed hy niet al leeds van Bisschop
24 en van graef?
Men wou zijn loflijck bloed
+ in 't bisdom niet gedoogen.
d'Artsbisschop aen den Rijn kon met zijn nijdige
+ oogen
Niet aenzien ons geluck, gaf Gozewijn de schop,
25
En zette zijnen neef
26 den hoogen
myter op.
125
Wy streden om den staf,
+ tot datze my en Woerden,
Aen weerzy van zijn paerd, tot een triomfe voerden
In Uitrecht, met veel smaeds, van yeder aengehoort.
Men heeft my 't Vrelandsch slot ontweldight,
+ hem Montfoort.
[p. 42]
'k Beken het slot was my met voorwaerde opgedraegen;
+
130
Maer nergens om gebouwt, dan om mijn land te plaegen.
'k Heb 's graeven vangenis wel zeven jaren
27 lang
Daer ick eerst God alleen, en anders geene heeren
Noch dringtmen evenwel op my zoo stijf en straf.
Dat om zijn voordeel wrockt,
+ en wenscht mijn stercke wallen
Te slechten tot den grond, in schijn van 's graeven zaeck,
140
En weet zijn baetzucht loos te decken
+ met de wraeck,
Misbruickt hier toe den Zeeuw, de Hollanders en Vriezen,
Om door mijn grootheid niet aen eere te verliezen.
Zoo leit de zaeck by my, en daer op ga ik aen,
+
En heb in 't zwaer belegh de stormen uitgestaen,
+
145
En dagh en nacht voor aen geworstelt
+ op de
wallen:
't Vermoeide volck gesterckt, en rustigh uit gevallen:
+
Mijn' broeder Ot
31
gequetst zien sterven in mijn' schoot:
Krackeelen neer geleit:
+ in brand, in hongers nood,
Ghelijck een vader my voor 't algemeen gedraegen.
150
En noit bezweeck mijn moed in droeve nederlaegen:
Noch 'k blies my zelven op in voorspoed, noch zocht roem
In 's vyands ondergang: hoe noode ick vyand noem
Die onverzoenelijck zich tegens my verzetten,
En wenschen met mijn bloed hun blanck geweer
+ te smetten.
155
'k Vergeef hen dese feil, en die onwetendheit,
En stel my in zijn hand, die Recht van onrecht scheid,
Maer 'k zie den vader
+ daer van ons
Katuizers klooster
160
Hy schijnt om ons geluck verheughd en wel gemoed.
'k Zal best verstaen uit hem, die noit en was besproken,
+
Waerom het leger zy dus schichtigh
+ opgebroken.
[p. 43]
Willebord. Gysbreght van Aemstel.
willebord
Myn welgeboren heer, de zoete Iesus zy
Met u en uwe stadt, en sta u eeuwigh by,
165
In allerhande nood. de Broeders van ons orden
+
En ick, zijn zoo verblijd, als ofwe levend worden
Getrocken in den troon van Gods volmaeckte vreughd.
Ons klooster zingt en klingt,
+
en is niet meer verheughd
Op 't allerhooghste feest en heiligh jaergetije,
+
170
Het welck de kercke viert ter eere van Marije,
Die zuivre moedermaeghd, of Christus haeren zoon,
Die ons verloste aen 't kruis, en droegh een doorne kroon,
Als nu, om uwent wil, die van de wreede plaegen
Des goddeloozen krijghs verlost zijt en ontslaegen:
175
Nu al uw vyanden verbaest zijn doorgegaen,
+
En laeten tenten, tuigh, en hunne hutten
+ staen,
En alles, wat zy meer uw volck ten beste geven.
+
'k Geloof, Gods engel zelf die heeftze weghgedreven,
Als 't heir des Assyriers,
33 die zijn vermeetle
stem
180
Hiskia hooren liet, tot voor Ieruzalem:
Het welck in eenen nacht zoo wonderlijck verkeerde,
+
Doen een, die 't al regeert, dat stoffen
+ hem
verleerde.
Hoe menigh dreigement, en vloeck heb ick gehoort?
Wat heeftmen gift en gal gebraeckt, en brand en moord
185
Getiert, en 't gansche jaer gescholden en gekreten,
Niet anders, of zy u met tanden wouden eten?
+
d'Een zette u levend, en geketent, op een radt:
Een ander rolde u naeckt in Velzens spijckervat:
34
Een ander wou uw hoofd, uw beckeneel,
+
vergulden,
En deelden bloed voor wijn, uw vleesch voor voedzel uit,
35
En keven om 't geraemt, en dongen na
+ uw huid,
En wouden die getouwt
+ op eenen ketel spannen,
Tot endeloozen schrick van schelmen en tyrannen.
