Meermaels, by het lezen van oude schriften, treft men voornamen van persoonen aen die, of thans buiten gebruik geraekt, of slechts op enkele plaetsen van ons vaderland bekend zyn. Over deze soort van diminutiven vindt men maer weinig inlichtingen in de gewoone woordenboeken onzer tael. Het Colophon propria hominum, achter Kiliaen's Etymologicum laet veel te wenschen over; de Nomina Frisica in de Collectanea etymologica van Leibnitz, II, p. 235, beslaen slechts drie bladzyden, zonder eenige verklaring, terwyl de meer uitgebreide Verhandeling over, en de lysten van de eigennamen der Friesen, in de Taalkundige bydragen van Wassenbergh (IIe stuk, bl. 61-190), den onderzoeker luttel voldoening geven, wanneer deze begeert te weten welke heiligen-namen onder die eigennamen schuilen. Myn geleerde vriend de eerweerde heer De Ram maekte my opmerkzaem op dit punt van taelkennis, en deelde my vervolgens een boekje mede, waerin ik, als het ware, eene kerkelyke verklaring van de meesten dier verkleinde voornaemwoorden heb aengetroffen. By den kinderdoop in de kerken werd deze lyst tot rigtsnoer genomen. Het boekje, formaet in-18, draegt voor litel: Rituale Romanum contractum et abbreviatum in usum sacerdotum; qui ad remota et periculosa loca subinde coguntur excurrere. Accesserunt ad finem nomina Hollandorum et Frisonum
Ik ben des te meer genegen die lyst van voornamen hier mede te deelen, daer dezelve ook zeer nuttig is tot het ophelderen van dagteekeningen in charters of oude brieven, vermits de feestdagen der heiligen, zoo als deze hier te lande gevierd worden, er in aengewezen zyn.
J.F. WILLEMS.
Divus Chrysostomus conquerebatur suo tempore prolibus natis non sanctorum imponi nomina, sed tantum hominum nuper defunctorum, dum scribit (Hom. 21 in Genes.) dicunt enim juxtà nomen avi vel abavi nominetur puer; at prisci non ita, sed omnem operam adhibebant, ut talia natis imponerent nomina quae... illos... in virtutes adducerent. Et concludit: Igitur nos neque vulgaria nomina pueris indamus, neque avorum et aba-
vorum etc. sed sanctorum virorum, qui virtutibus, etc. Id si unquam, modo optandum esset; dum passim nomina nostratibus imponuntur, quae saepe nec à Nominatis, nec à Nominatoribus sciantur ad quemnam Sanctorum forent reducenda. Imò quoties non fit, ut Baptista nec apparenter sciat conjicere ad primaevum, sed corruptè ita vernaculè in Baptismo repetat, ut à, plebaeis dictatur? aut si proprio Marte conjecerit, nonnunquam longè errabit, et alienum nomen imponet. Unde quidem consultum est (si dubium sit) vernaculè et corruptè potius proferre, quam periculum subire erroris. Sed cavendum, quod timendum, ne ita nomina Gentium et malorum hominum subrepant. Verùm, quam tamen indecens est, nomen à Baptista imponi, quod ipse ignorat, an Petrum an Paulum designet; imo an à fideli, an infideli ortum ducat? Ego persentiens meam et aliorum ea in re difficultatem, caepi circumspicere, an nullo modo imminui posset. Arripui Rosweydi indicem; neutiquam Hollandicum esse vidi. Quidquid Amplissimus Marius seu verbo seu scripto in hunc usam reliquerat, inquisivi; sed tantum virum, ad tam vulgare negotium, noluisse toto animo descendere, inveni. Unde debiliori ingeniolo reservatum fuit. Agressus sum ego, quantum potui, efficere. Atque hoc (dum ad quoscumque circumcursitando diverterer) meum putavi, à multis, praesertim senioribus et doctioribus inquirere, congerere et describere. Non est itaque tam meum, quod modo exhibeo, quam multorum. Mea tamen sententia usus sum plerumque in delectu.
Frisonum nomina ab Amplissimo viro collecta, ab ejusdem cognato, ferè ut accepi, trado; quia ipse multum, ego ferè nihil, in lingua illa expertus sum. Ubi verò Hollandicus noster Index idem habet nomen, sed aliter translatum, quam habet Index Frisicus: Frisij sequantur suum; nos nostrum; quia Regionis diversitas illam di-
versitatem invexisse potuit. Dicet quis in multis esse meram conjecturam, ac quemque sibi posse conjicere tam bene, quam me, imo Vitum, aut quemlibet alium. Sed si quisque et suo modo conjiciat, fingat et transferat (ut hactenus fecimus omnes) quanta diversitas et discrepantia? Baptizans in Baptismo, vocabit Arie Adrianum, quem defunctum Sacrificus in Missa pronunciabit Andream, etc. Quod sanè non ultra erit, si vel modò, communem tramitem tenere incipiamus. Melius est in Regione non nota, communem viam (licet non in omnibus commodissimam) sequi, quam singulos meliorem quaerendo, à se invicem discursitare. Nec tamen, ita conjectata apprehendas velim, quasi leviter absque fundamento, aut rationibus compilata sint. Certè non sic, sed, ut dixi, ex collatione Doctissimorum Virorum. Item in multis ex derivatione, et aliunde constat, omninò certò sic esse, uti dicimus. Ubi et Lectori perspicuam potuissemus rationem reddere, nisi brevitatem intendissemus. Concedat itaque in tantillo negotio, bonus Lector aliquid nostrae industriae.
