[167. Het gehucht Kleit]

Onder het gcbied van het dorp Maldeghem behoort ook een gehucht, Kleit genoemd. De bewoners van dit gehucht spreken een eigenen tongval van het vlaamsch, die zoowel van den maldeghemschen tongval, als van alle andere vlaamsche dialecten verschilt. De ij wordt in den tongval van Kleit nu eens als zuivere, lange e (ee), dan eens als ui uitgesproken; de ui klinkt veelal als ee, enz. Overigens komt deze tongval van Kleit natuurlijk het meeste met dien van Maldeghem overeen.

De Kleitenaars zijn oorspronkelijk geen Vlamingen, en dit is de reden waarom zij een eigenen tongval spreken. Zij zijn van fransche afkomst. Afstammelingen zijn ze van Franschen die de luthersche godsdienst beleden, maar die, eenigen tijd vòor het beruchte intrekken van 't edict van Nantes, om hunner godsdienst wille uit Frankrijk verjaagd werden en naar dit deel van Vlaanderen vluchtten, waar ze zich in 't zoogenoemde kleitsche bosch vestigden en er 't gehucht Kleit stichtten. Nog dragen alle Kleitenaars fransche namen, en die te Kleit echt vlaamsche namen dragen zijn geen Kleitenaars van ouder tot ouder. Het is vreemd, dat de kleitsche tongval zoo goed nederlandsch is en er geen fransche basterdwoorden in voor komen, althans volstrekt niet meer dan in de volkstaal van andere plaatsen en landstreken van Vlaanderen.

Die meer van dit gehucht Kleit en van zijne bewoners wil weten, moet lezen De bloem van Kleit, een novelle van mevrouw de weduwe Courtmans-Berchmans, voorkomende in den zevenden jaargang van het tijdschrift De Tijdstroom.



[p. 319]

167. De gelijkenis van den verlorenen zoon in den tongval van het gehucht Kleit.

Medegedeeld door mevrouw de weduwe Courtmans-Berchmans, letterkundige en hoofdonderwijzeres te Maldeghem. Maart 1873. (In nederlandsche spelling.)

Der woar 'ne keerke  1   ne reeke man mat twee zeens. De jongste vroeg zeen deelenge en ee genk  2   noar e vrem land en ee dee zeen geld ep.  3   Tons  4   kwam er ongersnued en  5   da' land en ee most de zweens  6   wachten.  7   En oas ee gewrocht  8   oa, mocht ee zeenen onger nie stellen  9   oan de zweenskost. Tons begost ee betterleek  10   te schreemen  11   en ee zeie: en meen voaders ees  12   zeen er veel dagieren  13   die broad een  14   mat de machte,  15   en ek  16   bazwuike  17   van ongere. Tons keerdeg'  18   ee weere noar zeen voadere; ee viel ep zeen kniens en ee zeie: voadere! ek en ben nie meer weerdeg oewen zeene te zeen, want ek een  19   mesdoan tegen den emele en tegen oe. Zeen voadere woare blij dat ee doar woare; ee vielt em om den nekke en ee dee en vet koalf slachten om kermesse  20   t' auwen van blijschap omda' zeene zeene  21   gekomme woare. Moar den auwsten broere woare doar kwoad omme, dat ee akkes  22   broave geweest woare en dat zeen voader veur em nie en deeë. Moar de voader zeie: meen kend!  23   loat ons blije zeen, want oe broere woare doad en ee es varrezen  24   ee woare varloren  25   en ee es weer gekeerd.
 1  Ne keerke, eens; zie vs. 11 bl. 316 II.
 2  Genk, gink, ging; zie vs. 12 bl. 316 II op menste.
 3  Ep, ip, op; zie vs. 13 bl. 316 II op ep.
 4  Tons, thans; zie vs. 14 bl. 316 II.
 5  En, in; zie vs. 12 bl. 316 II op menste.
 6  Zweens, zwijnen; zie vs. 14 bl. 316 II op zweuns.
 7  Wachten, hoeden; zie vs. 15 bl. 169 II op wachten.
 8  Gewrocht, gewerkt. Het werkwoord wrochten, werken, is in de spreektaal van geheel Noord-Nederland reeds volkomen verouderd en komt er nog slechts zeer zelden in de boeketaal voor. Maar bijna overal in Vlaanderen is het nog zeer algemeen in de volksspreektaal in gebruik.
 9  Stellen, stillen; zie vs. 12 bl. 316 II op menste.
 10  Betterleek, bitterlijk; zie vs. 12 bl. 316 II op menste.
 11  Schreemen, schreien, huilen, is een zeer goed oud nederlandsch woord, dat in Vlaanderen nog in volle gebruik, maar elders in de Nederlanden reeds volkomen uitgestorven is, behalve te Leeuwarden en in de andere friesche steden; dáar is dit zelfde woord, onder den vorm skrieme (skrieeme, skrieame), in de zelfde beteekenis, nog in volle gebruik. Uit den (nederduitschen, friso-frankischen) tongval van de friesche steden in dit woord ook in de eigenlijke friesche taal overgegaan.
 12  Ees, hees, huis.
 13  Dagieren, daghuurders; zie vs. 17 bl. 317 II op dagieren.
 14  Een, heen, hebben. Zie vs. 14 bl. 310 II.
 15  Mat de machte, met de macht, in overvloed; zie vs. 17 bl. 313 II op met de macht.
 16  Ek, ik; zie vs. 18 bl. 317 II op ek en.
 17  Bazwuike, bezwijk.
 18  Keerdeg', keerdege, keerde; zie vs. 12 bl. 313 II op verdieëldeg.
 20  Kermesse, kermis, feest; zie vs. 23 bl. 238 II.
 21  Zeene zeene, zijn zoon.
 22  Akkes, altijd; zie vs. 25 bl. 317 II op akkens.
 23  Kend, kind; zie vs. 12 bl. 316 II op menste.
 24  Varrezen, verrezen
 25  varloren, verloren; zie vs. 31 bl. 318 II op varrezen.

Aanteekeningen.

De uitspraak der verschillende klanken is zoo als op bl. 316 II is aangegeven.