Spaensch lied op den dood van Philips den II.

 

Ya con el oro ni plata

 

Hijos no tengo remedio,

 

Remedieme Iesu Christo

 

Que es el dotor verdadero.

 

 

 

Al fin quiero declararme,

 

Antes que se acabe el tiempo,

 

Que viene la muerte cerca,

 

Y la vida va huyendo.

 

 

 

A Christo mando mi alma,

 

Mi cuerpo a la tumba dexo,

 

Y a doa Isabel a Flandes,

 

Y a don Phelipe mis Reynos.

 

 

 

Demandò como Christiano

 

Extrema vncion Sacramento,

 

Y se juntaran dos Reyes,

 

El que da vida, y el muerto.

 

 

 

Al fin que le recibio,

 

Y dixo, Iesus yo muero,

 

A Dios a Dios hijos mios

 

La consciencia os encomiendo.

Ik heb deze vyftig coupletten uit het spaensch vertaeld in rymlooze versen, om den lezer een denkbeeld te geven van den eerbied der Spaenjaerden voor de nagedachtenis van hunnen koning Philips den II, kort na zynen dood, toen dit schoone lied werd opgesteld. De tekst wordt gevonden in een boekje, formaet smal 12^o, getiteld: Primera parte del iardin de amadores, en el qual se contienen los mejores y mas modernos Romances que hasta oy se han sacado. Recopilados por Iuan de la Puente, y aadidos en esta vltima impression muchos Romances nueuos, nunca impressos. Con licencia: Impresso

en Çaragoça, Por Iuan de Larvmbe. Ao 1611, behoorende aen den heer professor Rassman te Gent, die 't my vriendelyk ter leen verstrekt heeft. De inhoud komt genoegzaem overeen met het verhael van den dood des konings by Pieter Bor, Nederlandsche oorloghen, vyf-endertigste boek, bladz. 41 (nieuwe druk, bl. 473).

By de meeste nederlandsche schryvers wordt Philips op de hatelykste wyze afgeschilderd. Styl noemt hem den spaenschen Tiberius, Van Reyd eenen tweeden Herodes, en Van Kampen zegt, dat hy, ‘als regent, de verfoeijelijkste, somberste en schijnheiligste tiran was sedert Tiberius’1. Met minder overdrevenheid en meer waerheidsliefde spreekt Bilderdyk over hem in zyne Geschiedenis des Vaderlands2. Zeker is het, dat hy aen de Nederlanden veel kwaed gedaen heeft, en dat hy by ons nooyt voor een' goed' vorst of voor een waerdigen opvolger van Karel den V zal gehouden of vereerd worden. E. Van Reyd handelt in 't breede over de ziekte des konings, die hy, als het ware, voor eene regtveerdige plaeg wegens gepleegde misdaden aenzag. Het is der moeyte waerd hem daerover te hooren: ‘Den derden septembris 1598 (zegt hy) starf de Coninck van Spagnien, int twee ende tseventichste jaer sijns ouderdoms, welke tijdinghe eenighe weecken daer nae over komende, versterckte die Nederlandtsche ghemoeder noch meer, hopende dat dit een begin soude zijn van merckelijcke veranderinghe, ende van nieuwe raetslaghen in de christenheydt, die qualijck missen conden nae den doodt van sulcken Potentaet, die soo veel ende menigherley onderdanen had, wijdt van malkanderen gheleghen, van seer verscheyden natien ende sinnelijckheden, die hem meest niet door liefde, dan door dwanck

van castelen ende garnisoenen ghehoorsaemden, die welcke oock die voornaemste coninghen ende princen van Europa uyt haer gheheele coninckrijcken te verjaghen onderleydt, andere meer in vreeze van zijn wassende monarchij doen leven, ende al te samen zoo verre ghebracht had, dat sy in haren raetslaghen met sorgh ende achterdencken op hem mosten sien. Int kiesen van keyseren ende pausen regeerde meer sijnen gheest als der ceurvorsten ende cardinalen stemmen. Veel van de welcke door liefde of vreese van hem hare vryheydt vercorten. Ende soo hy niet altoos juyst eenen paus nae zijnen wille krijghen konde, heeft hy nochtans de ghene daer uyt konnen keeren, die hy niet wilde. Hy leedt langhe grouwelijcke smerten, ende werdt teffens ghequelt met veele verscheydene sieckten, daer van elck eene alleen doodelijck ende onverdraghelijck was. Ten eersten had hy handen ende voeten soo vol fistulen, dat mender seven telde, alleenlijck aen twee vingheren der rechter handt, swerende ende etterende ghestadelijck, met sulcke pijn dat hy gheen aentasten konde lijden, hoe sacht het oock wesen mochte, soo dat men hem reppen noch roeren mochte. Hebbende gheen steun noch stevigheydt om t'heele lichaem dan alleenlijck op de scholderen. Twelck duerde een geheel jaer. Ten tweeden had hy de gicht ofte flerecijn aen armen ende beenen. Twelck duerde ses jaer. Ten derden een inwendighe heete koortse, vermenght somtijdts met een drie-dagighe of dubbel drie-dagighe, dewelcke binnen twee jaren zijn lichaem heeft verteert, ende die edelste deelen uytghedroocht. Ten vierden eenen door-loop ofte kamerganck, die gestadelijck loste, sonder dat men hem konde reynighen of versch lijnewaet onder legghen. In voeghen, dat hy die leste drie ende vijftich daghen op eenerley vuyle lakens ligghen moest. Ten vijfden had hy eene ontstellinghe

van de maghe, ende onghewoonlijcken dorst ende brandt in die keel, die men niet en konde blussen. Ten sesten onghenadighe hooft-ende ooghen-pijn, soo ter oorsaecke van den stanck sijnes beddes, ende van de boose dampen, die hem nae d'herssen steghen, als oock van weghen die groote ongherustheydt, herkomende van scherpigheydt der humeuren, die hem soo knaechden, dat hy dach noch nacht konde slapen. Ten sevenden ende boven al dede hem een gheswel aent knye (een lidt dat doch vol ghevoelens is) grouwelijcke tormenten aen. Want al-eer die matery, die onmoghelijck was met eenighe medicijnen te verdeylen, rijp werdt, had hy onlijdelijcke steeckten, daer nae moest hy t'snijden verdraghen. Voorts volghde gheduerighe overvloedighe etteringhe, vullende daghelijcks twee schotelen, met onuytsprekelicken stanck. Sijne vrienden versweghen meest de luysen sieckte, veelicht om der schanden wille, ende leydent op die vuyligheydt van t'onverandert lijnewaet, als of daer uyt die wormen gegroeyt waren. Doch eenighe bekenden rondt, dat sy uyt het vleysch ende uytte sweeren selfs waren kruypende, ghelijck eenen swerm: daerover hy tot sijnen soon (die daer mede tegenwoordigh was) seyde: Siet aen, wat is die hoocheydt van de wereld? Siet aen dit meyr voll ellende? Verhaelden oock, dat niet alleen Herodes ende andere tyrannen, dan ooch die heylige Job mette luysen-sieckte was ghequelt gheweest. Verghelecken voorts sijn lijden met alle de passien van Job, segghende dat hy ymmer soo groote ghedult betoont hadde. Hy was, sonder tegen spreecken, 't zijner tijt, een van de machtichste op aerden, reyckende met zijne wapenen in alle deelen der werelt, ende, waer het hem te voordeel quam, onrust stichtende. Soo dat hem veele in de waeghschael stelden metten grooten turck, was oock in der waerheydt aen gelde rijcker: jae selfs

zijne stadthouders ende vasallen maeckte hy geltrijcker dan sommige coninghen, als Polen, Sweden, Denemarck, Schotlandt, maer in wapenen ende manschap was hy swacker dan den Turck, om dat hy de weynichste van zijne onderdanen betroude, dieselve allengskens ontwapent had, ende vreemde natien om geldt huysde. Ghelijck hy op de vloot des jaers 1588 dat schip-volck wijt en breet 't samen rapen moeste, ende by 't innemen van Cadis des jaers 1596 bestont hy groote gevaer, overmits d'onervarentheydt van wapenen in heel Spagnien, indien d'Engelsche hare victory achtervolght hadden. Niettemin hy dede groote dinghen door zijne schatten, achtende bykans gheen saeck te swaer voor hem, onderstaende met een stout gemoet alles, ende om tegenspoets wille niet beswijckende, maer altoos dapper ende hardtneckig voortsdringende. Eene saecke die eertijdts scheen prijselijck te wesen onder den heydenen, die wereldlijcke glorie ende eeuwighen naem voor t' grootste goet rekenden, maer eenen christen potentaet, om des jammerlijcken bloet-vergietens willen, gheensins betaemde. Die pluymstrijckers voeden hier in sijne eergiericheydt, segghende dat door die versieninghe Godes, den stoel van de leste monarchye der werelt in Spanien moste wesen, want Godt had van aenbeginne die regierinsche so verordent, dat sy int Oosten begonst, ende malkanderen altoos westwaerts aenghevolcht waren. Te weten uyt Assirien na Persien, van Persien nae Grieckenlandt, ende van daer nae Italien, soo dat de beurte nu ware ghecomen aen Spanien. Om tot dese monarchy te geraecken, gebruyckte hy den naem van de roomsche religie, die hem als een schoonen deckmantel diende, ende om Vranckrijck, Engheland, ende alles daer het hem aen macht niet ghebrack, onder t' jock te brenghen, ende in Nederlandt een volcomene onghemetene heerschappye te stichten, om vry-

heyden ende privilegien over hoop te werpen, ende alle 't voordeel van steden, havens ende des landts rijckdommen sonder eenich beletsel voor zijn krijgsvolck tot sijnen schoonsten, teghen Duytsland, Vranckrijck, Enghelandt ende andere te ghebruycken. In dit stuck van de religie heeft hy onghelooffelijcke tyranny gheoeffent, die onder syn vader Carolo V. begost, ende by hem ghescherpt is. Soo datter beneffens het bloedt in den oorloch vergoten, door beuls handen met vier, water, galge ende sweert verre over hondert duysent menschen ghestorven zijn. Ende dat ghene van de thien vervolgingen der christenen in d'oude kerckelijcke victorien verhaelt, soo bloedich ende langhduerich heeft gheweest als dese. Sijn private leven ende ommeganck binnens huys en scheen ghelijckwel niet wreet noch bloetgierich. Toonde altoos eenerley grootmoedich ghelaet, 't sy datter tijdingh van victorien ofte van verlies quam, was gesprakich, milde om yederman te hooren, ende requesten selfs t'ontfanghen, sacht ende geensins wonderlijck teghen zijne kamerdienaers, maer daer 't sijne hoocheyt aengingh, ende datter sorghe was van ondienst, en verschoonde hy d'allerverstrouste dienaers, jae wijf noch kint niet, ende lietse met koelen sin onder eenighen gesochten schijn voort helpen’, enz.

J.F. WILLEMS.