+

+ Naar de uitgave van 1682 = 1650. Die van 1736 heeft in 't opschrift de bijvoeging: Tot verdediging van Godts beschreven Woord overeenkomstig de eerste uitgave: Antidotum. Tegen het vergift der geestdryvers. Tot verdedigingh van Godts beschreven Woord. 2 Van 't (= 1736.)

Geneesdrank der Geestdrijveren *.

Godts woort gegoten wort in allerhande vormen

Van wispelturig brein; een Kristen door veel stormen

Beproeft en afgemat: nae 't een volght 't ander wee.

De waerheit, als een rots, in 's weerelts wilde zee,

[p. 13]

  +

5
De woeste baren stuit der zinnen, die oneven *

Dus worden van den wint der leeringen gedreven.

't Vernuft, dat nimmer rust, maer by verandring leeft,

Noch heden dezen dagh Geestdrijvren voetzel geeft;

Een schadelijke pest, al lang van d' oude Vaderen *

10
Gepleistert en geheelt in hun beschreve bladeren;

En weder op een nieuw * naer deze kust gewaeit,

Gekoestert en gequeeckt, en yverigh gezaeit

Van menschen, zonder geest, van droomers, en profeten,

Van zienders, met den geest der dwalingen bezeten,

15
Tot lant- en zielbederf, dewijl 's Geestdrijvers vier

Verteert het hoogh gezagh van 't Godtgewijt papier;

Als hy vermeten * drijft, en listigh pooght te planten,

Dat niemant als * Godts woort 't geschrift van Godts Gezanten *

Omhelzen magh, maer eer den Geest die heimlijk blaest,

20
En 't Kristbetrouwend hart met zeldzaeme inspraek aest *.

Op dat dees logentael bet * waerheit zoude schijnen,

Leent hy getuigenis van Epikurus * zwijnen,

En smaelt op 't heiligh boek, en raet ons op den leest

Te schoeien van een drift *, en innerlijken geest,

25
Waer door nootzaekelijk wie drinkt uit dezen beker

Zijn vastigheit verliest, en tuimelt gansch onzeker;

Gelijk een dronkebol, verzopen in den wijn,

Waent, dat de weerelt draeit, vermits zijn herssens zijn

Bestoven * van de most *; of als een kiel, van vlagen

30
En buien overheert *, als 't roer is afgeslagen,

Op 's wints genade drijft; of als een wandelgast *,

Die zijnen leitsman mist, den wegh zoekt by den tast:

Want maekt men 't eeuwigh woord een ieders innevallen,

+ 6 Steeds. 7 rust nimmermeer... maer in (=1736). 8 En noch o dese tijd Geestdryvers. 9 voor lang... vaders. 10 door hun geschreven bladers. 11 Nu weder van den Ryn na. 15 vermids. 16 d'aensienlyckheyd... pampier. 17 in twijffel treckt... soeckt. 19 sal. 20. En 't geloovigh hert. 25 die. 26 gants. 28 omdat. 31 op Gods. 32 derft. 33 's Heeren woord, elx menschelycke invallen.

[p. 14]

  +

Zoo is het allerley, zoo raekt het hooft aen 't mallen;

35
Zoo krijght de dwaling kracht, die anders is onnut:

Zoo breekt al d' afgront * uit, dan komen uit dien put

De Razerijen * voort, die onlangs uitgelaten,

Met tortsen * moedernaekt vervulden merkt en straten;

En Kristus wort een klucht, daer ieder van gelooft

40
Al wat hem schiet en maelt in 't los en breinloos hooft;

Zoo staen de Kerken leegh, en niemant van de leken

Den Bybel geeft gehoor, maer acht het Zondaghspreken

Voor louter letterwerk, en prijst den Predikant

Den wonderbaren Geest, geboren in 't verstant;

45
Is wetender dan zy, die in Godts naem voorheenen,

Als lichten onder Joôn en Heidenen verschenen,

Bevestighden hun leer en ampt door 't perkement,

Waer in des hemels wil met lettren staet geprent,

En porden ieder een aendachtelijk te letten,

50
Niet op een spook des Geests, maer op beschreve wetten,

En uit der Priestren mont, op pene * van den ban,

Te leeren Moses last, te smaeken hemelsch man *;

Verboden streng en scherp der zielen dorst te laven

Uit putten, die 't vernuft gedicht had en gegraven.

