[p. 26]
De Leuvensche kampvechter,
ten jare 1236.
Int ander jaer, na Willems rijc,Vs 1
So wart een twiste vreeselijc
Tusschen Ludicke ende Brabant,3
Ende ooc van Namen dlant:
5
Deen voer hier, dander daer,
Ende verheriden dlant swaer.
Een tempeeste quam mede saen,7
Dat menegen leede heeft gedaen:
Tregenet vorsche ende vischen int lant,9
10
Also men clare bescreven vant,
Ende daer, na dat dit gesciede,
Storven te hans vele liede.12
Nu hoort van den hertoge Heinricke,
Die dander was sekerlike,14
15
Ende die twiste tusschen Ludike met:15
Daer wart een dachvaert op geset,
So dat si quamen ten parlemente.17
Nu was des bisscops attente
Dat hine roepen soude te campe.19
20
Want hi met orlogen hadde rampe,
Dus waende hijt met campe verweeren.
Als te perlemente quamen die heeren,
Ende si spraken om soene te maken,
Waren emmer des bisscops saken24, 25
[p. t.o. 26]
Bl. 26.
[p. 27]
25
Dat men te campe besciede echt,
Ende die onder bleve, int gevecht,
Dat hi betere dan die dinc.Vs 27
Dus hi tenen hantscoe vinc,
Ende boeten den hertoge saen,29
30
Diene aldaer heeft ontfaen,
Dat hi come opten xlsten dach,
Om dit te verweren, of hi mach.
Dus sciet elc vanden anderen nu,
Ende voer te lande, seggic u.
35
Die hertoge micte clein hier op35
Ende liet liden; maer die bisscop36
Dede enen kempioen sueken gereet,37
Den stercsten die men ieweren weet,38
Ende beloofde hem grote rijchede,
40
Mocht hi den kemp verwinnen mede,
Dien die hertoge soude bringen
(Die luttel wist van desen dingen).
Hi kreech enen kimpe sterc,43
Die hem vermat in een perc44
45
Shertogen kempe te scoffieren wel,45
So sterke was hi ende so fel.46
Des es die hertoge onversien,
Moet den campe ummer gescien.48
Dit seidemen den hertoge wale.49
50
Daer en halp jegen geene tale.
‘So willic mi beraden saen!’
Sprac die hertoge, sonder waen.
Hi ontboot hier ende daer,
Maer hine vant niemant voerwaer.54
[p. 28]
55
Want si alle vernamen sgeens gedaneVs 55
En dorster niemant comen ane.
Doen liet men den hertoge verstaen dan57
Dat te Loven woonde een man,
Die waer so utermaten groot,
60
Ende so sterc, dat sijns genoot60
Niewer en waer, teeniger stede:61
Ic segghe u wel die waerhede:62
Hi soude wel eenen beere binden;
Mer men mochte nieweren vinden64
65
Bloeder man in en geen lant65
Dan hi was. Doe sprac te hant
Die hertoge: ‘dits ongevoech groot mede.67
In micke niet op sine bloothede68
In dien dat hi groot es,
70
Ende sterc, des sijt gewes.’
Dus quam die hertoge, sonder waen,
Te Loven, ende entboet saen,72
Dat hi quame voor den hertoge boude.73
Hi vroeg hem, wat hi woude?
75
De hertoge sprac: ‘ic heb uwes te doen,
Alse voor eenen groten baroen76
Te brengen tenen campioen.’
‘Neen, heer, des mach ic niet doen,
En vechte al om geenen toren,79
80
Al soude al Brabant sijn verloren!’
‘Wat segdi, vrient, waendi nu
Dat ic wil doen vechten u?
Mer comt met mi als een stout seriant,83
Ende gelaet u als coen ende vaeliant,
[p. t.o. 28]
Bl. 28.
[p. 29]
85
In uwen woorden ende u gelaet
Als of ghi, al met uwer daet,
Sbisscops volc al soudt scoffieren:
Als si van u sien die manieren,Vs 88
Sal niemen dorren in een perc89
90
Jegen u comen; ghi sijt so sterc.’
‘Heer, en vechte niet, wats gesciet!’91
‘Goetman, en begeers ooc niet.92
En wille els niet, op dien dach,93
Dan ic u den bisscop tonen mach,
95
Ende dat ghi daer gelaet coenlike,
Voer den bisscop, ende stoutelike.’
‘Dat sal ic wel doen, sekerleken,
Ende grote woorden spreken,
Stalpen ende wagebaerden met,99
100
Maer en vechs niet, bi mire wet!’100
Doet was so verre comen,101
Dat die tijt was genomen
Dat men den camp vechten soude,
Quam die hertoge also houde104
105
Met sinen kemp te Ludick waert;
Ende die bisscop mede ter vaert106
Quam met sinen kempe saen.
