[p. 121]
III.
Een Tafelspeelken van twee personagien, eenen Man ende een Wijf, gecleet up zijn boersche.
dwijf, van buten, met eenen zac up den hals, beghint.
Waer zijdy, Han Hannen1?
de man, van buten met eenen eyerpaendere2.
En hannent niet vele.
wijf.
Comt, men licht hier de cannen.
Waer zijdy Han Hannen?
man.
Ic wilde ghy waert ghebannen;
Versmachten moet u kele.
wijf.
Waer zijdy Han Hannen?
man.
En hannent niet vele;
Of zeghdijt in spele? ,, Hoe stady en tiert!
Roept niet zo luyde.
[p. 122]
wijf.
Wat deze loeten1 versiert!
Sijdy al bebiert? ,, Wat zuldy hier brouwen?
En heetty niet Hannen?
man.
Hannen? neen ic, in trouwen,
Hannen en was noynt mijn rechte name.
wijf.
Tes ooc waerachtich, twaer voor u een blame;
Want Hannen es een zot, met curten verhale.
man.
Een Hans es een duutssche, een hackino2 een wale.
Hoe zal ic dan heeten? ic en weets niet, by lo.
man.
Wat es wyoe te zegghen?
wijf.
Cuendy gheen latijn,
Zo en zuldy dat woordeken niet verstaen:
Dat ghy zo zult.
man.
Zoudic latijn in den coestal gheleert ,, hebben?
Ic mach altemet den harijnc ghekeert ,, hebben.
wijf.
Waer, int cloostere?
[p. 123]
man.
Ke neen, up eenen roostere.
Waer keert menne anders? ha, sufte ghye?
man.
Hoe es datte mueghelic?
wijf.
Ghy waert den derden;
Want ghy zijt al buttachtich, zoot mach blijcken.
man.
Mijn heren, zy wilt my by eenen but ghelijcken!
Eyst niet jent2 dat zy met haren man gaet gecken?
Maer de vrouwen moeten altoes ane becken,
En tlaetste behauwen van der tale.
wijf.
Ghy spreict quaet vlaemsch, al en zijdy gheen wale.
Secht: de mans willen altijts de vrauwen duercaerden.
man.
Wa jen3? zy en willen. De vrauwen draghen zom baerden;
Daeromme willen zy boven binden4, zonder ontvlien.
wijf.
Draghen zy baerden?
man.
Ja zy, ic hebt ghezien.
Eyst wonder dat de werelt gheheel gaet verdraeyt!
[p. 124]
wijf.
Ke zwijcht, stopt uwen bec! hoe stady en craeyt!
Ic hoore wel, ghy meent u dijnghen int vuile.
man.
De vrauwen draghen baerden an haer nuyle1:
Es datte vuil? laet varen u snaterijnghe,
Ic zout doen blijcken.
wijf.
Welke taterijnghe!
Hebben de vrauwen nuylen? waer sijn u sinnen?
man.
En hebben zy gheen mulen, die cattinnen,
Daer zy baerden an draghen, in reynder vauwen2?
Ic wedde ja zy.
wijf.
Sijn de cattinnen vrauwen?
Wat caut es my datte? spreict by manieren.
maf.
Tzijn de vrauwen van de caters, by gans bieren3!
Blijckt niet in de maerte? tesser al te verhoene4:
Elc wilt een vrauwe hebben.
wijf.
Wat heift men te doene
Met zulcken caut? tschijnt dat ghy al zot ,, zijt.
man.
Fy, Clemme, my dijnct dat ghy al besnot,, zijt.
Vaecht uwe nueze af: zuucht het zoch.
wijf, tastende naer hare nueze.
Wat ghebreict u an mijnen nueze?
[p. 125]
man.
Ja, tes waer, ghy hebten noch.
Stonde dien nueze niet u caken ontrent,
U schoon aensicht ware met allen gheschent.
Tes eenen schoonen blusscher, meerder dan zom1.
wijf.
Wat ghebreict u an mijnen nueze?
man.
Stonde hy niet stom,
Ic en zouden niet gheven om eenen ducaet.
wijf.
Hy is swinters al blau; ic soude my schamen
Zulc eene nueze te draghen; want hy te snode ,, es.
wijf.
Waen, Jan ghy zijt een aerm brabbeleere.
Ghy hebt altoos in uwen nueze, zo ic zeye.
man.
