[Jacob van Dyk]

Dyk (Jacob van), geboren te Vlaardingen, den 25 Januarij 1745, was aanvanglijk van beroep een baggerman, doch verhief zich door zijne vlijt en geestvermogens uit dien lagen stand, en werd in 1789 Gaarder van 's lands gemeene middelen te Nieuwerkerk aan den Yssel. Hij heeft de dichtkunst niet ongelukkig beöefend. In 1784 behaalde hij bij het Haagsche Dichtgenootschap den zilveren eerpenning, met zijn dichtstuk: De verheerlijking van christus op den berg 1 . Afzonderlijk ziet van hem het licht: De welberaden stap voor 't Vaderland, Haarlem 1787; Gedichten van jacob van dyk, ald. 1789 met zijne afbeelding, en De Verlossinge van lsraël uit Egipte, mede ald. 1791.

Misschien leest men in onzen tijd 's mans luimig, en geestig gedicht, handelende over de tientallige

verdeeling der maten en gewigten, met meer belangstelling dan in den zijnen, toen er nog niemand in Frankrijk of bij ons om de invoering van het decimaalstelsel dacht: wij zullen hetzelve derhalve hier eene plaats geven:

Zeer naïf schetst van dyk zijne dichterlijke loopbaan in de gerijmde voorrede van zijne Gedichten waaruit blijkt dat hij,

even als bellamy, zich zelven vormde, en zich met het maken van gelegenheidsverzen in de dichtkunst oefende,

Doch toen hem smits dichtmatige vertaling van burmans Redevoering over de Poëtische Verrukking in handen viel, werd hij

want

Hij las vervolgens vondel, hoogvliet en meer andere dichters,

Zoodat hij na eene driejarige onderzoekende oefening,

waaraan hij dezelve dan ook heldhaftig overgaf, en

En waarlijk zijne gedichten zijn gansch niet verwerpelijk; zij bevatten veel oorspronglijks, natuur-

lijks en eenvoudig schoons; en hoewel wij niet met het

instemmen, dat van dyk, gelijk hij zelf getuigt,

heeft hij toch den Abtswouder de kunst niet ongelukkig afgezien, en zijne gedachten met gepaste dichterlijke sieraden weten in te kleeden. Zijn dichtstukken hebben over het algemeen eenige uitgebreidheid, die wij wel geene langdradigheid willen noemen, maar die toch derzelver lezing achter elkander minder aangenaam maakt, om dat men voelt dat de dichter zijn onderwerp beknopter had kunnen behandelen. Het Geweten, eene soort van leerdicht, onder anderen, heeft regt krachtige partijen; bij voorbeeld:

De gedichten, bij gelegenheid der geboorte, het verjaren en sterven van zijne kinderen of ande-

re personen, zijn meer gevoelig dan kunstig; de eenvoudigheid zijner uitdrukkingen grenst wel eens aan platheid 1. Van valsch vernuft 2 en gezwollenheid 3 is van dyk ook geenszins vrij te

pleiten; maar met dat al heeft hij wezenlijke echt dichterlijke verdiensten, die hem van velen zijner meer beschaafde en zoetvloeijende tijdgenooten voordeelig onderscheiden.

's Mans uitvoerig en afzonderlijk uitgegeven dichtstuk, De Verlossing van Israël uit Egypte, behandelt in zes zangen den wonderdadigen uittogt der Hebreën, wij kunnen niet zeggen dat dit stuk eene aangename lecture oplevert; de wijsgeerige en natuurkundige aanmerkingen, die in hetzelve voorkomen, zijn misschien meer vernuftig dan waar, althans dichterlijk zijnzij niet, en vertragen, buiten noodzaak, niet weinig den gang van dit bovendien reeds tamelijk gerekt rijmverhaal.

Zijn vroeger, mede afzonderlijk uitgegeven dicht-stuk, De welberaden stap voor 't Vaderland, is geschreven in den echt-patriottischen geest van 1787, en vond uit dien hoofde welligt eenigen bijval.

In 1788 gaf het Leydsche Taal- en Dichtlievend Genootschap: Kunst wordt door arbeid verkregen twee prijsverhandelingen in het licht over het rijm, de eene, door j. rochussen, die de gouden, en de andere, door onzen van dyk, die de zilveren medaille behaalde. Beide schrijvers zijn met het rijm zeer ingenomen. Het genootschap vroeg of hetzelve tot het wezen der Nederduitsche poëzij behoorde. Het scheelt weinig of beide schrijvers betogen niet alleen dat het rijm tot het wezen der poëzij behoort, maarook dat wezen uitmaakt, vanwelk gevoelen, niet tegenstaande een aanzienlijk genootschap hetzelve met gouden en zilveren medailles bekroond heeft, wij de vrijheid nemen hemelsbreed te verschillen, en het rijm niet hooger waarderen dan een toevallig sieraad. Immers treft men opstellen bij menigte aan, die in verzen en op rijm, en evenwel niet in poëzij geschreven zijn, en, omgekeerd, vele opstellen in poëzij, die maat en rijm ontberen 1.

Het rijm vindt een' warm' voorstander en verde-

diger in van dyk, die ten voordeele van hetzelve alles aanvoert wat met mogelijkheid aangevoerd kan worden, en dus ook somwijlen vrijnietige of duistereargumenten. Zoo verstaan wij, bij voorbeeld, niet wat hij bedoelt met de wiskundige waarheid, dat de omtrek van het (menschlijk?) ligchaam tot deszelfs wezen behoort, als zonder welken hetzelve niet afzonderlijk zou bestaan, wanneer hij daar uit afleidt, dat even zoo het rijm, als de eindpaal van het poëtisch ligchaam, tot deszelfs wezen behoort 1. Een naakt ligchaam heeft immers zoo wel een' omtrek als een gekleed, eene Egyptische mumie zoo wel als eene venus van Medicis. Wanneer nu hetgeen van dyk voor een poëtisch lichaam (dichtstuk) houdt, zoodanig eene Egyptische mumie is, die, van derzelver stijveomwindselen (het rijm) ontwonden, toch geene venus zou zijn, dan is zijne toepassing juist; maar daaruit volgt nog niet dat die zelfde omwindselen tot het wezen der venus zouden behooren, die anderen voor een poëtisch ligchaam houden.

Het rijm is somtijds voor een poëtisch ligchaam een kleed, een bevallig, net, zelfs fraai kleed; maar - wat toch is een kleed op zich zelven? Ongetwijfeld zeer veel in de oogen der geenen bij wie het den man maakt. Een bekwaam verzenma-

ker, die zich verbeeldt dat het rijm volstrekt tot het wezen der poëzij behoort, en, zelf geen dichter zijnde, de gedachten van anderen berijmt, is dus niets meer dan een bekwaam snijder, die, niet kunnende beeldhouwen, begreep een' verdienstelijken arbeid te ondernemen, wanneer hij een' pantalon, vest en rok naaide voor den apollo van Belvedere, in de overtuiging dat dit pak kleederen, als het beeld volkomen passende, tot deszelfs wezen behoorde, zoo wel als de omtrek, die - daardoor juist zou bedekt en verborgen worden.

Men behoeft zich niet te verwonderen dat van dyk zulk een wakker verdediger van het rijm is, als men in aanmerking neemt welke groote verpligting hij aan hetzelve had, immers in het slot van zijne bekroonde verhandeling zegt hij zeer naïf: ‘Ik ondertusschen zal het Rijm, dat mij den eernaam van Dichter heeft doen erlangen, altijd als heilig eerbiedigen 1,’ enz. Nu, het gebeurt ook niet alle dagen dat het rijm iemand zoo uitstekend begunstigt als jacob van dyk!