Margareta van Oostenryk.

Men weet dat Margareta, dochter van keizer Maximiliaen en van Maria van Burgondie, als fransche dichteresse bekend staet; doch niemand, voor zooveel my bekend is, heeft opgemerkt dat deze prinses ook eenige vlaemsche dichtregels, en waerschynlyk ook een hoogduitsch vers, heeft opgesteld.

Zy werd te Brussel den 10 jan. 1479 (1480) geboren1, en reeds op haer derde jaer aen den dauphin van Frankryk ten huwelyk beloofd, by het vredeverdrag van Arras van den 23 december 14822; doch dit huwelyk had geen voortgang; want de dauphin, koning geworden zynde, zond in 1491, toen hy Anne de Bretagne trouwde, de sedert negen jaren aen zyn hof opgevoedde Margareta naer Vlaenderen terug, alhoewel deze, naer het schynt, reeds meermaels in openbare schriften den titel van zyn gemalin had gedragen. Dit was dubbel smadelyk voor Maximiliaen en voor zyne dochter; vermids de keizer kort te voren aen dezelfde Anne de Bretagne by volmacht gehuwd was.

Eene tweede huwelyksverbintenis ging zy aen, in de maend november des jaers 1495 met don Juan, zoon van Ferdinand en Isabella, koning en koningin van Spanje (of zoo men wil van Arragon en Castille). Het liep echter wel twee jaren aen eer zy naer haren echtgenoot trok.

Eene talryke vloot vloot moest haer van Vlissingen naer Spanje overvoeren, toen zy op eens door een hevigen storm in zee werd overvallen, en in groot gevaer kwam van haer leven te verliezen. Men zegt dat zy, onder het woeden des orkaens, te midden van hare verslagene reisgenoten, dit luimig rymtjen als tot een grafschrift opstelde:

Dit huwelyk, in de maend april 1497 te Burgos voltrokken, was echter van zeer korten duer, vermids don Juan reeds in de maend october daeraenvolgende stierf, en haer, die nog maer achttien jaren oud was, zwangere weduwe liet zitten. Zy beviel ontydig van een onvoldragen kind, vertoefde nog een jaer in Spanje, en keerde toen naer de Nederlanden terug. Ten jare 1501 hertrouwde zy met Philibert, hertog van Savoye, en verloor ook dezen echtgenoot in 1506.

Kort daer na, by het afsterven van haer broeder Philips de Schoone, werd keizer Maximiliaen als voogd over diens overledenen kinderen aengesteld. Hy droeg de landvoogdy van herwaertsover aen Margareta op, die toen zevenentwintig jaren en een hoogen trap van bekwaemheid bereikt had. In maert 1507 huldigden haer de staten van Braband te Leuven, den 17 juny daerna de staten van Holland te Dortrecht, en zoo vervolgens de andere gewesten. De verheffing van Karel, ten jare 1515, ontnam haer de teugels van het gebied, die zy echter

weêr hernam toen haer neef, opvolger van den duitschen keizer verkozen, haer in eene vergadering der algemeene staten, gehouden te Antwerpen in de maend september 1520, op nieuw als landvoogdesse deed uitroepen.

Men verhaelt, dat zy in het staetkundige groote talenten aen den dag leidde, wat trouwens ook wel te zien is uit hare briefwisseling met Maximiliaen, en met onderscheidene staetsmannen van dien tyd, uitgegeven door J. Godefroy, en laetstelyk door F.J. Mone.1 Den raed van Erasmus, haren gunsteling, volgende, was hare handelwys zeer verstandig ten aenzien der nieuwe geloofsleer van Luther: zy was meer bezorgd om eenige, zeker niet te miskennen, misbruiken te verbeteren, dan om door wreede vervolgingen het volk van die leer afwendig te maken. Zoo doende dacht zy den voortgang der Luthersche hervorming (van wie zy niet wilde dat men in het openbaer gewag maekte) allengskens af te weren en te stuiten. Zy sloot haer godvruchtig leven te Mechelen den 1^en december 15302.

Als eene vorstin van ongemeene begaefdheden deed zy niet weinig om de kunsten en wetenschappen te doen herleven. Haer hof was het aengenaemste verblyf der geleerden, dichters, en muziekmeesters van dien tyd, van waer in het byzonder deze laetsten zich over geheel Europa verspreidden.

De letterkundige verdiensten der vorstin, als fransche dichteresse, zyn door den abbé Massieu in zyne Histoire de la poésie Française, door Laserna Santander in zyn Mémoire historique sur la bibliothèque de Bour-

De Burgondische bibliotheek te Brussel bezit van Margareta drie verzamelingen van liederen, een motet op doek gedrukt (Sancta mater succurere miseris) en een hoogduitsch lied in vier partyen (door haer zelve?) op doek geborduerd, beginnende met de woorden: Mag ich dem glückh nit dannckhen vyl. De twee eerste liederboeken zyn op perkament, de eene in-folio, de andere in klein quarto; de foliant heeft 68 bladen, met het afbeeldsel der prinses aen het hoofd (zie de hierbygevoegde plaet); de tweede 34 bladen. Beide geven de muziek der liederen in vierpartyen, en zyn op den rand versierd met treffelyk geschilderde bloemen, gesteenten, peerlen (Margaritae) en andere verfraeiingen, waerin de Margrietjens bloemen (madeliefjens) dikwyls wederkomen. De derde bundel is een HS op papier, quarto oblong, van 49 bladen, en bevat de balladen (le livre des ballades), schoon het my voorkomt dat het veeleer in strophen geschrevene Intermets zyn, bestemd om door zekere aldaer op den kant vermelde personnagien gereciteerd of opgezongen te worden (de namen luiden zonderling: Kuidex, Itocipu, Zamo temadi, Pertsout kemado, Bingibuax, Fama Bellefiomedi, Alex Osellify, enz. misschien naemsomzettingen of anagrammen).

Of nu wel alles van de prinses-zelve is, valt zeer te betwyfelen. Van den foliant zou ik het gelooven, daer men er overal denzelfden treurtoon in erkend, die men haer toeschryft. Immers, men ziet dat dien van ééne hand komt. De overige stukken, in de andere bundels

Bl. 200.

bewaerd, zyn niet zoo gelyksoortig, en passen minder op de gemoedsgesteltenis van Margareta. Ten einde men kunne nagaen of sommige van de haer toegekende stukken niet nog in andere verzamelingen zyn opgenomen, laet ik hier een lyst volgen van den inhoud der drie handschriften. Ik hael de eerste woorden van elk liedjen aen.

Voorts tien latynsche motetten, 1^o een op den dood van keizer Maximiliaen Proh dolor amissum terris germanica turba; 2^o Ave sanctissime Maria; 3^o Maria mater gratiae; 4^o Dulces eximie; 5^o Sancta Maria, succurrere miseris; 6^o Vexilla regis prodeunt; 7^o Dulces eximie (andere wys); 8^o Fama malum; 9^o Doleo super te; 10^o Anima mea ut dilectus meus.

En vier motetten in 't latyn, 1^o Vexilla regis prodeunt; 2^o In pace in idipsum; 3^o Si dedero; 4^o Si sumpsero penas.

De fransche styl en dichttrant van Magareta hebben de evengenoemde schryvers doen kennen. Ik wil dus nog alleen de weinige vlaemsche dichtregels overschryven, die zy heeft achter gelaten, midsgaders een paer fransche liedjens, in welke haer hartsverdriet ademt, en eindelyk haer Epicedion op den dood van haren vader Maximiliaen.

[Terwyl zingt Bassus het psalmvers: O vos omnes, qui transitis per viam, attendite et videte si est dolor sicut dolor meus.]

Vroeger had de tante van Karel den V een latynsch epitaphium op den dood van haren broeder Philips den Schoone gemaekt, hetwelk door Laserna medegedeeld is.

J.F. WILLEMS.