Claudius de Clerck of de Bierkruyer van Ypre.

Dat degenen die met eenen dichterlyken geest bezield zyn, deze begaefdheid aen de natuer zyn verschuldigd, zal niemand ontkennen. Ook heeft deze waerheid uitgeschenen in eenen man wiens lettervruchten (van welke er zeer weinig aen de drukpers overgeleverd zyn geweest), waerdig zyn meer gekend te worden.

Claudius De Clerck was geboren te Ypre, den 9^sten january 1587. Zyne geringe ouders konden hem slechts eene zeer bekrompene opvoeding geven, en in zyne middelen van bestaen, geduerende een acht-en-vyftig jarig leven, was hy niet gezegend; in korte woorden, en daer het den man tot geene oneere kan verstrekken, hy was een bierkruyer. Schoon hy reeds, van zyne jeugd af, blyken gaf van zyne bekwaemheid in de dichtkunst, vond hy echter geenen Mecenas dien hem onderschraegde en begunstigde; doch zynen bekrompen staet belette hem niet zich aen zyne ingeschapene neiging, de beoefening der godentael, met hart en geest over te leveren.

Hy had den ouderdom van dertig jaren bereikt wanneer hy aenveerd wierd als lid der rhetorykekamer van Onze-Lieve-Vrouw van Alsemberge, anders gezeyd de koornbloem, onder de zinspreuk: door s' geests weldaden zyn ligt geladen, in zyn geboortestad gevestigd. Dit gebeurde den 8^sten october 1617, en men deed hem, ten zelfden tyde, volgens het gebruik des genootschaps,

deze aenspraek, in het bywezen van zyne twee peten, Jan Letten en Domyn Bekaert:

Men weet dat den opsteller van dezen, in zeker opzicht onbeduidenden vierling, in zyne voorspelling niet bedrogen is geweest. Inderdaed, er zyn byna twee eeuwen verloopen sinds het overlyden van Claudius De Clerck, dien door zyne tydgenooten een geboren rymkunstenaer genoemd wierd, en s' mans naem wordt nog met eerbied door de nakomelingschap uitgesproken; ook zegt de geleerde opsteller der bekroonde Verhandeling over de Nederlandsche dichtkunst in Belgie, met eene volstrekte overtuyging, dat onzen Ypreling met roem mag genoemd worden. Het was ongetwyfeld uit achting voor hunnen bloedverwant, dat de volgende zich schaerden onder het vaendel der Ligtgeladen, te weten: Arnould De Clerck, in 1618, Joris, in 1620, Antheunis, in 1621, Boudewyn en Francois, in 1626 en Anthone De Clerck, in 1627.

Naeuwelyks had de kamer der Koornbloem eenige maenden weêrgalmd van het geluid zyner lier, wanneer men hem, den 19^sten oegstmaend 1618, het ambt van dichtmeester opdroeg. Achtervolgens wierden hem vergeldingen toegestaen voor het opstellen van vier treurspelen, het verbeteren van andere, het in rym brengen van twee kluchten en het maken van verscheidene gedichten, en eindelyk, den 20ⁿ augustus 1623, eene wedde van tien ponden grooten, onder voorwaerde dat hy jaerlyks aen de kamer een treurspel en een esbatement zoude inleveren. Hieruit moet men noodzakelyk besluiten, dat Clau-

dius De Clerck, wiens, dichttrant niet ongelyk was aen dien van Cats, zoo veel bekwaemheid als vlugheid van geest moet gehad hebben. En indien het niet bekend ware dat de oude rederykers zich voornamelyk toelegden op de tooneeloefening, men zoude zich daervan kunnen overtuigen wanneer men in aendacht neemt de taek welke onzen dichtmeester was opgedragen. Hoe het zy, zyne rymwerken moesten ook dagelyks aengroeyen, aengezien de kamer, reeds den 20ⁿ augustus 1620, een van hare leden, geheeten Christiaen Werkyn, aenstelde om de ghedichten en revereinen by Claude ghemaeckt te bouck te stellen. Van deze dichtwerken zyn er slechts eenige overgebleven, en deze maken den bundel uit, welken ons in handen is gevallen; zy bestaen uit lofzangen, lier- en bruiloftsdichten, zamenspraken, rouwklagten, zinnebeelden, prysdichten, refereinen, kluchten, liederen, enz. Behalven de stukjes in dezen bundel begrepen, vind men er nog eenige andere van De Clerck in de geschrevene jaerboeken van Ypre; deze zouden, indien zy den dichtminnaren onder de oogen gelegd wierden, hunnen eerbied voor dien wonderlyken man, zekerlyk, niet verminderen.