Nec enim diffiteor, quod modo communico, non esse omni ex parte plenum et planum. Non satisfecero omnibus, nec mihi ipsi in omnibus. Si quis melius invenerit, ubi publicum fiet, libenter etiam sequar. Nec puto omninò posse à quoquam satisfieri in hoc negotio; cum non sit finis nomina frangendi, mutilandi, et mutandi, quod quique faciunt pro libitu. Et quod infantes balbutiendo formant, nutrices repetunt, et tandem omnes assuescunt.
Cui tamen tibi fingere et conjicere placet, ubi hic noster catalogus deficit, aut non satisfacit, regulas quasdam observare non dedignetur; videlice videndum:
1o An consanguinei hominis Nominati nesciant dare
apparentem convenientiam cum alicujus Sancti Nomine;
2o Undenam oriundus sit Nominatus, aut avus seu proavus ejus, in cujus memoriam nomen reiteratur.
3o Quinam sancti ibidem celebres, Patroni, etc., ad quos saepe solent homines ibi vocari. Si è Frisia, Anglia, etc., ita Harlemi habes multos è Flandria; Leydae item, et Walones Rotterodami Anglos, etc., prout bellum et pax et negotiationes permittunt, et mutantur. Frisij ferè sunt genus Hiberno-Anglorum, uti et lingua eorum videtur indicare. Nomina frequentia illa Gerardus, Henricus, Theodorus, etc. Nostrates acceperunt, occasione, non Sanctorum, sed Heroum quorundam, ut videtur. Illi tamen sua nomina à Sanctis Patronis hereditarant. Unde in idem recidit, cum nos eò respicere monuit, D. Chrysost. suprà. Quod Olif, idem sit quod Odulphus, venatoribus constat; Amstelaedami tamen S. Olifs Capel, est sacellum S. Olai, si originem, ejusque occasionem et fundatores respiciamus. Ita Tiene est Stephanus illis, quorum majores è Galliâ huc transmigrârunt, quia illi scribunt, Estiene, et pronuntiant quasi Tiene.
4o Attendendum interdum quando nati: Nati in Paschate, interdum vocantur Paeschen, in memoriam Paschae; in Natali Domini Kors, Kersten, in Gallia Noël: in die B.M.V. Vroutjen, quod tum propriè non esset Veronica, sed potius Maria, Vroutjen quia Nostrates dicunt Onse L. Vrou.
5o Nomina Faemellarum saepissimè non sunt ea, quae proximè videntur congruere, sed quia in memoriam Masculi, v.g. Avi, etc., nomen imponitur, eo reduci debet, et è contra de Masculino nomine reducendo ad faeminam, quod rarius est. Sed haec res parvi momenti; quia etiam Sancta à Sancto nomen primitùs acceperat; aut fuit proles vocata nominae Sanctae, quod ipsum ap-
tum est memoriam Avi aut Sancti, etiam Masculi refricare.
6o Ad nomina Sanctorum Novi Testamenti accommodare oportet; si fieri potest. Haeretici econtra tamen malunt nomina Veteris Testamenti. Si autem sint tam exotica nomina, ut clarum sit, gentilium esse aut ficta, rejici debent, et nomina Sancta assumi, vicina.
7o Cavendum ne agnomina pro veris nominibus introducantur.
8o Interdum juxtà significationem vocabuli vertendum. Ita forte Cnoop, Gordianus; Seger, Modestus; Hagen, placidus, etc. Ita Desiderius Erasmus idem est quod Gerrit Gerritsz. Geraert enim sonat Begeeren, quod est desiderare. Erasmus Graecum est ejusdem significationis. Volkert quasi Volckhert, cor populi. Graecè Demosthenes. Sed nomina gentilium repudiari debent.
9o Particula, Land, in fine apposita quibusdam est nota mulieris, uti jen. Brechtland, Ermland, Aerland. q d. Brechtjen, Ermtjen, Aertjen, etc. Sed, Brand, particula Masculi; unde Ysbrand, idem videtur quod faeminis Ysland, etc. Non tamen ita generaliter hoc verum, ut nulla sit exceptio.
10o Mutatum locorum idioma, facilè mutat A in E, et contra.
Haec et similia observanda in dubiis, ubi noster hic Catalogus deficit, aut non satisfacit, aut ad unicum nomen Flandricum plura et diversa ponit SS. nomina pro diversis locis deligenda: alias quod primo loco ponitur, primò accipiatur. Nomina communia, uti et exotica omissa sunt, ut sunt plurima, quae videre licet ad calcem Dictionarij, Gothorum, Vandalorum, etc. Nec omnia Gallica, Hibernica, etc., hic ponere vacat, propter paucos quosdam casu ad nos migrantes è sua Regione, pro quibus regulae suprapositae sint.
Dies Festorum plerumque adjunxi. Ubi plures sunt Sancti ejusdem nominis, illos colendos judicavi, qui aut natione, aut antiqua populi devotione nostratibus sunt propinquiores. Usus sum Martyrologio Romano, uti maximè communi, Adonis, et Usuardi, seu Molani. Miraeum tamen, juxtà superiores regulas, praeferendum sensi, ubi quid habet de Sanctis Belgij. Si fortè diei annotati, aut mensis vitium subrepserit, describenti aut imprimenti, rem levem existimo. Vale, et pro me ora.
P.L.S.
V. signum Virginis.
M. signum Martyris.
Vidit et approbavit,
ANTONIUS A NESSEI,
Emdensis S.T.L. Lib. Censor.
M. Signat Masculos.
F. Signat Faemellas.
Quia C concurrit cum K, sequitur ergo