Zesde afdeeling.
Tael- en Dichtkunde der Belgen in de zestiende eeuw.

Het uytvinden der Boekdrukkunst, doór den Haerlemmer Laurens Jansz. Koster, omtrent het midden der vyftiende eeuw, gaf aen het verstand en de genie overal nieuwe vleugelen. De bliksemsnelle verspreyding der duyzende afdrukken van werken, in welke den geest der oudheyd, dat waere afbeéldsel van volkomenheyd in de kunst, opgesloóten lag; den kostbaeren tyd die, niet meer in verveélende afschryvingen, noch in het leeren van zoo verschillende Schriftkarakters versleéten, maer nu geheellyk aen de studie wierd toegewyd; het algemeen en goed-koop worden der boeken, en, eyndelyk, de altyd toeneémende beschaeving van zeden en taelen, scheénen heyl en zegen en waere verlichting aen het ontwaekende menschdom, in eene ruyme maet, te zullen toebrengen. Het is zeker dat de voórdeelen, spruytende uyt het drukken en vermenigvuldigen der boeken, aen alle kunsten en weétenschappen, en aen de fraeye letteren in het byzonder, eene hoogte hebben doen bereyken die verbaest en aen het mi-

rakel grenst. Doch, wanneer men inziet wat al rampen en moordtooneelen de drukkunst, als moeder van Luthers geloofshervorming en als bewerkster van zoo veél scheuringen en oórlogen in de Staeten van Europa, heéft daergesteld; wanneer men bedenkt wat al twisten zy gestoókt, wat al zedeloosheden zy bevorderd, wat al goddeloosheden zy gepredikt heéft; dan zou men wel eens mogen vraegen: heéft zy het menschdom niet meer na-dan voórdeel aengebragt? den verstandigen zal neén antwoórden, dewyl het misbruyken eener kunst, even als het misbruyken van al wat uyt zynen aerd goed en heylryk is, niet tegen die kunst beslist. Den Italiaen moord met het zelfde instrument waer mede den Heelmeester zyne lyders helpt en geneést. Hoe dikmaels zyn der menschen begrippen van Godsdienst, wysgeêrte en vryheyd niet buyten alle paelen van redelykheyd uytgespat! en daerom toch blyven Godsdienst, wysgeêrte en vryheyd niet minder de gezegenste gaven des Hemels, en de beste werktuygen tot zelfveredeling, in de handen van den mensch.

Luthers hervormingsleer, begonst in het jaer 1517, men moet het bekennen, heéft de studie der Grieksche en andere oude taelen, en die der geschiedenis doen herleéven; zy heéft een groot aental verstanden, by roomschen en onroomschen doen ontluyken, welke misschien anders

nooyt te voórschyn zouden gekomen zyn; zy heéft op de beschaeving van Europa eenen magtigen invloed gehad: maer ik twyffel zeer of die hervorming, voór de letteren en fraeye kunsten in het algemeen, wel zoo voórdeelig geweést zy als Villers en andere haer toegedaene Schryvers zoeken te beweêren. Ik voór my geloove dat zy der zelven (de kennis der historien alleen uytgezonderd) niet zeer voórdeelig geweést is. Nadeelig voóral was haere werking op de beéldende kunsten, die, sedert de zestiende eeuw, in alle protestantsche landen merkelyk zyn veragterd. Ik beroepe my alleen op de gereformeérde Provintien van Nederland, alwaer de Schilderkunst (schoon bloeyender dan in andere onroomschgezinde landen) van haere godsdienstige, en zielverheffende waerdigheyd is afgetrokken en aen geringere voórwerpen gehegt.

