Reinardiana.

I. Van Reinaert den Vos.

Uit de gedichten van Willem van Hildegaersbergen, HS. op papier in-folio, geschreven ten jare 1469, eertyds behoorende tot de bibliotheek van den heer Van Hulthem, thans ter Bourgondische bibliotheek te Brussel, Inventaire, N^o 15659.

II. Van Reinaert ende van Ave.

Uit dezelfde gedichten van Willem Van Hildegaersbergen. Deze fabel te vergelyken met Reinaert, v^s 5769-5826.

III. Van enen hert die minde ene hinde.

Handschrift der bibliotheek van Van Hulthem, thans te Brussel, N^o 192 der Bibl. Huthemiana, N^o cxviij.

IV. Van der Vledermuus,

Uit de zelfde verzameling, N^o xcvij.

V. De vos en de pachter.

Professor Serrure vond in eenen Almanak, te Leuven gedrukt by Vander Haert in 1783, het volgende fabeltje, dat vermoedelyk naer een ouder terug ziet: ‘Reyntje de Vos had met eenen pachter accoord gemaekt, voor dry koppele kiekens, den byvang noyt meer te molesteeren; maer, daernaer, Voske stak den kop in den kiekenkorf, en sprak met valscher herten: ‘pax vobis.’ ‘Holla! holla!’ riep den pachter; maer Voske antwoorde: ‘pachter, kameraed, ik en salse quidem niet byten; maer ik zie de gasten nog al geerne.’

VI. De schryver van Renardus Vulpes.

In de Voorrede van Jacob Grimm's Lateinische Gedichte der X und XI Jahrhundert, Göttingen, 1838, bl. xix, wordt berigt dat Lachmann te Berlyn den naem heeft ontdekt van den opsteller des Reinardus vulpes. De Bibliotheek van Berlyn bezit, namelyk, een handschrift

Bladz 427.

der Flores auctorum (aengehaeld in Grimm's Reinhart Fuchs, bladz. lviij), schrift der XIV^e eeuw (Ms. Diez Occid. 60) in hetwelk, van folio 5^a af, excerpten uit den Reinardus voorkomen, met de rubriek:

Magr niuardus de Ysengrino et Reinardo.

Waer, en in welken tyd leefde deze magister Nivardus? Tot dus verre hebben wy dien naem in geene nederlandsche diplomen der middeneeuwen kunnen aentreffen. Blykbaer is hy gelatiniseerd uit het vlaemsch Van den Nieuwenaerde, Nuwenaerde of Niewaerde, in bediedenis byna gelykstaende met den bekenden familienaem Van Nyvelt, dat is, van den nieuwen aerd of het nieuwe veld, de terra-nova. Byna elke boer in Vlaenderen heeft een stuk bouwland, dat hy den aerd noemt.

Meer dan eens vond ik in charters der X^e XI^e en XII^e eeuwen Sivardus; doch nimmer Nivardus. Dit verdient nader onderzoek.

VII. Kunstvoorwerpen betreffende de Reinaertsfabel.

In een klooster by Saint-Quentin, thans afgebroken, bestond er een galdery of pand, waervan de vensters, in geschilderd glas, schier al de avanturen van Reinaert verbeeldden. De Eecloosche schilder De Vliegher, nu vier of vyf jaren geleden, in die fransche stad verblyvende, heeft aldaer nog een dier glazen gevonden, 't welk my door den graef De Kerkhove d'Exaerde geschonken is. Het vertoont de by Phaedrus en by Lafontaine (Liv. III, 5) bekende fabel van Reinaert en de Bok, en wordt hiernevens, in steendruk, den lezer onder het oog gebragt, ter grootte van het stuk.

By den antiquariënverkooper Van Callenbergh te Brussel is thans, voor den prys van ongeveer 300 franken, verkrygbaer een oud scribaen der XVI^e eeuw, waer schier al de bekende Reinardyen op afgebeeld staen. Het ware te wenschen dat ons Gouvernement dit meubel voor het oudheidskabinet van Brussel aenkocht, als een gedenkteeken van de populariteit der Reinaertsage in vorige tyden.

VIII. Namen der dieren.

Tiecelyn, de Raef (Reinaert, v^s 1860). In de onlangs verschenen Annales abbatiae Sancti-Petri Blandinienses, uitgegeven door den eerw. heer Van de Putte, bl. 115, wordt zekere Thizelino opgenoemd als behoorende tot de lyfeigenen der kerk in villa Materna (het vlaemsche dorp Materen), ten jare 995.

Widelanken, een broeder van den wolf Isengrim (Reinaert, v^s 1929). In eene Compositio inter abbatem Sancti Petri Gandensis et scultetum de Afsne van het jaer 1168, berustende ter archieven van Oostvlaenderen te Gent, en afgedrukt in Warnkönig's Flandrische Staats- und Rechtsgeschichte, III, Zweite Abtheilung, bl. 41, wordt onder de mannen van Hugo, abt van S^t-Pieter te Gent, opgenoemd Ghiselbertus Widelanke. Deze persoon schynt dus geleefd te hebben tydens het opstellen van het gedicht; althans, men kende dien naem toen in Vlaenderen.

IX. Plaetselyke namen.

Elmaer, het klooster (Reinaert, v^s 1487). Men leest in de Beschryving van het dictrict Sluys, door Dresselhuis,

dat Elmaer by Oostburg stond, digt by den wyk Steenhove, en dat aldaer nog eene pachthoef onder den naem van Elmaer bekend is.

Hulsterloo (Reinaert, v^s 2579, en myne Aenteekening aldaer). Van de twee Hulsterloos, in Vlaenderen, namelyk een by Kieldrecht, niet verre van Hulst, en een te Beernem, by de Brugsche Vaert, kan slechts het eerste in den Reinaert aengeduid zyn, als liggende int oostende van Vlaenderen (v^s 2578). Het was een de meeste wildernisse die men hevet in enich rike, gelegen zynde in eenen uithoek van dit land, vol moeren, waer somwilen in een half jaer weder man no wijf en kwam, tot dat eindelyk aldaer eene kapel ter eeren van O.L.V. gebouwd werd. Wy hebben getoond (ibidem, bl. 108) dat dit woud in 1136 werd afgestaen aen de abtdy van Drongen. Sedert is ons gebleken dat genoemde kapel ingewyd is ten gevolge van eenen brief, gegeven door Otto, bisschop van Utrecht, in hetzelfde jaer 1136. Zie De Smet, Corpus chronicorum Flandriae, I, p. 716.

Te Beernem is de naem van Hulsterloo nog bewaerd gebleven. Op den 3 january 1838 verkocht de notaris Coens aldaer honderd koopen schoon taille-hout, blykens eene voor my liggende aenmelding.

Maes (Reinaert, v^s 6292). Het is mogelyk dat de dichter van Reinaert de hier verhaelde avanture op eenen dyk van de Maes heeft willen plaetsen; doch ik houde het daervoor dat deze riviersnaem by hem louter om het rym staet. Zoo bezigde men eveneens het woord Rijn in de algemeene beteekenis van vloed. Voorbeelden vindt men by Clignett (Bydragen, bl. 64) en in de Nieuwe werken der Maetschappy van Leiden, III, bl. 198.

J.F. WILLEMS.