Schoon wy, by mangel van onwraekbare bewyzen, aen de getuigenis van eenen jaerboekschryver, die met de gezonde oordeelkunde niet bekend was, geen geloof geven, wy zullen echter, om niet onder stilzwygendheid voorby te gaen al wat onzen geboren dichter tot eere kan verstrekken, hier doen aenmerken, dat dezen jaerboekschryver, steunende op eene overlevering, die thans nog, te Ypre, voor eene waerheid wordt aengezien, wilt verzekeren dat de beroemde Cats, gehoord hebbende dat onzen Yperling ook, met zekere uitstekendheid, in de kennis der schoone dichtkunst vereerende vorderingen had gedaen, en dus de achting der geleerden tot zich

trok, dat, zeggen wy, dezen schranderen regtsgeleerden en staetkundigen Hollander naer Ypre is gekomen, en dat hy onzen Claude drie dagen op eene treffelyke wyze onthaeld, en hem zyne hartelyke voldoening over zyne bekwaemheid in de kunst, die zy beide oefenden, zoude betuigd hebben. Hoe het ook zy, en niettegenstaende de jaerboekschryver, dien wy hier volgen, den naem der uitspanning, alwaer vader Cats zynen intrek had genomen, ook opgeeft, en er byvoegt, dat dezen en De Clerck, geduerende dezelfde drie dagen, niet anders dan in rym zouden gesproken hebben, zoo willen wy hierin niet voorder treden, zoo veel te min, om dat wy deze byzonderheid by geene andere schryvers hebben gevonden. Ook zullen wy over het hoofd zien het allezins ongegronde voorgeven, geleden vyftig jaren nog opgeworpen, dat onzen bierkruyer noch lezen noch schryven kon; de overschietende bescheeden van de aloude kamer der Ligtgeladen, in welke men zyne handteekening ontmoet, zoo we als op het tooneelspel getiteld het Guese ghejanck, handteekening die men van eenen man in de schryfkunst onbedreven, niet zoude kunnen verwachten, bewyzen onwederleggelyk dat dit voorgeven geene aendacht verdient.

De heer Willems, in zyne Verhandeling over de Nederduitsche tael- en letterkunde, II, 92, heeft aengemerkt dat hy, behalve het lofdicht door De Clerck gemaekt, en geplaetst voor de gedichten van Nieuwlant (uitgegeven by Willem van Tongheren, te Antwerpen, 1621, in-4^o), niet wist of er van onzen dichter nog iets gedrukt was. Het is ons bekend, dat van hem ook in het licht zyn gebragt eene zamenspraek tusschen Zoïlus en Momus, dienende tot verheffing en staende aen het hoofd van het werk van jonkheer Jacques Ymmeloot, heere van Steenbrugge, getiteld La France et la Flandre reformées, ou

traité enseignant la vraye méthode d'une nouvelle poesie francoise et thioise, Ypre, Jean Bellet, 1626, en eene andere zamenspraek tusschen Momus en Zoïlus voor den Lusthof van de doorluchtighe ende deughtsame vrouwen, door Joos Grietens, by denzelfden drukker, 1636. Wy zullen het eerste van deze dichtstukjes hier achter mede deelen.

De treurspelen van Claudius De Clerck, getiteld het vonnis van den koning Salomon, Theophilus, opgemaekt in 1691, en Chrisoarius, voltrokken in het volgende jaer, zyn verlooren geraekt, of, indien zy nog bestaen, wy hebben ze toch nooit onder de oogen gehad. Daerentegen behelst onzen bundel een treurspel, met zang doorzaeid, by wyze van zamenspraek, tusschen Belgica en Spinola. Belgica begint met eene redevoering aen de aenhoorders, waerin zy in klagten uitvalt over den bedroefden staet van het Nederland, hetwelk zy, in persoon, verbeeldt. Zy betrouwt echter op de hulp van den veldheer Spinola. Deze troost haer, en geeft haer hope op rust, daer hy Breda reeds heeft overmand en den vyand heeft doen vlugten. Belgica verblydt zich, en voorspelt, zingende, de verlossing van het Nederland: zy valt de herdoopers en hunne ministers vinnig aen. Dan verwisselen de vertooners hunne reden; de veldheer verhaelt al wat hy, geduerende zyne vorige krygsdiensten heeft bedreven, en belooft aen Belgica eene gewisse zegeprael: zy wordt bedaerd. Spinola verzekert haer dat hy den prins van Oranje en zyne aenhangers zal ten onder brengen, hen hunne veroveringen ontrukken, en dat Spanje dus in zyne vorige bezittingen zal hersteld worden. Dit spel, of zamenspraek, eindigt met het gezang van den schryver, hier achter (n^o. 6).