195
Maer God zy eeuwigh danck, die hunne boosheid schut.
+
[p. 44]
gijsbrecht
Dien d'opperste beschermt, die heeft een vaste stut.
Godvruchte vader, dat u God en Christus loonen,
Nadien
+ de broeders
zich met uw zoo gunstigh toonen
Te mywaert. ick vertrouw uw vierige gebeen
200
Die hebben dagh en nacht voor mijne stad gestreen,
De stormen afgekeert,
+ en 't vier van onze daecken;
Want wapens zijn onnut, zoo d'englen niet en waecken,
En 't yverigh gebed van 't geestelijcke volck.
Wat hing u over 't hoofd een zwarte en donkre wolck
205
Van zwaerigheen, terwijl hier 't leger heeft gelegen?
Ghy zijt niet misgedeelt in 's oorlooghs milden zegen.
willebord
Geen hair is ons gekrenckt, geen overlast gebeurt.
Men heeft het klooster noit in zijnen dienst
+
gesteurt.
210
De boomgaerd leed geen scha aen vruchten, noch de
vyver
Aen visschen, noch de kerck aan d'allerkleenste ruit.
36
gysbreght
Wie heeft dan des soldaets baldaedigheid
+ gestuit?
Wat hiel zoo kort in dwang
+ die breidelooze gasten?
willebord
Met geen inlegering wou Egmond ons belasten:
215
Behalven dat hy zelf en zijne lijfwacht mee
(Die altijd tuchtigh
+
is) hier nam zijn legerstee,
En boven onze poort liet aenslaen 's graeven wapen,
37
Daer wy in zekerheid gerust op moghten slaepen.
gysbreght
Dat doet my wel,
+ gelijck een
liefelijcke lucht.
220
Ick zelf en al de stadt was meest om u beducht,
En vreesden ofghe lang
+
verjaeght waert, en geplondert.
Maer vader, zegh my eens: een yeder is verwondert,
Waerom 't verbittert heir zoo onverziens
+
vertrock,
En liever niet volharde in 't opzet
+ van zijn' wrock.
[p. 45]
willebord
225
Verwonder u niet eens,
+
de nood heeft hen gedrongen.
gysbreght
Mijn burgers lagen stil, en 't leger onbesprongen.
+
willebord
Van buiten wel, maer niet van binnen, dat ghy 't weet.
Het wintert fel, wanneer 't een ondier
+ 't ander
eet:
Zoo ging 't in 't leger toe, belieft het u te hooren,
230
Al 't geen ick heb gehoort met dees mijn eigen ooren,
En met mijn oogen zelf gezien noch dezen dagh?
gijsbreght
Godvruchte vader, spreeck, ick luister na'et verslagh.
willebord
Van Amsterdam, al stil,
+ by
duister t'overrompelen,
Dat uitborst meer en meer, en yeder trock een deel
En na zijn eigen hoofd den aenslagh door te drijven.
240
Maer Diedrick stijf van kop, die nimmer luistren wil
Na reden, noch bescheid,
+ en
't veld behoud met kryten,
De Sparewouwer reus, zoo onbeschoft
+ als
groot,
In alles wat hy dreef
+ hem hulp en
bystand bood,
En dreef
+ hem met
een vuist, dat hy een wijl ter aerde
In zwijm lagh en voor dood. die moedwil en die hoon,
Den veldheer aengedaen, ging velen aen hun kroon,
+
En zonder het ontzagh des reuzen fel gebeten,
+
250
Men had malkanderen terstond in 't hair gezeten,
[p. 46]
Men raesde een heele weeck. de haet, het misverstand,
+
Men vreesde min de stad, en meer verraed van binnen:
255
Tot dat al d'oversten verzaemelden heel stil
In 't klooster, dezen dagh, tot slechting van 't geschil:
Doch al vergeefs: men was veel eer gezint te vechten,
En dees oneffenheid
+ met degens
te beslechten,
260
Ick trad'er in den hoop, gelijck ick zomwijl plagh,
En sprack hen toe, en brogt aldus hen aen 't bedaeren:
In onderlingen peis, het eenigh dat 'er magh
Uw' vyand, wie 't oock zy, gedijen tot ontzagh.
+
265
De tweedraght is een pest, die allen staet te schroomen.
+
Gedenckt dat u de stad, die 't rieckt,
+ op 't lijf zal koomen.
Wat middel is' er, om den Aemstel 't hooft te bien,
Nu elck, wantrouwigh, d'een na d'ander om moet zien?