Maer, zegt men, de hervorming heéft aen den mensch zyn vrye denkvermogen wedergegeéven en de geestelyke verdraegzaemheyd in de wereld gebragt. 'T kan zyn, maer wy kunnen, in de worsteling van het Protestantismus met de Kerk, zoo min by de voórstaenders van het eene, als by de handhaevers van de andere, die wenschelyke verdraegzaemheyd vinden, welke het onmiddelyk gevolg van verbeterde denkwyzen had moeten weézen. Het staetkundig en geestdrukkend Despotismus liep

by eenen Henrik den VIII, by eenen Cromwel en by andere acatholyke Vorsten, zoo hoog, als by eenen Philips den II. De zelfdenkers wierden in onroomsche zoo wel als in andere landen vervolgd en verweézen; men noeme slechts Hugo De Groot. En waerin dan hebben de Protestanten die vryheyd van gedagten zoo sterk doen uytblinken? Alleen in zaeken van Religie, want in alle andere is den Pausgezinden zoo veél vryheyd gelaeten als den Lutheraen; en het lyd ook nog grooten twyffel of de geestontwikkeling onder de Medicis en Leo den X. niet vryer en grooter geweést zy, dan in de geheele zestiende eeuw, en of de zelve, zonder Luther, alleen doór de drukpers, niet zou ontstaen zyn? Wy denken met Erasmus (die ook eenen grooten zelfdenker was, en echter Luthers afval grootelyks laekte, ja den zelven een Luthersch Treurspel noemde) wy denken, zeg ik, dat men met zagtmoedigheyd en gematigdheyd oneyndig meer zou gewonnen hebben dan doór openbaeren opstand, en verstooring van rust en van Godsdienstoefening. Bovendien heéft Luther de voórstaenders van zyn leerstelsel in eenen doólhof, in eene onbegrensde zee van Theologische en exegesische geschillen gebragt, uyt welke zy tot op den dag van heden niet geraekt zyn. Hoe veél honderde boeken en verhandelingen worden 'er nog dagelyks niet geschreéven en uytgegeéven over

een hoofdstuk van Markus of een Kapittel van Joannes! wel is waer dat dit twyfelen en onderzoeken den geest merkelyk uytbreyd; maer kan dit met andere dan Bybelsche onderwerpen ook niet geschieden? Den tyd en moeyte daeraen verspild,(1) had men die aen nuttere kunsten en aen de fraeye letteren, dat sieraed der samenleéving niet mogen besteéden?

Wy willen deéze onze aenmerkingen in het byzonder maer toegepast hebben op de zestiende eeuw, laetende de groote verdiensten van de protestantsche geleerden in volgende tyden, en de weldaedige verbeteringen welke zy in hooge en laege schoólen hebben ingevoerd, onmiskend en in haer geheel.(2) Wy hebben alleenlyk willen twyfelen of die geestontwikkeling, aen de hervorming bepaeldelyk toegeschreéven, ook zonder Luther, Melanchton, Calvyn en anderen, niet zou

hebben standgegreépen; wy hebben willen betoogen dat Erasmus in de Nederlanden, Mariana in Spaenje, Galileus en Marchiavel in Italie, niet by de gereformeérden hebben leeren denken; dat Sannazaer, Vida, Tasso en Ariosto, Camoens en Cervantes; dat de zeer Catholyke Letterhelden van Vrankryks gulde eeuw, in den schoot der Roomsche Kerk hebben geleéfd; en dat den geest deézer Kerk, voór nuttige kunsten en weétenschappen zoo liberael is geweést als men met redelykheyd kon vergen.

Herneémen wy den draed onzer Belgische tael-geschiedenis. Luthers hervorming heéft, doór haere gevolgen, de vryheyd en de nationale letterkunde der Belgen geheel en al onder den voet geholpen. Daer de Nederduytsche spraek het voórnaemste werktuyg was der aenhangers van zyne nieuwe geloofsleer in deéze Provintien; zoo gaf dit aen de vreémde heeren, welke hier toen heerschten, en die deéze spraek niet verstonden, eene goede gelegenheyd om de zelve te onderdrukken. Onder de regeéring van Karel den V. ging het nog al redelyk. Deézen, doór de Nederlanders, zeer beminden Vorst, had te dikwils geld noodig, om niet te gevoelen dat hy de liefde van dat volk moest onderhouden. Maer toen hy in den jaere 1555. aen zynen Zoón Philips afstand deéd van het

