Vervolg
van het eerste hoofddeel.

Zevende afdeeling.
Tael- en Dichtkunde der Belgen in de zeventiende eeuw.

Na langen tyd vrugteloos gepoogd te hebben om deéze Nederlanden met kragt van wapenen tot gehoorzaemheyd te dwingen, begon het Hof van Spanje uyt beter oogen te zien, en over den stand der Belgische zaeken bezadigder overweégingen te maeken. Philips II, bespeurende dat het eynde van zyn leven aenspoedde, zonder dat hy eenig goed voóruytzigt op dat des oórlogs had, neygde eyndelyk de ooren tot vrede; sloót dien met Vrankryk, te Vervins, den 2 Mey 1598, en dagt de beroerten van herwaertsover te stillen met over deéze landen eenen Souvereyn te stellen, die onaf hanglyk van Spanje weézen zou. Zyn' keus viel daertoe op zynen Neéf Albert, dien hy de Infante Isabella ten huwelyk gaf. Doch deé-

zen middel, die, eenige jaeren vroeger ter hand genomen, veél goeds zou hebben bewerkt, beterde nu niets, kwam nu te laet. De afgevallene Provintien hadden bereyds, sedert den jaere 1581, zich tot een afzonderlyk Gemeenebest opgeworpen en den Koning vervallen verklaerd van het recht der Souvereyniteyt aldaer. Zy smaekten de vrugten der onafhanglykheyd, en waeren in geenen deele te beweégen om van zoo duergekogte voórdeelen aftezien, en om deel te neémen in het lot der hoe langs hoe meer uytgeputte Belgische. Provintien. Een jaer na de dood van Philips (voórgevallen den 13 7^ber 1598 ) deéd het Vorstelyke Paer zyn' intrede te Brussel. Beyde Regenten waeren zeer volks- en vredelievend, en deéze goede eygenschappen wonnen hun de harten der Belgen, die, tot heden toe, de nagedagtenis van Albert en Isabel dankbaer vereeren en zegenen. Geduerende het Bestand van 1609-1621 wierd'er doór hen niet weynig gedaen om de oude welvaert, met de Kunsten en Weétenschappen, te doen herleéven; doch na hunne dood (13 July 1622 en 1 x^ber 1633), Albert geene afstammelingen nalaetende, kwamen deéze Provintien wederom onder de heerschappy van Spanje, en in de noodlottigste omstandigheden. Het Tractaet van Munster (1648), een eynde stellende aen de Nederlandsche beroerten, sloót de Schelde, en, met den Koophandel, alle welvaert uyt Braband en

Vlaenderen. Holland was nu eene Mogendheyd, eenen ryken Staet geworden, die met veél gewigt op de schael van Europa, en, met eene verpletten de zwaerte, op onze Provintien drukte. En gelyk de geschiedenis van alle volken leert dat een welvaerend land gaerne doór de Zanggodinnen bezogt word, zoo kon het niet anders of het nieuwe Gemeenebest, waer alle bronnen van voórspoed en overvloed open stonden en in en uytstroomden, moest ook menigen Dichter en Kunstenaer voordbrengen en tot zich lokken. Hoe meer Holland toenam, hoe meer Braband agteruytging. De beste Nederlandsche Dichters Van Zevecote, Van Baerle, Daniël en Zacharias Heyns, en meer andere, verlieten deéze zuydelyke gewesten, waer armoede en neérslagtigheyd hun geene stof tot zingen gaven, waer de vryheyd van denken onderdrukt, de landtael verworpen, de drukpers aen inquisitoriale banden lag. Zy zetteden zich neêr in Holland, wierden daer beter onthaeld en van verscheydene Rethorykkamers uyt deéze gewesten opgevolgd. Al in den jaere 1585 vind men twee Brabandsche kamers, het Vygeboomken en de witte Lavenderbloem, te Amsterdam, en twee andere te Leyden en te Haerlem.(1) Zeer aen-