Daer sijn die heren te rade gegaen
Om dese dinc, of men conde
110
Afgeleggen metten monde
Dat men den campe en vochte niet.
Die bisscop hem niet wiken liet.112
Als die hertoge dit heeft verstaen,
Ghinc hi tsinen kempe saen,
115
Die hem vraechde, al te hant,
‘Wat est, here, hoe gaet te hant?
[p. 30]
‘Herde wel, dat seggic u:Vs 117
Gelaet u wel ende coenlijc nu,
Ic sal hebben mijn gevoegen.’
120
‘Here, of ghi wilt, laet u genoegen!
Bi mire trouwen, en vechte niet,
Wat u ooc daer na gesciet.’122
‘Neen, ghi niet, ten es geen noet,
Op dat ghi dus vordaen doet124
125
Ende hout u stoutelic int geberen,
So salics hebben mijn begeren.’
Dus es hi weder ten heren comen,
Die den camp gherne [hadden] benomen,
Ja, hadden si geconnen;
130
Maer neen si, hets om niet begonnen.
Die corden worden daer geslagen;131
Gene setelen waren daer gedragen132
Binnen den crite, daer men gerede133
Die kempen sitten in dede.
135
Die hertoge quam doe gegaen
Tsinen kempe, die doen saen
Vraechde, hoe die saken gingen?
‘Si gaen mi af al mine dingen,
Die si mi beloofden ere.’139
140
‘Trouwe ben sculdich onsen here140
(Sprac die gene), maect peis saen!
Oft ic sal uten crite gaen;
Want en vechte in geenen saken.’
‘Help vrient, wat wildi maken?144
145
Gingdi enen voet uten crite,
Ghi soud worden uwes lijfs juite;146
Want men sloege u hier ter stont
U hooft af, dat si u cont.148
[p. 31]
Sit hier noch, ende ic sal gaen
150
Besien wat si hebben gedaen,
Die ic over die effeninge liet.Vs 151
Ic salt pointen, wats gesciet.’
Dus es hi wech gegaen.
Mettien stont op herde saen154
155
Sbisscops kemp, ende nam te hant
Scilt om den hals, cluppel in hant,155,156
Ende gaf hem opt hooft enen slach,
Daer die menege toe sach.158
Ende die gene sat stille noch doe,159
160
Ende sprac den anderen dus toe:
‘Siet, goede liede, wat meinstu
Dattu mi dus slaets nu?
Wat hebbic di gedaen ter stede?
Ic en seide di heden lede,164
165
Noch en mesdede noit man.’
Die ghene quam noch bat an,166
Ende gaf hem noch enen slach.
‘Ay mi! God geve di quaden dach!’
Sprac hi ten genen, ende greep sijn hooft
170
Met beiden handen, des gelooft;
Ende dander spranc achter waert,171
Om te verhalen sine vaert.172
Die gene sprac: ‘Bi mire trouwen!
Sladi mi meer, het sal di rouwen!’
175
Derdewerf quam die gene gegaen,
Ende dander spranc op saen,
Ende laet cluppel ende scilt vallen,
Ende nemt den genen daer met allen,
[p. 32]
Ende werpen onder hem, ter neder,Vs 179
180
Ende sloegen met vuusten weder,
So grote slagen dat hine saen
Van den live heeft gedaen.181, 182
Doe riepen si, in shertogen side,
Die doe waren herde blide184
185
‘Worpten over die coorde, uten crite,
So sijdijs altemael quite!’
Dit dede die gene, ende daer naer
Sloech hi hem thooft af daer,188
Ende die hertoge bleef in dere.189
190
Ende van desen dage, voort mere,190
So en was niemant so coen voerdaen,191
Die hem iet hadde mesdaen,
Hine wilden vlus te campe bestaen.193
Van desen es noch geslachte comen194
195
Te Loven, dat ic wel soude noemen.
Getrokken uit een handschrift op papier, formaet in folio, schrift van het einde der XIVe eeuw, of den aenvang der XVe, bevattende het vierde boek der Brabantsche Yeesten, voorheen het eigendom der abtdy van Affligem, en thans, by geschenk van den heer P.F. Gysels van Aelst, aen 's ryks archief te Brussel overgegaen. Het geval komt by geen onzer historieschryvers, zoo verre my bekend is, voor. Vermoedelyk heeft men het voor apocryph aengezien, of wel achter gehouden, uit eerbied voor den bisschop van Luik. Slechts in één der andere afschriften van de Brabantsche Yeesten wordt het gevonden, namelyk in dat, hetwelk door Hein van Damme voor de stad Brussel vervaerdigd is, ten jare 1444, bl. LXXVIII en LXXIX. De hier by gevoegde platen zyn gemaekt naer de miniaturen van het eerstgemelde Affligemsche exemplaer.
J.F. WILLEMS.
[p. t.o. 32]
Bl. 32.