+
Ghy zijt, aleer men 't gist, geslaegen of gevangen.
270
Wanneer de harder dwaelt, wat pad, wat rechte gangen
Kan d'arme kudde gaen? dus maeckt een kort besluit.
En keert van waer ghy quaemt. waer toe veel wercks begonnen?
Berockent zoo veel spels,
+ als
't niet word afgesponnen?
275
Ick merckte dat mijn raed niet weinigh en vermoght.
+
Men nam mijn woorden in. zy kregen achterdocht,
+
En dat de burgery en landzaet
+ uit moght
vallen.
Daer liep een klein gerucht, ghy waert al op de been.
280
De doodschrick quam 'er in. men ruckte 't heir by een.
+
Men brack al heimlijck op, en zonder eenigh teecken
Van horen en trompet, of hut in brand te steecken.
gijsbreght
Ghy hebt de stad, en my geen kleinen dienst gedaen:
Een deughd,
+ die nimmer zal
uit mijn gedachten gaen.
285
Gedenck my in 't gebed, voor uw autaer, ten goede.
[p. 47]
willebord
De lieve Iesus neem u eeuwigh in zijn hoede.
Arend van Aemstel. Gijsbreght van Aemstel. Vosmeer
arend
Heer broeder zijt gerust, en luid van vreughd de klocken.
arend
Ontrent een booghscheut weeghs aen geen zy
+
Slooterdijck.
gijsbreght
290
Hoe ging 't u op den toght?
arend
Zy
stoven algelijck
Voor uit,
+ als voor den wolf een kudde onnoosle schaepen.
Mijn volck hoefde op dien toght geweer noch eenigh waepen,
+
En keert met rijcken buit. de Kermers scheenen stom:
Want hoemen 't vechten zocht, zy zagen niet eens
+
om,
295
En reckten vast hun pad,
+ van doodzen schrick bezeten.
gijsbreght
Noit kraeide haen, als hem de kam was af gebeten.
Een dogh en baste
+ noit, maer droop,
als hy 't verloor,
Met ingetrocken staert, en hangende ooren, door.
+
[p. 48]
vosmeer
Heer
Gijsbreght, strafme vry.
+
Ick ben van 's vyands volck, en waerdigh
+ om te
sterven.
'k Heb meê gezocht uw stad en burgers te bederven,
+
En duizendmael verdient een schandelijcke dood.
310
Ick geef my in uw hand, geparst door hoogen nood.
Mijn ramp wil
+ Kennemer en
Waterland behaegen:
Maer 'k zal de dood van u met minder pijn verdraegen
Dan van mijn eigen volck, dat zich ondanckbaer toont,
En mijn' getrouwen dienst zoo onrechtvaerdigh loont.
gijsbreght
315
Wat zijtghe voor een gast?
+ Of in wat land
geboren?
vosmeer
Te Haerlem opgevoed. 'k ontliep mijn' oudren vroegh.
Mijn vader vielme hard, want ickme paslijck
+ droegh.
'k Heb al mijn leven lang gevolleght vreemde Heeren,
320
En buiten moeten 't geen ick t'huis niet woude leeren
De bittere armoe heeft mijn herssenen gewet.
'k Heb menigh stuck verziert, en 't lijf daer na gezet,
+
En door een anders scha eens mijn fortuin te maecken:
325
Maer altijd heeftze
44my den rugge toegewent;
Doch noit zoo dwars
+ als lest. het
noodlot, ick beken 't,
Is stercker dan de mensch, of zijn geboortestarre.
En of ons brein yet bouwt,
+ dit stoot het al om verre,
Met eenen dartlen voet.
+ met wat een listigheyd
330
Met wat een' rijpen raed was d'aenslagh aengeleit,
+
Om te vermeesteren uw lang bestormde muuren.
Zoo Vosmeer na zijn' zin dat schip had mogen stuuren,
45
Gelijck het by hem lagh,
+ zy hadden, het is waer,
Gewonnen in een uur door list, dat in een jaer
335
Door uiterlijck geweld noch stormen werd verovert.
Het schijnt dat d'oversten verblind zijn en betovert.
[p. 49]
vosmeer
Nu ben ick ymmers van Hollands
+ dieren eed,
En Egmond kan my hier niet heeten
+ of
verbieden.
340
Hy dreightme met de dood, en parstme hier te vlieden.
Heer Gijzelbreght
46, gena. ick geef my in uw schut.