Wat hebbic in mijnen nueze?
[p. 126]
wijf.
Mijn ooghskens zien claerder dan een vijncken,
Ja veil claerder dan een cauken6 van een craeyken ,, ziet.
man.
Ic wedde om een zesken, ghy en ziet dat draeyken ,, niet:
Eyst wit of zwart? willet my accorderen.
[p. 127]
man.
Holla, hoe gaepty alzo? zuldy my bijten?
Ghy hebt emmers een gente backtreye1;
En daer mede zijdy ooc wacker, ghije:
In uwen mont en zal gheen coppe ghespin ,, wassen.
wijf.
Hoe zoude ment connen naer uwen zin ,, passen!
Haddic Godt gheweest ghy zout de vrou al anders maken sien.
man.
Tzou zonder twijfel zo gheschien.
Waert dat ic God ware, verstaet de reden saen,
Ic zou de braen stellen daer de schenen staen,
Zo en zoude men zo veel blauwe schenen niet steken
An stoelen en bancken.
man.
Ende de buucken zoudic maken opengaende,
Al met cnoppen, hoort mijn ontpluuc ,, care3,
Ende alsser rammelijnghe in den buuc ,, ware,
Zoo zoude ment met een clotken4 cuusschen.
man.
Ende jeghen den reghen,
Die de luden dicwils comt verdooft ,, quellen,
[p. 128]
Zoudic elc mensche een bordessche1 up dooft ,, stellen,
En achter zoudic een cave2 noort of zuit ,, drieghen,
Om dat den doom van den biere zoude uut ,, vliegen:
Zo en zoude dbrein zo vullic3 niet zijn versmoort.
wijf.
Dats emmers wel zottelick verzint.
man.
Ende voort
Moet ic u noch zegghen int platte ,, calle4,
Dat ic van elcx mont [soude maken] een ratte ,, valle,
Zo en dorftmen5 gheen catten daer toe hauwen,
Noch ratten cruut coopen.
wijf.
By mijnder trauwen,
Ghy waert weerdich ghesmeten met vurte sleteren6,
Zoude ghy Gods werken willen verbeteren?
Wa, willecom cochuut, wech, cust den brandere7.
man.
Tes daeraf ghenouch; nu up een andere.
Tes my leet hebbic messeght, tzy groot of cleene.
[p. 129]
wijf.
Twaer schande zouden wy ons hier vertooghen
Zonder een present te gheven dees heeren verheven.
Schuelter niet in den curf?
man.
Daer es wat bleven.
wijf.
Nu zegt my watter inne es, up rechter minnen.
man.
Watter inne es?
wijf.
Ja.
man.
Tjan, daer es een hinne.
wijf.
Een hinne, zechdy?
man.
Hoe, meendy dat ic lieghe?
wijf.
Haut den curf toe, dat zy niet uut en vlieghe!
Ic meende waerlijck dat zy ter maerct vercocht was;
Maer tes noch [wel datse] tot hier ghebrocht es:
Wy zullender, hopic, de eere mede bewaren.
man.
Ygo1, dat peynsdic ooc.
wijf.
Rasch, zonder sparen,
Groet dit lieve gheselschip, jonstich verweten.
[p. 130]
wijf.
Moet ic altoos ghequelt zijn met dezen luere!
Ghy heeren, en belcht u niet van tsotte ghemoetsele1.
Wy bieden u al tsamen een minnelic groetsele,
En brijnghen u, zonder yemant te stooren,
Een goede vette inne, om te smoorne2,
Ende bidden u wiltse in dancke ontfanghen.
man.
Wacht, willicse uut trecken?
wijf.
Wacht, laetse my langhen.
Ontbeyt, hoe sta ic aldus en babbele!
My dijnct dat ic niet dan hoy en grabbele:
Dees hinne es te gheven en niet te coope.
man.
Siet wel toe dat zy u niet en ontloope;
Want ic zouder om zijn een beschaemt catijf.
Vatse wel.
wijf.
Mijn hand bernt an mijn lijf;
Ic en vintse niet, eyst niet wel een plaghe!
man.
Daer es nochtans een inne.
wijf.
Ic wildicse zaghe,
Of ghevoelde, zo ware ic der zake vastere.
man.
Laetse my tasten.
wijf.
Nu tast, hinne-tastere,
Ghy en zullet niet bet dan icke duergronden.
[p. 131]
man.
Ey wijfken, lacht, al vonden, al vonden.
Siet wat ic hier hebbe, en maect gheen gheschrey.
wijf.
Es dat een hinne?
man.
Neent, tis een ey.
Hau ziet, dit zijn vremde miraculen.
Zoude de hinne gheleyt hebben sonder cakelen?
Ic en hoorde mijn dagen noynt vremder clute.
wijf.
Daer was een inne, maer nu eysser ute:
Een ey wasser inne, nu hebbic tverstant.
man.
Daer was een inne,
wijf.
Maer twas een ey, mijn quant,
Dees ey esser van (een waer woirt, niet gheloghen!).
man.
Nu moeten wy de duecht van den eye betoghen,
Of wy zullen hier teenegaer blijven in schande.
wijf.
Een ey maect veil spijse.
man.
Jaet, menegherande:
Men maecter me goe supenen, gheswollen met sap
En wittemoes.
wijf.
Ja, en goede appelpap;
Ooc dienet zy zeer wel in taerten, in vlaën.
[p. 132]
man.
Sghelijcx de craustelijn3.
wijf.
En deyer coucken
Daer en zijn gheen graten in, ghezeyt goet ront.
man.
Een eyken ghebraden en es ooc niet onghesont,
Alst men heit up zijn hollansche, metten botere.
wijf.
Van ghedopte eyers en crijch men niet den snotere:
Men v......er wel af, dats dat ic prijse.
wijf.
Men cocse met booccruit5,
[p. 133]
man.
O de eyers zijn puicgoet van aerde.
De schippers, als zy hebben den hongher bijstere
Zo maecken zy van eyers eenen vijstere1,
Inne baken vleesch2 ghebacken in de panne.
wijf.
Maer als zy dan te zeer lichten de kanne,
Zou zouden zy wel schieten om te naest
Den coc van vranckerijcke3.
man.
Duufkens met eyers ghefaest4
En zijn ooc niet quaet, dats goet te ghevroene.
De eyers plegen de lieden te voene:
Eenen sangher van eyers gheentijts heesch es.
wijf.
Men zecht dat een ey bloet en vleesch es
Binnen dry daghen, zo ic ghepresen las.
Sghelijcx ooc Christus ghebenedijt verresen was
Binnen dry daghen, tes een schoon exempele.
man.
Hy hadde gheseyt: breict dezen tempele,
En binnen dry daghen zal ic hem verwecken.
wijf.
Int uitterste oordeel, up diversche plecken,
Zal van den menschen gheropen worden menich ey!
Deen met blijdschap ende dander met gheschrey.
Leert hier up dijncken, o menschelicke zinnen!
man.
En leert Christus uwen Zalichmaker beminnen,
Die ons met zijn precieus bloet ghecocht ,, heift.
[p. 134]
wijf.
Goede jonste, die ons tot hier gebrocht ,, heeft
Hadde noch wel vonden ons presentatie.
man.
Nemet doch danckelijc, dat jonste ghevrocht heeft,
En blijft bevolen Gods moghende gratie.
P.S. Het bier crabbeleere, vermeld op bladz. 125 is ook te Gent nog bekend.
J.F. WILLEMS.
1Han Hannen, dat is, Han zoon van Han. Het woord heeft meer dan eene beteekenis: Hanne is Jan, is een roetaert of ekster, eene henne en eindelyk een laffe vent, in welken laetsten zin het hier voorkomt, gelyk ook by P. Gheschier, in zyn Werelds proefsteen, Antwerpen 1643, in-4o, bladz. 27:
Dese, dul en sonder sinnen
Gaet soodaenigh wijf beminnen,
Die daer, in den echten staet,
Haren man ghedurigh slaet,
En die voorder, daer beneven,
Wil dat hy sal voor haer beven,
En ghestaegh, in vreught oft pijn,
Als een rechten hannen sijn.
2Eyerpaendere, eierkorf. Dit paender, zoowel als het fransche panier, komt van het middeleeuwsch panarium, broodkorf.
1Loeten, lompaert. Zie Kiliaen.
2Hackino, waerschynlyk een vrouwen kwaeddoener; van het waelsche werkwoord haguigner of hoguiner. Volgens Menage was hoguineur een sobriquet van die van Arras. Zie Hecart, Dictionnaire Rouchi-français, p. 251.
