[58. Het dorp Sambeek, Land van Kuik]De tongval van net noordoostelijke deel van Noord-Brabant, van het zoogenoemde Land van Kuik of de omstreken van Kuik, Boxmeer, Grave, enz. is ook zeer bijzonder en oorspronkelijk. Door de uitspraak van de ui als zuivere lange u en van de ij als zuivere, lange i, in vele woorden, vormt deze tongval in zekeren zin den overgang van het brabantsch in het geldersch. Een lijst van eigenaardige woorden die in den tongval van het Land van Kuik voorkomen, vindt men in het tijdschrift De Navorscher, jaargang IX, onder den naam van: Dialect in het Land van Kuik. 58. De gelijkenis van den verlorenen zoon in den tongval van het dorp Sambeek (Land van Kuik).Medegedeeld door den heer H.C. Strick van Wijk te Sambeek. October 1870. (In nederlandsche spelling.)11. D'r waas 's 'n mins die twee zoons haj. 12. Nou zei de jongste d'r van teugen z'n vader: vader! 'k wou gær dat je me m'n patermonie gaf. En de vader deilde z'n goed en gaf 'm ziin porsie. 13. 'T duurde nie lank of i pakte z'n boeltje bij mekoar en gink vort noa 'n veer lant en doar broch i z'n alinge boeltje dur mit brassen en zupe. 14. As nou alles op waas, kregen ze doar i waas en groote hongersnoet en i most honger leien. 15. Toe gink i op 't lest noa n' mins doar om te errebeien en die stuurde 'm noa 't veld om de veerkes te heujen. 16. Nou zou i gær geæte hebbe van 't voer dat de veerkes krege, mar ze gavve 't 'm niet. 17. Toe i nou doar zoo erremoejig zaat te kike, doch i: wat heit me vader veul errebeiers en knechs en die æten allemoal d'r buuk vol en ik vergaai van honger. 18. Kom! 'k zal wer noa huus goan en 'k zal zegge: vader!
'k heb bitter gezundigd teugen God en de minse en ook teugen ou. 19. 'K bin niet wert dat ik 'n zoon van je bin; mar nemt me mar in je diens as errebeier. 20. En toe gink i stik op huus an. As i nou nog en heel eint van 't huus of waas zag z'n vader 'm en die wird zoo insig bedroef en liep drij op 'm an en viel 'm om zinen hals en kuste'm. 21. En de zoon zei teugen em: vader! 'k heb bitter gezundigd teugen God en de minse en ook teugen ou en 'k bin niet wert dat 'k 'n zoon van je bin. 22. Mar z'n vader zei teugen de knechs: hoal 's gau me zondagse spullen uut de kiis en trek 'm die 's an en doe 'm ennen rink an ziin hant en schuun an de vuut. 23. En brenkt 't vette kalf uut de keuj en slacht 't en loat ums æten en plezierig ziin. 24. Waant deuze mine zoon waas doot en i is weer lævent geworre en i waas gevloren en is wer gevonde. Toe begoste ze ook arg vroolik te ziin. 25. En de auste zoon waas in 't veld, mar toen i kort bij huus kwam, heurde i 't gezing en gedans. 26. En toe riep i een van de knechs en vroeg 'm wat dat meug ziin. 27. En die zei teugen 'm: oew bruur is weer tuus gekomme en je vader heit 't vette kalf geslacht omdat i gezont wer tuus is gekomme. 28. Toe wier deuze zoon doanig kwoat en i wou niet in huus komme. Mar z'n vader gink bij 'm en neujden om 'r in te komme. 29. Mar heej zei teugen z'n vader: ik bin nou al zoo veul joar bij je gebleve en 'k heb nooit ies gedoan dat je nie wou hebbe en nog nooit heb je me ies gegeve om 'ris vroolik met me vrunde te weze. 30. Mar nou heej werom gekomme is, die je geld mit slechte vroului heit durgebrocht, nou slacht je 't vette kalf voor um. 31. Toe zei de vader: heur es jung! jij bint en bliift altiid bij me en al 't miin is ook 't ouw. 32. We motten nou mar vroolik en bleej ziin want ouw bruur waas doot en i is weer lævendig geworre en i waas gevloren en is wer gevonde. Aanteekeningen.De aelig; verbeelt den blatenden klank die tusschen a en e in ligt. De klank der oa ligt tusschen o en a in. 12. Gær, gaarne, zie vs. 16 bl. 297 en vs. 16 bl. 276. Patermonie, basterdwoord, hier in de beteekenis van erfdeel. 13. Alinge, op andere dorpen van 't Land van Kuik ook allin ge en ällinge of ellinge uitgesproken, beteekent geheel; zoo spreekt men van 'n alinge brood, een geheel brood, in tegenoverstelling van een half of een stuk brood. In Limburg heeft dit woord den vorm alik of alek. Kiliaan heeft zoowel allinge als allick en allicker = alge-heellijck. 15. Mins; zie vs. 11 bl.297. Veerkes, varkens, zwijnen. 19. Diens, dienst, overeenkomstig het limburgsche taaleigen; zie vs. 16 bl. 282 op kos. 20. Stik, terstond, dadelijk, oogenblikkelijk; stik als bijv. naamw. gebruikt, heeft de beteekenis van steil, b.v. 'n stikke berg; stik behoort tot het limburgsche taaleigen. Insig, innig. Bedroef, bedroefd; zie hier boven vs. 19. Drij snel, haastig, vlug. 22. Kiis, kist; zie hier boven vs. 19. 23. Keuj, kooi. 24. Gevloren, wonderlijk verknoeid woord voor verloren, van ge-verloren. Begoste, begonnen: zie vs. 24 bl. 298. 28. Neujden, noodigde. 29. Heej, hij, omdat de nadruk er op valt; anders is het hi of i. |