Ghy kuntme, wiltghe slechs, een vriend en vader strecken,
+
Nadien
+ ick u 't
verraed volkomen wil ontdecken,
345
En hoe 't geschoren lagh
+ in
's krijgs geheimen raed,
Tot ondergang van u, en uwen heelen Staet.
gijsbreght
Ontbind den knecht, zoo magh
+ hy onverhindert
spreecken.
vosmeer
Nadien
+ met storm op
storm, en endeloos gevecht,
350
Het heele ronde jaer, niet meer was uitgerecht
+
Dan moeite en volck gespilt, en tijd onnut versleten:
Het welck zoo menighmael den veldheer werd verweten;
Zijn eer en eed, hy had zijn ancker lang gelicht:
+
355
En och, of 't waer gebeurt een goede wijl
+ te voren,
My waer dit ongeluck, noch onheil niet beschoren:
Want 't is een maend geleen, dat ick hem heimlijck ried
Te maecken, op mijn woord,
+ een ende van 't
verdriet,
En zoo hy was gezint een luttel volx te waegen,
360
Ick wou hem in de stad op bey mijn handen draegen,
+
En stappen zelf voor aen, en maecken hen het spoor.
Ick opende mijn wit,
+ en sloegh het middel voor.
'k Had zomtijds door de graft, by duyster nacht, gezwommen,
En al de wacht bespied, en 't groot rondeel
48beklommen,
[p. 50]
365
Dat aen den hoeck van 't Y uw stercke stad bewaert.
+
Recht waterpas, zoo stil, dat niemant my zou hooren.
Wanneer nu door de breuck
+ een krijgsman
heenen moght,
De graft, daerze ondiepst is, met rijs
+ op Kersnacht
dammen,
En kruipen in 't rondeel, om d'eerste
+ poort
te rammen,
Als d'afgewaeckte
+ wacht gevelt lagh en vermoort.
Het heir dan over dam, en door geramde poort,
375
Aen 't nederhouwen, wat op straet zich openbaerde,
+
Terwijl de burgery kappel en kerck bewaerde.
+
En 't was te nacht de tijd, en vraeghtghe na bewijs?
Het welck men door de vlught verzuimt
+ heeft
en vergeten.
380
Wat werdt 'er niet al tijds met kibbelen versleten?
De hoofden laegen vast
+ ellendigh over
hoop.
Men schoof de schuld op my. 'k had menschen vleesch goed koop:
+
Dat ick het volck zoo licht zou op de vleeschbanck brengen,
385
En jagen in hun dood. dus ging 't aen d'eene zy:
Aen d'andre stemdemen eendraghtelijck met my:
Terwijl
+ verliep de
kans, en d'aenslagh die bleef steecken.
Doen zochtender een deel hun leed aen my te wreecken.
Daer quamen, zonder slot,
+ veel klaghten
t'mijnen last.
390
Ick was een tovenaer, en daer op raeckte ick vast.
+
En most door pijn geparst, al 't opgedichte melden.
+
Men doemde my ter dood, en heden zou 't my gelden:
+
Maer gistren avond brack een vriend mijn boeien los.
Ick vlughte langs den dijck, gelijck een hollend ros,
395
Doch hielt
+ 'er niet, uit
angst van 't leven te verliezen.
Ick sloegh ter zijen af, en schoot 'er in de biezen,
En stack
+ in diep
moerasch al den verleden nacht.
Zy
52 trocken my voorby. ick hielme stil, en zagh 't;
Tot dat uw burger quam de Kermers na gevlogen.
400
Ick riep om hulp, en werd uit het moerasch getogen:
+
[p. 51]
Want anders was ick daer gebleven en versmoort.
Doch zoo ick sterven moet, 'k wil liever voor uw poort,
+
Aen wie ick 't heb verdient, dit lastigh
+
leven laeten,
Dan by mijn eigen volck, die my met onrecht
+
haeten.
gijsbreght
405
Ga heen, ick schenck u 't lijf.
+ 't en is geen
straffens tijd.
Wy zijn van onsen hals de groote vyand quijt.
'k Ontfang u in mijn dienst, en zal u wel betaelen.
Ga help terstond het rijs en 't Zeepaerd binnen haelen.
De kou begint, en is nog veer van haer vertreck.
Zoo kunnen zy hier mee de vesten niet verrasschen.
Ick hoor de Goyer doet de waerheid niet te kort,
Om daar gezangen op te speelen,
Tot lof van God, die op zijn' troon
Gezeten is, zoo hoogh en heerlijck;
+
Van waer hy zien kon, hoe begeerlijck
+
Hoe wraeck met zwaerden en met speeren
Der schoone en wijd vermaerde stad,
En rucken door geweld van benden
+
425
Der vesten gordel
60 van haer lenden
En schenden d'edele en getrouwe,
62
[p. 52]
Gelijck de schender
63 Velzens vrouwe,
Wel ruim zoo waerdigh als Heleen
430
Den brand van een herboren Troje,
64
Na datmen jaeren heb gestreen.