zienlyk was ook het getal der Brabandsche Familien welke naer de noórdelyke Provintien, overstaken. Dit getal groeyde, tydens het twaelfjaerig bestand, nog zoo merkelyk aen, dat men omtrent het jaer 1616, alleen uyt de stad Antwerpen, meer dart 240 huysgezinnen zag vertrekken:(1) Al het welk ten gevolge had dat de Nederlandsche Letterkunde, die tot dan toe in Braband gebloeyd had, nu haeren troon en zitplaets in Holland vestigde. Daer kon zy, in eene verhelderde lugt, ruymer adem haelen, zonder te moeten zugten onder de verdrukkende Plakkaerten welke haer hier in het zuyden benaeuwden; want by Ordonnantien van hunne Hoogheden, gegeéven te Brussel den 25 Mey 1601, 31 Augusty 1608, 11 Maert 1616 en 29 October 1626, was voórgeschreéven: 1^o. dat elk in 't licht komend werk doór de geestelyke en wereldlyke overheden moest zyn goedgekeurd (waerdoór menigmael gebeurde dat het in de handen van die Heeren steéken bleéf, of'er niet ongeschonden uytkwam(2)); 2^o. dat el-

ken Boekdrukker, Verkooper en Binder, met het intreden van zyn ambagt, by eede beloven zou geene verbode (dat is hollandsche) boeken intebrengen, te drukken, te verkoopen of te binden; en 3^o. dat'er geene kisten of pakken met boeken zoude mogen geopend worden, noch geene openbaere boekveylingen plaets hebben, zonder tusschenkomst der boekkeurders. Deéze gestrengheyd ging zoo verre dat de wereldlyke magt meer dan eens genoodzaekt was paelen te stellen aen de doemzugt der geestelyke Censores.(1) Wy kunnen het, echter, deézen laetsten niet kwalyk afneémen dat zy op hunne hoede waeren tegen een protestantismus. 't geén, grenzende aen deéze landen, nog altyd dreygde

daer in te storten, en voór en tegen het welk reeds zoo veél bloed vergoóten was. Doch de ondervinding van alle tyden heéft geleerd dat men doór dergelyke belemmeringen, eene doodelyke wonde toebrengt aen de Letterkunde. Een bewys daer van hebben wy voór onze oogen. Wat zyn die duytsche staeten, waer de drukpers aen banden ligt, in vergelyking der geéne waer'er vryheyd van denken en schryven bestaet? De zanggodinnen haeten en vlugten het land, waer men haer met mistrouwen onder de oogen ziet en schaemteloos onderzoekt. De bezwaeringen, op den boekhandel in deéze gewesten gesteld, waeren dus van dien aerd dat zy ons den moed benamen om iets te voórschyn te brengen, en dat wy, van Holland afgesloten, volstrekt niet meer weéten konden wat'er aldaer, tot opbouwing van de Nederduytsche tael, verrigt wierd. De Belgische geestelykheyd, die in alle hollandsche boeken, het vergif der kettery meende te ontwaeren, trok welhaest de, aen haer onderwys toevertrouwde, jeugd van het grondig beoefenen der moedertael af, en gaf den kinderen, van jongs af, latynsche of fransche schriften in handen, daerin

geholpen wordende doór de onverschilligheyd onzer vreémde landsheeren, voór de volkstael. En zoo zonk dan het Nederduytsch, schoon voordduerend gebruykt in de handelingen van het openbaer gezag, van lieverlede den afgrond in van verbastering en verworpenheyd. Hadden de Brabanders minder gehecht geweést aen hunne oude Privilegien en Blyde Inkomsten, het lyd geen twyffel of het fransch zou van dan af de eenige tael van het openbaer gezag geworden zyn; maer (dit moet men tot hunnen lof zeggen) nooyt hebben zy het Palladium hunner vryheyd doór de willekeur hunner Vorsten laeten vernietigen.

Uyt het geéne wy komen te zeggen nopens het belang der wereldlyke en geestelyke Overheyd in het onderdrukken der tael, kan men de oorzaeken verklaeren waerom de latynsche taelkunde meer dan eene andere, waerom de Beéld- en Schilderkunst meer dan de letteren, in het begin der zeventiende eeuw, gebloeyd hebben in dit gedeelte der Nederlanden. Ten allen tyde heéft men gezien dat daer, waer deéze en geéne kunst het meest aengemoedigd worden, ook de treffelykste voordbrengsels in die kunsten worden aengetroffen. In de tien Belgische Provintien beurde nu de Roomsch-Catholyke Kerk, dagelyks al meer en meer, het hoofd luysterlyk op: groote rykdommen stroomden in Kerken en Kloosters. Schilders en Beéldhouwers wierden allerwegen opgeroepen, om

de schaeden te herstellen welke de geloofstwisten hadden aengerigt: en daer men deéze Kunstenaeren rykelyk zag beloonen, begon menigeen naer dien naem te streéven die anders een goed Dichter of Redenaer zou kunnen geworden zyn. Van hier alle die mannen op wier bytel- en penseelwerk wy nog heden, met recht, roem draegen. Wie, die onze Kerken en Kunstzaelen bezigtigd heéft, kent niet de nemen van Rubens, Van Dyck, Jordaens, Teniers, vader en zoón; van de gebroeders Schut, van Frans Snyers, Gonzales Coques, Gaspar Crayer en van de twee Quesnoyen, allen Antwerpenaeren, allen leévende in het begin der 17^e eeuw? Trouwens, den roem van zulke Schilders en Beéldhouwers, kan byna het gemis eener geheele Litterateur vergoeden!

