Vlaemsche Dichters van Ypre,
van de XVI^e en de XVII^e eeuwen.

Ons oogwit is niet eene lyst te geven van alle de dichters, door onze moederstad voortgebragt, of die zich aldaer hebben nedergezet, schoon het ons vooral niet ontbreekt aen mannen welke door hunne latynsche versen roem hebben verworven. Wy zullen alleenlyk handelen over degenen die zich in de vlaemsche dichtkunde geoefend hebben, en hier eenige kleine staeltjes van hunne rymwerken mededeelen, na voorafgaendelyk ook nog te hebben opgemerkt dat wy hier almede geen gewag zullen maken van Claudius de Clerck, wiens korte levensschets, zoowel als de opgave van eenige van zyne dichtstukken, reeds het voorwerp zyn geweest van een afzonderlyk overzigt, in dit Belgisch Museum, deel III, bladz. 156.

En schoon wy slechts het voornemen hebben van de Ypersche dichters te gewagen, die na het jaer 1500 geboren zyn, zoo kunnen wy nogtans niet stilzwygende voorbygaen twee anderen vlaemsche dichters van Ypre, namelyk heer Joseph Heyse, aldaer kapellaen van het Godshuis der Beggynen, ten jare 1361, een zeer geleerd man en tevens schilder, mitsgaders Joos Lansaem, heere van Delwaerde, behoorende tot een treffelyk geslacht, en gestorven in 1544. Volgens Sanderus moet hy eenen bundel van vlaemsche rymen hebben nagelaten, waer van er nog eenige, ten jare 1641, te vinden waren by jonkheer Jan Ghislain Bulteel, heere van Nepkerke. Jammer is het, dat er ons thans niets meer van hunne geest-

vruchten is ter hand gekomen. Ook bezat gemelde heer Bulteel een gedicht op het Belegh van de stede van Ypre, door de Engelschen en de Gendtenaers, in 1383, van een onbekenden schryver, in een handschrift in-folio. Wy hebben dit stuk ook nooyt onder de oogen gehad.

Zie hier nu de lyst der andere Ypersche dichters, welke ons tot dus verre bekend zyn:

I. Jonkheer Jacques Ymmeloot, heer van Steenbrugge, geboren te Ypre, den 27^en october 1574, heeft achtergelaten, 1^o een werkje getiteld: La France et la Flandre reformées, ou traité enseignant la vraye méthode d'une nouvelle poësie françoise et thioise, harmonieuse et delectable; II^o. Triple meslange poëtique, latine, françoise et thioise. III^o. Kort ghedingh tusschen d'oorloghe ende vrede, onder de naemen van Bellona ende Astrea, vertooght aen Albert, eertshertoghe van Oostenryk, alle gedrukt te Ypre, by Jan Bellet, 1626, langwerpig 4^o. Wy gaen des dichters verhandeling over de vlaemsche versificatie stilzwygend voorby, en geven hier eenige uittreksels uit zyne Triple Meslange, hetwelk hy zyne oeuvres poëtiques noemt:

Hy drukt zich aldus uit op den Ryngh der eeuwigheid:

Ymmeloot heeft ook eenige van zyne vlaemsche rymen in het fransch overgebragt. Wy zullen hier nog de twee eerste strofen van een bruiloftsdichtje laten volgen:

Voor het overige spreekt Ymmeloot, in zyne aenspraek tot den lezer, geplaetst aen het hoofd van zyne Triple Meslange poëtique, met grooten lof van Justus de Harduyn, pastor van Auweghem, by Dendermonde, opsteller van een dichtstuk op den boetzang Misericordias Domini, enz., van Olivier De Wree, schryver van den Oorspronck der Carmeliten; van Willem van Nieulandt, schilder van Antwerpen, die een Poëma van den mensch en een treurspel van Cleopatre heeft uitgegeven1, en welke geleerden de verbeterde versmaet van Ymmeloot hebben nagevolgd, zoowel, gelyk hy almede getuigt, als jonkheer Jan Guldemont van Cortewille, Jeremias Piers-

II. Pauwels van der Haghe, prins van de kamer der Roozieren, ten jare 1634, zag het eerste daglicht te Ypre, den 27^en february 1577. Hy heeft op de fransche en nederduitsche dichtkonst (la France et la Flandre reformées) van Jacques Ymmeloot, heere van Steenbrugghe, eenige rymen gedicht, in welke hy den schryver, na eene voorafgaende inleiding, aldus aenspreekt:

III. Jacques Caproen, geboren te Ypre, den 20^en Augustus 1594, heeft ook iets bygedragen om zyne hulde te bewyzen aen den heere van Steenbrugghe: Zie hier hoe hy zich, na eene korte inleiding, uitdrukt:

Het is niet moeylyk uit deze versen af te meten dat Caproen geen vriend geweest is van de Zeeuwen (zeelanders), noch geen bewonderaer van hunne toenmalige dichtkunde.

