[155. De stad Leuven] De tongvallen die in het overige nederduitsche gedeelte van Zuid-Brabant gesproken worden, behooren allen tot de brabantsche tongvallegroep. Het brabantsch wordt in deze landstreek het zuiverste gesproken en is het meeste eigenaardig; de kenmerkende eigenschappen van het brabantsch treden er het meeste in op den voorgrond. De brabantsche tongvallen in het algemeen, maar vooral die van Zuid-Brabant zijn bijzonder zwaar en grof: ja, de brabantsche klanken worden in deze landstreek nog zwaarder, grover en breeder uitgesproken dan de klanken van de meeste saksische en friso-saksische tongvallen in Noord-Duitschland en noordoostelijk Nederland. Zoo klinkt de volkomene a niet slechts als oa, tusschen o en a in, maar in vele gevallen als zuivere o, en zelfs als doffe o, die hier en daar, onder anderen te Leuven, zóo dof wordt, dat men een oe, of beter een hoogduitsche u meent te hooren. De ui klinkt niet slechts als oi, maar hier en daar zelfs als een scherpe o of oa, eenigszins met den franschen oiklank overeenkomende. De ij klinkt gewoonlijk als een heldere, onvolkomene e of ook als ai en als onvolkomene a, en de ei als ai of als volkomene of onvolkomene a. Ten gevolge hier van zouden de brabantsche tongvallen dan ook werkelijk nog harder en onaangenamer klinken dan de meeste saksische en friso-saksische, dan b.v. de groningsche dialecten, ware het niet dat de uitspraak der medeklinkers en ook de zinbouw en woordvoeging in het brabantsch juist door welluidendheid, zoetvloeiendheid, zachtheid en door bevalligheid en ongekunsteldheid uitmuntten. Ook is de tongslag (accent) van het volk in die streken van Brabant, waar de tongval echt brabantsch is, zeer bevallig en aangenaam om te hooren, en geeft aan de geheele spreektaal iets zoetelijks en ongekunstelds, iets kinderlijks en eenvoudigs. In geen enkele noordnederlandsche volksspreektaal komt zoo iets voor. Ieder vreemdeling vindt er behagen in om een echten Brabander uit Leuven of Brussel te hooren spreken. Daarentegen doen de vele fransche basterdwoorden die in de brabantsche tongvallen in gebruik zijn, groote afbreuk aan de zuiverheid er van. Zie ook bl. 294 I. [p. 261] De tongval van de stad Leuven of Loven klinkt van alle brabantsche dialecten het zwaarste. De volkomene a wordt in dezen tongval zoo zwaar uitgesproken dat ze niet slechts als volkomene o, ja als doffe o luidt, maar in het platste leuvensch bepaald als oe, of liever als hoogduitsche u klinkt. De h is in het leuvensch, even als in alle zuiver brabantsche tongvallen van Zuid-Nederland, volkomen stom, wordt nooit uitgesproken. In J.F. Mone's Anzeiger für Kunde der teutschen Vorzeit, 5de jaargang, 1836, komt een vertaling voor, in den tongval van Leuven, van de gelijkenis des verlorenen zoons, opgesteld door Dr. E. Huygens te Leuven, en in het 1ste deel, 1837, van Willems's Belgisch Museum vindt men eveneens een leuvensche vertaling van die gelijkenis, van Professor David te Leuven. Beide deze vertalingen zijn in een zeer ongeschikte spelling opgesteld. 155. De gelijkenis van den verlorenen zoon in den tongval van de stad Leuven. Medegedeeld door den heer Hendrik Bronckaerts, student-ingenieur te Leuven. Augustus 1873. (In nederlandsche spelling.) 11. Doa was 'ne man die twee zoons a. 12. En de joenkste za on ze voar: voader! gef me me poat van 't goet da me toekomt. En de voar verdeelden-in dan 't goet. 13. En eenige doagen ternoa, as de joenkste van alles geld gemokt a, vertrok em noa e vrimt lant en oai dee er alles oep med in overdoad te leve. 14. En noa dat-em alles oep gedon a, kwamp er 'ne grooten oengersnoot in da lant en oai begost erremoei te loai. 15. Oai gink dan on en verieden-em boai 'nen börger van da lant, en doainen zont-em noa ze pachtof, oem er de verrekes t'ave. 16. Oai za zoo geere z'nen boaik gevilt emme met 't voeier dat de verrekes oaten, moa niemant wa 't em geven. [p. 262] 17. Oai kwamp dan to ze zelve en paasden in zen oaige: oe veel knechte zen der in me voars oais niet, die broot in overvloet emme, en ik vergon ie van oenger! 18. 'K zal liever oepston en on me voar gon vergiffenis vroagen en zê'e: voader! 'k em gemist! 'K em zoo veel koad gedon tege den emel en tegen a, 19. da 'k ne mie wêet en bin van oeö zoon genoemt te wedde; moa doe me moai gelak med eene van oe knechte. 20. En oai stont oep en gink oep e nief noa zen oais. En as-em va' vêes on kwamp, zag ze voar em, en oai a kompasse med em; oai liep em tegen, vloog on z'nen als en kisten em. 21. En de zoon za dan: voader! 'k em veel koad gedon tege den emel en tegen a; 'k bin ne mie wêet van oeë zoon genoemd te wedde! 22. Moa de voader za on zen knechte: oailt seffes 't beste kleet en doet et em on; stekt 'nen ring on z'nen vinger en doet em schoenen on. 23. Bringd ook 't vet kalf en sloagd et; lot ons moailtoaid ave en vroëlijk zoain! 24. Want m'ne zoon was dood en oai es verreze; oai was verlore en oai es gevonne. En ze begoste dan moailtoaid t' aven. 25. Joa-moa, den oudste zoon was terwoailend oep 't velt, en as doaine wee kwamp en bekoainst on oais was, ooden-em va boaite da ze doa bezig woare mee zingen en danse. 26. Oai riep een van de knechte en vroeg em wat dat da was. 27. En oai za em: wel! oe brie es wee gekome en oe voader eed et vet kalf gesloage, oemdat-em em gezont wee ziet. 28. Na wit-em koad en oai wa nie binne gon. Ze voar kwamp dan boaite, ver em schoon wouden te geven. 29. Moa oai antwoudde seffes: zie, voader! 'k dien oe na al zoo veel joaren, zonder oe gebot t' overtreë, en g'et me nog noent gee' geikke gegeve, oem men vrienden ins te trakteeren. 30. En as den doaine, die alle ze goet mee slecht vravolk oep gedon eet, t' oais komt, sloagde 't vet kalf! 31. En de voar za em dan: moa kint! goai zoaid altoaid boai moai, en al da 'k em, es van a. [p. 263] 32. Moa me mochte wel ins moailtoaid ave en bloai zoain; want oe brie was doot en oai es verreze; oai was verlore en na es em gevonne. Aanteekeningen. De oa is een enkelklank en klinkt nagenoeg als volkomene, doffe o, ten naaste bij als eau in 't fransch, en naar hoogduische u min of meer sterk overhellende. De oai klinkt ongeveer als de klank van 't engelsche boy, maar de iklank wordt slechts onduidelijk gesproken. De ê klinkt als in 't fransch, de ö als in 't hoogduitsch. De oe van oem, oep, oenger, joenkste, enz. is niet de tweeklank oe, maar de zuivere, hoogduitsche u. 12. Voar, voader, vaar, vader; zie vs. 12 bl. 258 II op voader. Poat, poart, poart, part, deel; zie vs. 12 bl. 255 II op poat. 13. Vrimt, vreemd; zie vs. 13 bl. 251 II op vrumd. 15. Verieden-em, verierden-em, verhierden hem, verhuurde hem, verhuurde zich; zie vs. 14 bl. 124 II en vs. 15 bl. 175 I op hi farhürd. Doainen, dijnen, dienen, dien, die. Ave, have, houwe, houden. Het woord hoeden is onbekend in den leuvenschen tongval. Zie vs. 23 bl. 259 II op ôve. 16. Geere, gaarne; zie vs. 16 bl. 258 II op gēre. 17. Paasden, dacht; zie vs. 17 bl. 259 II op.euverpaasde. Ie, hie, hier; zie vs. 17 bl. 237 II op hê. 18. Zê'e, zeggen; zie vs. 18 bl. 257 II en vs. 17 bl. 206 II op zeien. 'K em (ik heb) gemist; zie vs. 18 bl. 257 II en vs. 18 bl. 297 I op 'k heb 'r nêve gedoan. Koad, kaad, kwaad; zie vs. 28 bl. 238 II. 19. Ne mie, niet meer. Gelak, gelijk, zoo als. 20. Oep e nief, op een nieuw, op nieuw. Kompasse, medelijden; zie vs. 20 bl. 198 II. 22. Seffes, terstond; zie vs. 22 bl. 238 II op seffes. 25. Bekoainst, bijkans. Zie vs. 14 bl. 297 I. Ooden-em, oorden-em, hoorden hem, hoorde hij. Zie vs. 25 bl. 259 II. 27. Brie, broeder; zie vs. 27 bl. 252 II op bru. 28. Na wit-em, nu werd hij. Ver, voor, om; zie vs. 15 bl. 241 II op ver. Wouden, woorden, even als in vs. 29. Antwoudde, antwoordde.