Was het tydperk, waer van ik spreék, vrugtbaer in voórtreffelyke Kunstenaeren, het was niet minder ryk in Dichters en geleerden, schryvende in de latynsche tael. En geen worder, dewyl die tael, byna uytsluytelyk doór de geestelyken beoefend, meerder en grooter vrydommen genoót dan de oude kettermaekende landsspraek. Aen het hoofd der nieuwere Latynen stond Justus Lipsius, die men voór een der herstelders van de goede studien houd, en die met Scaliger en Casaubonius het Triumviraet der toenmaelige Letterrepubliek uytmaekte. Nevens hem blonken, als sterren van den eersten luyster, Bochius van Brussel, bygenaemd

den Virgilius der Nederlanden, Wallius van Kortryk, een' der beste lierzangdichters zyner eeuw, den Antwerpschen Gaspar Gevartius, en de gevoelvolle Idillendichters Becanus van Ipren en Sidronius Hosschius van Merkhem. Was het ook niet omtrent deézen tyd dat Janus Gruterus van Antwerpen en Nicolaus Clenardus van Diest zich in de geleerde wereld beroemd maekten, en dat den Anacreontischen Lernutius van Brugge aen de voeten van zyne Minnaeresse zugtte? Voórzeker, en de lauwers die zy op den Parnas behaeld hebben groenen nog heden, worden nog altyd by de liefhebbers der oude letterkunde, in waerde gehouden. Doch, ook deéze iverzugt voór de latynsche letterkunde stierf geheel uyt na het sluyten van den Munsterschen vrede; want van dit tydstip af dagteekent men den ondergang der letteren in deéze Provintien(1). Inderdaed, zoo Braband en Vlaenderen sedert nog eenigen Schryver van naem heéft voordgebragt, dan was het, of eenen Kloosterling wiens werken buyten zyn order weynig opgang maekten, of eenen op zichzelven staenden geleerden, die, zonder geholpen of aengemoedigd te zyn, den toon niet geéven kon aen de meerderheyd der natie.

Zeer verschillend van de ontmoedigende gesteltenis van Braband en Vlaenderen was den staet der vereenigde Nederlandsche-Provintien. In deéze heerschte eene byna onbegrensde vryheyd van denken en schryven die het waere en beste voedzel geéft tot den bloey der letteren. De Nederduytsche tael wierd'er, zoo wel by de grooten als by de minvermogenden, algemeen, en niet eenen samenwerkenden iver, beöefend en beschaefd. In Braband, daerentegen, was de zelve verwaerloosd, by Hof en Hovelingen in veragting, doór allerleye hinderpaelen belemmerd en als ten prooy gegeéven aen het verderf, terwyl de Rethorykkamers, dagelyks meer en meer vervielen en in handen raekten der laegste volksklasse. De Hollanders zagen de goede zaek triumpheéren voór welke zy zoo lang, in bloedige worsteling, gestreden hadden, en de staetsverandering, die daervan het gevolg was, bragt by hen dien edelen geestdrift voord, die zoo oneyndig veél vermag en de gemoederen als vanzelve stemt tot kunstarbeyd, tot Poezy. In tegendeel de Brabanders, nu erger dan ooyt onder het juk der Spaensche wapenen en het bestuer van vreémdelingen zugtende, moesten den moed laeten zinken, en zwygen. Holland opende de loopbaen aen mannen wier naemen de geschiedenis zop zorgvuldig bewaerd als die der beroemdste Grieken en Romeynen. Het is niet te verwonderen dat een land het welk een' De Ruyter, Piet Heyn, Tromp en