55
Zo die Godts aenschijn zagh ons tot Godts woort vermaent;

Dat bezicht als zijn zwaert; hoe ydel, hoe verwaent

Is hy, die dompen * wil de goddelijke lampen,

En dwalen in een' nacht, vol nevelen en dampen,

Gestegen in het brein, dat altijt suft en waelt *,

60
En daer de blinde waen slechts doode beelden maelt,

En oordeelt Geest en Godt wat zijn gepijns verwildert

In 't bekkeneel * begrijpt, en zich voor oogen schildert,

Als een krankzinnigh mensch, die zijn gedachten pijnt *,

En raest, en slaet geluit op al wat hem verschijnt.

+ 34 veelderley... 't verstand. 35 voormaels was. 36 de Duyvel los; soo. 38 Razernyen. 38 fackels (1707, 1736 markt). 41 Tempels. 42 sondaegs preken. 45 Is wyser als die geen, welcke. 48 letters. 50 beschreven. 56 sweerd... en verwaent. 57 wil soo. 59 in een hoofd. 61 al wat 't ghepeyns. Begrypt in 't beckeneel.

[p. 15]

  +

65
Noch * kan dit zotte volk zijn' moetwil niet bedwingen,

Maar berst tot schelden uit, en oordeelt poppedingen *

Den waren Godesdienst, Godts woorden zonder kracht,

En letters zonder ziel, een donkre helsche gracht *,

Den stoel van Lucifer *, een deur van ketteryen,

70
En baent aldus het padt tot duizent razernyen.

Die redelijker schijnt, treet wat bedekter voort,

Acht eigentlijk den zin der Schrift niet Godes woort,

Maer een getuigenis van 't eeuwigh woort daer boven,

Den rijk gezalfden zoon, dien alle tongen loven;

75
Hy draeft hier op zoo hoogh, dat wie dit niet bestemt *.

Is Nikodemus' knaep, van 't ware licht vervremt,

Heeft Zwenkvelt * a noit gesmaekt, die hooger was gestegen.

En hoorde een stem des troosts, langs ongemeene wegen.

Dus vecht hy met zijn schim te * dertel, en te trots:

80
Want wie ontkent * Godts woort te zijn den zoone Godts,

Die 's Vaders wil verklaert, uit zijnen schoot komt dalen,

En leert hoe Godt door hem laet zijn genade stralen

Op 't menschelijk geslacht? doch hierom niettemin

En laet het heiligh boek, of liever Godes zin,

85
Door letters uitgedrukt niet na Godts woort te wezen.

Hetzy wy 's hemels wil dan in den Bybel lezen,

Of hooren Kristus zelf, of die hy herwaert zent;

Het is een zelve * woort, en wort 'er voor gekent,

Dat op verscheide wijs hy ieder laet betuigen,

90
By monde, of by geschrift, om 't harde hart te buigen

Tot zijn gehoorzaemheit. Dit woort dan in der daet

Een' hamer is gelijk, die rots * in stukken slaet;

+ 65 syn hoovaert. 70 alsoo den. 72 Schrifts sin niet voor 't waerachtigh. 74 't Welck de Gesalfden. 75 Ja draeft... wie sulx. 76 maet, en blijft van 't licht. 79 wat dertel en wat. 80 de sone. 81 en uyt syn. 83 Maar daerom niet te min. 86 't Sy of wy 's Heeren. 88 't wort. 89 verscheyden wijse. 90 't sondich hert. 92 Gelyck een hamer is... rotsen st.

a Kasper Zwenkvelt (oude kantteek.)

[p. 16]

  +

Een scherp tweesnedigh * zwaert, Godts kracht, en eene lering,

Waer door Godt krachtig werkt gemoet- en zielsbekering;

95
Het zaet, dat ons herbaert; een levendige spijs;

Een licht op Davids padt; een Kristensch Paradijs:

Een bron, die overvloeit van geestelijke gaven.

't Vermagh wat meer dan slechts het ruighste te beschaven

Gelijk de timmerman bereit een vlak panneel,

100
En schaeft het om de verf 't ontfangen van 't penseel.

De dichter a der Hebreen draeft * hooger in zijn dichten,

Hy leert dat Godes wet onze oogen kan verlichten;

Den dwazen wijsheid leert en in benaeutheits graf

De droeve ziel vertroost. 't Is 's Konings schat en staf.

105
Wij willen met dien staf ons op den wegh begeven.

Gaen wandelen getroost naer 't eeuwighdurend leven,

En schuwen Zwenkvelts geest, die op zijn dromen pocht,

En in 't onzeker tast, en schermt, als in de locht.

+ 93 Ja een tweesnydend sweerd, een kracht Gods, en een. 94 hy. 95 't Zaed dat ons wederbaert. 96 Christen. 97 overloopt. 98 Wat meerder het vermagh als 't r. slechts beschaven. 99 een t. 100 En effent... verw... pinceel. 101 roemt anders 102 levert wijs. 104 Vertroost het bangh gemoed. 105 die. 106 En wandelen... na 't altijt. 107 schouwen... van sijn. 108 en vecht.

a David, (oude kantteek.)

+	+ Naar de uitgave van 1682 = 1650. Die van 1736 heeft in 't opschrift de bijvoeging: Tot verdediging van Godts beschreven Woord overeenkomstig de eerste uitgave: Antidotum. Tegen het vergift der geestdryvers. Tot verdedigingh van Godts beschreven Woord. 2 Van 't (= 1736.)
Geneesdrank der Geestdrijveren . Godts woort gegoten wort in allerhande vormen Van wispelturig brein; een Kristen door veel stormen Beproeft en afgemat: nae 't een volght 't ander wee. De waerheit, als een rots, in 's weerelts wilde zee, [p. 13] + 5 De woeste baren stuit der zinnen, die oneven Dus worden van den wint der leeringen gedreven. 't Vernuft, dat nimmer rust, maer by verandring leeft, Noch heden dezen dagh Geestdrijvren voetzel geeft; Een schadelijke pest, al lang van d' oude Vaderen * 10 Gepleistert en geheelt in hun beschreve bladeren; En weder op een nieuw * naer deze kust gewaeit, Gekoestert en gequeeckt, en yverigh gezaeit Van menschen, zonder geest, van droomers, en profeten, Van zienders, met den geest der dwalingen bezeten, 15 Tot lant- en zielbederf, dewijl 's Geestdrijvers vier Verteert het hoogh gezagh van 't Godtgewijt papier; Als hy vermeten * drijft, en listigh pooght te planten, Dat niemant als * Godts woort 't geschrift van Godts Gezanten * Omhelzen magh, maer eer den Geest die heimlijk blaest, 20 En 't Kristbetrouwend hart met zeldzaeme inspraek aest . Op dat dees logentael bet waerheit zoude schijnen, Leent hy getuigenis van Epikurus * zwijnen, En smaelt op 't heiligh boek, en raet ons op den leest Te schoeien van een drift , en innerlijken geest, 25 Waer door nootzaekelijk wie drinkt uit dezen beker Zijn vastigheit verliest, en tuimelt gansch onzeker; Gelijk een dronkebol, verzopen in den wijn, Waent, dat de weerelt draeit, vermits zijn herssens zijn Bestoven van de most ; of als een kiel, van vlagen 30 En buien overheert , als 't roer is afgeslagen, Op 's wints genade drijft; of als een wandelgast *, Die zijnen leitsman mist, den wegh zoekt by den tast: Want maekt men 't eeuwigh woord een ieders innevallen,	+ 6 Steeds. 7 rust nimmermeer... maer in (=1736). 8 En noch o dese tijd Geestdryvers. 9 voor lang... vaders. 10 door hun geschreven bladers. 11 Nu weder van den Ryn na. 15 vermids. 16 d'aensienlyckheyd... pampier. 17 in twijffel treckt... soeckt. 19 sal. 20. En 't geloovigh hert. 25 die. 26 gants. 28 omdat. 31 op Gods. 32 derft. 33 's Heeren woord, elx menschelycke invallen.
[p. 14] + Zoo is het allerley, zoo raekt het hooft aen 't mallen; 35 Zoo krijght de dwaling kracht, die anders is onnut: Zoo breekt al d' afgront * uit, dan komen uit dien put De Razerijen * voort, die onlangs uitgelaten, Met tortsen * moedernaekt vervulden merkt en straten; En Kristus wort een klucht, daer ieder van gelooft 40 Al wat hem schiet en maelt in 't los en breinloos hooft; Zoo staen de Kerken leegh, en niemant van de leken Den Bybel geeft gehoor, maer acht het Zondaghspreken Voor louter letterwerk, en prijst den Predikant Den wonderbaren Geest, geboren in 't verstant; 45 Is wetender dan zy, die in Godts naem voorheenen, Als lichten onder Joôn en Heidenen verschenen, Bevestighden hun leer en ampt door 't perkement, Waer in des hemels wil met lettren staet geprent, En porden ieder een aendachtelijk te letten, 50 Niet op een spook des Geests, maer op beschreve wetten, En uit der Priestren mont, op pene * van den ban, Te leeren Moses last, te smaeken hemelsch man ; Verboden streng en scherp der zielen dorst te laven Uit putten, die 't vernuft gedicht had en gegraven. 55 Zo die Godts aenschijn zagh ons tot Godts woort vermaent; Dat bezicht als zijn zwaert; hoe ydel, hoe verwaent Is hy, die dompen wil de goddelijke lampen, En dwalen in een' nacht, vol nevelen en dampen, Gestegen in het brein, dat altijt suft en waelt , 60 En daer de blinde waen slechts doode beelden maelt, En oordeelt Geest en Godt wat zijn gepijns verwildert In 't bekkeneel begrijpt, en zich voor oogen schildert, Als een krankzinnigh mensch, die zijn gedachten pijnt *, En raest, en slaet geluit op al wat hem verschijnt.	+ 34 veelderley... 't verstand. 35 voormaels was. 36 de Duyvel los; soo. 38 Razernyen. 38 fackels (1707, 1736 markt). 41 Tempels. 42 sondaegs preken. 45 Is wyser als die geen, welcke. 48 letters. 50 beschreven. 56 sweerd... en verwaent. 57 wil soo. 59 in een hoofd. 61 al wat 't ghepeyns. Begrypt in 't beckeneel.
[p. 15] + 65 Noch * kan dit zotte volk zijn' moetwil niet bedwingen, Maar berst tot schelden uit, en oordeelt poppedingen * Den waren Godesdienst, Godts woorden zonder kracht, En letters zonder ziel, een donkre helsche gracht , Den stoel van Lucifer , een deur van ketteryen, 70 En baent aldus het padt tot duizent razernyen. Die redelijker schijnt, treet wat bedekter voort, Acht eigentlijk den zin der Schrift niet Godes woort, Maer een getuigenis van 't eeuwigh woort daer boven, Den rijk gezalfden zoon, dien alle tongen loven; 75 Hy draeft hier op zoo hoogh, dat wie dit niet bestemt . Is Nikodemus' knaep, van 't ware licht vervremt, Heeft Zwenkvelt a noit gesmaekt, die hooger was gestegen. En hoorde een stem des troosts, langs ongemeene wegen. Dus vecht hy met zijn schim te * dertel, en te trots: 80 Want wie ontkent * Godts woort te zijn den zoone Godts, Die 's Vaders wil verklaert, uit zijnen schoot komt dalen, En leert hoe Godt door hem laet zijn genade stralen Op 't menschelijk geslacht? doch hierom niettemin En laet het heiligh boek, of liever Godes zin, 85 Door letters uitgedrukt niet na Godts woort te wezen. Hetzy wy 's hemels wil dan in den Bybel lezen, Of hooren Kristus zelf, of die hy herwaert zent; Het is een zelve * woort, en wort 'er voor gekent, Dat op verscheide wijs hy ieder laet betuigen, 90 By monde, of by geschrift, om 't harde hart te buigen Tot zijn gehoorzaemheit. Dit woort dan in der daet Een' hamer is gelijk, die rots * in stukken slaet;	+ 65 syn hoovaert. 70 alsoo den. 72 Schrifts sin niet voor 't waerachtigh. 74 't Welck de Gesalfden. 75 Ja draeft... wie sulx. 76 maet, en blijft van 't licht. 79 wat dertel en wat. 80 de sone. 81 en uyt syn. 83 Maar daerom niet te min. 86 't Sy of wy 's Heeren. 88 't wort. 89 verscheyden wijse. 90 't sondich hert. 92 Gelyck een hamer is... rotsen st. a Kasper Zwenkvelt (oude kantteek.)
[p. 16] + Een scherp tweesnedigh * zwaert, Godts kracht, en eene lering, Waer door Godt krachtig werkt gemoet- en zielsbekering; 95 Het zaet, dat ons herbaert; een levendige spijs; Een licht op Davids padt; een Kristensch Paradijs: Een bron, die overvloeit van geestelijke gaven. 't Vermagh wat meer dan slechts het ruighste te beschaven Gelijk de timmerman bereit een vlak panneel, 100 En schaeft het om de verf 't ontfangen van 't penseel. De dichter a der Hebreen draeft * hooger in zijn dichten, Hy leert dat Godes wet onze oogen kan verlichten; Den dwazen wijsheid leert en in benaeutheits graf De droeve ziel vertroost. 't Is 's Konings schat en staf. 105 Wij willen met dien staf ons op den wegh begeven. Gaen wandelen getroost naer 't eeuwighdurend leven, En schuwen Zwenkvelts geest, die op zijn dromen pocht, En in 't onzeker tast, en schermt, als in de locht.	+ 93 Ja een tweesnydend sweerd, een kracht Gods, en een. 94 hy. 95 't Zaed dat ons wederbaert. 96 Christen. 97 overloopt. 98 Wat meerder het vermagh als 't r. slechts beschaven. 99 een t. 100 En effent... verw... pinceel. 101 roemt anders 102 levert wijs. 104 Vertroost het bangh gemoed. 105 die. 106 En wandelen... na 't altijt. 107 schouwen... van sijn. 108 en vecht. a David, (oude kantteek.)