3Wyo, horendrager, fr. cocu. Men noemde de Doornikkers les Wyos d'Tournay, ‘parce que (zegt Hecart, l.c. pag. 491) les Tournesiennes étant assez généralement belles femmes, sont fort recherchées.’
4Up elc termijn, op elken tyd, op elk uer.
5Swa neen, zoo waer neen; waerlyk neen.
6Ic waen, naer ik denk.
1Namelyk twee botten (botvisschen) en gy, die ook bot zyt.
2Jent, lief, fr. gente. Het woord wordt in Vlaenderen nog veel gehoord.
3Wa jen, een uitroeping; als boven bladz. 112 Wey.
4Boven binden, de bovenhand hebben, een spreekwyze van het bannier binden ontleend; als of men zeggen zoude: de bovenste kleur overtreft de andere. Hiervan komt de kreet: Oranje boven!
1Nuyle, voor muyle (bakkes).
2In reynder vauwen, rein uit gezeid.
3By gans bieren, verdraeide vloek, voor by St-Jans viere! Zie myne Verhandeling over de oude vloeken.
4Verhoene, verhoeden. Een meisjen verhoeden is haer trouwen (in hoede nemen).
1Meerder dan zom, grooter dan sommige andere blusschers (dompers).
2Ghezact, tot vernietiging gedoemd; van sacken, iemand tot den zak verwyzen, dat is, in eenen zak steken en verdrinken.
3Over quamen, ter wereld over kwamen.
4Crabbeleere, waerschynlyk de naem van eenig vlaemsch bier. Volgens Kiliaen verstond men in Holland door krabbeler een zekeren penning of kruisduit. Misschien is 't hier een scheldnaem: gy krabbelaerster.
1Inu, ei nu.
2Papeye, de pip, het slymvocht, pituita.
3Roy, plaeg, van roede; doch als geeselroede te verstaen.
4Genter, fraeier.
5Tyncken, zekere visch, tinca, fr. tence, die zeer blikkert (weerlicht).
6Cauken, de hals, de krop van een vogel.
7Deis, uitroeping, eertyds deus, nu djus.
8Guchelroc, guichelrok, guicheltasch.
9Vyte, leven, levenswyze, vita.
1Backtreye, bakkes, aenzicht; van bakken, de kaek.
2Kiribus nepen, zotte knepen. Er zyn verscheiden spreekwoorden van Kieribus. Zie, onder andere, Mone's Uebersicht der Niederländischen Volksliteratur älterer Zeit, bl. 146.
3Hoort mijn ontpluuc, care, eilieve, hoor wat ik u ontvouwe.
4Clotken, klots, vaegklos.
5Hoeren ruusschen, hoor-hem rammelen, geruisch maken.
1Bordessche, voordak in planken, zoo als er eertyds boven deuren en vensters hingen, elders ook eene loove (waervan luifel) genoemd.
2Cave, schouw, rookgat.
3Zo vullic, zoo spoedig.
4Calle, schoon lief! Kiliaen stelt op het woord pulchra, formosa.
5Dorft men, behoeft men.
6Vurte sleteren, rotte sletsen.
7Den brandere, het brandyzer.
8Nu t'is wel, t'is genoeg; weldra wordt het tyd om te scheiden.
9Kenne boeye, bode, ik kenne - zoo antwoordde men aen den gerechtsbode, die een citatie deed, om te zeggen dat men van zyn aenzegging kennis nam. In Braband gebruikt men gewoonlyk de samentrekking boo of boei, voor bode.
1Ygo, uitroeping, verbasterd van ei God.
2Gans mierentant, wederom een uitroeping of verbloemde vloek, van Sint Jan.
3Ter keure, keurig.
1Vermulene, verachten; by Kiliaen, stomachando amittere.
1Vadden, zeker soort van meelkoeken.
2Huulene, heulen, verkieslyk zyn.
3Craustelijn, korstelyn, verkleinwoord, van het fransch croustille, lat. crustula.
4Sout an den treyn gaen, indien men vrolyk wil wezen (en train).
5Booccruit, lees boecweit.
6Reyn vaen, rein varen, wormkruid.
7Ingune, ajuin.
8Appeltasseyen. Kiliaen geeft er aldus het recept van: ‘Tas-eye, moretum: libum ex lardo, pomis, pyris, herbis, superadditisque ovis confectum.’