Vs 1Int ander jaer, enz. De dichter bedoelt het tweede jaer na dat graef Willem van Holland zyn vader in het graefschap was opgevolgd; dus 1236.
3Ludicke, Luik. - Verheriden, verheirden, veroorloogden.
7Saen, spoedig; nog in 't engelsch soon.
9Tragenet, 't regende.
12Te hans, nu thans.
14Dander, de tweede, Hendrik II, van Brabant.
15En hoort almede (met) van den twist tusschen Luik.
17Ten parlamente, in onderhandeling, en pourparler. - Attente, bedoeling.
19Dat hine, dat by hem, dat hy den hertog. In het Brusselsche handschrift leest men: Dat ment beriepe tenen campe.
24, 25Hield de bisschop er altyd op aen, dat men eindelyk tot een kampgevecht besliste. Echt is na; waervan echter of achter.
Vs 27Dat die de zaek zou boeten (beteren, gelden, herstellen).
29Boeten, bood hem. Brusselsch handschrift: botene.
35Micte clein, nam weinig acht.
36Liet liden, liet dit voorbygaen, dacht er niet op. Van liden komt overlyden, enz.
37Gereet, gereedelyk, zonder uitstel.
38Ieweren, ergens. Men zegt nog wel ievers, iewers, in dien zin.
43Kimpe of kempe, 't zelfde als kamper, pugil, en nog by Denen en Zweden gebruikelyk.
44Vermat, het vermeten had, zich zoo vermetelyk aenstelde.
45Scoffieren, verslagen.
46So fel. Var. so snel.
48Indien de kamp moet geschieden.
49Wale, wel,
54Maer hine vant, maer hy en vond.
Vs 55Zoodra zy desgenen lichaemsgedaente vernamen.
57Doen, toen.
60Genoot, weêrga.
61Niewer, nergens, ne-iewere. Vergelyk Vs 38. - Teniger stede, Var. doen ter stede.
62Var. soe starc waren sine lede.
64Mer, maer.
65Bloeder, blooder, vreesachtiger.
67Var. Die hertoghe dits mi ghevoech mede.
68In micke niet, ik en let niet. Var. En micke.
72Var. Ende ontboten van Lovene saen.
73Boude, stoutmoedig. Var. Ende hi quam voer den hertoghe houde.
76Alse voor, als namelyk om voor.
79Ik en vechte om geen verdriet, ik vecht niet ter zake van het verdriet of leed dat men u heeft aengedaen. Toren is verdriet. In 't Brusselsch afschrift poren.
83Seriant, krygsdienaer.
Vs 88Var. Alsi u sien van desen manieren.
89Dorren, durven.
91Ik neem het gevecht niet aen, wat er ook geschiede!
92Myn goede man, ik en begeer 't ook niet.
93En wille els niet, ik en wil anders niet.
99Met den voet stampen (stalpen, by Kiliaen pede quatere), en my almede als een waeghals gebaerden.
100Bi mire wet, by myne wet, dat is, by myn christelyk geloof!
101Doet, toen 't.
104Houde, vriendelyk, welgemoed.
106Ter vaert, spoedig.
112Var. Die bisscop hem niet ghespreken en liet.
Vs 117Heerde wel, zeer wel Var. here wel.
122Daer na, Var. daer ave.
124Op dat ghi, mis gy. Vordaen, voortaen, voorders, Var. Vorwaert.
131Die corden, de koorden.
132Gene setelen, gindsche zetels; de zetels, de stoelen van aldaer.
133Den crite, het kryt, het strydperk.
139Ere, eer, weleer, te voren.
140Zoo waer als ik onzen lieven Heer trouw schuldig ben.
144Help, voor help God! God help my!
146Uws lijfs quite, uw leven kwyt.
148Dat si u cont, dit zy u kondig!
Vs 151Over die effeninge, wegens de vereffenings onderhandeling.
154Herde saen, zeer spoedig. Var. Ende mettien es op ghestaen.
155,156Var.
Tsbisscops kempe ende nam saen
Scilt om hals, clippel in hant.
Ende ginc ten andren waert te hant.
158Die menege, de menigte, het volk.
159Ende, en nogthans, et etiam.
164Ik heb u heden geen leed gezeid.
166Die ghene, voor: de andere. Noch bat an, nog meer aen. Var. Voert an.
171Spranc, sprong.
172Var. Als noch te haelne sine vaert.
Vs 179Werpen, werpt hem. Var. Worpten.
184Var. Want si waren alle blide.
188Var. Sloech men hem dat hooft af saen daer.
189In dere, in de eer, in zyn eer.
190Voort mere, voortaen.
193Hine wilden vlus, of hy wilde hem aenstonds. In 't Brusselsch handschrift:
Hi en wilde vluchts te campe gaen.
194Geslachte, nageslacht.