gebied deézer landen, namen de zaeken eenen anderen draey. Den nieuwen Monarch, vervreémde welhaest de gemoederen van zich, doór de dwangmiddelen, strafoefeningen, ja wreedheden welke hy tegen het aengroeyend getal der hervormelingen, niet zonder inbreuk op 's volks vryheyd, in het werk stelde. ‘Philips den II, (zegt S. Styl, wiens woórden wy zoo gaerne afschryven) was de Spaansche Tiberius. Uit alle zyne handelingen zou men geoordeeld hebben, dat zy geen ander einde bedoelden, dan te beproeven wat'er van nooden waare, om een allerzachtmoedigst volk tot ongeduld en wanhoop te tergen. Maar hy, in de verwachting der magtigste Monarchye by trotse Spanjaarden opgevoed, laatdunkende en arglistig van aard, verblind door het zwaarmoedigste bygeloof, en uit alle deeze oorzaaken tot de uitterste wreedheden bekwaam, had niets dat op Nederlandsche rondheid paste. Hy was volstrekt onkundig van de geaardheid der Nederlanderen, en noch door de Natuur, noch door de opvoeding, gevormd, om 'er zich ooit een denkbeeld van te maaken. Dus verbeeldde hy zich ook die kennis als geheel onnoodig, zonder te overweegen wat zyn vader, hierdoor alleen, had uitgewerkt. Deeze had het onmogelyk geoordeeld de Nederlandsche Provintien, door de Natuur zelve zo verdeeld, door het verschil van taale,

van wetten, en zeden, zelfs van maaten en gewigten, zo zeer onderscheiden, tot de gelykvormigheid van een Vorstendom te brengen. De Zoon, op verre na zo magtig niet, beeldde zich in dat men tot dit groot oogmerk slechts alle wetten, keuren, handvesten, en instellingen den bodem had in te slaan, en dat alles gemaklyk moest volgen, zo men geene dwangmiddelen spaarde, 't geen by hem laf hartigheid zou geweest zyn.’(1)

De Regeéring van Karel V, of liever de geheele eerste helft der zestiende eeuw, maekt dus, in de Belgische geschiedenis, een afzonderlyk tydperk, waerin de vryheyd van Denken en van Schryven nog al eenigsints toegelaeten, en de Letterkunde niet gestremd was. Ook waeren de Noórdelyke en Zuydelyke Provintien van Nederland toen nog eendragtelyk aen elkanderen verbonden, 't geén sedert 1572 niet meer het geval is geweést. Wy zullen dus ook deéze eeuw in twee gedeelten onderscheyden.

In het jaer 1513 vinden wy de heerschappy van Belgien, geduerende de minderjaerigheyd van Karel, opgedraegen aen Vrouwe Margareta van Oostenryk, Weduwe des Hertogs vau Savoyen, eene Vorstin welke om haeren vrolyken

luymigen geest, om haere kunstliefde, en om haere ongelukken vermaerd was. Opgevoed zynde aen het Hof van den franschen Koning Lodewyk XI, was zy de fransche tael, in welke zy zelfs gedichten opstelde, zeer toegedaen. Zy verzuymde niets (zegt den Abt Massieu) zy liet geenen middel onbeproefd, om de fransche Dichtkunst in de Nederlanden intevoeren en algemeen te maeken. De fransche Dichters Jean Molinet en Jean Le Maire overlaedde zy met giften en weldaeden.(1) Haer Hof was geheel op zyn fransch ingericht. De eene feest volgde er op de andere. Met de grootste Muziekkundigen, de vermaerdste dansmeesters van haeren tyd, (welke zy rykelyk begiftigde en onderhield,) lokte zy 's lands adelyke Familien tot het bywoonen der luysterlykste vermaeken uyt, en, om haer oogmerk des te beter

te bereyken noodigde zy daer van tyd tot tyd ook den franschen Adel by(1). Zoo begonnen onze Belgische Grooten allengs hoe meer zich van de Vaderlandsche zeden te verwyderen en onverschillig te worden voór het bewaeren der nationale zelfstandigheyd. De Nederduytsche tael- en letterkunde het men van nu af, aen de gemeene volksklassen alleen over, en sedert zyn de zelve van hooger hand niet meer aengemoedigd geweést.