Die Gijsbreghts stad ter neer wou ploffen.
+
435
En om haer' muur zijn armen slaen?
Wat ydle
+ schrick
heeft hem geslaegen?
Wat ydle vreeze magh hen jaegen,
Die nu met schande strijcken gaen?
+
440
Te danssen, en te bancketteeren,
En met een' uitgelaeten geest
Dees blijschap aen de vreughd te huwen,
+
Die vrolijcke englen ons vernuwen
+
Met zang, op Gods geboortefeest.
445
Treck in, o Aemstel, treck nu binnen,
Die zonder slagh
68kunt overwinnen.
Treck in, o braeve burgery,
Die u zoo moedig hebt gequeten.
69
Geen eeuw en zal uw eer vergeten.
450
De hemel sta u eeuwigh by.
+Het [...] gerecht: het goddelijk
bestuur
+benaeuwde: nauw ingesloten
1volx: Het volk omvat allen die in de
belegerde stad aanwezig waren, d.w.z. een ruimere groep dan degenen die het
Amsterdamse burgerrecht bezaten.
+mijn volx gebed: het gebed van mijn
volk
+is ... verlopen: heeft
geruimd
2Mijn broeder: Arend van Aemstel, de
onderbevelhebber van de krijgsmacht van de Aemstels.
+neemen [...] wijck: zoeken zonder
ophouden een goed heenkomen
+gedreve: opgestuwde
+al [...] versch:levend en wel
+Van: door
+aes: voedsel, buit
3Alhier: Gysbreght wijst op het terrein
ten oosten van de Haarlemmerpoort, van waaruit hij -in de verbeelde situatie-
met de zijnen naar buiten is getreden.
+alsins: overal
+wapens en geweer: alle soorten
wapentuig
+verbaest: in paniek
+'t jaerige belegh: het beleg dat een
jaar geduurd heeft
+ontslaegen: verlost
4het gansche land: het gansche land
bestaat uit Holland-West-Friesland en Zeeland, de twee staten onder gezag van
de Hollandse, sinds 1299 Henegouwse graaf (zie ook vs. 141).
+waegen: met ophef spreken
+dier [...] duizendwerf: met duizend
man een dure eed gezworen
+eerlang: weldra
+erf: grondgebied
+delven: begraven
5poel: de poel is ook letterlijk de
moerasgrond waarop Amsterdam gebouwd was en waarin men de stad weer wilde laten
wegzinken.
+magh: kan
+Of zoo: maar indien
+heeft [...] gemist: heb ik ongelijk
gehad
+onnozelheid: een zuiverheid van
gemoed
+argh: boos opzet
6Neef Velzen: Geeraerdt van Velsen was
getrouwd met Machteld van Woerden, het nichtje van Gijsbreght.
7Woerden: Herman van Woerden, de vader
van Machteld, was een zwager van Gijsbreght.
+gewickelt: betrokken
+verdoemt [...] glimp: fraai verhuld in
bedrieglijke schone schijn
+wit verdoemd: bedoeling
veroordeeld
+voorslagh: plan
+roepen: bijeen te roepen
+moedwil: willekeur
+te moeien: erin te
betrekken
8overzees geweld: Velsen en Woerden
wilden een krijgsmacht van de Engelse koning te hulp roepen.
+te [...] kant:uit de weg te
ruimen
+Van [...] staet: zonder onderscheid
van welke rang of stand dan ook
+gaf ... te vrede: was
bevredigd
+gelede: graad
+bestond: tot ... behoorde
+maeghschap: familie
9nieuwe ridderschap: de nieuwe adel was
door Floris V tot ridder geslagen, in tegenstelling tot de oude adel waartoe
Gysbreght c.s. behoort.
+Verbonden [...] streng: sloten zich
aaneen in een sterk verbond
+Handtasting:handslag
+zit verdruckt: houdt zich
gedekt
+schild [...] voeren: het familiewapen
niet in het openbaar te dragen
+geeft [...] lot: brengt vrijwillig
belasting op
10En geeft [...] lot: door belasting te
betalen verzwijgen de Aemstels c.s. dus het recht op belastingvrijheid dat de
adel indertijd bezat.
+gebluscht: in duisternis
verborgen
+tusschenspraeck: bemiddeling