IIII. Ludovicus Josephus de Huvettere, kanonik van Sint-Marten te Ypre, zyne geboortestad, deed uit godvruchtigheid eene bedevaert naer Rome, en, in zyn vaderland terug gekeerd, gaf hy in het licht: 1^o Descriptio variorum locarum sacrorum; 2^o Synopsin vitae sanctorum, Antverpiae, typis Trognesii, 1628, in-4^o. Hy stierf te Ypre, den 15^en mei 1633. Hy vertaelde uit het latyn het leven van de Heylige Margareta van Ypre, ende van Hⁿ. Zegherus, haeren biechtvader, Ypre, François Bellet, 1622. Het eenig dichtstukje dat wy van hem kennen is de volgende zeer gebrekkige korte lofzang ter eere van gemelde Heilige:

V. Jan Guldemont (Chrysostome) van Cortewille, ridder. Deze dichter is van 1605 tot 1639, in hoedanigheid van raed, schepen en voogd van Ypre, in bediening geweest. Wy vinden echter niet dat hy aldaer geboren zy. Hy stierf den 14^en juny van 't zelfde jaer 1639. Men ziet uit de weinige regelen, door hem op het werk van Ymmeloot gemaekt, dat hy de a verdobbelde, waer zyne stadsgenooten de ae gebruikten:

VI. Jeremias Pierssene, ten jare 1626 doktor in de regten, en raedpensionnaris der zale en kasteleiny van Ypre, heeft ter eere van het Kort ghedingh tusschen Bellona ende Astrea, van Jacques Ymmeloot, zich aldus uitgedrukt:

VII. Jan de Pape, taelman1, te Ypre, in 1632. Hy is in die stad geboren den 26^en january 1577. Het volgende klinkdicht, door hem gemaekt op den Lusthof van de doorluchtige en deugdzame vrauwen, van Joos Griettens, gedrukt te Ypre, by Jan Bellet, ten jare 1632, in-12, kan een denkbeeld geven van 's mans dichtvermogen:

Wy weten niet wanneer Jan de Pape het tydelyke met het eeuwige heeft verwisseld.

VIII. Heer François Lammertynck, priester. Wy gelooven dat hy te Ypre geboren is op het einde der XVI^e eeuw. Hoe het zy, hy heeft ook den schryver van het onmiddelyk genoemde werk eene lofrede opgedischt, in welke hy zegt:

IX. Nicolaes Griettens, raedpensionnaris van de stad Ypre, alwaer hy geboren is den 30^en october 1601. Hy overleedt den 25^en september 1666. Zie hier eenige regelen van zyn Noodtliet, staende aen het hooft van den Lusthof van Joos Griettens, zynen bloedverwant:

X. Joos Griettens, schout van Ypre, niet te verwarren met Joos Griettens, regtsgeleerde, van wien wy reeds gesproken hebben. Zyne geboorteplaets is ons onbekend. Zyn Beweegdicht van alle vrauwlievende mans, dienende tot lof van den schryver van den Lusthof, en van het welk wy hier eenige regels overschryven, is het eenig stukje van dezen dichter, dat ons is toegekomen:

Wy kunnen niet zeggen in welk jaer de schout Griettens overleedt.

XI. Daniel Leupe, schepen van Ypre, in 1635 en 1640. Het schynt dat hy aldaer geboren is. Hy heeft, als dichter, een lied gemaekt op den Lusthof: men oordeele van zyne bekwaemheid:

Daniel Leupe is omtrent het jaer 1670 in den Heer ontslapen.

XII. François Forret, schryver van een werkje voor tytel voerende Refereynen boeck ofte nieuwe wandeldreve voor de jonckheyt, is geboren te Ypre, den 27^en april 1640. Dit werkje, gedrukt ten jare 1696, behelst geestelyke refreinen, dichtgebeden en liederen. Hy zingt aldus, in een stukje dat voor opschrift draegt: Boeren lof, teghen 't hof:

XIII. Jan Bellet, ten jare 1620 dichtmeester der kamer van de Roozieren, was, zoo het schynt, geboren te Sint-Omars, van waer zyn vader zich, ten jare 1608 te Ypre, als drukker, kwam nederzetten: hy oefende het zelfde beroep, en heeft een dichtwerk uitgegeven, in 1625, voor titel voerende Welvoeghinghe ofte beleeftheydt in den gemeynen handel onder de menschen, met den lof der stad Belle. Eenige staeltjes uit dit werkje zullen bewyzen dat de schryver onder de beste vlaemsche dichters van dien tyd mag gerekend worden. Het is in dertien hoofdstukken verdeeld, en begint aldus:

Het werkje in-8^o, van 79 bladzyden, uit hetwelk deze regelen zyn gehaeld, heeft Jan Bellet, (die gelyk zyn vader, drukker was), ten jare 1625, zelf uitgegeven en opgedragen aen de wethouders der kasteleiny en stad Belle. De lof van deze stad begint daerin aldus:

Wy kunnen geenzins met stilzwygendheid voorby gaen, wat Jan Bellet, bladz. 37 van zyn werkje, wegens onze ryke en schoone landspraek gezegd heeft:

Van dezen Bellet spreekt ook de heer Snellaert met lof in zyne Bekroonde verhandeling over de Nederlandsche dichtkunst in Belgie (bladz. 227).

Men vindt nog van hem een lofdicht aen het hoofd van den Lusthof der Vrauwen, en een zesregelig vers in La Flandre et la France reformées, van den heere van Steenbrugge: dit laetste verdient hier overgeschreven te worden:

Het zal niet te onpasse komen hier op te geven de beknopte aenmerkingen welke wy, op de stukjes van onze dichters van Ypre, gemaekt hebben.

1. Wy dachten by het lezen der rymen van Jacques Ymmeloot, en niet min van zyne verhandeling, aentoonende de ware grondbeginselen van zyne fransche en vlaemsche dichtkunst, dat hy, hierin, den trant van Cats gevolgd was, en aen dezen dichter, welke zyn tydgenoot is geweest, had geleerd waer de lange en de korte lettergrepen moesten in aendacht genomen worden, het

gene de fransche dichters, zegt hy, reeds deden; maer wy hebben van dit gevoelen afgezien, om dat hy (bladzyde 62 van zyn werkje), sprekende van de Emblemata amores, moresque spectantia (sinne en minnebeelden), uitgegeven in 1618, zegt, dat hy dit werk nooyt gezien, noch met dezen zeeuwschen dichter ooyt eenige onderhandeling gehad heeft; en hy besluit daeruit, dat zy beide, om de zelfde beweegreden, aengewakkerd zyn geweest om eene gelykvormigheid in te voeren in de regelen der dichtkunst, tot alsdan, vooral in Westvlaenderen, zoo weinig in aendacht genomen, om niet te zeggen teenemael onbekend.

2. Pauwels van der Haghe bedient zich van herhalingen, die men in de werken van vader Cats in menigte ontmoet. Hy zegt dus:

3. Jacques Caproen is in zynen trant meer vloeyend, ja schier hoogdravend.

4. Ludovicus Josephus de Huvettere. Hem was de overschryding in de versen niet onbekend; hy had geen gemakkelyke styl.

5. Jan Guldemont van Cortewille, die in het verdubbelen der a de hollandsche schryvers volgde, en volgens ons gevoelen, voor de dichtkunst niet geboren was, bedient zich van stopwoorden, die zyne prosaïsche rymen nog meer ontluisteren.

6. Jeremias Pierssene heeft veel harde versen: eens menschs dat 's tweedragts en 's nyds, des redenrycx vernufts en wysheyds, 's nyds en 's tweedraghts ghewelt en

's gheleerdheyds praght. Hy verdubbeld ook de a, en slaegde veel beter in het maken van fransche versen.

7. Jan de Pape heeft een vloeyende en gemakkelyke styl.

8. De priester Lammertynck is niet vast in zyne spelkunde: nu souw en dan sauw, voor soude, enz. Zyne versen zyn zwak en prosaïsch.

9. Nicolaes Griettens heeft een geestige styl; zyne versen zyn ook gemakkelyk en vloeyend.

10. Joos Griettens is, onder al de dichters waervan wy handelen, degene die meest zweemt naer Ymmeloot, en, volgens ons, meest de voorbeelden van dezen laetsten gevolgd heeft.

11. Daniel Leupe maekte vloeyende versen: de vier laetste regelen van zyn stukje, door ons opgegeven, zyn de vruchten van een dichtkundigen geest.

12. François Forret had dichterlyke bekwaemheden, rykdom in gedachten, en een verheven trant.

13. Jan Bellet toont dat hem onze ryke moedertael niet onverschillig was, en dat hy hare kracht en zuiverheid eerbiedigde, ja nauwkeurig op de welluidendheid en de rymslagen acht gaf. Wy herhalen het, zyn zesregelig stukje, hier voren overgeschreven, toont dat hy den eernaem van dichter niet onwaerdig was. Vreemd schynt het ons dat Sanderus, tyd- en stadgenoot van Bellet, als ook Pacquot, van dezen dichter niet gesproken hebben.

Nog eene aenmerking zullen wy te boek stellen, en deze is: dat onze dichters, in het algemeen, niet spaerzaem waren in vleyery by het schryven der dichtstukken geplaetst aen het hoofd van bundels door andere dichters uitgegeven.

1840

LAMBIN.