Margareta stierf den 30^en November 1530 en wierd in het bestuer deézer landen opgevolgd doór de Koninginne Weduwe Maria, Zuster van Karel den V, welken Vorst doór de Protestanten en doór de Turken, in Duytschland zoo sterk in bezigheyd wierd gehouden, dat hy op de zaeken van Nederland niet denken kon. De nieuwe Gouvernante hield alles op den zelfden voet en deéd volstrekt niets om de Belgische letteren te doen herleéven.

Intusschen was de fransche tael in het hoogere staetsbestuer al meer en meer ingedrongen. By opene Brieven van 1 October 1531. stelde men

eenen Staetsraed, eenen geheymen Raed en eenen Raed van Finantien in, welke die tael gebruyken en onmiddelyk met den Souvereyn werken zouden. Alle laegere bestueren bleéven echter het Vlaemsch behouden, zoo dat het gemeen zich over die bepaelingen niet zeer bekreunde. Ook beloófden Karel en Philips, by hunne Blyde Inkomst van 5 Juny 1549 dat alle Brieven, opene ende beslotene, diemen voortane in onsen rade van Brahandt van onsen weghen verleenen ende uytseynden sal, het sy voor ons, ofr ten versoeke van parteyen, maken, expedieeren ende uytseynden sal, in sulcker talen, alsmen spreekt ter plaetsen, daer die ghesonden sullen worden.(1) en dit stelde het volk gerust.

Aengezien deéze belofte van Karel en Philips, en die van hunne Voórzaeten nopens het gebruyk der tael, in alle de volgende Blyde Inkomsten ouzer Souvereynen tot op den laetsten toe, herhaeld zyn, en daeruyt genoegzaem blykt dat de Vlaemsch - spreékende Provintien in het Vlaemsch bestierd wierden, zoo agt ik het onnoodig de Brieven en Charters optenoemen, wel-

ke toen en in het vervolg in die tael uytgevaerdigd zyn; alleenlyk schynt het my niet ongepast te doen opmerken dat alle onze Blyde Inkomsten, of algemeene Landsconstitutien, oorspronglyk, in de Nederduytsche tael zyn opgesteld,(1) en dat dus die tael, doór alle onze Souvereynen wettiglyk is herkend voór de eenige nationale tael.

Dan, het word tyd dat wy, doór eene beknopte opgaeve der Belgische Dichters en Schryvers, en doór korte proeven van hunne werken, den leézer in staet stellen om over de Letterkunde van dien tyd te kunnen oórdeelen.

Voór eerst noemen wy dan de Dichteresse Anna Byns,(2) eene geestelyke Dochter en Kinder-

onderwyster te Antwerpen, alwaer zy schynt geschreéven te hebben tusschen 1520-1540. Om de cierlykheyd van uytdrukking, de leévendige verbeelding en de vernuftige invallen, welke in haere rymen of Refereynen uytstraelen, was zy by haere tydgenoóten in zeer hoogen roem, zoo dat men haer de Brabandsche Sapho noemde. Sweertius vereerde haere nagedagtenis met het volgende Distichon:

Men heéft van deéze geestelyke Dochter dry verzamelingen van gedichten, te weéten:

I. Veele schoone konstighe Refereynen vol Schrifture ende doctrinen subtilic en retorikelic, teghen die vermaledyde Luytersche secte. Antwerpen 1553 in 12^o. Het schynt echter dat van dit werkje nog vroegere drukken bestaen, want in den jaere 1529 kwam'er reeds eene latynsche vertaeling in verzen, van uyt, vervaerdigd door zekeren Eligius Eucharius of Houcharius, eenen Gentschen Priester, en gedrukt by Willem Vosterman te Antwerpen;

II. Een seer schoon en suyver boeck, verclaerende die moghenthydt Godts, ende Christus ghenade over die sondighe menschen: daer en boven die waerachtighe oorsaecke vander plaghen, die

wy voor ons ooghen sien: met veel schoon vermaninghen totter deught, die in Christo is: den rechten wegh van Godts torn van ons te keeren, hier Pais te vercrighen, en hier-namaels het eeuwich leven. Door die eerweirdighe, godtvruchtighe, Catholijke ende seer vermaerde Maghet Anna Byns, in den oprechten gheest Christi seer hooghe verlicht, woonende binnen Antwerpen, ende die jonck-heydt instruerende in het oprechte Catholijk geloove; nu eerst in't openbaer gebracht door br. Henrick Pippinck. Antwerpen, by P. Van Keerberghen, 1566 in 12^o.

