[p. 64]

 +  
 +  Oorspr. uitg. 3 Doen... harten. 6 tot (= Am. ed.) 7 doen. 10 wt. 17 beyde C.

Haec Libertatis Ergo.

 Pappiere gelt *, geoffert op het autaer * der Hollantsche vryheit  a  .
 
 Het jaergetijdig * feest  b  , in Wijnmaent, by den Rijn,
 Vernieut die burgery, hoe groot die vreught most zijn,
 Toen Godt ter harte nam het uitgemergelt Leiden,
 En met den Noordwint joeg een' springvloet * op de weiden:
5
 Waerom Baldeus *, ziende alle ons galeien *vlot,
 Zijn schanssen gaf ten buit den Amirael Boisot.
 Toen was 't: matroozen roeit, en vreest geen Spaensche fuiken *:
 Vaert rustigh * in den mont der hongerige buiken;
 Smakt broot en haring toe, en wat tot voetzel strekt!
10
 't Scherminkels * heir viel uit, 't geraemt met vel gedekt;
 Het dor gebeent, zoo lang met ratten, katten, honden,
 En paardevleesch gespijst, verwoet en ongebonden,
 Inslikte zonder maet het geen de hemel gaf,
 En al de stadt verrees, als uit een open graf.
15
 De glori van 't ontzet zy Gode toegezongen,
 En eeuwigh niettemin leef, op der vromen tongen,
 De prijs van Van der Werf, die bey de Catoos * tart:
 Een Burgermeester *, die den moedt van Burgerhart  c  ,
 (Die Hollant geen slaevin wou laeten van den Tiber),
20
 Geërft heeft, en gestuit de stormen van den Iber *,
 a  Dusdanige penningen zijn te Leyden gemunt, gedurende het belegh, tot onweêrspreeckelijk bewijs, dat men voor Vaderlandt en Vryheyd gevochten heeft, en niet om de Gommaristen beuls te maecken over het geweten van andere Christenen. (Aant. der 1e uitg.)
 b  De nagedachtenis van 't wonderlijck * ontzet, viert men jaerlijcks te Leiden, den derden van Wijnmaendt. (id.)
 c  Claudius Civilis, die de Roomsche macht gestuit heeft, gelijk Van der Werf de Spaensche. (id.)


[p. 65]

 
  +  
 Van pest en oproer, en gestrenge hongersnoot,
 En voor stadts Vrijheit zich geoffert aen de Doot.
 Hoe sprak hy tegens hen, die door 't lang vasten kreeten,
 En toonden 't mager lijk *, al raezende en bezeten:
25
 Mijn eedt verplicht mijn trou. 'k Ontzeg u dezen eisch;
 Indien u honger perst, slaght my, en eet mijn vleisch!
 Zoo kaetst een rots * te rug 'tgewelt der woeste golven;
 Zoo vrijdt * een harders hart zijn kudde voor de wolven.
 Verwerf, o Van der Werf! * dien wel verdienden krans,
30
 Verleenme dichtens stof, en geef mijn vaerzen glans.
 Het lustme nu den naem der helden te ververschen,
 In 't aengezicht van die op hunne tanden knerssen,
 En Hollant poogen, nae 't verschoppen * van den Graef *,
 Te maeken schandelijk een' tienmael snooder * slaef  a  .
35
 O Heldt! die met uw bloet den burgerbrant * wout blusschen,
 Indienge nu uw bloet * geschopt * zaeght van het kussen *,
 Vervloekt, vervolght, en van verradery betight,
 En op ons vry autaer * de tiranny gesticht;
 Gy zout uwe oogen noch uwe ooren nau gelooven.
40
 Wy klaegen 't Godt, en u, en roepen 't voor den dooven *:
 Wat uiterlijk gewelt niet winnen kon op 't lant,
 Wort onder dekzel van een zuiver' Predikant.
 Behendigh ingevoert met ongestuimigh * woelen.
 De Helhont * buldert, door 't Orakel * van de Doelen  b  
45
 Met maght gewapent: en het Trentische * besluit
 Wort op den titel van hervorming ingekruit.
 De spiegels van de deught zijn martelaers t'Athenen *  c  !
 +  21 gestrengen (= Am. ed.) 26 parst. 31-32 vervarschen, knarssen. 33 na 't. 39 nocht. 44 De Duyvel raeskalt.
 a  Beter verheert *, als verboeft. (id.)
 b  Het Synode is te Dordrecht op de Doelen * gehouden, daer de Christenen verdoemt werden, die Duyvels eigenschappen Gode niet darren * toeschrijven. (id.)
 c  Hogerbeets, d'oprechtigheyd self, en sijne getrouwe gemaelin, die degelijcke ziel, sijn in eeuwige gevangenis verstickt: wier bloed noch het verleden jaer so bitter vervolght werdt, om ymmers de Remonstrantsche Christenen met verradery te brandmercken. O booswichten! o Nerones 1 (id.). In deze woorden ziet ook Vondel op den Heere Willem van Dam, Hogerbeets schoonzoon, die in den jaere 1629, wegens 't overgeven van Amersfoort, veel hadt te lijden, doch zedert in zyne eere wort herstelt (Am. uitg.)