Van Galen ter zee, een' Maurits, Frederik Henrik en Willem den III in het veld, een' Oldenbarneveldt, De Pauw en De Wit, aen het Staetsroer had, tevens het vaderland was van een' De Groot, Hooft, Vondel,(1) Huygens, Cats, Rembrand en van zoo veél andere voórtreffelyke Dichters, Schryvers en Schilders. Maer wat heéft Braband sedert de zestiende eeuw voór zynen roem kunnen of mogen doen? Welk zyn de naemen die het daertegen stellen kan? Buyten het vak der Schilderkunst, helaes! byna geene. Het geén eerzugt en nayver, die magtige dryfveêren van 's menschen handelingen, in het noórden van Nederland opbouwden, deéden moedeloosheyd en onverschilligheyd in het zuyden te gronde gaen.(2)

By het vestigen van het Bataefsch gemeenebest in de laetste jaeren der zestiende eeuw, wierden aldaer ook de gronden gelegd van de Hollandsche Letterkunde, doór de kamer van de Eglantier gezeyd in liefde bloeyende, van welke Coornhert, Spieghel en Roemer Visscher de voórnaemste en werkzaemste leden waeren. Naderhand voegden zich daer by Hooft en Vondel die het werk der taelhervorming voltoeyden, en, als't waere, de scheppers wierden van den vorm en het karakter des tegenwoórdigen Nederduytschen Dicht- en Prozastyls. Van alle kanten wierd hunne pooging ondersteund, en niet alleen de burgets van Amsterdam, maer ook de aenzienlyksten van het land, werkten'er kragtdadig aen mede; ja Hooft, Constantyn Huygens, Cats, Reael, J. Six, waeren zelf, of staetsmannen of bestuerderen van een min of meer vermogend gezag. En zoo onstond dan die uytgebreyde en op echte meesterstukken steunende Hollandsche Litteratuer, die, ofschoon niet bereykende de ongenaekbaere volmaektheyd der oude grieksche en latynsche, ten minsten, in veélen deele, gelyk staet met die onzer nabueren de fransche, duytsche en engelsche. Van dit tydstip afgerekend vinden wy eenen scheydsmuer geplaetst tusschen de beöefenaers der Nederlandsche taelen dichtkunde van de noórdelyke en zuydelyke deelen des lands, en zien wy het zoogenaemde hollandsch zynen eygen weg gaen, terwyl,

voortaen, de letterkundige voordbrengsels der Belgische Provintien in aerd en strekking van de Bataefsche geheel onderscheyden zyn.

Wie zou het gelooven? Een der evengenoemde grondleggers der Hollandsche letterkunde, Jacob Cats, aller Dichteren Bestevader, mag men ook als den grondlegger aenzien van het karakter der Belgische Dichtkunst deézer en der volgende eeuw. Den zoetvloeyenden loop zyner verzen, de gemakkelykheyd, eenvoudigheyd en natuerlykheyd zyner voórdragt, het onopgesierde en zedelyke van zyne denkbeélden, met een woórd, de volkmatigheyd der schryfwyze van Vader Cats, maekten hem, en maeken hem nu nog, den aengebeden Dichter der Belgen. In weynige huysgezinnen ontbreéken zyne werken. Zy worden'er met onbeschryflyk genoegen geleézen en van buyten geleerd. Ik ken 'er in Antwerpen, die meer dan vyf duyzend verzen van hem, voór de vuyst, opzeggen. Geheel anders is het met Vondel en Hooft. Deéze zyn weynig meer dan by naem bekend en hunne schriften slechts in de Boekvertrekken der ingewyden. Hunne deftige en kragtige tael, hun stout vernuft en de schitterende inkleeding hunner Poezy, zyn, als 't waere, boven het bereyk des Belgische bevatting. Zulks is niet te verwonderen. Daer onze ryken en meest vermogenden sedert lang niet anders meer dan fransch

leeren en leézen, en de beöefening van het Nederduytsch aen de minstdenkende volksklasse word overgelaeten, zoo moet natuerlyk de gemakkelykheyd van Cats aen de leésbehoefte der laetste volle voldoening geéven. Waerschynelyk was dit ook reeds het geval in de zeventiende eeuw; immers die Schryvers, welke toen en naderhand zich niet benaerstigden om den styl van Cats, zelfs met de gebreken die'er aenkleéven, zich eygen te maeken, hebben onder ons weynig opgang gemaekt. Cats was het nec plus ultra van den Belgischen Parnas. Van daer dat den Aerdsbisschop van Mechelen, toen Vondel hem een zyner Dichtstukken opdroeg, deézen onvergelykelyken Dichter, grootelyks meende te pryzen, met hem te zeggen: zoo voordgaende zult gy Cats nog evenaeren!

Dat de Brabanders aen de Poezy van den Raed-pensionaris, boven alle andere den voórkeur gaven, laet zich dus uyt zeer natuerlyke oórzaeken verklaeren; en by het geén wy reeds daerover gezegd hebben kan nog gevoegd worden dat hy in den tongval van zyne geboórtestad, het Zeeuwsch, schryvende, daerdoór ons Vlaemsch meer nabykwam, dan hy niet eenig ander dialect der noórdelyke Provintien zou hebben kunnen doen. Moeyelyker zou het weézen de redens optegeéven waerom Cats, die niet onbekend was met de vorde-

ringen der leden van de kamer in liefde bloeyende, ten opzigte der tael, een geheel op zichzelven staende stelsel aennam en volgde; en waerom in Holland sedert niemand meer is opgetreden die zyn voórbeéld, althans het goede van zynen inneémenden styl, zich hebbe ten nutte gemaekt?(1) Het is hier de plaets niet om dit laetste vraegpunt optelossen, doch op het eerste zou men misschien, onder meer, kunnen antwoórden dat Cats, in zyne jongheyd, doór een Brabander ter Dichtkunst onderwezen zynde, zoo als hy zelf getuygt, spreékende van zyne eerste studien binnen Zierkzee:

Een eerbaer Jongeling, uyt Braband daer gekomen, Had in een ander school de Dichtkunst aengenomen, Die heeft de gront geleyt van waer ik vorder quam En op Parnassus berg allengskens hooger klam.(2)

het niet onwaerschynelyk is dat den geest van dit Brabandsch onderwys hem naderhand bybleéf. Wat 'er van zy, het staet vast dat het grootste deel der Dichters, waervan wy nog te gewaegen hebben, hem alleen tot hun model namen, en dit zullen wy, zoo aenstonds, doór onwederlegbaere bewyzen, aentoonen.

Aleer wy, echter, tot de beschouwing van derzelver werken overgaen, dienen wy toch ook een woórd te zeggen van dry mannen, die, in het begin deézer eeuw, doór hunne Schriften in prosa, niet weynig eer hebben ingelegd. Ik heb hier het oog op Simon Stevyn, Emmanuel Van Meteren en Adriaen Van Meerbeeck. Den eersten, een geboóren Bruggenaer,(1) Leermeester van Prins Maurits, en Quartiermeester-generael van het Statenleger, was, in zynen tyd, als bedreéven wiskundigen, geheel Europa doór, met roem bekend; en schreéf over die weétenschap een uytvoerig Nederduytsch werk, ten jaere 1605 in het licht gekomen, waerin hy, opzettelyk, de geschiktheyd der Nederduytsche tael tot het uytdrukken van alle Mathematische bewoórdingen, niet alleen doór grondige bewyzen, maer doór zyn eygen voórbeéld, voldingend aentoonde. Van Meteren(2) en Van Meerbeeck,(3)

beyde Antwerpenaeren, beöefenden de Vaderlandsche geschiedenis en beschreéven de gebeurtenissen van hunnen leéftyd. Aen de Historie der Nederlandsche oórlogen van den eerstgenoemden, word doór veélen, eene klassische waerde toegekend. Den styl, hoewel somwylen te los en te onbeschaefd, laet niet na zeer onderhoudend te weézen, eené eygenschap die men maer alleen by goede Historie-schryvers aentreft. Reeds in 1599 zag dit werk het licht, doch den Auteur heéft het sedert merkelyk vermeerderd en verbeterd, en het is aldus verscheydenmaelen herdrukt geworden, ja zelfs vertaeld in 't Latyn, Hoogduytsch en Fransch. De opdragt is aen Jacob Cools of Colius, van Antwerpen,(1) die by Sweertius en Foppens, mede voór een' goed' Nederduytsch Dichter te boek staet. De Chronycke van Van Meerbeeck, gedrukt te Antwerpen, 1620, geéft minder stof tot pryzen. Het komt my voór dat het den Schryver derzelve meer is te doen geweést om Van Meteren, die de hervorming aenkleéfde, te wederleggen, dan om aenspraek te maeken op den naem van goeden Historieschryver. Hy moest zeer godvrugtig zyn, want wy hebben van hem eenen Lusthof der Gebeden, gedrukt t'Antwerpen, 1602(2).

