[p. 442]
[p. 443]
my gebleken dat die in proza geschreven is. Desniettegenstaende mag men toch den schryver, te Munster in Westphalen geboren, onder de nederduitsche dichters rekenen. De heer advokaet Van der Meersch, te Gent, kocht onlangs een liederboekje, formaet 12o, waerin men een lied van hem aentreft, hetwelk ik afgeschreven heb, en den lezer hieronder mededeele. Dit boekje draegt voor titel: Dit is een suyverlijck boecxken. Int welcke staen veel schoone leysenen ende ghestelijcke [sic] liedekens. Item daer is noch toegedaen een liedeken van devocien ghemaect bi broeder Dierick van Munster. Met die xlj. leysenen ende het nieuwe jaer. Aen het einde bl. 40, recto, leest men: Hier eyndet een seer ghenuechlic boecxken voor die gaerne schoon leysenen oft geestelijcke liedekens te singhen plaghen. Gheprint Tantwerpen Bi mi Willem Vorsterman. Int jaer MCCCCC, XL. Op bladzyde 28 recto staet het lied van Dirk van Munster, aldus luidende:
Een suyverlijc liedeken vol devocien, dwelck alle devote herten moghen singhen
Op die wijse: Met vreuchden willen wi singhen ende loven die triniteyt.
Op die wijse: Met vreuchden willen wi singhen ende loven die triniteyt.
Die bruydegom seyt:
Och, edel siele, wilt mercken
Ende hertelijc bekinnen
Dijns soeten bruydegoms wercken,
Sijn onghemeten minnen,
5
Hoe veel hi heeft gheleden
Al om die minne dijn;
Dit soude u wel bi reden
Doen den wille mijn:
[p. 444]
Hemel, lucht ende aerde
10
Heb ic ghemaect om dy;
Des hemels borghers waerde
Sijn alle dijn dienaers vry;
Die beesten op aertrijcke,
Die voghelen inder lucht,
15
Die bloemkens des ghelijcke,
Die boomen ende alle vrucht.
Die middelaer seyt:
O siele, o uutvercoren!
Nu keert u herte tot hem,
Ontsluyt uws herten ooren,
20
Ende hoort uws bruydegoms stem;
Hi spreect tot u van binnen,
O uuytvercoren bruyt!
Die werelt laet nu te minnen,
Ende gaet u selven uut.
Die bruydegom seyt:
25
Ic wil dat ghi sult laten
Alle blijschap ende gemack,
Der creaturen aflaten,Vs 27
Ende vlien der werelt wrack,
Ende hebt mi lief alleene.
30
Ick wil u bruydegom zijn;
Der menschen trou is cleene,
Int laetste niet dan pijn.
Therte tot mi waert draghet!
Ic ben van formen schoon;
35
Mijn moeder is een reyn maghet,
Ik ben eens conincx soon.
Dan moechdi eewelick leven,
Al in u brudegoms rijck,
Met gode zijn verheven,
40
Den schoonen enghelen ghelijck.
[p. 445]
Wildi der werelt volghen
Ende soecken aertsch jolijt?
So maect ghi mi verbolghen,
Ende verliest dat schoone paradys.
45
Den wech is seer enghe
Die totten leven leyt.
Strijt in deuchden strenghe;
Die croone is u bereyt.
Door u, mijn uutvercoren,Vs 49
50
Heb ic scerpe weghen ghegaen.
Door distelen ende door doornen
Moet ghi mi volghen aen.
Wilt ghi u niet vermeyden
Wellust, in deser tijt,
55
So siet des bruydegoms lijden,
Oft ghi hem ghelijck zijt.
Om u ben ick ghedaelt
Uut mijnder moghentheyt,
Ende hebbe u schult betaelt
60
Met grooter bitterheyt.
Sijt mi ghetrouwe alleyne,
Ende gaet u selven uut;
Ghi hebt mijn herte reyne
Ghewondt, mijn suster ende bruyt.
65
Ik ben uut grooter eeren
Ghecomen in schande groot.
Om u vruecht te vermeeren
Gaf ick mijn leven ter doot.
Ick was der coninghen coninck,
70
Ende wert der menschen knecht.
Al duyster ic aent cruce hinck,
Al was ic des homels licht.
Ic ben pelgrim gheworden,
Ghecomen uut mijn rijck:
75
Si wouden mi vermoorden,
O lief, seer nijdelijck.
[p. 446]
Hoe veel heb ic gheleden,
Hoe bitter ooc, hoe swaer!
Om u heb ic ghestreden,
80
O bruyt, driendertich jaer.
Ick was so seer onblijde,
Doe ic den strijt bestoet,
Doen ic, te dien tijde,
Sweete water ende bloet.
85
Ooc alleen was ic die man,
Doen ic ten strijde waert ghinck;
Minne dede mi die wapen an,
Daer ic mede aent cruyce hinck.
O siel, o seer gheminde,
90
Mijn bruyt, mijn uutvercoren,
Nu volcht mi tot int eynde
Als ic gae te voren;
Ende laet u duncken niet
Dat ghi te weechlijc zijt:
95
Mijnen kelck, uut minnen ghedroncken,
En is so bitter niet.
En staet na gheender rusten,
Ten is gheens rustens tijt;
Mi mocht oock rustens lusten,
100
Doen ick ghinck in den strijt
Om u allendicheden:
Daer toe was ic bereit;
Die persse heb ic ghetredenVs 103
Met arbeyt swaer ende wreet.
105
Uwen staf laet zijn mijn lijden105
Als ghi vermoeyt zijt.
Merct toch, tot allen tijden,
Mijn pijn, diep ende wijt.
Ick heb, om dine minne,
110
So swaren cruys ontfaen,
Als een lammeke soet van sinne
Ben ick ter doot ghegaen.
[p. 447]
Om u ben ic gheclommen
Al op den cruycen boom.
115
Waer toe ben ick ghecomen,
O siele, o suyver bloem?
Om u te gheven te drincken,
Ende enghelsche spijse daer by.
Mijn passie wilt ghedincken;
120
Sedt alle uwen troost op my.Vs 120
Die middelaer seyt totter bruyt:
O bruyt, wilt met hem trueren;
Met hem te lijden kiest,
Alst doet, tot allen uren,
Die zijn liefste lief verliest.
125
Vliecht op dat cruyce met sinnen,
Daer hi leet in grooter noot,
O bruyt, om uwe minne
Is nu u bruydegom doot.
Die minnende siele seyt totten brudegom:
Ick wil met ganser herten,
130
Al metten armen mijn,
Omvanghen met groter smerten,
O Jesu, bruydegom fijn,
Mijn herteken ick u gheve,
O Jesu, u liefste aenschijn!
135
Oft ick sterve oft leve,
Laet nemmermeer scheyden sijn!
Die middelaer seyt totter sielen:
Nu vliecht opt cruyce ootmoedich,
Daer ick aen sterf die doot:
Daer bloyen die bloemkens bloedich,
140
Als vijf schoon roosen root.
[p. 448]
Ende doet ghi ghelijck die bien zijn,
Die suyghen der bloemen saet,
Daer si uut treckende zijn
Dat aldersoetste honich raet.
145
Hi heeft u meer beminnet
Dan eenich moeder haer kint;
Sijn bloet is uut gherinnet,Vs 147
Daer met ghi u suyver vint.
Als ghi zijt vol misdaden
150
Hi en wil u niet versmaen;150
Als ghi begheert ghenaden
Hi wil u gaerne ontfaen.
Die bruydegom seyt:
Ick ben van u vergheten,
O lacen, gheheel bi na,
155
Voor uws herten dore gheseten,155
Daer ic dicke cloppende slae,
Ende mi wordt gheweyghert dat,
O alre liefste siele mijn,
Te rusten in uwer herten stadt;159
160
Want al dat mijn weelden zijn.
O edel siele, nu hoort mijn kermen!
Waerom so vlietstu van mi?
Laet u doch mijns ontfermen,
Want ic u schepper si.
165
Mijn armen zijn ontploken,165
Mijn hooft gheneycht tot u;
Mijn leden zijn om u ghebroken.
168
Comt hier, mijn bruyt, ende cust mi nu!
[p. 449]
De godvruchtige schryver stierf in zyn klooster te Leuven, den 11 december 1515. Raissius heeft zyn leven beschreven in een boekje, gedrukt te Douay, 1631. Men vindt het ook by P.F.J. De Boeck, Heylig leven van Pr. Josephus van Cupertino en van den eerweerdigen pater Th. Van Munster. Brussel 1768, in-8o1*.
II. Taelman.
Van dezen dichter, die waerschynlyk in de XIVe eeuw leefde, bevindt zich het volgende stuk in het meermaels aengehaelde handschrift van den heer Van Hulthem (Cat. MM. No 192), bladz. 180, recto:
Dat beter beleet.
Sonder verdiente heeft si mi ghelogen,Vs 1
Die scoene, daer ic mi op verliet:
Haer selven heeft si bedroghen,
Ende si es bleven int verdriet.
5
En es gheen wonder, na mijn bediet,
Die minne, die van mi te haerwaert geet;
Al waest dat ic haer dbeste riet
Si wiste altoes een beter beleet.
Si maecte mi toernich ende gram,
10
Ende selden was si wel ghemoet;
Dbeleet was cranc doen icker anquam;
Nochtan wilt si sijn alles vroet.
Ghelijc der ebben ende der vloet,
Die nimmermeer stille en steet,
15
Alsoe wanckel soe es haer die moet,
Ende emmer wisse een beter beleet.16
[p. 450]
Hoe verre si quam, in vremden landen,
Voer niement en was si verveert;
Si en ontsach vriende noch viande;
20
Si droech ene munte, si was gelts weert,
Daer hem die meneghe mede gheneert,
Ic wane si daer op was soe wreet.
Si spranc soe lichtelike op haer peert,
Ende emmer wisse een beter beleet.
25
Doen haer twifelde ane minen dienst,
Ende ics niet langer herderen en mochte,Vs 26
Doen was dat scheiden ons beiden sienst;27
Doen vielen wi beide in een ghedochte.
Biden here, die ons ghewrochte,
30
Ic peise dat haer nu jegen geet,
Dat si tspel van Troyen sochte,31
Ende emmer wisse een beter beleet.
Daensien van vrouwen es soe soete,
Een werlijc man anscouse gherne:
35
Si gheven hem soe vriendeliken groete.
Qualijc steets hen dan tonberne:36
Al quame een ander van Zalerne37
Si boeden hem haren dienst ghereet,
Ende driven haren dienstman tscherne,39
40
Ende emmer wisse een beter beleet.
Elc man, in dueghden soe hi best can,
Sal alle goede reine wive minnen:
Dat seet die dichtere Taelman
Teren der hemelscher coninghinnen:
45
Soe machi dat eweghe rijc ghewinnen!
Dat es een salich ommecleet.
God die sende ons sine gracie binnen,
48
Ende elc wachte hem van quaet beleet
[p. 451]
III. Jonker Jan van Hulst.
Waerschynlyk de opsteller van eenige coupletten, afgeschreven in een Codex der XVe eeuw, berustende ter Bourgondische Bibliotheek, binnen Brussel, No 837-845 van het Inventaris, en waerin men leest, bladz. 131, verso:
Hier naer volcht een exemple, ghesonden bi eenen eerweerdighen Joncheere, geheeten Jan Van Hulst, an her Perchevalen van den Nocquerstocque, priester te Gheeroudsberghe.
Perchevael broeder, lieve gheselle,
Bi sinte Jacop van Compestelle
Ic vinde de weerelt sulc van ghequelle,
Soe maect mi varinc al in ghescille.Vs 4
5
Die van vrienden begheert verlaet5
Claghe dat hem nauwe staet.
Soe dat si dergelike sien
Si sullen stappans van di vlien.8
En rade niet dat liede claghen:9
10
Men macher vriende met verjaghen.
Vraecht eenighe die in liden si:11
Secht hijt oec niet, verwitet mi.
Als de wagene effene gaet,
Sit up, dat es der weerelt raet;14
15
Maer helti teenigher sijden iet,
Sprinct af, ende steectene in de vliet.16
[p. 452]
Sint dat elc peinde binnen mijnVs 17
Soe moesten[t] dinne vrienden sijn.18
Hets al ‘ghesellikin, sich voor di!19
20
Mescomt u iet, so vliet van mi.’
Ic sach eens in een bispel21
(Mi ghedinckes noch harde wel)
Eenen man hebben eenen hont:
Die versolaestene tsomenegher stont.24
25
Eenen vriend haddi oec, tier tijt,25
Die dicwile liet sijns selfs profijt26
Om te verblidene den selven man:
Nu hort, lieve, wat gheviel hem hier van.
De hont wart eens onmate siec,
30
Die men van rouwen daer omme wiec.30
‘Ey lacen, sprac hi, mijn lieve beeste,
Nu en mochstu mi nemmermee maken feeste.’
Hi claechde den hont, ende sochte raet;33
Hi brochtene in eenen ghesonden staet.
35
De hont wiepsteerte weder, als honden souden.
Doe waren sine costen al behouden.36
Die vrient, die desen man oec plach
Te versolasene, up meneghen dach,
Wart oec van herten onghesont,
40
Ende claechdet den man, ende niet den hont.
Die man die wart van deser claghe41
Dien goeden vrient van daghe te daghe
Scuwende, ende lietene in de noot;
Maer waert een hont, hi gave hem broot.
[p. 453]
45
Svriens versolaessen van te voren
Dat was vergheten ende al verloren;
Maer tversolaessen van den hont
Dat dedene weder sijn ghesont.Vs 48
Die hont es oec vroet: hi mint de lieden
50
Die hem goet doen ende vrienscap bieden.
Die tsonts vrient wilde beraden thoren51
Hi souder de tande bieden voren.
Waren de lieden oec also,
So waric nu van herten vro:
Moet ic oec beiden tot si sulc sijn,55
56
So duchtic te truerene lanc termijn.56
1Avondstonden, 1, bl. 362.
2Er bestaen drie uitgaven van dezen Spiegel. Zie hier derzelver titels en onderschriften: I Hier beghint een schoon Spieghel der goeder kerstenen menschen welken si altoos by hem draghen sullen voor een handboexken... te samen gheset by eenen eerwerdighen ende seer devoten broeder ende predicant geheeten broeder Dieric van Munster. In fine:
Klein octavo, gotische letter.
II. Dits een scoon Spieghel der simpelre menschen daer hem een goet kersten in spieghelen ende bescouwen sal. Als hier nae volcht. Op bladz. 42 verso: Broeder Dyerick van Munster die dese simpele leer den devoten borgheren te Loeven gaf begheert hier niet meer dan een ynnich Pater noster ende Ave Maria te loene. Kl. 8o van 48 bladen, gotische letter, zonder naem van drukker.
III. Der kerstenen spieghel ghemaect ende wt gegheven biden eerwaerdighen ende seer devoten broeder Dierick van Munster van sint Augustijns oorden tot heyl ende salicheit alre kersten menschen. kl. 8o, gotische letter. De opgave van deze titels ben ik verschuldigd aen den heer F. Vergauwen, te Gent. Misschien moet men hier byvoegen den Spyeghel, vermeld by Lambinet, Recherches sur l'origine de l'imprimerie, p. 407.
Dit boexken is te Loven gheprint
By meester Jan van Westfalen.
Broeder Dieric van Munster hem bekent.
God wil haer beider siele halen.
II. Dits een scoon Spieghel der simpelre menschen daer hem een goet kersten in spieghelen ende bescouwen sal. Als hier nae volcht. Op bladz. 42 verso: Broeder Dyerick van Munster die dese simpele leer den devoten borgheren te Loeven gaf begheert hier niet meer dan een ynnich Pater noster ende Ave Maria te loene. Kl. 8o van 48 bladen, gotische letter, zonder naem van drukker.
III. Der kerstenen spieghel ghemaect ende wt gegheven biden eerwaerdighen ende seer devoten broeder Dierick van Munster van sint Augustijns oorden tot heyl ende salicheit alre kersten menschen. kl. 8o, gotische letter. De opgave van deze titels ben ik verschuldigd aen den heer F. Vergauwen, te Gent. Misschien moet men hier byvoegen den Spyeghel, vermeld by Lambinet, Recherches sur l'origine de l'imprimerie, p. 407.
Vs 27Der creaturen aflaten, aflaten het schepsel aen te hangen.
Vs 49Door u, om u.
Vs 103Die persse, hetzelfde als druk. - Ghetreden, ingetreden.
105Laet myn lyden uwen staf (steun) zyn.
Vs 120Troost, vertrouwen.
Vs 147Uutgherinnet, uitgeronnen.
150Versmaen. In den tekst staet versmaden.
155Dore, deur.
159Stadt, plaets, stede.
165Ontploken, open.
1*Zie ook Foppens, Bibl. Belgica, II, p. 1117.
Vs 26Herderen, uitharden.
27Sienst, raedzaemst, het besten uitzicht.
31Tspel van Troyen, zeker gezelschapsspel, onder den naem van Dardana pugna vermeld by Du Cange VI. Col, 1731, verbo Vulpes, 2.
36Het staet dus kwalyk zonder haer te wezen.
37Zalerne, van de geneeskundige school van Salerna.
39Tscherne, tot scherts, tot spot.
Vs 4Soe, zy. - Varinc, spoedig
5Verlaet, lastbevryding, 't geen wy solaes noemen.
8Stappans, aenstonds.
9En, ik en.
11Si, in den tekst syn.
14Raet, in het HS. staet of raet.
16Steectene, steek hem, werp hem.
Vs 17Zoolang elk in de myn pandde (naer dezelfde zaek streefde). Peinde zal wel pende of pande, dat is aensloeg, moeten zyn. Afgeleid uit het mynen in de vischmyn.
18Dinne, dunne, kleine.
19Hets al, 't is al, altyd zegt men. - Sich voor di, zie voor u.
21Bispel, gelykenisrede, fabel.
24Die vermaekte hem te zoo meniger stond.
25Haddi, had hy. - Tier, te dier.
26Die dikwyls zyn eigen baet verwaerloosde.
30Van rouwen, uit verdriet. - Wiek, ontweek.
33Claechde, beklaegde.
36Sine. In het HS. staet onse.
41Van, om, wegens.