[p. 66]

 
  +  
 Men hoort op 's Gravestein  a   de Kristezielen steenen.
 Griffioenen * slaen hun' klaeu in 't eerlijk burgers goedt,
50
 Men plaegtze om 's Heeren Woort met ballingschap en boet *:
 Men dwingtze, tegens recht, zich zelleve te grieven
 Met eedt, en leitze voort, als knevelaers en dieven *.
 Men geeft ze om een sermoen den plondergeus * ten roof,
 En krijghsliên. Dit 's de vrucht van 't Gommarist * geloof!
55
 Vergeefs hebt gy gestreên met Welhem * van Oranje,
 En voor de borst * gehad de Monarchy van Spanje:
 Een lichte Monnik, die zijn kap hing op den tuin  b  ,
 Stelt Leiden nu de wet, en maekt zich 's volx Tribuin *,
 En trekt 't gezagh aen zich met eenen Burgermeester *
60
 Zoo boos als onbeschaemt. Elk ziddert * 'er, elk vreest 'er.
 Heeft uwe stadt nu voor Kalvin de speer gevelt?
 Heel anders spreekt 't geschrift van 't stom pappieren gelt.
 Z' ontfang' haer eige munt in deughdige betaeling:
 Die tuight van Vrijheit, en verlochent de bepaling
65
 Des langen mantels, en der breet gerande hoên *
 Die onder de gemeent zoo grove logens voên  c  ;
 En zulk een logentael betreet den stoel der Waerheit *,
 En schept erfduisternis * uit middaghs heldre klaerheit.
 Gy blaffers, schuurt uw poort *: geen' logen heeft hier kans.
 +  55-56: Oranje: Spanjen. 59 gesegh. 65 Der lange.
 a  Dus noemt men te Leiden het stads gevangenhuis (Am. uitg.)
 b  't Heeft geen klein bedencken, waerom verloope monnicken en leerlingen van Jesuyten, in dit land soo den meester maecken boven anderen, gelijck Fabritius te Leyden (zie blz. 17) en Trigland noch onlangs t' Amsterdam. (Aant. der 1e uit.)
 c  Wy roepen hemel en aerde tot getuygen, over de onbeschaemde logens der oproerige Predikanten, die, om heerschappye, tegens hunne wettige Overheden inspannen. (id.)


[p. 67]

 
  +  
70
 De Leeu die voert 't blazoen der Vryheit op zijn lans  a  .
 Hij pronkt hier niet, vermomt met Schriftgeleerde grijnzen *.
 Om Vryheit geeft hy schot en lot, en pacht en chijnzen *,
 En zweet van al den last: dus verght hem niet te veel.
 't Is noch het zelve * dier, dat Flips greep by de keel  b  ,
75
 Dat Albaes aenval schutte op zijn bebloede tanden.
 Men ringeloor' het niet met Synodaele * banden.
 Men nijp' het in geen' kou * van Loeve- of Gravestein;
 't Wil ruimschoots weien: zulke koten * zijn te klein.
 Zijn munt roept dat hy heeft voor 't Vaderlant gevochten,
80
 En niet zijn' tuin * alleen voor Bogerman * gevlochten,
 Voor Wael of Vlaming, die 's lants ingeboren * tergt  c  ,
 Van wien hij, in zijn noot, is zacht geherrebergt.
 Ondankbre vreemdeling, die om uw oproerstukken
 Korts * naekt verbannen, tracht uw' huisheer te verdrukken,
85
 En trappelt op het hart uw voestervrouw *, die elk
 Gebaekert heeft, en opgekoestert met haer melk.
 O bittre spruiten van dien alssembittren stamme,
 Die naulijx 't vier ontvloôn, Serveet * verwees ter vlamme  d  ,
 Hoe aerdge naer den struik, daerge uit gesproten zijt,
90
 Wanneer ge galle braekt, en in de glazen smijt,
 En spookt, als Duivels, langs de straeten op en neder!
 Schout Bont die grazelt * vast, en blinkt in 't gouden leder  e  ,
 En, als een tiger, op d' onnoozelheit * verwoet,
 Parst wijn uit tranen, en laedt smeer by zweet en bloet
95
 Der schaemle burgren, die zoo mannelijk zich queten;
 +  (Am. 85 hert). 89 na. (Am. 92 goude). 94 't sweet. 95 burgers.
 a  Op het papieregelt had de Leeu in zyn klauwen een lans gevat met een hoet, het teken der Vryheit. (Am. uitg.)
 b  Toen tyraniseerde Koning Philips, nu Koning Broeckhoven. (Kantteekening van Vondel.)
 c  Vremdelingen *, Puriteynen *, en Akervarkens *, wroeten den Hollandschen tuin om. (id.)
 d  't Moet vroegh krommen, dat een goed haeck wil worden. (id.)
 e  Schout Bont set sijne diefleyders in 't goed der vrome burgeren, die van den Predikanten, en het gepeupel, voor Landverraders en Princemoorders, alleen wt haet en bitterheyd, worden wtgekreten. (id.) Paschier * de Fijne zegt in het 2e Deel van zijne Tractaten: ‘Nu hebben we binnen onze stadt een Bonten Schout, die smeer en goudt Leer parst uit het zweet en bloed van den armen Ambachtsman enz. Pronkt in 't gouden leder: dit ziet op de kamer met goudleder behangen, 't geen toen tertijd ongemeen opzigtelyk en opsprakelyk was. Deeze kamer hadt de Schout laten maken of behangen van het geld en de boetens, 't geen hy den geenen hadt afgeperst, welke in verboode Conventiculen betrapt waren. Hier was hy gewoon, die van den gerechte der stadt Leiden t'onthalen. (Am. uitg. 1707).


[p. 68]

 
  +  
 Die liever eenen arm op schiltwacht wilden eeten,
 En met den and'ren noch verdadigen hun zaek,
 Als vallen in 't gewelt des vyants, zoet op wraek.
 Wat zijnze vryer nu als Indiaensche slaeven?
100
 Hen pikt geen Spaensche kraey, maer Gommers * felle raeven  a  
 Nu krassen om het aes * van Hollants mellekkoe,
 Die boter karnt, en krijght de huit vol slagen toe.
 Haer huit, haer gras, haer smeer, haer' horens pacht betalen:
 Noch deedze 't willig *, mogt haer ziel slechts adem haelen
105
 In d' algemeene lucht, vrypostigh *, ongemoeit.
 Maer och! zy zucht vergeefs: vergeefs is 't, datze loeit.
 Men slijt den tijt te hoof * met Klassikaele * grollen.
 Men heeft het veel te drok met Sisyfs * steen te rollen.
 Broekhoven vangt * en spant, en graeft aen 't Mallegat *,
110
 Daer Amsterdam om lacht, die wel bestierde stadt:
 Wiens Vryheit gaet ten Rey op pijpspel, trom en snaeren,
 Wiens nieuwe tempel * rijst, met pijlers op pijlaeren.
 Dat lokt uitheemschen, die verbaest staen stijf en sterk,
 En breien gunstigh uit hun' zegen over 't werk.
115
 Godt, Godt, zeidt d'Amstelheer, zal elx geweten peilen  b  :
 +  101 Die krassen. 103 hoornen. 104 slechts (= Am. ed.) 106 ah (Am. ed. 112 pijlers en). 113 d'wtheemschen (Am. ed. d'uitheemsche).
 a  Onverdraegelijck is de tyranry der Gommaristen. (1e uitg.)
 b  Christelijck besluyt van den wijsen Raed der vermaerde koopstad Amstelredam. (id.)


[p. 69]

 
  +  
 De vrijdom * ga zijn' gang, en vliegh met volle zeilen
 Den Ystroom uit en in: zoo wort ons vest gebout:
 Zoo tast de koopman tot den elleboogh in 't gout.
 Geen Paep *, geen stokebrant * mag hier den wervel * draeien;
120
 De toghtschuit * leit gereet, voor all' die oproer kraeien,
 Als Smout *, en Kloppenburgh, wien nu het harte breekt,
 Zoo dik * hy in den Briel voor zes paer ooren preekt  a  ;
 Om dat hy trouweloos zijn' rotgans *Paus * wou hullen *,
 En botzen * d'Overheit met Geuzen * aflaetbullen.
  
 Gemunt in Vrijstadt, met oude Leidsche stempelen.
 mdcxxx.
 +  121 harte.
 a  Kloppenburg, Smout, en de vier Leydsche Schriftgeleerden hebben gepooght, onder schijn van Godsdiensticheid, d'Amsterdamsche burgers meyneedigh te maecken, om de wettige Overheyd te schoppen *, en het Gomariste * Pausdom in te voeren; waerom men sich ooc jammerlijck behelpt, met den belachelijcken tittel van Theologische Faculteit. Her wt geck! (id.) Zie den Boeren-Kathechismus (bl. 36) en de aant. daarop.