Laeten wy nu zien hoe het in de zeventiende eeuw met de Belgische Dichtkunde gesteld was. Wy hebben gezegd dat veél van onze Dichters en Geleerden deéze zuydelyke gewesten verlieten, en een verblyf gingen zoeken in de vereenigde Provintien van Nederland. Jacob Van Zevecote of Zevecotius,(1) die zich niet min beroemd heéft gemaekt doór zyne Nederduytsche, dan doór zyne Latynsche Schriften, behoorde tot het getal dier uytwykelingen, en verdient hier in de eerste plaets te worden genoemd. Hy wierd geboren te Gent in of omtrent 1596. Den goeden aenleg, die hy van kindsbeen af voór de letteren toonde, plaetste hem al vroeg aen de hooge Schoól van Leuven, waer hy de zelve, nevens de wysbegeêrte, met het beste gevolg, beöefende. Men gelooft dat hy'er ook de Rechtsgeleerdheyd bestudeérde, en eenigen tyd de pleytzael bediende; maer welhaest een tegenzin van het Advokaetenleéven hebbende, begaf hy zich tot den geestelyken staet, in het Klooster der Augustynen. Toen hy 28 jaer oud was, ondernam hy, naer het voórbeéld van Hooft, en andere geleer-

de Nederlanders, eene reys naer Italien,(1) en bezogt Parma, Plaisance, Bologne, geheel Toscanen en Rome, waer hy een schat van kundigheden opdeéd, en zynen smaek grootelyks verfynde. Men zegt dat zyne familie over deéze reys zeer misnoegd was, en dat zulks hem, op zyne terugkomst te Gent, bewoóg om naer Holland overtesteéken. Wat'er van zy, wy vinden hem te Leyden in de laetste dagen van 1625. Hier omheisde hy de leer der gereformeérden, gedwongen doór de uytwendige omstandigheden waerin hy zich be-

vond, en die zeer ongunstig waeren. Doór middel van deéze geloofsverzaeking en der aenbeveéling van Petrus Cunaeus wierd hy benoemd tot Hoogleeraer in de geschiedenis en welspreékendheyd te Harderwyk, in den herfst van 1626. en overleéd aldaer den 17 Maert 1642, gevolgentlyk in het 46^o jaer zyns ouderdoms. Zevecotius moeten wy hier als latynschen Dichter niet beschouwen, aengezien hy, als zoodanig, genoegzaem en met roem bekend is. Minder zyn dit de doór hem vervaerdigde Nederduytsche gedichten; ja het schynt zelfs dat de Heer De Vries, toen hy zyne Proeve eener geschiedenis der Nederduitsche Dichtkunde schreéf, van de zelve niets geweéten heéft. Wy hebben ons dus wat langer by Zevecotius ophouden dan by andere, en doen dit des te liever, om dat hy alleszins eene byzondere onderscheyding verdiend; want naer ons inzien is hy den Prins der Belgische Dichters. Weynige Nederlanders hebben de dichterlyke lier met meer kragt en genie bespeéld, dan hy. Zyne Poezy draegt overal het merk van waere oorspronglykheyd, ademt gevoel, schildert met zulke stoute en kragtige trekken, en heéft een zoo ryken voórraed van treffende vergelykingen en beéldspraeken, dat het waerlyk onbegrypelyk is waerom den naem van Zevecotius, by de lief hebbers onzer Vaderlandsche Poezy, niet meerder in waerde gehouden is. Dan, het word tyd dat wy onze gezegden doór proeven tragten te staeven.

Een groot deel der gedichten van Zevecotius is doór hem in deéze zuydelyke Provintien vervaerdigd. Een ander deel zag, wel is waer, in de noórdelyke het licht, doch het was daedelyk by zyne komst te Leyden, zoo dat Holland zich deézen Dichter niet toeëygenen kan, te min, daer hy 'er zyne schryfwyze onveranderd bewaerd heéft. Zyne vertaeling van de verachting des doods, gedicht naer het latyn van Heinsius (van den jaere 1621) liet hy te Leyden drukken, het jaer van zyne komst aldaer, (1625) en kwam nog dit zelfde jaer van de pers. Eenige maenden daerna verscheén Jacobi Zevecotii beleg van Leyden, Treurspel, gedrukt by de Elzeviers, 1626 4^to. en eyndelyk verzamelde hy de van hem reeds elders gedrukte gedichten, tot eenen bundel, onder den titel van: Emblemata, ofte Sinnebeelden, met dichten versiert door Jacobus Zevecotius: item noch andere verscheyden dichten van den zelven: gedrukt in 1638, te Amsterdam, by Jan Janssen, 304 bladz, in lang 12^o. De tweede helft van dit bundeltje draegt tot opschrift: Nederduytsche dichten, meest over eenige jaren geschreven, en bevat 26 Elegien, waerin hy, onder den naern van Thaumantis, zekere Gentsche schoone bezingt; voords nog andere kleyne dichtstukken, vrugten van zyne vroege jeugd, gewassen op den Vlaemschen bodem.

