[p. 318]
Deen Gheselle calengiert1 den anderen die wandelinghe.
Gheselle, mi en can verwonderen niet
Want ghi dese wandelinghe sietVs 2
In lanc soe meer verderven!
Oec siedi de meneghen sterven
5
Beide van breke ende van armoeden:
Ende ghire u niet en wilt hoeden?6
Want int dinde es si al quaet;
Scuse voer, dat es mijn raet,8
Ochte si sal u loenen saen
10
Als si den meneghen heeft ghedaen,
Met ermoeden in ertrike.
- Gheselle, ic bids u vriendelike,
Nu segt mi in wat manieren?
Hoe mode dus calengieren14
15
Die wandelinghe, ende achtersetten?
- Gheselle, ic segghe u, al sonder letten,
Waer bi icse hebbe ghecalengiert.
Ghi hebt herde langhe gheantiert
Van goeden ende van quaden dinghen;
20
Maer, woudi u noch ter neringhen
[p. t.o. 318]
Bladz. 318.
Vlaemsche Menestrel der XIV eeuw.
(Volgens een H.S. te Brugge van het jaer 1370)
[p. 319]
Setten, ende de wandelinghe scouwen,
Ic hope u en souts niet berouwen.
Dat seggic u bi sente Janne;
Want, soe langhe gheet die canne
25
Te water, siet men, datse brect.
- Ay, gheselle, hoe wijsselic ghi spreet,
Ende laet u quincslagen gaen!
Nochtan condier niet af ghestaen,Vs 28
Der wandelinghe, noch begheven.
30
Maer ic vinde wel bescreven
Dat een eenen anderen riet,
Die hem selven nochtan niet
Van mesdoen en conde gheraden.
- Gheselle, ghine selt mine daden
35
Niet volghen maer mine worden;
Want oest', west', suden ende norden
Soe es die wandelinghe, dat verstaet,
Malitieus worden ende quaet.
Soo dat is noch gheen man
40
Bate daer in vinden can.
Maer vormaels, doe die heren melde,
Rive waren van haren gelde42
Te gheven den menestreren,43
Doen mochten hen de ghene gheneren,
45
Die van consten werdech waren.
Maer al woudi nu openbaren
U ghedichte ende u meenstrie,
En condi gheen reinaerdie,
Smeken, no lecken berden,49
50
Men sal segghen: ‘gaet uwer verden!50
Hier en es u nu niet te doene,
Noch te horen van uwen sermoene.’
[p. 320]
Wi spreken hieromme anderen raet.
Hier omme, gheselle, dunct mi quaet
55
De wandelinghe, woudijs mi lien.Vs 55
- Ay, gheselle, bi der maghet Marien,
Des soe lidic wel een deel;57
Maer ic ete soe menech morseel,58
Ende drincke soe meneghen nap met wine,
60
Daer ic om doe soe cleine pine,
In die taverne, achter straten,
Dat icker niet en can ghelaten62
Der wandelinghe, ic moeter plien.63
- Wattan, gheselle? ghi hebt ghesien64
65
Vele wandeleers in haer daghen
Sonder vonnesse, ende werden ontdraghen,66
Die ic wel kinne iij. of vier:
Gielise van Trecht ende Jan van Lier,
Ende Metter Huven meester Jan,
70
Ende noch meer dan ic can
Ghenoemen, die al hier te voren
Haer lijf in wandelinge verloren.
Hier omme, gheselle, soudicse laten,
Ende u selven daer toe saten74
75
Te woenen met uwen vrienden.
- Wattan, gheselle? of sijs verdienden,
Soe waest recht dat mense verdede!
Het es een cleine jammerhede
Dat deghene te nieute gaet,
80
Die na eens anders mans doot staet,
Ofte na sijn goet, dat God verleent.
Maer wetti wat mijn herte meent?
Dats eten, drincken, metten bliden,
Ende vroe te wesen tallen tiden,
[p. 321]
85
Sonder bedwanc, ende sonder aerch:
Dat soe doet mi laden maerch
Dore therte, al in de ziele mijn.
Ende oec vondic int latijn: -
‘Liever haddic een beenken te bejaghen,
90
Ende dat sonder bedwanc te knaghen,
Beide openbaer ende stille,
Dan te stane in iemens wille,
Ofte in bedwanc te doene arbeit,
Ende ic der spisen hadde planteit.’Vs 94
95
Dits bediedenes des latijns.
Alsoe langhe als ic des goeds wijns
Mach drincken, dore mine craghe,
Ende ic mine derme ende mine maghe
Mach aisieren, na minen eesche,
100
Beide met broede ende met vleesche,
Willic mi ane wandelinghe houden,
Tes ic op crucken ga van ouden.102
Niet eer en hulpt an mi castien.
- Gheselleken, spade seldi bedien,104
105
Alsoe ic ane u tale hore;
Want ghi sprect als een doere,106
Die al sijn dijnxken wel can loven.
Hets quaet gapen jeghen enen oven,
Nochtan heeft de mont ontaen.109
110
Maer woudi des noch ave staen,
Soe waerdi wijselic bedacht,
Ende hanteret u ambacht,
Ghelijc dat ic ende andre goede cnapen doen:
Cousen, cleeder ende scoen
115
Soudi cortelike winnen;
Maer neghi niet; ghi wilt rinnen116
Van lande te lande, in dorp in steden,
Daer ghi onorborlijc u leden
[p. 322]
Verslit, dat ghi noch selt claghen;
120
Want als ghi comt touden daghen,
Ende ghi naect ten xl jaren,
De wandelinghe sal u, te waren,
Eer dat comt de lesten dach,
Roepen doen: ‘O wi, o wach!
125
Haddic thuus over minen eers
Gheseten, sone waeric niet soe dwersVs 126
Mijn leven, noch dus sere verkeert.’
Och, lieve gheselle, dit vers soe leert;
Want, sekerlijc, wildijt vroeden,
130
Soe moetti u van sonden hoeden;
Maer neech; ic hoert wel an uwe tale.131
- Gheselle, ghi cont spreken wale;
Mi wondert dat ghi niet en sijt
Een hoghe pape hoghe ghewijt;
135
Want wel duncti mi gheleert;
Maer haddi u herte ghekeert
Van der loeser dobbelder vrouwen,
Die ghi soe sere mint met trouwen,
Te baten waert u selven comen.
140
- Och nenic, wat mi mocht vromen:140
Sonder hemelrike allene,
Sone soudic niet de werde rene
Aldus ghedoen ute mijnre herten.
- Gheselle, ghedinct u niet der smerten
145
Enter groter onvromen,
Die meneghe es van vrouwen comen?
Adam ende Samsoen,
David ende Salomoen?
Dese werden bedroghen van wiven:
150
Wie sal dan onbedroghen bliven?
Niemen, als Aristoteles sprect
In den latijn ende ons vertrect152
[p. 323]
Int boec Secreta secretorum:
Hi leert ons allen, ende niet somen,Vs 154
155
Dat alder goetlijcste venijn,
Dat te deser werelt nu mach sijn,
Dats de wandelinghe van wiven.157
Dan condi u gheen clerc bescriven
Hoe goet dat es in den beghensel
160
Met hen te sine, maer int entsel
Smaect de morseel na den loeke.
- Gheselle, soe goetliken roeke162
En conde al de werelt niet ghegheven,
Als ic haer mach comen beneven,164
165
Te cussen haer mondekijn roet.
Al waric ghewont toter doot,
Ic worde ghenesen op die stat:
Haer wandelinghe en werdic niet sat:168
Si heeft soe soeten reinen lijf!
170
- Gheselle, ghi blijft een keitijf.
En waer u borseken niet ghemint171
U wandelinghe waer saen ghescint,172
Dat wel cortelijc sal sijn.
- Wattan, gheselle, jeghen tfenijn
175
Es si triacle bi te sine, sijts wijs;174, 175
Want selc spel ende selc jolijs,
Als si ende ic te gader driven,
En conde u gheen clerc bescriven,
Die woent tusschen hier ende Aken:
180
Dats in wandelinghen, ende in spraken,
Ende in groter vrier coenheden,
Ende in allen goetliken seden.
Ic bidde den heere van den hoghen ghesate183
Dat hijt nemmermeer en late
[p. 324]
185
Dorper weten, no keitiven,Vs 185
Wat si ende ic te gader driven,
Als wi beide, naect ende werme,
Ligghen in mallex anders arme,
Openbaer met goeder minnen.189
190
Solaes dat wi dan hebben binnen
En seiden u niet die nu leven.
192
God moet ons allen hemelrike gheven!
Amen.
Handschrift No 192 van het catalogus der Bibliotheca Hulthemiana, te Brussel, waerin dit belangryk gedicht voorkomt onder het nummer cxlix.
J.F. WILLEMS.
1Calengiert, berispt.
Vs 2Want, voor dat.
6En gy wilt u daer niet van hoeden?
8Scuse voer, schuwze vooreerst.
14Hoe mode, hoe moet dy, hoe moet ge, hoe wilt ge.
Vs 28Afghestaen, afstaen, verlaten.
42Met hun geld speelden. Rive is kwistig, vrygevig, al te mild. Zie het Bremisch-Niedersächsisch Wörterbuch, op het woord.
43Menestreren. In 't HS. staet meesteren, wat blykbaer niet rymen kan.
49Smeken, vleijen. - Lecken berden, tafel-lekken, pannelekken.
50Uwer verden, uwe vaert, uwen weg.
Vs 55Woudijs mi lien, woudt gy my dit maer bekennen.
57Ik wil dat voor een deel wel belyden.
58Morseel, fr. morsel, morceau.
62Dat icker, dat ik haer (de wandelinghe).
63Plien, plegen.
64Wattan, hoe zoo? wat doet er dat toe?
66Buiten de wet verklaerd, en weggemaekt (ontdragen van hun lyf. Zie Huydecoper op Melis Stoke, III, bl. 392).
74Saten, zetten.
Vs 94Al ware het dat ik overvloed van spyzen had. Planteit, fr. plainté, volheid, overvloed.
102Tes, tot dies, tot dat. Oude, ouderdom.
104Bedien, bedyen, deugen.
106Doere, zot.
109Ontaen, ontdaen, dat is: uitgelegd, gesproken, verklaerd.
116Neghi, neen gy.
Vs 154Somen, aen sommigen, aen enkelen. Een slecht rymwoord op -orum.
157Wandelinghe, hier verkeer.
162Roeke, reuk.
164Wanneer ik nevens myne (wettelyk gehuwde) vrouw gezeten ben.
168Sat, verzaed.
171Ware het niet dat zy uwe geldbeurs minde.
172Ghescint, geschonden, afgebroken.
174, 175Haer byzyn is my zoo goed als triakel tegen venijn.
183Van den hoghen ghesate, die zit in den hoogen.
