[133. Het dorp Nieuwe-Tonge]Ofschoon het eiland Over-Flakee met Goeree tot Zuid-Holland behoort, zoo moet toch de tongval der bewoners niet tot de hollandsche, maar tot de zeeuwsche tongvallegroep worden gerekend. In zekeren zin vormt de tongval van dit eiland een overgang van de hollandsche tot de zeeuwsche tongvallen; maar toch is het over-flakeesch duidelijk zeeuwsch, en niet hollandsch, al moet het ook een der hoofkenmerken van het zeeuwsch, het niet uitspreken der h derven. Nog in de vorige eeuw werd Over-Flakee trouwens ook slechts ten deele bij Holland gerekend; een klein deel, het dorp Sommelsdijk bevattende, behoorde werkelijk tot Zeeland. Oorspronkelijk bestond het hedendaagsche eiland Over-Flakee met
Goeree uit twee deelen, uit twee afzonderlijke eilanden, die door een zeearm
waren gescheiden. Het grootste, oostelijke gedeelte droeg gedeeltelijk den naam
van Zuid-Voorne, gedeeltelijk werd het ‘'t Land van Putten
over Flakee’ genoemd. Maar gewoonlijk, omdat dit geheele eiland, als men
zich in Holland denkt te zijn, aan den overkant van het
Haringvliet of 't Noorddiep (oudtijds Flakee of
liever Flak-ee, ee = water) ligt, werd het ‘'t Land over de
Flakee’ genoemd; van daar de hedendaagsche naam Over-Flakee. Het
kleinste, westelijke gedeelte droeg oorspronkelijk den naam van West-Voorne,
maar werd gemeenlijk, naar de stad Goeree (of Goedereede?) die er op ligt, het Land van Goeree genoemd, even als men in Zeeland thans nog gewoonlijk spreekt van het Land van Zieriksee en 't Land van ter Goes, in plaats van Schouwen en Zuid-Beveland. Beide eilanden, Zuid- en West-Voorne, werden in 1790 door een dam vereenigd, en het land dat aan dien dam slibde, werd van tijd tot tijd ingepolderd, zoodat beide eilanden thans slechts éen vormen. Maar niettegenstaande deze vereeniging, is het onderscheid in tongval van de bewoners dezer beide deelen des eilands nog groot. De tongval van Zuid-Voorne of het eigenlijke land Over-Flakee, al de dorpen des eilands behalve Ouddorp en het stadje Goeree bevattende, komt het naast aan het gewone zeeuwsch, en onder de zeeuwsche tongvallen het naast aan het dialect van Schouwen en Duiveland. Dit echte overflakeesch is alle opzichten een goed zeeuwsche tongval. De kenmerkende eigenschappen van het zeeuwsch komen er duidelijk in voor, behalve dat de bewoners van Over-Flakee, juist andersom als alle Zeeuwen, de h goed en op haar plaats uitspreken. Wel laat men er de h niet zoo duidelijk en rond hooren als b.v. in Friesland en in de oostelijke, saksische streken van Nederland geschiedt, maar toch spreekt men de h uit en men hoort er die letter ook als anderen haar uitspreken, terwijl de Zeeuwen er in den regel letterlijk doof voor schijnen te zijn. In sommige opzichten echter kan men van het overflakeesch zeggen, dat het zeeuwscher is dan het echte zeeuwsch zelve. Terwijl b.v. de scherpe, gerekte o bij de Zeeuwen zoo helder en zoo scherp wordt uitgesproken, dat ze sterk naar de a overhelt en door ao dient te worden afgebeeld, spreken de bewoners van Over-Flakee deze zelfde letter, in eenige woorden althans, maar recht en slecht weg als een volkomene a uit; alhoewel men deze a een weinig knijpt en ze dus eenigszins dof doet luiden, door de lippen, bij het uitspreken dezer a, zooveel als kan een kringvormige opening te doen omsluiten, terwijl de echte a bij een volkomene opening der mond wordt voortgebracht. Zoo spreekt men op Over-Flakee het woord loopen uit als lape, koopen als kape, doopen als dape, rooken als rake, oogenblik als ogenblik, enz.; het meervoud van hoop (een hoop graan b.v.) is hapen en van knop of knoop (beide woorden worden in het zeeuwsch in al hun beteekenissen verward en als éen woord beschouwd en uitgesproken) als knapen; voor al deze woorden zeit men in andere zeeuwsche tongvallen, in het toolsch b.v. laope, kaope, haopen, knaopen, enz. In andere woorden echter b.v. in groot, dood, nood, spreekt men deze o niet als a uit, maar als een heldere, scherpe o, die door een toonlooze e wordt gevolgd, tweelettergrepig dus. Andere eigenaardigheden van het overflakeesch mogen uit de volgende vertaling blijken. Nog dient opgemerkt te worden dat nagenoeg alle dorpen op Over-Flakee onderling een weinig in tongval verschillen, zoodat de bewoner vand dit eiland (de vreemdeling echter niet), vooral als zijn aandacht er op gevestigd is, aan eenige fijne klanknuances, enz. de uitspraak der bewoners van het eene dorp kan onderscheiden van die van het andere. Maar dit onderscheid is uiterst gering. De volgende vertaling is opgesteld in den tongval van het dorp Nieuwe-Tonge, in het midden van Over-Flakee gelegen; deze tongval kan als type van 't overflakeesch worden aangemerkt. In het werk van B. Boers, Beschrijving van het eiland Goedereede en Over-Flakkee, komen eenige bijzonderheden aangaande den overflakeeschen tongval voor. 133. De gelijkenis van den verlorenen zoon in den tongval van het dorp Nieuwe-Tonge.Medegedeeld door den heer S. Admiraal, hoofdonderwijzer te Nieuwe-Tonge. Juli 1870. (In nederlandsche spelling).11. D'r was 's 'n man in die had twèë zeuns. 12. In de jongste van haar zei tegen z'n voader: voader! geef m'n 't deel van 'l goet dat miin toekomt. In toe dèëlden-i haar z'n goet. 13. In niet veul dæge dæærnæ, toe de jongste zeune alles bi èën vergæærd had, is i weggereisd in 'n vaar gelege land, in dææer heit-i z'n goet d'r deur gebrocht in overdææd. 14. In toen en 't alles verteerd had, wier dæær 'n gròëte hongersnòëd in dat land, in i begon gebrek te liën. 15. In i giing hèën in voegde z'n eige bi èën van de burgers van dat land, in die stierde 'm op z'n land om de verkes te wachten. 16. In i wou wel grææg z'n buuk volle mit 't voer dat de verkens æte, mar niemand en gaf 't hem. 17. In toen en bi z'n zelve gekomme was, zeid-i: hoev'l huurlingen
van m'n voader hawe 'n overvloed van bròëd in ik vergæ van honger. 18. Ik zal opstæ in næ m'n voader gæ, in ik zal tegen z'n zegge: voader! 'k hawe gezondigd tegen den hemel en tegen joe. 19. In 'k binne noe nie m'r wæærd om je zeune genoemd te worren; mææk m'n as èën van je huurlingen. 20. In toe stond-i op en giing-i næ z'n voader. In as-i nog vare van z'n van dææn was, zag z'n voader 'm al in die wier mit innerlikke ontferminge bewogen; hi liep hard næ z'n toe, viel 'm om z'n hals en koste hem. 21. In de zeune zei tegen z'n: voader! ik hawe gezondigd tegen den hemel en tegen joe, in ik en binne nie m'r wæærd je zeune genoemd te worren. 22. Mar de voader zei tegen z'n dienstknechs: briingt 'is gau 't beste klèëd hier, in doet 't 'm an, in geeft 'm 'n riink an z'n hand in schoenen an z'n voeten. 23. In briingt 't gemeste kalf in slacht 't; læte-m'-n-ete in vròòlik weze. 24. Want deze zeune van me was dòëd in i is weer levendig geworre; hi was verlore in i is gevonde. In zile begonne vròòlik te worren. 25. In de man z'n ouste zeune was in 't veld, in toen 'n kwam in 't huns genæækte, toe hoorde 'n 't ziingen in 't spriingen. 26. In toe riep 'n èën van z'n voaders knechs bi z'n, in vroeg wat dat weze mocht. 27. In die zei tegen z'n: je broer is gekomme in je voader heit 't gemeste kalf geslacht omdat-i 'm gezond weer 't huus gekregen heit. 28. Mar i wier erg, in hi en wilde niet binnenkomme; dæærom giing z'n voader næ buten in smè¨kte 'n d'r om. 29. Mar i zei tegen z'n voader: zie! ik diene je noe zòveul jæren, in ik en hawe nog nòòit je gebod overtreë in je heit an miin nog nòòit n' bokje gegeve dat ik mit m'n vrinden òòk 'is vròòlik mocht weze. 30. Mar noe deze zeune van je gekommen is, die je goet mit hoeren d'r deur gebrocht heit, noe hei-je voor ziin 't gemeste kalf geslacht. 31. In i zei tegen z'n: kind! joe bint altiid bi m'n, in al 't mine is 't joeë. 32. Men behòòrde vròòlik in blië te wezen, want deze broer van je was dòëd in noe is 'n weer levendig geworre; hi was verlore in noe is 'n werom gevonde. Aanteekeningen.De æ heeft den blatenden klank tusschen a en e in; de oa klinkt tusschen o en a in, meest naar de a overhellende; de èë klinkt tweelettergrepig, als de friesche ea, gevolgd door een toonlooze e; de ò heeft den klank van een zeer heldere, zeer scherpe o; de òë heeft dien zelfden klank, gevolgd door een toonlooze e en klinkt dus tweelettergrepig. 13. Vaar, ver, afwisselend in gebruik met vare en vaarde; zie vs. 13 bl. 152 II. 14. In toen en of in toen 'n, en toen hij; het is aan de zeeuwsche en aan bijna alle zuidnederlandsche tongvallen eigen dat het persoonlijke voornaamwoord van den derden persoon hij, hi of i in het gebruik afwisselt met em of 'm (hem) en met en of 'n (hen? overeenkomende met het hoogduitsche ihn?), al naar de zoetvloeiendheid het vereischt. Zie ook vs. 17 en 26 van deze vertaling. 15. Giing, ging. De nederlandsche, onvolkomene i voor n en vooral voor ng wordt in de zeeuwsche tongvallen als een lange, zuivere i uitgesproken. Ook in vele streken van Vlaanderen verlengt men deze i. Zoo maakt men in Zeeland van ring, riing en riink; van brengen (bringen), briingen; van zingen en springen, ziingen en spriingen, enz. Oudtijds, in de middeleeuwen, sprak men deze i in alle neder-duitsche tongvallen als ii uit. Kiind en kijnd, zooals kind nog in zeer vele nederduitsche tongvallen luidt, is van die oude uitspraak nog een overblijfsel. Overigens geeft men tegenwoordig bijna overal in Zeeland aan de nederlandsche onvolkomene i voor n den langen klank, behalve in enkele woorden, als in enz. Stierde 'm, stuurde hem, zie vs. 14 bl. 124 II. Wachten, hoeden, behoort ook tot het zeeuwsche, het vlaamsche en het brabantsche taaleigen. Een koeherder wordt overal in Vlaanderen koeiwachter genoemd. Van dit zuidnederlandsche wachten heeft ook het dorp Koewacht in Zeeuwsch-Vlaanderen zijn naam. Zie vs. 15 bl.189 I. 16. Niemand en, zoo ook in vs. 28 hi en wilde niet, in vs. 29 ik en hawe nog nooit; zie vs. 25 bl. 147 II. 18. Opstæ, opstaan, en gæ, gaan; zóo worden deze woorden in alle zeeuwsche tongvallen uitgesproken. Dit is oorspronkelijker en zuiverder vorm voor de onbepaalde wijze van deze werkwoorden, dan het gewone staan en gaan; deze woorden toch zijn oorspronkelijk tweelettergrepig: sta-en en ga-en, waarvan de Hollanders, Friezen en Saksen de eenlettergrepige vormen staan en gaan, stean en gean, stoan en goan, door samentrekking hebben gemaakt. Maar de Zeeuwen spreken die woorden nog op de oude, rechte wijze uit; want de zuivere a wordt in deze woorden in het zeeuwsch: æ, dus stæ-en, gæ-en; men laat, evenals de Hollanders ook doen, de slot-n achter de werkwoorden weg; 't wordt dus stæ-e en gæ-e, dat, in het dagelijksche leven, bij haastig spreken, niet anders dan als stæ en gæ kan klinken. 'K hawe, ik hawe, ik heb; zoo is het in het oude (thans platste) overflakeesch; tegenwoordig wordt echter meest ik hewwe gezeid. 20. Mit innerlikke ontferminge bewoge; deze bijbelsche uitdrukking past juist in de overflakeesche spreektaal. Zie vs. 26 bl. 451 I op foegelen. 22. Schoenen an z'n voeten; de oe wordt in deze woorden zoo kort mogelijk uitgesproken. 23. Læte-m-'n-ete, laten wij eten. 24. Zile, van zi of zij lieden, overeenkomende met het hollandsche zulli en het zeeuwsche zulder, even als wile, wijlieden, in Holland wulli, in Zeeland wulder. Zie vs. 12 bl. 161 II. 28. Erg, boos, afwisselende met kwææd. |