Wy hebben uit hetzelfde stuk eenige regels medegedeeld aen den heer Snellaert, die er in zyne beroepene

Verhandeling, bladz. 260, gebruik van gemaekt heeft, en daer zeer wel heeft doen aenmerken dat den autheur den rhetorikalen styl nog aenkleefde.

Dit treurspel was eerst van 324 regelen, waeronder een gezang van zestien coupletten van vier reken, door Belgica, tot lof van Spinola, en den sluitzang, door den schryver aen de aenhoorders voorgezongen, van drie zesregelige strofen. Naderhand heeft De Clerck hetzelfde treurspel veranderd en vermeerderd tot 420 versen, in welke begrepen zyn het gezang van Belgica, nu in eene andere versmaet, en gebragt tot zestien coupletten van zes reken, en den sluitzang, aen welken geene veranderingen gedaen zyn geweest; het een en ander van deze stukken behelst versen die voor de beste van des schryvers mengeldichten niet moeten wyken.

Wy bezitten bok, afzonderlyk, een tooneelspel, geheeten het Guese ghejanck, van hetwelk wy reeds gesproken hebben. Dit oorspronglyk stukje, hetwelk alleenlyk bestaet uit 278 versen, is aen de Ligtgeladen eerst vertoond geweest en draegt de handteekening van den autheur. Het wordt geopend door Kees, met eene klagt over de netelige omstandigheden in welke Holland zich bevind (1635). Egbert kondigt haer aen en beweent het innemen van den Schenkenschans; Kees neemt een levendige deel in deze gebeurtenis. 2^e tooneel. Langhe Lyse klaegt ook, doch voornamelyk over het gevangennemen van haren man, Japick, door een fransch oorlogschip. Deze vertooners spreken daer na, beurtelings, over de ongelukken met welke Holland word bedreigd, en vertrekken. 3^e tooneel. Prins Henrik van Oranje komt op met twee leden van de staten. Hy doet een verslag van al wat hy, tot welzyn der vereenigde provincien, gedaen heeft; doch hy schynt aen een goeden uitslag te wanhopen. De staetsmannen stellen hem gerust en geven hem

goeden raed. 4^e Tooneel. Egbert, Kees en lange Lyse zingen op eene bedrukte wyze, waer na zy besluiten zich by de algemeene syaten te begeven, ten einde deze te bidden een bestand of eenen vrede te bemiddelen. En dus eindigt het stukje, in hetwelk de Spanjards en de papen, door de vertooners, niet zacht behandeld worden.

Wy gelooven dat onzen dichter nog een treurspel, getiteld Sedechias, heeft zamengesteld, aengezien men in zynen bundel twee liederen vindt, die, volgens hun opschrift, geschikt waren voor dit spel, en hier achter ook zullen volgen.

Hetgene wy hier aenteekenen wegens dit laetste stuk, komt ons zoo veel te meer waerschynelyk voor, en ook dat Claude De Clerck meer tooneelstukken zal gemaekt hebben, dan die ons bekend zyn, aengezien hy, gelyk wy het reeds hebben aengetoond, elk jaer voor de kamer der Koornbloem, een treurspel en eene klucht moest vervaerdigen. In deze veronderstelling, die wy niet verwyderd zyn voor wezenlyk te aenzien, zoo veel te min om dat het Guese ghejanck met den nummer 13 is gestempeld, zoude het allezins jammer zyn dat de overige tooneelstukken van onzen onvermoeyelyken dichter, hem niet overleefd hebben.

Uit de inlichtingen, welke wy hiervooren te boek hebben gesteld, kunnen wy besluiten, dat hy, onder andere tooneelstukken, heeft voordgebragt het vonnis van den koning Salomon, Theophilus, Chrisoarius, Belgica en Spinola, Sedechias en het Guese ghejanck, welke drie laetste tot heden aen de geleerden niet bekend waren.

Nu, om tot ons voortnaem doelwit te komen, daer Witsen-Geysbeek, in zyn Woordenboek der Nederduitsche dichters (Amsterdam, 1821 à 1824, II, 24), zich beklaegt, dat er, in de reedsgemelde verhandeling van M. Willems niet meer dan zes regels zyn opgegeven van

De Clerck, dien hy eenen waerlyk verdienstelyken man noemt, en die den aenvang uitmaten van een trouwdicht, en daer wy, wat ons betreft, sinds lang gewenscht hebben de gelegenheid te kunnen aentreffen om de geestvruchten van onzen dichter meer bekend te maken, zoo durven wy hopen dat de mededeeling der volgende stukjes, tot heden onuitgegeven, en ter loops getrokken uit de verzameling van zyne, nog in wezen zynde, dichtwerken, meer ruchtbaerheid aen 's mans kunde zal geven.

Aen Het hoofd van het werk, voor titel voerende: La France et la Flandre reformées:

Twee nieuwe liedekens in 't spel van Sedechias:

Belgica, in hare zamenspraek met Spinola, drukt aldus zynen lof uit:

Uit het gezang van den dichter tot de aenschouwers in hetzelfde stuk:

De woorden: Dit cleen vertoogh en myn vertoonen, bewyzen dat deze zamenspraek, of treurspel, op den schouwburg gegeven is geweest.

De Clerck, die, volgens de getuigenis van Sanderus, welken zynen stadgenoot is geweest, een beter lot verdiend had, stierf den 13 october 1645, en wierd op het kerkhof van St-Marten te Ypre begraven. Omtrent zyn graf, en wel in den muer van de kapel van het heilig Sacrament, is, eenigen tyd na zyn overlyden, eenen zerk gemetseld, voerende dit vereerende letterlyk opschrift:

Het komt ons waerschynelyk voor dat wy dit grafschrift, hetwelk eenen bewonderaer van onzen Claudius, geleden eenige jaren, heeft doen vernieuwen, verschuldigd zyn aen Bartholomeus Beaugrand, dien hem, in het ambt van dichtmeester, onmiddelyk, is opgevolgd. Wat aengaet den naem van Lambertus Vossius1, welken zich op den zerk bevind, zoude men hieruit niet mogen besluiten, dat dezen geleerde, zelf een goeden dichter zynde, gelyk Sanderus getuigt, de schets van het grafschrift van De Clerck zal gezien en goedgekeurd hebben, om hierdoor een bewys te geven van zyne achting voor dezen geringen, doch verdienstelyken man? Hoe dit wezen moge, wy denken uit den 14ⁿ regel van dit grafschrift te mogen besluiten dat hy, in de tooneelstukken van zyn eigene vinding, dikwils eene rol speelde, en dus den toehoorders een dubbel genoegen verschafte.

Het doorbladeren van den bundel zyner overgeblevene rymwerken heeft ons overtuigd dat De Clerck waerdig was den Helikon te beklimmen. De rykdom in zyne uitdrukkingen; zyne dichtkundige vindingen; de versieringen die hy zoo geestig invoerde, en, hetgene niet min verdient in aenmerking genomen te worden, de verstaenbaerheid en de vloeyendheid van zyne versen; het in acht nemen der rust in het midden der alexandrynsche rymen; het naeuwkeurig gebruik van gelykluidende rymslagen, en het vermyden van bastaerdwoorden, dit alles zyn verbeteringen in den rhetorikalen trant, die men by alle de rederykers der 16^e en 17^e eeuw niet ontmoet, en die onzen Ypreling, schoon de natuer hem met de dichtkunst had begaefd, aen de lessen van Ymmeloot te danken had; trouwens, dezen laetsten zegt, in zyne

aenspraek tot den lezer aen het hoofd van zyne Triple Meslange uitdrukkelyk, dat zyne verbeterde versmaet door Claude De Clerck is nagevolgd geweest.

Zie hier, in weinig woorden, wat in zyne dichten, byzonderlyk onze aendacht heeft opgewekt.

Deze drie regelen van het eerste stukje:

zyn, eenigermate, stout en verheven.

In het tweede stukje, vers 8,

is zedelyk, en uit de schacht van een weldenkend man gevloeid. Ook ontwaert men hier dat De Clerck, in het geven van schampere bynamen, voor vader Cats niet moest wyken. Zie de regelen 29, 30, 31 en 32.

Het laetste couplet van het stukje N^o 5:

besluit veel in weinig woorden. Thans zoude men kunnen doen bemerken, dat de uitgangen heid der twee eerste regelen van dezen vierling geen rymslagen zyn; maer de rederykers zagen zoo naeuw niet toen onzen dichter leefde.

Wy zullen hier nog byvoegen dat er in de versen van Claudius De Clerck eene loffelyke zedigheid doorstraelt, dat is te zeggen dat hy, op verscheidene plaetsen, toont dat zyne dichterlyke voordbrengselen hem geenen hoogmoed inboezemden.

Daer wy ten opzichte van eenige andere oude dichters van Ypre (tot dus verre, om zoo te zeggen, niet bekend) inlichtingen bezitten, die, volgens ons gedacht, den geleerden niet onverschillig kunnen zyn, zoo denken wy dezelven, by gelegenheid, in het Belgisch Museum nader bekend te maken.

 

1839.

 

LAMBIN.