Hein van Aken.
In Weckherlin's verslag over het Comburgsche handschrift van Oud-Nederlandsche gedichten, thans te Stuttgart, vindt men het eerste berigt omtrent Hein Van Aken (aldaer Van Haken geschreven)1. Vervolgens hebben Bilderdyk2, Hoffmann von Fallersleben3, Mone4 en Kausler5 van dezen dichter het een en ander bygebragt; doch geen van hen schynt vermoed te hebben dat hy voor den schryver eener in het vlaemsch berymde vertaling van den Roman de la Rose mag worden gehouden. Al deze geleerden spreken alleen van zynen Saladyn (vertaeld naer l'Ordene de la chevalerie, uitgegeven in de Fabliaux et contes van Méon, deel I, p. 59-82), dien ik my voorstel in dit Museum te laten drukken, naer een afschrift der koninklyke bibliotheek te Brussel,
groot 274 regels, waerin zich de dichter noemt aen het slot, op de volgende wyze:
In het voorjaer van 1825 kocht ik te Antwerpen een zeer fraey handschrift op perkament van den oudvlaemschen Roman de la Rose, thans behoorende tot de bibliotheek van het koninklyk Nederlandsch Instituet, en blykbaer geschreven in de eerste helft der XIVe eeuw. De naem van den dichter kwam daerin nergens voor; doch door hetgene my van Hein Van Aken bekend was geworden is het my niet moeyelyk geweest te vermoeden, dat deze als schryver van dat gedicht mag worden beschouwd. Ik deelde myne bedenkingen daeromtrent en een uittreksel van het stuk aen den heer Bilderdyk mede, met wien ik de eer had in vriendschappelyke briefwisseling te staen. Hy ook hield myne gissing voor gegrond en schreef my den 18 july 1825: ‘Ik geloof met u dat des Henriks Van Brussele naam is Henrik Van Aken, en zelfs vermoede ik dat hy daar [namelyk in het oorspronklyk HS.] geschreven is geweest, maar door den overschrijver miskend, gelijk meer met eigennamen 't geval is’1.
Tot myne groote verwondering zie ik nu in de Denkmäler altniederländischer Sprache und Litteratur van Kausler, dat de naem van Hein Van Aken in het Comburgsche afschrift der Rose ook niet voorkomt. Men noemt daer alleen Henrik Van Brussel, even als in het door my gevonden HS., met dat verschil echter, dat in het eerstgemelde of duitsche codex de geheele plaets is
achter gelaten, waerin men over den toenaem des dichters spreekt, en dat men Michiel, in stede van Jan, als tweede schryver opgeeft. Wat dit laetste verschil betreft, het komt my waerschynelyk voor dat een der beide afschryvers van het gedicht er zyn eigen naem zal hebben in gestoken. Hoe het zy, het lydt by my geen twyfel dat Henrik Van Brussel en Hein Van Aken van Brussel één en dezelfde dichter is. Brussel was vermoedelyk zyne geboortestad. Het dorp Corbeke-over-Dyle of Corbeke-over-Loo, by Leuven, was zyne verblyfplaets, en daer stond hy als pastor (prochiaen). Hy behoorde alzoo tot den geestelyken stand, wat hem echter niet belet heeft een getrouwe vrient der wereldsche minne te zyn, en een boek te vertalen al uut, daer men dat soete cruut sal van der minnen moegen in kinnen.
Dat hy reeds vóór 1330 overleedt blykt uit deze regels van den Leekenspiegel, in dit jaer, gelyk men weet, opgesteld:
Ik heb deze versekine in de Rose niet gevonden en geloof dus dat zy tot een derde, ons nog onbekend, gedicht van onzen Hein behooren. Men heeft nog andere handschriften, in welke deze voornaem gevonden wordt, B.V. de roman der Kinderen van Limburg, aen welkers einde staet:
Doch deze Heinrijc van het jaer 1357 (volgens de berekening van den heer Hoffman von Fallersleben, Horae Belgicae, pars I, p. 67), kan niet den Hein van Aken zyn, vóór 1330 overleden. De tael en styl van den Heinrec, in Gillis van Molhem's vertaling des Miserere van le reclus de Moliens genoemd, schynen my ook niet van den zelfden persoon. Men leest aldaer, volgens het HS., behoorende aen prof. Serrure:
De dichter der Natuerkunde van het heelal (ten onregte aen zekeren broeder Gheeraert toegeschreven) was allervermoedelykst een Brabander, ja een Brusselaer, daer hy Braband en Brussel (volgens Vs 1310, 1314, 1318, 1323, 1330 en 1331 van myn afschrift) tot een astronomisch punt van vergelyking met Rome stelt. Het zou echter gewaegd zyn daeruit afteleiden dat Hein van Aken de opsteller van dit rymwerk geweest zy.
Zie hier wat er van den brusselschen dichter gezegd wordt in het handschrift van Comburg, volgens de opgave van den heer Kausler:
Daer en tegen staet er in het handschrift, afkomstig van de abdy van St-Bernards ad schaldim, door my in het jaer 1825 ontdekt, thans by het koninklyk instituet te Amsterdam:
