[p. 251]
Ballade op de stad Gent, na den opstand van het jaer 1539.
Quomodo sedes sola, nu sonder confoort,
Civitas plena populo, hooftstede van Ghendt?
Uwen heere ende prince is op u ghestoort;
Dus naect u voort ,, druc tot in den hent,Vs 4
5
't Welc heeft ghedaen u quaet regiment.5
Daer en comen gheen plaghen sonder misdaden.
Ghy waent wel hebben Vlaenderen gheschent,7
Als sijnde verblent ,, ende qualic beraden;
Ghy ghinct uwen heere ende keyser versmaden,
10
Stoutelic segghende: ‘de man is doot;
Vlaenderen is onse; wie mach ons schaden?
Laet ons nu versaden ,, onsen wille, sonder noot.’
Metten eenen voet bloot ,, sydy int graff.
Waer blijft ghy met uwen vermetene groot?14
15
Men siet u nemen dat men u voortijds gaff.
Ghendt, ghy meught u nu wel schamen
Boven allen landen, dorpen ende steden:
U selven hebdy ghedaen veel blamen;
Tis t' uwer onvramen ,, ende ellendicheden.19
20
Daer ghy waert tslot der weerelt beneden,
Van sterckten ende grootten alomme vermaert,
Ghy en wildet metten uwen niet sijn te vreden.
Dus affgesneden ,, is uwen baert.
Onder uwe subiectie wasser vele bewaert;
[p. 252]
25
Over landen ende dorpen hadt ghy regnatie,
't Welck ghy al quijt sijt, ende blijft beswaert.
Voor vrueght verclaert ,, hebt nu blamatie.
Van niemant en hebt ghy consolatie.
Te deser spatie ,, u vrienden vluchten.Vs 29
30
T' eynden der blijdschepen is weenen en suchten.
Over Ypre ende Cortrijcke hadt ghy dominatie seere,
Audenaerde, Aelst, Deynse ende Dendermonde,
't Welc u ghenomen is, t' uwer oneeren;
Meest Vlaenderen was u subiect int ronde:
35
't Is seer verkeert in corten stonde.
Daer ghy waert meestere sijt knape bedeghen.36
Al beyt Godt langhe hy pugniert de zonden.
't Mijnen oorconden ,, nemet int pleghen.38
Ghy en achtet gheen wijsheyt voor ghy en waert ghesleghen.
40
Den medecijn roept ghy als aencomt 't sterfven.
Hadt ghy van quaet sprekene ghesweghen,
Niemant en was gheneghen ,, om u te bederfven.
ô Ghendt, hoe hebdy u dus laeten onterfven?
Seer menichwerfven ,, staet ghy in vreesen;
45
Daer ghy vooght waert sijt ghy nu weesen.
Waer is uwe macht, daer ghy seere op dochtet?46
Waer siet men nu uwen standaert blaeyen?47
Waer sijn u brieven daer ghy Vlaenderen me cochtet,
Waermede ghy sochtet ,, elc om beraeyen?49
50
Waer is uwe collatie? men sietse u ontwaeyen.
Waer is uwen beer, seer vroom om vechten?
Waer is u gheschut, net om verfraeyen?
Men siet u nu paeyen ,, de lantsknechten.
Waer is uwe macht? men sietse slechten.
55
Waer hoort men nu meer ter stadt indaghen?
Waer is u ghelt? wilt my berechten!56
[p. 253]
Men siet u hechten ,, druc ende versaghen.Vs 57
Waer hoort men van prevliegien ghewaghen
Gheen bygaert te draghen ,, buiten uwen consente?59
60
Sy sijn al vercocht; ghy hadt goede rente.
Vrou Marie en hebt ghy niet willen obedieren,
Suster van onsen edelen keyser verheven,
Van hem gestelt om Vlaenderen te regieren.
Dus buytertieren ,, comt ghy in sneven.64
65
Hadt ghy begheerte en transpoort willen gheven,
So hadt ghy mueghen al t' uwe behouwen;
Maer neen ghy; dus wert u goet beschreven.67
't Is claer beseven ,, ghy blijft vol rouwen.68
't Scheen u macht en was niet om flouwen;
70
Ghy en wildet niet sijn onder eens vrouwens bevelen.
Als uit Spaegnien quamen de blouwe mouwen71
't Hooft moest ghy crouwen ,, ic en cans niet helen.72
Ghy riept om den keyser en waendet daer me spelen:
Hy quam sonder quelen ,, binnen uwer sille.74
75
Daer ghy craeydet swijght ghy nu stille.
Ghy hebt ghedaen veele schaden en schanden
Die u ondersaeten te voren waren;
Audenaerde, Cortrijck ende andere landen,
Seer menigherande ,, commen int verswaren.
80
Die u gheloofden hebben al qualic ghevaren,
Soomen daghelicx aenmercken mach:
In 's keysers indignatie hoort mense verclaren.
Ic moet openbaeren ,, sonder verdrach,
Audenaerde verliet hem op u beslach;
85
Cortrijcke om raet quam tot u gheloopen,
Als dinckende dat men u alomme ontsach.
Dus druc, o wach ,, moetense ontknoopen.87
Haerlieder rebelleyt moetet vel becoopen;88
[p. 254]
Dies sy by hoopen ,, werden t' hove ghedaeght.
90
Als Godt de sonde verveelt wertse gheplaeght.
Ghent, hier voortijts waert ghy in eeren;
Nu meught ghy u selven wel leelic bekijcken,
Als ghy peynst om der fortuynen verkeeren;
Tot uwen verseeren ,, moet ghy dit strijcken.
95
Als voor u laghen seven conincrijcken,
Inghelant, Hierlant, Schotlant, by desen
Denemarcken, Spaengien, Vriesen, Vranckerijcke,
Ghy en wildet niet wijcken ,, doen waert ghy ghepresen.
Fredericus, die keyser uitghelesen,
100
En cost u niet dwinghen met al sijnder cracht;
Maer den wijsen raet van Carel is opgheresen
Reyn boven desen ,, voorschreven macht.
O Ghent, ghy waert seer qualic bedacht,
Dat ghy hebt veracht ,, u princelic ghewelt.
105
Een siecte comt haestelic, daermen langhe mede quelt.
Hadt ghy 't calfvel metten tanden niet gheschuert,Vs 106
En 's keysers officiers niet doen dooden!
Daermede hebt ghy u hoogheyt verbuert;
Dus ghijt betreurt ,, want 't was verboden.
110
Hadt ghy op u huysen niet ghevloden
Als een beginsel om commotie te bedrijven;
Hadt ghy den franschen coninc Vlaenderen niet gaen nooden
Als ghy met bloedighen letteren aen hem ghinct schrijven;
Hadt ghy vrauw Marie gheweest onderdaen;
115
Maer neen, ghy hebt verbuert u lijven;
Noch dinghen noch kijven ,, en heb tot u waen.116
O Ghendt, tis qualic met u vergaen.
Al u vermaen ,, was: ‘dits al ons gherieven!’
Nu hoortmen u segghen: ‘wats u gheliefven?’
120
De keyser liet in u uwe possessie
Paeysibelic, sonder te molesterene,
So langhe als ghy waert sonder transgressie,
Oft excessie ,, van sijns bevel ordineren;
[p. 255]
Maer als ghy daer teghens ghinct opposeren,
125
Die was ende is u overhooft,
Hy en heeft u niet laten persevereren;
Maer, om u blameren ,, gheheel gherooft.
U stadt te regierene waerdy alleen ghelooftVs 128
Dekens en heuverdekens te stellen in gouvernemente,129
130
Poorters sijnde der stede onverdooft.130
In uwen raet ontschooft ,, was by uwen consente.131
In oorloghen waert ghy alomme d'excellente.
Gheen ruyters rente ,, hadt ghy ghebreck;
Want machtich gbenoegh was u bestreck.
135
'T fy, dat ghy nu hebt so qualic gheleeft,135
Dat ghy 't voorschreven al hebt verloren.
In subiectie ghy nu voortaen sneeft.137
Men gheeft ,, gheen gratie in hittighen toren;
Want door 't casteel moeten hanghen u ooren,
140
Dat van den keyser nu wort ghesticht,
Om u te regierene, ende daer werden ghecoren
Capiteynen, waer voren uwe macht nu swicht.
Uwen wille is al ter neder gheslicht;
Cleen ist ghewicht ,, van uwer audientie;
145
Van vremde lantsknechten u stede vol light,
Onder wien ghy houden moet residentie:
Als die spreken moet ghy gheven silentie.
Gheen inventie ,, om weder crijghen;
Want 't bevel blijft, daer ghy voren moet nijghen.
Prince.
150
Ic segghe, om concluderen ten fyne,
Ontfermertich is Godt ende rechtveerdich certeyn:
Hy gheeft loon naer werc, t'allen termijne,
Alle dese doctrijne ,, verstaghet ghemeyn.
[p. 256]
Neemt nu exempel groot ende cleyn;
155
Naectelic aen u, Ghendt, blijcket openbaerlic.
Eenen rock gheroct hebt ghy, maer niet ghesponnen,
Soo ghy int pleyn mocht kennen eenpaerlic.Vs 157
Eylaes, het uwe is al ontbonden claerlic.
Int opstel wast qualic van u begonnen;
160
Penitentie is u ghestelt te doene waerlic;
En coonen en hebt ghy volbringhen u sommen.161
162
Seer lichtelic valt hy die hooghe is gheclommen.
Naer een afschrift der XVIe eeuw in een bundel gedichten. Copia mihi, p. 70, recto.
J.F. WILLEMS.
Vs 4Naect u, genaekt u, tot in den hent, tot in den einde.
5Regiment, voor bestuer.
7Gy dacht Vlaenderen onder de voeten te brengen.
14Vermetene, vermeten, opzet.
19T' uwer onvramen, tot uw ongeluk. 'T zelfde als onvrome, damnum.
Vs 29Te deser spatie, te dezer stonde.
36Bedeghen, geworden; van bedyden.
38Ik verklare u dit, neem het my niet kwalyk!
46Op dochtet, staet op maektet.
47Blaeyen, wapperen. Blaeyen een sweerd, vibrare gladium. Kiliaen.
49Daer gy elk mêe te bestieren zocht.
56Berechten, te recht wyzen.
Vs 57Hechten, 't zelfde als echten, achten, aenslaen.
59Bygaert. Dit Woord is my onbekend
64Buytertieren, overdadiglyk, onbezonnerwyze. In sneven, ten val.
67Beschreven, aengeslagen
68Beseven, beseft, verstaen.
71De blouwen mouwen, de spaensche soldaten.
72Helen, verheelen verbergen.
74Sille, drempel, dorpel. 'T zelfde als sulle en swelle.
87O Wee! het is al druk dat zy opdoen!
88Vel voor fel.
Vs 106'T calfvel, zekere privilegie van Gent op kalfsvel geschreven.
116Noch regteisschen noch disputeren kan u helpen.
Vs 128Ghelooft, geoorloofd.
129Hueverdekens, later heuverdekens, overdekens.
130Zynde dezelve dekens en overdekens onbesprokene poorters der stad.
131Door uw toedoen ontstond er eene ontbinding in uwen raed. De zin is hier duister. Waerschynlyk ontbreekt er iets.
135'T fy, het fr. fi.
137Sneeft, vervalt.