III. Den geestelijken Nachtegael. Antw. 1620. in 8^o.(1)

Nog bezit ik van haer: schoone Refereynen vol Schrifture ende Leeringhen, gedrukt te Antwerpen by Hieronymus Verdussen den jonghere, 1646 in 12^o. doch dit laetste werk, verdeeld in dry boeken, geloof ik dat eene verzameling is van de dry voórige; immers den inboud van elke verdeeling beantwoórd zeer wel aen gemelde titels. Wy zullen uyt elk eenige proeven van haer dichtvermogen bybrengen.

Het eerste boek, behelzende Refereynen tegen Luther, levert eene zoo groote verscheydenheyd van Satyrische stoffen op, dat wy om de keuze waerlyk verlegen zyn. Leézen wy voór eerst het Refereyn op de agterklappers:

Dit Kwezeltje was, gelyk men ziet, zinryk, en met woórden niet verlegen. Zy tragtte doór derzelver verschikking, doór den rym en het afwisselen van korte en lange regels, eenige kadans aen haere Refereynen te geéven. Somtyds gispt zy ook wel eens de geestelyken van haeren tyd:

In het zelfde Refereyn zegt zy van de Koopheden:

Tegen Luther schoót zy, in het byzonder, haere scherpste hekelpylen uyt. Zie hier een Refereyn uyt het tweede boek:

Wat dunkt u, is deéze Ironie niet wel volgehouden? in de volgende regels van het zelfde Refereyn maekt de hekelaerster het echter wat te erg:

Doch genoeg hier van. Anna Byns voelde wel dat zy somtyds buyten de maet liep en daerover verschoont zy zich ergens op de volgende wyze:

Men ziet, de rymwoórden komen haer als van zelfs onder de hand. Somtyds maekt zy daer een wat al te kwistig gebruyk van, zoo als by voórbeéld in het Refereyn op de H. Moedermaegd, beginnende met

Doch, het geén zonderling is, byna altyd doet zy dit met de gepastste woórden. Van waerlyk dichterlyke beélden en vergelykingen is haeren gebeelen bundel vol, B. V:

Overdragtelyke, allegorische en spreékwoórdelyke gedagten vind men 'er met menigte in. Zoo zegt zy B.V. van de kwaedspreékers, dat zy

Van de Lutherschen:

Van hooveêrdige dwaezen:

De kettery noemt zy

En de hebzugt beschryft zy aldus:

Doch wy zouden niet ophouden indien wy alle het kragtige en kernvolle van dit bundeltje wilden aenhaelen. Men vergunne ons echter nog het genoegen een Refereyn uyt den gheestelycken Nachtegael afteschryven, in't welk Anna Byns getoond heéft, dat zy haere Lier ook op verhevene toonen kon stemmen:

Zyn dit niet de verwen der waere Dichtkunst? Het is zeker, (de kundige Heeren De Bakker en De Vries zyn het daer over eens) dat Anna Byns zich boven alle de Nederduytsche Dichters van haeren tyd, doór leévendige verbeélding, en ongedwongenheyd in de samenstelling haerer verzen, verheven toonde. Zelden zondigde zy tegen de tael. De bastaerdwoórden nam zy doórgaens dan alleen by de hand wanneer zy, doór den

rym gedwongen, geene echtnederlandsche woorden vinden kon. Daer dit bundeltje van haere gedichten, zeer raer geworden, en'er voór tael- en dichtlievenden oneyndig veel nyt te leeren is, zoo hebben wy ons met het zelve wat langer bezig gehouden.

Misschien waere het hier de plaets om te spreéken van die duyzend en een soórten of vormen van Dichtstukken, welke omtrent deézen tyd, niet zonder de grootste pyniging van geest en verstand, te voórschyn kwamen; zoo als

Doch, onder alle deéze voortbrengsels kan men bezwaerlyk een aentreffen dat als Dichtstuk opmerkenswaerdig zy. Onderscheydene stukken van dat soórt, vervaerdigd op de eene en andere gelegenheyd, vind ik onder de Archiven van Antwerpen. De inkomst van den Prins van Oranje, binnen deéze stad, op den 17 September 1577. schynt wel de meesten geleverd te hebben, en, ofschoon deéze intrede veél laeter voórviel dan op den tyd waervan ik te deézer plaetse spreéken moet, zoo zal

ik echter, omstandigheyds wille, hier eene Incarnatie afschryven, welke men daerop maekte:

Matthys De Casteleyn,(1) zich op den titel van zyne werken noemende Priester ende excellent Poëet, is, in ons Vaderland, den eersten geweést, die soórtgelyke rymen aen vaste regels heéft willen verbinden. Ten dien eynde begon hy, omtrent den jaere 1548 te schryven eene Const van Rhetoriken in alle sorten van sneden van dichten, en al dat de Const van Poezyen competeert ende aenkleeft; gedrukt te Gent 1555. in 12^o. en sedert verscheydene maelen herdrukt. Dit boek is op rym en verdeeld in sneden (coupletten) van negen regels. Onder de Voórschriften die Casteleyn den Verzemaekeren geéft, zyn deéze wel de voórnaemste: een' Dichter vermyde niet alleen zorgvuldiglyk de onnutte of stopwoórden, maer stelle de woórden, en schikke de regels en den rym zoo, dat nien de kunst niet ontwaere.

De op elkander rymende regels maeke men best even lang, alhoewel men daertoe niet altyd verbonden is. Met eenlettergreépige woórden zy men zuynig, als welke het vers hard en stroef maeken, en eyndelyk vergeéte men niet dat eenen klinker, geplaetst op het laetste van een woórd, en gevolgd wordende van eenen anderen klinker met deézen laetsten somtyds eene Elisie (samensmelting) veroorzaekt.

Dit laetste Voórschrift ('t welk naderhand, doór Cornhert, in de voórrede op zyne beryming van de Odissée van Homerus hernieuwd, en doór Bilderdyk,(1) van belachelykheyd eenigzints vrygesproken is,) dit laetste Voórschrift alleen uytgezonderd, kan men niet loochenen dat Casteleyn in de andere, de Theorie van zyne kunst, althans voór zynen tyd, verstaen hebbe.(2) Als Dichter kunnen wy hem echter gee-

nen lof toerekenen. Zyne Baladen van Doornycke, zyne Diverse liedekens en Historie van Pyramus ende Thisbe, speelswyse ghestelt, en gedrukt te Rotterdam in 1616, leveren weynig op dat leézens-, laet staen meldenswaerdig zy. In het laetstgenoemde worden de heyligste zaeken van onzen Godsdienst met Heydensche fabels, op eene schandige wyze, vergeleéken: iets dat men aen eenen geestelyken, zoo als Casteleyn was, niet ligt vergeéven kan. Zoo vind hy in de treurige geschiedenis van die twee gelieven en de Passie van onzen Zaligmaeker eene groote overeenkomst, enz.

In de proeve van Huydecoper(1) word aengehaeld Casteleyns conste der minne naer Ovidius, geschreéven of gedrukt in't jaer 1568; doch ik twyffel zeer of dit werk wel tot de schriften van onzen Andenaerdschen Casteleyn behoore. In deéze zyn de bastaerdwoórden niet gespaerd.

Omtrent dien tyd leéfde Andries Vander Muelen,(2) eenen Vlaming en Schryver van een gedicht van der ketyvigheyt der menschelicker naturen: eerst ghemaeckt in latyne by Paus

Innocentius den III; gedrukt te Gent in 1543. 8^o. Tot eene kleyne proeve van zynen dichttrant diene het volgende:

Hy schynt de bastaerdwoórden maer zelden gebezigd te hebben.

De gedichten van Rosiana Coleners(2) geboórtig van Dendermonde, en gestorven omtrent het jaer 1560, moeten, naer het zeggen van Sweertius en Foppens, voór die van haere vriendin Anna Byns, niet wyken. De natuer alleen moet haer tot de Dichtkunst gevormd hebben want zy was volstrekt ongeletterd. Ik heb die gedichten nergens kunnen aentreffen.