Onder de zelve vind men'er die hy op zyil zestiende jaer schreéf.

De vertaeling van de verachting des doods geen oorspronglyk werk zynde, gaen wy met stilzwygen voórby, zullende hier in de eerste plaets gewagen van het Beleg van Leyden. Dit stuk, meer een allegorisch of nationael gedicht, dan een Treurspel te heeten, bestaet uyt vyf bedryven, hier gheschiedenissen genoemd. De voórnaemste personnagien zyn: de vryheyd, den honger, de goddelicke Rechtveerdigheyt, Baldeus, Vander Does en Vander Werff; wordende elk der vier eerste bedryven doór een koorzang besloten, opgezongen door Reyen van gevlugte Vlamingen, Leydsche mannen, vrouwen en vrysters. Tael en styl zyn kragtig, beéldryk, en de versificatie doórgaens vloeyend. Op verscheydene plaetsen verheft den Dichter zich tot het waere verhevene; op andere, echter, is hy, misschien, doór zyne vergelykingen en sterk gekleurdè beélden, wat al te verschrikkelyk. Zoo straelt in de volgende beschryving van der Spaenjaerden inborst, den hevigsten haet tegen die natie uyt:

en een weynig verder:

Hoe schoon is die andere vergelyking, waerin hy de onverzaedelyke wreedheyd van Alba schetst!:

En nog meer voldeéd my de volgende:

Deéze brokken alleen zouden voldoende weézen om aentetoonen dat Zevecotius geen Dichter van den gewoonen stempel is, maer dat hy, begaefd met een stout vernust, en met eene gloeyende Vaderlandsliefde bezield, zich boven alle andere Belgische Dichters heéft weéten te verheffen. Ondertusschen is hy nog grooter Lierzangdichter dan Treurspelmaeker te noemen. De Alexandrynen vloeyden hem niet zoo rollend, zoo gemaklyk, uyt de pen, dan andere kleynere versmaeten. Hiervan strekken tot bewys de navolgende uytmuntende plaetsen, uyt de Reyen van het zelfde Treurspel, welke doór de

Schryvers der Euterpe, te recht, voór Meesterstukken erkend zyn. Dus heft de rey der Vlamingen, die de Spaensche tiranny in Leyden ontvlugt waeren, eenen roerenden klaegzang aen:

Is hier het tedere en aendoenlyke niet op eene voórtreffelyke wyze aen de Vaderlandsche verontwaerdiging verbonden? Nog roerender zyn de klagten der Leydsche Vrouwen:

Treffend zyn ook de volgende Coupletten de derde rey:

De Emblemata zyn van veél minder allooy, schoon sommige der zelve niet van geest ontbloot zyn. Leézen wy slechts het Byschrift op het 36^e Zinnebeéld, 't geén een der besten is:

Doch het is voórnaementlyk als Minnedichter dat Zevecotius heéft uytgemunt, en dat hy de meeste onderscheyding verdiend. Begaefd met een gevoelig hart en een jeugdig dichtvermogen, wydde hy al vroeg zyne Zangen aen de aendoeningen der liefde, reeds op zyn 17^o jaer verslingerd zynde op de aentrekkelykheden van een Gentsch Meysje. Met welke heerlyke kleuren teekent hy de bevalligheden deézer schoone! Haere wangen schildert hy

Haere lippen:

Hoe lief is ook het geén hy van Phyllis zegt in het volgende

Hoe teder, hoe natuerlyk en eenvoudig! Men ziet dat den Dichter doór eene vlytige beöefening der ouden, zich hunne jeugdige schildering wist eygen te maeken, en dat hy, zoo wel als Hooft, in Italien, eene Erotische bevalligheyd had opgedaen, die zyne leézers medesleépt. Geheel in den trant der Italiaensche Canzoni is het volgende stukje, getiteld: Die niet en mint, is sot of blint.

Doch wy zouden het geheele boekske moeten overschryven, wilden wy'er alle de verdiensten van aentoonen. Ik kan echter niet op my verkrygen om het allerliefste versje, getiteld: Genuchte van't velt, met stilzwygen voórbytegaen. Hoe veél schoons bevat deéze beschryving der wederkeetende Lente!:

Hierop volgt eene beschryving van de Landhoeve die den Dichter zich wenscht, volkomen in den smaek van Tibullus. Na opgenoemd te hebben al 't geén hem daerin verlustigen zou, ontbreékt'er toch nog iets: zyn meysje:

Eyndigen wy deéze uyttreksels met de volgende dry Coupletten, uyt des Dichters afscheyde aen Apollo:

Zevecotius verdient, naer my dunkt, als Minnedichter, eene plaets, nevens Hooft, Joncktys en Bellamy.

Zevecotius had tot Bloedverwant Daniel Heinsius,(1) gelyk hy, geboren te Gent in 1580.

Niettegenstaende deézen het grootste deel van zyn leven in Holland doórgebragt en'er alle zyne gedichten opgesteld heéft, moet hy toch onder het getal der geénen gerekend worden, die Vlamingen van geboórte zynde, de Vlaemsche schryfwyze gevolgd hebben;(1) en als zoodanig, kunnen wy hem niet ongenoemd voórby. Hoe groot zynen roem als Latynschen, en Nederduytschen Dichter, by zyne land- en tydgenoóten was, blykt, onder andere, uyt de volgende verzen van Opitz, den Vader der Hoogduytsche Dichtkunst, waerin men ziet dat hy aen Heinsius alles heéft te danken gehad:

De Nederduytsche gedichten van Theocritus à Ganda of den Theocritus van Gent (zoo noem-

de zich Heinsius,) eerst stuksgewyze in het licht verscheénen, zyn doór P. Scriverius, meest al byeen verzameld, en, onder den titel van: Dan. Heinsii Nederduytsche Poemata, uytgegeéven by W. Janssens, te Amsterdam, 1618, in 4^to. Zy zyn, zegt De Vries, zachtvloeijend, verstandig en vol van geestige en natuurlijke vergelijkingen. De volgende Pastorael is waerlyk Theocritisch en volmaekt in den toon van het bovenaengehaelde Bruyloftsdicht van Zevecotius:

Niet min gemakkelyk en luchtig rolt het versje op het Sterfhuys van Cupido:

Gaern haelde ik nog iets aen uyt het Ambacht van Cupido, de Emblemata van Minne, de Hymnus van Bacchus, of den Lofsanck op Jesus Christus; doch, daer Heinsius by de meesten myner Leézers bekend zal zyn, spoede ik my om te komen aen

Justus Harduyn, Hardwyn Of Harduinus(1) geboren te Gent den 11 April 1582, en gestorven omtrent 1630. Hy was mede een' Bloedverwant van Zevecotius, gelyk te zien is uyt twee Latynsche Elegien van den laetsen, waervan de eene aldus begint:

Harduine patriae non infima cura Minervae Accipe cognati tristia fata tui.

En de andere:

Harduine patriae cui dictant Carmina Musae Cui meritas cingit Daphnis honora Comas.(2)

Harduyn was ook den vriend van Justus Lipsius, die hem in eenen brief, geschreéven aen Maximilianus Vrientius Secretaris der stad Gent, in de maend July 1602, noemt: Harduinum nostrum.(3) Wy hebben van hem: I. Weerlycke lief-

den tot Rosemond. II Verzuchtingen der Bruyd tot haren Goddelicken Bruydegom, eene navolging van het Hooglied. III. Goddelicke Lofsanghen tot vermaekinghe van alle gheestighe liefhebbers. Gent 1620. opgedragen aen Jacob Boonen, Bisschop van Gent. IV. Den val en opstand van den Koning David, ibid. 1622. V. Eene uytbreyding van den 88^e Psalm: Misericordias Domini in aeternum cantabo. Gent 1620. VI Goddelycke wenschen verlicht met Sinnebeelden, Ghedichten, enz. Hantwerpen 1629. eene vrye navolging van het latyn van Herman Hugo, versierd met fraeye plaeten van Bolswert. De tael van deézen Dichter is kragtig, gespierd en zuyver van bastaerdwoórden. Zyne Poezy heéft een ryken voórraed van veélbeteekenende woórden. Men leéze, by voórbeéld, het volgend uyttreksel uyt den 103^en Psalm, in de Goddelicke Lofsanghen:

In zyne Goddelycke wenschen tragt hy meer den trant van Cats te volgen: