Bl. 287.

Wapenlied van Jan den III^e, hertog van Braband.

In de bibliotheek van wylen den heer Van Hulthem wordt eene verzameling van Wapengedichten gevonden, die zeer belangryk is. De meesten zyn vervat in een Geldersch of Kleefsch dialect, en het blykt dat deze laetsten geschreven zyn omtrent het jaer 1370, door zekeren heraut die zich Gelre noemt (als in dienst zynde van den hertog van Gelderland?). Vermoedelyk is hy het zelf, die zich op het laetste blad van het handschrift heeft afgebeeld, in eene teekening, welke in de nevenstaende plaet wordt medegedeeld. De dichter noemt zich bl. 14, recto:

Zoo ook bl. 19, recto:

Het jaer 1369 wordt vermeld in een gedicht blad 11, verso. Het schrift, op parkement in quarto, met twee

kolommen, is omtrent van dien tyd, doch op sommige bladzyden de inkt zoo verbleekt, dat men de grootste moeite heeft om er iets van te lezen1.

Behalven het wapenlied, waervan wy ons voorstellen hier te handelen, behelst dit codex, 1^o Veertien versjens onder even zoo veel afbeeldingen van Nederlandsche wapenschilden; 2^o Een genalogisch kronykjen der hertogen van Braband, getrokken uit de Brabandsche gesten van De Klerk; 3^o Een dergelyk kronykjen van Holland, Melis Stoke nageschreven; 4^o Dertien Claghen of lofdichten, op een gelyk getal ridders, wier avanturen en heldendaden er by beschreven worden. Doorgaens begint elk stuk met eene vermaning aen den dichter door de eene of andere edelvrouwe gedaen, ten einde dezen of genen ridder te bezingen; Gelre voldoet aen dit verzoek, en eindigt gewoonlyk met de beschryving van 's ridders wapen. Zie hier den aenvang van een dier claghen:

Onder andere vindt men hier lofdichten op de volgende ridders: Rutgher Raets, Daniel van Merwede, Jan van Spanhem, Rudolf van Nydou, graef Gerard van Holstein, Reinout van Valkenburg, de graef Van Virnenburg, en de hertog Van Gulick. De tael van het laetste stuk helt zeer naer het Brabandsch over, en men zou diensvolgens mogen vermoeden, dat niet al de gedichten van Gelre's maeksel zyn. Voor zeker toch zal hy de schryver van het onderstaende wapendicht niet zyn geweest; want de tael- en dichttrant van hetzelve verschillen te veel van die der overige stukken.

Achter de gedichten treft men eene fraeie teekening aen, verbeeldende den keizer op zynen zetel, omringd van de zeven keurvorsten, die hem trouw zweeren (zie de plaet); en vervolgens, in een groot getal bladzyden, ettelyke honderden gekleurde blazoenen van vorsten en ridders uit alle landen, elk met het byschrift van den naem aen wien ze toebehooren.

Men mag denken dat dit boek by feesten en tournoien gediend heeft om de blazoenen der opkomende ridders te leeren onderkennen.

Doch, van al de stukken welke dezen bundel versieren, is voorvast het eerste, namelyk het Wapenlied van hertog Jan den derde, verre weg het belangrykste. Wylen de heer Van Hulthem beweerde dat het door den hertog zelf gedicht was. Hy beloofde my zulks te bewyzen; doch de dood is oorzaek dat myn onvergetelyke

vriend my dit bewys is schuldig gebleven. De inhoud zou het echter ook kunnen doen gelooven.

Het is bekend, dat hertog Jan de derde van jongs af tegen verschillende coälitien der vorsten van omliggende landen heeft te worstelen gehad. Butkens verhaelt hoe de vyanden van dien vorst, in den advent des jaers 1333 binnen Valençyn, en vervolgens nog eens te Aken, by een kwamen, om zynen ondergang te beramen. Met den aenvang van het volgende jaer werd hem te Tervueren door hunne herauten den oorlog aengezeid, en kort daerop bestormden zy Braband langs alle kanten. Hunne bedreigingen en het antwoord des hertogs maken het onderwerp uit van het hier geleverde Wapenlied, dat uit negentien coupletten bestaet, elk van een blazoen vergezeld. Zeventien vorsten worden er sprekende, of zoo men wil zingende, ingevoerd, en doen beurtelings hunne verwytingen of dreigementen aen het Everzwyn (Jan den III). De graef van Bar, die in de samenzweering niet had willen treden, neemt het woord in het achttiende (dubbele) couplet, en raedt hen van naer huis te keeren. Eindelyk treedt ook het Everzwyn op, en doet zyne mannelyke tael en antwoord hooren. Dit antwoord heb ik nog in een ander handschrift aengetroffen, namelyk op het laetste blad van een afschrift der rymkronyk, de slag van Woeringen, berustende ter koninglyke bibliotheek van Burgondie, en weleer het eigendom van Verdussen te Antwerpen1, waerin men ook de gekleurde afbeelding van het Everzwyn, en eenige andere regels uit dezen bundel, ontmoet. Vroeger behoorde het codex van den heer Van Hultem aen de gravinne d'Yve, op wier Catalogus van boeken hetzelve vermeld is, onder N^o 6211.

Men zegt ook dat er gedeeltelyk eene kopy van bestaet ter archieven van Ryssel.

De blazoenen, by elk couplet van het lied geplaetst, voor zoo veel men onderscheiden kan, zyn die van den bisschop van Keulen, van den koning van Bohemen, van de graven van Vlaenderen, Namen en Kleef, van eenen bastaerd der graven van Vlaenderen, van de graven van Reinegg, Catsenellenboge, en de la Marck, van de heeren van Bronkhorst en Vorne, enz.

J.F. WILLEMS.

Bl. 295.