Meer bekend zyn de werken van Cornelis Van Ghistele(3), van Antwerpen, een lid

der Rethoryk-kamer de Goudbloem aldaer. Deézen schreéf, tusschen de jaeren 1550-1560, zyne berymde vertaelingen van de Blyspelen van Terentius, van de Satiren van Horatius, den Eneas van Virgilius en de Heldinnebrieven van Ovidius. In het latyn hebben wy van hem (lusit carmine elegiaco, zegt Foppens:) Iphigeniae immolationum. lib. II. 1554. en Carmen gratulatorium ad Philippum regem Angliae ac Principem Hispaniae, Typ. Plant. 1556. Zyne Nederduytsche opstellen zyn byna geheel vry van bastaerdwoórden en als vertaelder verdient hy, myns eragtens, geenen minderen lof. Om daer van eene blyk te hebben, zullen wy, met Huyzinga Bakker, daertoe verkiezen den brief van Leander aen Hero, zynde eene vertaeling der schoone verzen van Ovidius:

Van Ghistele volgde de latynsche Dichters die hy vertaelde niet altyd getrouwelyk op het spoór; maer voegde 'er somtyds wel iets van zyn eygen maeksel by. Zoo vertaelt hy B.V. de twee verzen van Terentius, over een oud man, (Eunuch. act. II. scen. 3):

Continuo accurrit ad me, quam longe quidem,
Incurvus, tremulus, labiis demissis, gemens.

doór:

Ter deézer plaetse is hy, nogtans, met het woórd schudhoedende niet ongelukkig geweést.

Zynen tydgenoót, den Vlaming Colyn Van Ryssele,(1) van wien eenen Spieghel der Minnen en eene verzameling van ses Batementspelen in 1561 gedrukt zyn, was somwylen wel eens zinryk en niet onwelluydend in zyne rymen, maer ontluysterde die te dikmaels met onduytsche woórden; ook gebruykte hy wel eens eene vergelyking die wat vreémd luydde, als:

Poëtischer is deéze uyt het vierde spel:

Marcus Van Vaernewyck,(2) is, uyt eene oude en adelyke familie, te Gent geboóren, in het begin deézer eeuw, en stierf aldaer in 1570 (andere stellen 1567.) van hem zyn gedrukt: I. Die historie van Belgis, die men an-

ders namen mach den Spiegel der Nederlandscher oudtheydt, waer inne men sien mach, als in eenen claeren spieghel veel wonderlycke geschiedenissen, die van alle oude tyden, over al die wereldt geschiedt syn: maer besonder in die Nederlanden enz., seer lustich, vreemdt, ende wonderlyck om lesen, om de ongehoorder oudtheyt wille, hy geen Historiographen ofte Chronikeurs in lichte gebrocht; door Marcus Van Vaernewyck, excellent poet en historiographe moderne; gedrukt en herdrukt te Gent, 1565, en te Antwerpen 1619, 1665, enz. II. Tractaet en corte beschryvinghe van dat Edel Graefschap van Vlaenderen enz., Gent, 1562. in 8^o. Verders vind ik van den zelven by Huydecoper(1) aengehaeld eene Vlaemsche Audtvremdicheyt, 1555. De onuytgegeévene werken, in rym en onrym van deézen Schryver zyn menigvuldig, als blykt uyt de opgaeve daer van gedaen doór Paquot. De Historie van Belgis is een ellendig mengelmoes van fabelagtige en bovennatuerlyke sproókjes, doór tael noch styl vergoed wordende. Van Vaernewyck, niet tegenstaende dat hy een' Edelman was, sprak noch verstond geene andere dan zyne moeder-tael, zoo als hy in de opdragt van dit boek zelf getuygt:

De verdrukkende maetregels van het Gouvernement tegen de drukpers, doór boekkeuring en andersints, waervan wy hier na breeder spreéken zullen, schynen toen al in werking geweést te zyn; immers in de voórrede van deéze historie, vinden wy:

Onder de Dichtstukjes, in dit werk voórkomende, verdienen de volgende Strophen op de stad Gent, nog al eenige opmerking: