Tiende afdeeling.
By voegselen tot de geschiedenis der Belgische dichters.

Daer onze berichten omtrent een aental onbekende of vergetene belgische Dichters, naer het oórdeel van kundige mannen, eene blyvende waerde aen deezen onzen arbeyd schynt te zullen byzetten, zoo kunnen wy'er niet af, hier nog eenige weynige byzonderheden te laeten volgen, die deels waeren overgeslaegen by het behandelen der vorige eeuwen, of die ons doór in dat vak ervaerene kunstvrienden goedgunstig zyn medegedeeld. Wy volgen daer by, gelyk wy tot hiertoe steéds gedaen hebben, de chronologische orde, en gaen, zonder verderen omslag, ter zaeke.

Veertiende eeuw.

Hendrik Van Aken, van Brussel, word doór den schryver van der Leecken-spiegel, waervan wy hiervoren (deel 1 bl. 186) gewaegd hebben, vermeld als eenen zeer bekwaemen Dichter:

Vyftiende eeuw.

De heer Jacobus Koning, van Amsterdam, bezit een onbekend uytvoerig Dichtstuk, in het vlaemsch Dialekt opgesteld, en, zoo by vermeent, omstreéks het jaere 1480 te Audenaerde (waerschynlyk by Joannes De Keyzer, welke aldaer in dit jaer drukte(2) in quarto formaet van de pers gekomen. Dit werk bevat en is getiteld de Historie van Saladin. Het is afgedeeld in 203½ coupletten, ieder van 8 regels, en te samen, met het begin en slot, 1628, regels inhoudende.

 

Het begin luyd aldus:

en het slot:

Om den leézer eenigzins nader met den dichttrans van den Auteur bekend te maeken, deel ik nog de navolgende regels mede:

Den naem van den Schryver deézer Historie heb ik nergens vermeld gevonden.

Zestiende eeuw.

Marcus Van Vaernewyck (zie deel I bl. 246). Behalven de doór ons opgenoemde dichtstukken van deézen schryver, bestaet 'er van hem nog een gedicht van veel schoone questien oft raetsels der minnen met vragen en antwoorden, de welcke een Jonckvrouwe vraecht ende een Ridder solveert, den minnaers oorbaer te weten, gedrukt agter het werkje de arte amandi ofte conste der minnen, Dortrecht, 1599, kl. 8^o

Joannes David(1). Deézen in zyn tyd zeer vermaerden schryver, zag het eerste licht te Kortryk, in het jaer 1545. Hy was Rector by het Collegie van

die stad ten jaere 1588 en stierf jesuiet te Antwerpen, den 9^en augusty 1613. Men verhaelt van hem dat hy te Kortryk meermaelen 's nachts in zyne doodkist sliep. Paquot brengt onder den lyst zyner werken de navolgende nederduytsche stukken:

I.	Den Christelycken Waersegher (op rym) Brussel 1597. Het is een soort van Catechismus bevattende honderd rymtjes van twee regels elk.
II.	Christelycken Bie – corf de H. Roomscher kercke. Antwerpen, 1602. 12.o met eene opdragt aen P.M. (Marnix) Auteur des Wespen-corfs, valschelyck den Bie - corf der H. Roomsche kerck gheintituleert. Datum te Ghendt den 30 january op S. Aldegundens dach.
III.	Domp-hooren der hollanscher fackel, tot blussinghe des brands - briefs ende missive die onlancks met de volle mane vut s' Gravenhaghe gheschoten wierden. 1602 4.o
IV.	De Schild - wachte tegens de valsche waersegghers tooveraers etc. met de schoone print-verbeeldinghen van J. Galle. Antwerpen 1603. 4.o
V.	Den Christelycken Huys-houder; met eene Spongie der quader seden. ibid 1607. 12.o
VI.	Lot van wysheyd ende goedgeluck: op drye hondert ghemeyne spreek-woorden: in ryme gestelt, deur Donaes Idinau (anagr. Joannes David), lief-hebber der dichten die stichten. Antwerp. 1606. 12.o oblong, en herdrukt 1610.

Met meer andere.

N.^o 3 en n^o 6 bezit ik, gelyk ook de beweeringhe van de eere ende mirakelen der hoogh-verheuen mueder Gods Maria tot Scherpen-heuvel. Antwerpen 1607. 4.^o welk rymwerk in den lyst van Paquot niet opgegeven word.

Joannes David was een warm liefhebber zyner moedertael, die hy in zyne schriften taemelyk zuyver behandelde. Tot eene proeve van zynen dichttrant laeten wy hier vier van zyne rymtjes, op nederduytsche spreékwoórden, volgen:

Lovvys Porquin. Van deézen dichter, die in het midden der zestiende eeuw schynt geleéft te hebben, en dien ik nergens heb vermeld gevonden, kwam my onlangs ter hand een by Joachim Trognesius, in 1603, te Antwerpen gedrukt kwartant, voór titel voerende: den wtersten wille van Lovvys Porquin, zynde eene verzameling van voórschriften ter welleévendheyd tot onderwys ende stigtinge van syne kinderen opgesteld, bevattende dry à vier honderd coupletten, elk van 8 regels en elk met een spreékwoord eyndigende. Zie hier een couplet bl. 45.

Uyt de goedkeuring achter dit boekje geplaetst, blykt het, dat het zelve nog vroeger, en wel voór het jaer 1588, is gedrukt geweést.

By dit rymwerk is een ander ingebonden, van den zelfden aerd, en met de zelfde oude schriftletter gedrukt, te Antwerpen 1605. in 4^o, waervan, blykens de approbatie, ook een eersten druk, omtrent het jaer 1575, was aen den dag gekomen. Het draegt voór titel den Spieghel der lonckheydt. Rhetoryckelyck ghemaeckt by H.A., en bevat veél belangryks omtrent de levenswyze van dien tyd Wat prys men toen op de kennis der fransche tael reeds stelde, moge uyt de volgende strophe, te vinden op bl. 17. blyken:

Zeventiende Eeuw.

Onze nederduytsche tael vond, by den aenvang deézer eeuw, eenen iverigen en kundigen voórstander in Theodorick Van Liefvelt heere van Opdorp, wiens eerste weke der scheppinge der werelt serst geuonden, ende in francoische dicht ghestelt door den geestrycken ende Edelen W. De Salluste, heere van Bartas, te Brussel by Rutgeert Velpius van de pers kwam, in 1609, in 4.^o Het oorspronkelyk werk moet destyds in zeer hooge agting geweést zyn, want behalven deéze vertaeling, vind ik, dat Wessel Van Boetselaer, Vryheer en Baron van Asperen, Zackarias Heyns, ja zelfs Vondel daeraen geärbeyd hebben. Het werk is opgedragen aen de Staeten van Braband, en aen des Schryvers geboórtestad Brussel. Opmerkelyk is, het geén hy van de landtael zegt in deéze opdragt.

Antonis Smyters van Antwerpen. Deézen staet elders bekend als schryver van een woórdenboek van Epitheten, doch nergens, zoo veél ik weét, word van hem een dichtwerk opgegeéven. Intusschen bezit ik van hem Esopvs Fabelen in rijm gestelt door Anthoni Smyters. Waer by ghevoeght zijn zommige stichtelijcke veerskens, van heer Guy du Faur, heere van Pybrac, Raedtsheere des Konincx van Vrancrijc. Rotterdam, by Jan Van Waesberghe 1612. 4.^o. Zyne tael is vry zuyver, als blykt uyt het volgende stuk.

De groote hebben de kleyne van doen.
12.
De leeuw en de muys.

Zeer veél goeds vinde ik ook in de gedichten van zynen tyd- en stadgenoót Joannes David Heemsen, van wien een sonnet geplaetst is voór de goddelicke lofzangen van Justus De Harduyn, welk sonnet ook gevonden word in een' bundel gedichten, gedrukt by Guilliam Verdussen, te Antwerpen, ten jaere 1619. Men mag dus veronderstellen dat hy den schryver dier gedichten is, te meer daer de voórletters van zynen naem in den titel ook vermeld staen, die aldus luyd: I.D.H. Nederduytsche Poëmata, ghedeylt in twee deelen, gheestelycke ende wereldlycke. Dezelve loopen over veélerley onderwerpen en schynen meest vertaelingen of navolgingen te zyn van het latyn, fransch, en italiaensch (van Petrarca.) Wy meenen uyt onderscheydene stukken deézer verzameling te mogen opmaeken dat den auteur, volgens de gewoonte van dien tyd, en eveneens als Hooft, eene reys doôr het zuyden van Europa gedaen heéft, van waer hyden lust tot het schryven zyner Sonnetten zal hebben t'huys gebragt. Sommige stukken van dien aerd, in het tweede deel geplaetst, zyn niet onaerdig. Wy slaen het boek open op bladz. 77. en leézen daer:

Ook de volgende Ode, op bladzyde 97. van het tweede deel voórkomende, verdient onderscheyding:

Jacques Ymmeloot(1) heer van Steenbrugge, uyt een adelyk stamhuys, dat met de voornaemste van Vlaenderen verwanschapt was, woonde t'Ypre, zyne geboórteplaets, toen hy in 1626 by Jan Bellet, aldaer, zyne Gedichten uytgaf, formaet oblong. Dezelve zyn in het latyn fransch en vlaemsch opgesteld en afgedeeld als volgt: 1^o La France et la

Flandre reformeés, ou traité enseignant la vraye méthode d'une nouvelle poésie françoise et thyoise harmonieuse et délectable. 2^o Triple meslange poetique, latine, françoise et thioyse; en 3^o Kort ghedingh, tusschen d'oorloghe ende vrede, onder de namen van Bellona ende Asirea, vertooght aen Albert, eertshertoghe van Oostenryck, enz. Jonker Ymmeloot was, voór zyn tyd, een verdienstelyk dichter, die eene zuyvere en kragtige tael schreéf. Men oordeele!

Nieuw gedicht op den nieuw-tyd.
Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio. I Corinth. 5, 7.

En uyt de bruyloftsliederen:

Ymmeloot stond in vriendschappelyke betrekking met de beste dichters van zynen tyd Heinsius, Harduinus, Vanden Nieuwlandt en andere.

 

Claudius De Clerck. Behalven het geéne wy hiervoóren bl. 92 van deézen dichter (wiens onuytgegeéven werken thans onder den heer Lambin te Ypre berusten, dien wy voór de gunstige mededeeling daervan hier openlyk dankzeggen) hebben aengevoerd, vetdiend ook nog vermeld te worden zyn grafschrift, thans nog te zien op het gewezen kerkhof van sint Merten te Ypre, en doór Lambert Vossius opgesteld.

Eenen anderen Iepernaer, met naeme Jan Bellet, boekdrukker van beroep, schreéf en drukte in het jaer 1625: De welvoeghinghe ofte beleeftheydt in den ghemeynen handel onder de menschen, met den lof der stede Belle, ende haerder casselrye, in 8^o Zie hier een staeltje van zynen dichttrant.

Dat deézen schryver zyne moederspraek eerbiedigde en haerer schoonheden niet onbewust was, blykt uyt de navolgende regels, op bladz. 37. voórkomende.

Zacharias Heyns.(1) By den lyst der werken van deêzen verdienstelyken dichter behoort alnog vermeld te worden zyne Emblemata, volsinnighe uytbeelsels by Gabrielum Rollenhagium uyt andere versamelt, en vermeerdert met syn eygene sinrycke vindingen. Arnhem, 1615 en 1617, 2 deelen in 4^o in oude duitsche schriftletter.

 

Geeraert Vanden Brande, een' Antwerpenaer, en lid der kamer van den olyftak, leéfde in

de eerste helft der zeventiende eeuw. Ik bezit van deézen dichter, wiens kenspreuk was: Brandt in liefde I. Het leven van den deught-zamen, ende seer godtvruchtighen Joannes Vanden Bosch (Prince van den olyftak) en II. Poemata oft ghedichten van Geeraerdt Vanden Brande vervattende sommighe liedekens refereynen ende sonnetten. Beyde gedrukt te Antwerpen by G. Van Wolschaten, 1631, formaet oblong. De minnedichten van G. Van de Brande zyn, myns oordeels, onder de beste van dien tyd te rekenen. Zie er hier een paer.

Jan De Valckgrave, doctor in de medicynen, leéfde te Kortryk in 1634, en schreéf voór de rederykkamer aldaer Mariamne Treur-spel verthoont door de rederyckamer Gulde der Fonteyne. Corteryck, 1635 in 4^o 133 bladzyden. Den inhoud zal niet wel by de Mariamne van Voltaire kunnen vergeleken worden. Het stuk begint met eene alleenspraek van Herodes:

Lodewyk Makeblyde(1). Van deézen Jesuiet, geboren te Poperinghen in Vlaenderen 1564 en overleden te Delft 1630 kennen wy een rymwerkje den Berch der gheestelicker vreuchden, gedrukt te Antwerpen by H. Verdussen, 1617, 16^o herdrukt 1618, enz. By Paquot vind men nog elf andere vlaemsche werken van hem vermeld, die alle van zeer stichtelyken inhoud zyn.

Jonker F.C. De Conincq, is maeker van eene Commedie op den reghel

verthoont den 18 october van den jare 1635 op de camer der Violieren. 't Antwerpen by J. Huyssens. 4^o. Dit stuk, opgesteld in den smaek der Comedien van Brederode, is een der beste van die soórt. Don Garcia een' spaensch edelman, de hoofdpersonagie van het stuk, begint het zelve met de volgende alleenspraek:

Guilielmus Bolognino(1) Licenciaet in de godsgeleerdheyd en kanonik van de cathedrale kerk te Antwerpen, gaf ten jaere 1645. by de wed.^e Cnobbaert aldaer, in het licht: den geestelycken Leeuwercker vol godtvruchtige liedekens ende leysse-

nen bedeylt in dry deelen, 528 bl. kl. 8^o met muziek. Geheel in den trant van dien tyd. Men oordeele!

Bernardus Severinus Kempenaer(1) staet vermeld als schryver van een stuk, getiteld: Harrewar over den oprechten edeldom, tusschen Juno ende Pallas, gedrukt te Brugge in 1646.

Joannes Van Sambeeck. Van deézen Jesuiet bezit ik het geestelyck Ivbileé Antw. 1662. 12^e met plaetjes. Voór de aerdigheyd willen wy hier een gedeelte van zyn liedje, bl. 26, overschryven.

Gaspar Scholten, Priester, berymde den oprechten wegh-wyser naer het eeuwigh leven, gerukt te Antwerpen by M. Cnobbaert, 1664. 8^o die ik opensla bl. 27 wuer ik vinde:

Lof-sanck.

Philothea bethoont dat den H. Antonius wel met Godt heeft ghenegotieert ende yeel ghewonnen op interest.

Jordanus Vanden Bempde(1) Predikheer, geboóren te Doornik in of omtrent 1634 en overleden te Brugge den 11 maert 1671, doet zich als een verdienstelyk zededichter kennen in den bloedigen Goeden vrydagh verdeeldt in XII ween-dichten. Loven 1670. kl. 8^o.

Mathias Fourmenois, Priester, berymde den Gheestelyken Valhoet, Antw. 1670 en Breda 1677 2 deelen kl. 8^o, waeruyt wy tot een staeltje aenhaelen het gedicht op den ouderdom, deel II. bl. 55.

Adriaen De Buck, van Veurne, in Vlaenderen, word als een' Nederduytsch dichter der zeventiende eeuw, met lof vermeld by Paquot(1), die van hem opgeéft: 1^o Consolatio Philosophiae ofte troost-medecyne bouck der sedighe wysheyt in 't latyne voormaels ghemaeckt door A. Torquatus Boëtius, enz. II^o Den Geestelicken Maeghdesanck der christelicke ziele.

Franciscus Lyftocht(2), geboren te Diest in 1640 en gestorven 1683. Ik bezit van deézen dichter den VoorWInCkeL Van patIentIe In Den DroeVen tegenspoe Dt. Met poëtsChe LeerInge sententIen, enz. Emmerick en Keulen (Utrecht) 1679 en 1681. 2 deelen, kl. 8^o. Er komen eenige niet onaerdige zinnebeélden in dit werkje voór. Zie, onder andere, deel II. bl. 172. op het 10^c zinnebeéld: Tegenspoedt wordt gevonden by alle Menschen:

Michiel Bettens, van Brussel, staet bekend als schryver van een, op den 13 october 1697. aldaer

gespeélde Treurspel De Martelie der seven Machabeen, 48 bl. in 4.^o

Zyn stadgenoót, Anthonis Flas, gaf omtrent den zelfden tyd vier Treurspelen in het licht, waervan ik my vergenoeg de titels aen te haelen. I. Den broederlycken haet teghen den onnooselen Joseph uyt-ghevrocht. II. Gheluckighen op-gangh, voor-spoedighen voort-gangh ende ramp-salighen onder-gangh van den vermeten, trotsen, ende vraeck-suchtighen Holofernes. III. De verduldighe armoede gheloont in den eeuwighen, ende gheluck-salighen schoot van den H. vader Abraham, en IV. Nydighe ende bloedighe vervolginghe van den goddeloosen keyser Decius, alle gedrukt te Brussel, by Z. Bettens, in 4.^o

M. De Swaen, leéfde te Duynkerke, op het eynde der zeventiende en in den aenvang der achttiende eeuw. Hy is oubetwistbaer een' der voórtreffelykste Nederduytsche Dichters van zynen tyd, zelfs wanneer men de Hollandsche daeronder rekent. Zyne Zedelyke Rym-werken en christelycke Gedagten zyn gedrukt te Duynkerke in het jaer 1722; en vroeger was waerschynlyk reeds doór hem opgesteld en uytgegeéven een treurspel Andronicus, waervan Bilderdyk gewag maekt(1). Doch zyn hoofdwerk het leven en de dood van onsen saligmaker Jesus Christus, Rymkonstig beschreven door M. De Swaen, in zyn leven Prince der Rederyke Gilde

tot Duynkerke, geschreéven 1694, is eerst lang na zyne dood in het licht gekomen, en in twee deelen in 8^o gedrukt te Brugge, ten jaere 1767. Hetzelve is in gezangen verdeeld, op alexandrynsche versmaet, elk gezang door een toesang van kortere regels op-gevolgd zynde. De aenhef is, als volgt:

Wy zyn waerlyk verlegen om eene keus te doen uyt zoo veéle voórtreffelyk bewerkte part yen, als ons dit gedicht oplevert. Kracht en zuyverheyd van tael, dichterlyke geestdrift en godsdienstige zielsverrukking doen zich overal in ruyme maete voór, en treffen den leézer op de gevoeligste wyze. Doch wy moeten onzen lust bekorten, daer onze uyttreksels van een groot aental Belgische Dichters, reeds meer plaets hebben ingenomen, dan wy voórnemens waeren daer aen te geéven. Welaen dan! sluyten wy de lange galerey van die Dichters, met het aenvoeren van een

stukje dat zeker onder alle diegenen, welke wy hebben doen kennen, eene eervolle plaets verdient, zod het al niet de kroon spant. Achter het 26^en gezang van het tweede deel, Jesus Kruysdraginge ten ouderwerp hebbende, vind men het volgende juweeltje.