[p. 96]
4. Voorbeelden van verbuiging van zelfstandige naamwoorden met hunne lidwoorden en bijvoegelijke naamwoorden.
§. 204. Met een lidwoord.
|
Enkelvoudig. |
|
| Mannelijk. |
Vrouwelijk.
|
Onzijdig. |
| 1. De leeuw, |
De
daad, |
Het veld, |
| 2. Des
leeuws, |
Der daad, |
Des
velds, |
| 3. Den leeuw, |
De, der
daad, |
Den velde, het veld, |
| 4. Den
leeuw. |
4. De daad. |
4. Het veld. |
| |
|
|
|
Meervoudig |
|
| Mannelijk. |
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1.
De leeuwen, |
De daden, |
De
velden, |
| 2. Der leeuwen, |
Der
daden, |
Der velden, |
| 3. Den
leeuwen, |
De, der daden. |
Den
velden, |
| 4. De leeuwen. |
De
daden. |
De velden. |
§. 205. Met een lidwoord en een bijvoegelijk naamwoord.
|
Enkelvoudig. |
|
|
| Mannelijk.
|
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1. De schoone
inktkoker, |
De breede deur, |
Het dikke
boek, |
| 2. Des schoonen inktkokers, |
Der
breede deur, |
Des dikken boeks, |
| 3. Den
schoonen inktkoker, |
De, der breede
deur, |
Den dikken boeke, het dikke boek, |
| 4.
Den schoonen inktkoker. |
De breede deur. |
Het
dikke boek. |
[p. 97]
|
Meervoudig.
|
|
| Mannelijk.
|
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1. De schoone
inktkokers, |
De breede deuren, |
De dikke
boeken, |
| 2. Der schoone inktkokers, |
Der
breede deuren, |
Der dikke boeken, |
| 3. Den
schoonen inktkokers, |
De, der breede deuren,
|
Den dikken boeken, |
| 4. De schoone
inktkokers, |
De breede deuren, |
De dikke
boeken, |
| |
| Mannelijk. |
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1.
Een hooge berg, |
Eene klare waarheid, |
Een
helder licht, , |
| 2. Eens hoogen
bergs; |
Eener klare waarheid, |
Eens helderen
lichts, |
| 3. Eenen hoogen berg, |
Eener,
eene klare waarheid, |
Eenen helderen lichte, een helder
licht |
| 4. Eenen hoogen berg, |
Eene klare
waarheid, |
Een helder licht, |
§. 206. Met een onveranderlijk bijvoegelijk naamwoord en het
niet bepalende lidwoord.
|
Enkelvoudig. |
|
| Mannelijk.
|
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1. Een koperen
ketel, |
Eene zijden kous, |
Een houten deksel,
|
| 2. Eens koperen ketels, |
Eener zijden
kous, |
Eens houten deksels, |
[p. 98]
| 3. Eenen koperen ketel, |
Eener,
eene zijden kous, |
Eenen, een houten
deksel, |
| 4. Eenen koperen ketel. |
Eene
zijden kous. |
Een houten deksel. |
| |
|
Meervoudig met
de. |
|
| Mannelijk. |
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1.
De koperen ketels, |
De zijden kousen, |
De houten
deksels, |
| 2. Der koperen ketels, |
De,
der zijden kousen, |
Der houten
deksels, |
| 3. Den koperen ketels, |
Der
zijden kousen, |
Den houten deksels, |
| 4. De
koperen ketels. |
De zijden kousen. |
De houten
deksels. |
§. 207. Met twee of meer bijvoegelijke naamwoorden voor een
zelfstandig naamwoord.
|
Enkelvoudig. |
|
| Mannelijk.
|
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1. De oude,
goede man, |
De zieke, zwakke vrouw, |
Het
lieve, gehoorzame kind, |
| 2. Des ouden,
goeden mans, |
Der zieke, zwakke
vrouw, |
des lieven, gehoorzamen
kinds, |
| 3. Den ouden, goeden
man, |
De, der zieke, zwakke vrouw,
|
Den lieven, gehoorzamen kinde, het lieve,
gehoorzame kind, |
| 4. Den ouden, goeden
man. |
De zieke, zwakke vrouw. |
Het
lieve, gehoorzame kind. |
[p. 99]
|
Meervoud. |
|
| Mannelijk. |
Vrouwelijk. |
Onzijdig. |
| 1.
De oude, goede mannen, |
De zieke, zwakke
vrouwen, |
De lieve, gehoorzame
kinderen, |
| 2. Der oude, goede
mannen, |
Der zieke, zwakke vrouwen, |
Der
lieve, gehoorzame kinderen, |
| 3. Den ouden,
goeden mannen, |
De, der zieke,
zwakke,vrouwen, |
Den lieven, gehoorzamen
kinderen, |
| 4. De oude, goede
mannen. |
De zieke, zwakke vrouwen. |
De
lieve, gehoorzame kinderen. |
§. 208. Wij hebben boven (§. 183) gezegd, dat de
bijvoegelijke naamwoorden somwijlen de plaats der zelfstandige naamwoorden
bekleeden. Thans voegen wij hier bij, dat zij, in dat geval, even als de
zelfstandige naamwoorden, verbogen worden. Het gebruik heeft hieromtrent, ten
aanzien van het meervoud van alle bijvoegelijke naamwoorden en
voornaamwoorden, welke op geen voorafgaand zelfstandig naamwoord betrekking
hebben, volkomen beslist, en men zegt, genoegzaam zonder uitzondering, de
vromen, de geleerden, de armen, de rijken, de zieken, de gezonden, de dooden,
de levenden, de magtigen dezer aarde, de schoonen (schoone vrouwen) enz.;
als mede sommigen, anderen enz.; doch in opzigt tot het mannelijke
geslacht
[p. 100]
in het enkelvoud, wil het gebruik geheel anders,
in geval namelijk, een mannelijke persoon onder het bijvoegelijke naamwoord
verstaan wordt, bij voorbeeld: de vrome (namelijk man), des
vromen (mans), den vromen (man) enz.; - de groote
en magtige dezer aarde, des grooten en magtigen dezer aarde, den grooten en
magtigen dezer aarde enz. Zoo ook: de Almagtige (namelijk God),
des Almagtigen, den Almagtigen enz. Wijders: hij sprak vrijmoedig, zoo
wel met den vorst, als met den geringsten van deszelfs onderdanen, dat is,
zoo wel met den vorst, als met deszelfs geringsten onderdaan. Ik heb het van
Pieter en Willem gehoord, maar ik geloof zoo min den eenen als den anderen
* .
§. 209. Wanneer bijvoegelijke naamwoorden en voornaamwoorden op
een vooraf gaand zelfstandig naamwoord betrekking hebben, het welk daaronder
verstaan, en alleenlijk om eene lastige en onaangename herhaling te vermijden,
weggelaten wordt, dan vereischen zij, ook in het meervoud, de gewone
verbuiging der bijvoegelijke naamwoorden, welke een zelfstandig naamwoord
achter zich hebben. Overeenkomstig hiermede zegt men: alle menschen moeten
sterven, rijke zoo wel als arme (namelijk menschen); en derhalve
niet rijken zoo wel als armen. Sommige wijsgeeren zijn van dit, andere
(namelijk
|
* Vergelijk Bolhuis op Klaas Stijl, bl.
95.
|
