[p. 59]
De wolf in 't schaepsvel
.
He
t heeft my lang gelust, en 't zal me nu gebeuren
1
1
Met onbedwongen tret d'ontslote tempeldeuren
Te naedren, onvermomt en rustigh van gelaet,
3
Eenvoudigh uitgedost in dagelyx gewaet,
5
Gelyk ik wandele in myn Tomos, daer de Geten
5
En Merksarmaten op myn jeugt hun tanden sleten:
6
Opdat, terwyl ik van gedachten zwanger ga,
De Nydt my kenne en wys met tong en vinger na;
Eene eer waer op ik doele, en die my kon behagen
9
[p. 59]
tekstkritische noten
10
Toen pas de morgenzon myns levens op quam dagen.
De razende Afgunst schenne en scheur myn poëzy,
Heur haet verplicht me, want hy zet me wieken by.
12
Wat is 't my lief dat my de Laster komt betichten!
Wat geeft die Laster niet al luisters aen myn dichten!
15
Hoe vrolyk ryst myn stem! wat is myn geest verblyt
Als ik magh zingen in 't gezelschap van de Nydt!
'k Zal Wolfaert, daer hy schuilt in koorgewaet, ontdekken;
17
De witte Schapevacht van 't ruige lichaem trekken;
En met den gordel van zyn priesterlyke kap
20
Hem slepen langs het koor tot aen den kansseltrap,
Daer hy, in ketenen geklonken, onder 't loeien
Elendige uuren spilt, en speelt met ysre boeien.
Men wachte niet van my zoo groot een onbescheit
23
23
Dat myne tong, die voor d'oprechte Waerheit pleit,
25
Uit schenzucht zou bestaen de Priesterschap te hoonen,
25
Als of ik niemant wou voorby gaen of verschoonen.
Ik krab de graven der Godtvruchtigen niet op,
Maer hef hun daden en hunne eer zoo hoog in top
Als myne stem vermagh: en daer ze op 't heerlyxt pryken
30
Met goude lettren in gewyde kerkkronyken,
Verschaft hun lof my 't licht dat uit myn vaerzen straelt,
Terwyl die zelve lof my in myn' vaert bepaelt.
Ik zal myn' naem dan met myn poëzy besmetten
Zoo 't my ter schande strekt de Deugt in 't licht te zetten.
35
Gy, die, onwetende op 't verkeerde spoor getreên,
35
[p. 61]
tekstkritische noten
Verzierde Goden hebt gedient en aengebeên,
36
En hun verbolgentheit met wierookvlammen paeide,
37
Terwyl ge uwe oogen naer een' blinden hemel draeide,
d'Altaren rooken deedt van 't verschgeplengde bloet,
40
Uit waren yver met een ongeveinst gemoet,
Gelooft me, uw Godtsdienst, op den leest van uwe vaderen
Geschoeit, onkundigh in de Godtgewyde bladeren,
Waer door myn rymschacht niet gerept of aengeroert,
43
Zoo niet uw Priesterdom, door lasterzucht vervoert,
44
45
Gespitst en afgericht op averechtse streken,
Op staet- en tempeltwist, myn' mont quam openbreken.
Geene ondaet is 'er op 't bekende wereltront
47
Bekent, hoe gruwlyk, die de Valscheit niet bestondt
In schyn van outerdienst; geen ondaet kan men noemen,
49
50
Die zy niet listigh weet door schyndeugt te verbloemen.
Haer walgt de Waerheit; al wat slinx is heet zy recht,
Terwyl de Logen aen haer borst te zuigen legt.
Dus wordt haer aenzien groot: want onder 't kleet der vromen,
53
Het schynkleet meene ik, is dat monster opgekomen;
54
55
Een Monster, dat zyn rol in hof en tempel speelt,
En, waer het gaet, een' zwarm van wangedrochten teelt.
Het durft zyn' zetel op gewyde gronden planten;
Neemt List en Hoogmoet aen voor trouwe troontrauwanten;
Bedrogh en Staetzucht voor zyn zuilen. d'Ondeugt pleit
59
60
Voor 't burgerlyk geschil, terwyl Schynheiligheit
d'Ontevenaerde schael, om 't heiligh recht te wegen,
61
[p. 62]
Als waer zy Themis, torst; en met geknakten degen,
62
Dien zy behendigh uit der vorsten handen rukt,
't Eenvoudigh volk misleit dat voor haer voeten bukt:
65
Een kanker, al van outs ter werelt ingeslopen,
En steets met meerder drift in 't heimlyk doorgekropen,
Van 't Priesterdom gevoedt, gequeekt en aengezet;
Een kanker, die 't altaer met helsch vergif besmet;
Den zuivren wierookdamp ontreinigt onder 't branden;
70
De kerk met smook vervult van stinkende offerhanden;
70
De zwoegende offervlam met heilloos vocht besprengt;
71
En dus een' viezen geur in 't witte koorkleet mengt.
72
Wel, kon men voor dat quaet de tempeldeur niet sluiten?
73
En was die pest in haer geboorte niet te stuiten?
75
Kon 't Heidendom, dat ook met oordeel was begaeft,
Wiens leerzaem voorbeelt nogh veel wetten styft en staeft,
Gegrondt op burgerheil in 't loffelyk regeeren
Dat zoo veel monden stopt, die kerkharpy niet weeren?
78
Kon Grieken, doelende op een eerelyk gerucht,
79
80
Wanneer het Azie en Europe hield in tucht,
En den Achajer naer zyn wetten dwong te luisteren,
81
Dat heilloos ondier in zyn oorlogsboei niet kluisteren?
En heeft het ryken, ryk van volkren, overheert;
83
De krygsorkanen steets kloekhartigh afgeweert,
85
Terwyl al 't vorstendom moest voor zyn' scepter schromen;
85
En was het magteloos die Hydra te betoomen?
86
[p. 63]
't Schynt ja: want waer men zyn geschichtboek open slaet,
87
Bevindt men dat elk bladt vol priesternamen staet.
Der vorsten oordeel raekt door 't kerkgeraes aen 't hollen:
90
Zy leenen d'ooren aen verdichte orakelgrollen:
90
Hun toelegh is gericht naer kerkelyk belang,
91
't Zy recht of onrecht, 't zy goetwilhgh of door dwang:
Een gryze Wichelaer moet hun besluit eerst wikken,
Opdat hy 't moge naer zyn eigen oordeel schikken
95
Eer 't in cement legge; en hy keurt hun opzet goet,
Zoo 't overeen stemt met zyn boos en valsch gemoet,
Dat met geen dieploot is te peilen of te gronden,
Gespitst op loosheit en bedriegelyke vonden.
98
Maer stemt het met zyn beurs noch hebzucht overeen,
100
Alschoon het strek ten nutte en oirber van 't gemeen,
100
Hy doemt en wraekt het uit den mont der Hemelgoden
Als of het zelfs op lyf en leven waer verboden.
Rampzaligh is hy, die, gekroont als oppervorst,
103
Het wigtigh ryxgevaerte op zyne schoudren torst;
104
105
Die 't heilzaem spoor tot vrede en voorspoet tracht te banen;
's Lants wetten hanthaeft en het heil der onderdanen:
Want wie van outs voor 't recht der volkren rustigh dong
107
Was lang het voorwerp van een bitse papetong,
Die 't zaet van tweedracht zaeit om onlust te verwekken,
110
En 't eerelyk gemoet uit schenzucht te bevlekken
Door lastervonden, in het twistziek brein gesmeedt,
111
Niet ligt te wissen uit het vorstelyke kleet,
112
Dat op zyn' zuivren gront geen kladden kan verdragen,
Dewyl het dwaze volk zyne oogen heeft geslagen
114
[p. 64]
115
Op d'oogen van zyn' heer, aen bloote galmen hangt,
115
En 's priesters valsche munt voor gangbaer gelt ontfangt.
Zoo wist ge, ô Kalchas, ook op muitery bedreven,
117
117
Uw snoot bedrogh een' glimp van heiligheit te geven,
Na dat het magtigh heir der Grieken plaeg op plaeg
119
120
Gevoelde, en al de vloot, door storm en onweervlaeg
120
Gefoltert en gebeukt, haer mast en touwen kerfde,
En door 't Beötisch meir langs Aulis kusten zwerfde.
122
Men moest Diane, die den Griek in arren moed
123
Dat onheil toebragt, weêr met Agamemnons bloet
124
125
Bevredigen: het was de Godtspraek die dit melde,
d'Orakeltael, die steets d'oprechte waerheit spelde.
Ja, 't was de Godtspraek, 't was d'Orakeltael, die gy,
Vervloekte Kalchas, hadt verdicht uit schelmery.
128
Gy woudt den toeleg van den Ithakoizer sterken,
129
130
En 't heilloos opzet door schynheiligheit bewerken.
Wat raet, Ifigenie? uw lykvier brandt alreê:
Maer 't smeult op uwe komst uit louter hartewee.
De houtmyt siddert, zelfs de zoenaltaren deinzen
Terwyl ge nadert, daer uw lykpaep, onder 't peinzen,
134
[p. 65]
tekstkritische noten
135
Met mont- en hantgebaer d'onnoodige uitvaert preekt,
En 't schaemroot offertuig met duizend tongen spreekt.
Zou Hekaté, zoo kuisch geviert in uwe kooren,
137
Haer' wrok in 't bloet van een onnozel wichtje smoren,
En 's vaders misdaet in zyn dochter straffen? neen:
140
Hy doodde een hinde, en met een hinde is zy te vreên;
Die offerhande brengt haer gramschap tot bedaren.
Wat hadt ge al tweespalt in de weifelende scharen,
ô Valsche Wichelaer, berokkent! dacht ge niet
Dat ook het Godendom op 's werelts handel ziet?
145
Of meende ge op u zelf dat schelmstuk uit te voeren;
De legerhoofden en al 't leger te beroeren
Door schyn van Godtsdienst, om Laërtes valschen zoon,
147
Den Veltheer ten bederve, en zyn Myceensche kroon
Ter onuitwisbre schande, als krygsvoogt te verheffen?
150
Ja: hadt gy 't wit van uw begeerte kunnen treffen,
150
En waer dat hevigh vier niet tydigh uitgedooft,
151
Het blinde krygsvolk had uw wichlary gelooft,
En Agamemnon waer ten zetel uitgesmeten.
ô Wreede, hoe kon zich uw toegeschroeit geweten
155
Te vreden stellen door het plegen van een daet,
Waer d'aerde om beeft, en al de lucht aen 't schreien slaet!
156
Is wel dat helsch bedryf met reden te verbloemen?
En moet gy 't gruwelwerk niet by u zelven doemen?
158
Of denkt gy, als ge 't oor der wereltgrooten streelt,
160
En in uw koorgewaet de rol van priester speelt,
Daer gy uw oog hebt naer 't gehemelte geslagen,
Met schyneerbiedigheit den hemel te behagen?
't Kan wezen dat gy u, van alle menschlykheit
Vervreemt, en vreemt van Godt, met zulk een hope vleit:
[p. 66]
165
Doch gaet gy 't spiegelglas van uw gemoet beschouwen,
Hoe vuil ontdekt zich dan de gront van dat vertrouwen!
Maer, lieve Ifigenie, uit Kalchas klaeu geredt,
Uw broeder heeft zyn hant met moedermoort besmet;
Egistus met zyn stael de hartaêr afgestoken,
170
En dus uit kinderplicht zyns vaders doot gewroken;
168-170
Terwyl ge in Scytië, ter goeder uur gevlucht,
171
By priester Thoas in Dianaes tempel zucht;
172
Uw vingeren bemorst met menscheningewanden,
En 't outer rooken doet van bloedige offerhanden
175
Naer kerkelyk gebruik: zie toe, Orest genaekt
Het Tempelbeelt dat gy als priesterin bewaekt:
Gy zoudt uw koorkleet ligt met 's broeders bloet bevlekken.
Maer, neen! gy kent hem aen de vorstelyke trekken
178
Van 't wezen, daer het kroost van Atreus kroost in zweeft:
179
180
Dies gy hem 't outerbeelt tot een schenkaedje geeft,
180
Dat hem van razerny en wroeging kan bevryen;
Een plaeg, hem opgelegt van zwarte vloekharpyen.
182
Zoek nu, ô Thoas, vry uw hof en hofzael door
175-183
183
Met barnend toortslicht: ga, doorsnuffel kerk en koor:
184
185
Loop ylings naer het strant: vervolg de vreemdelingen.
Om 't heilloos heiligdom uit hunne vuist te wringen;
Een heiligdom, dat, zwart van uitheemsch bloet bespat,
Uw opperpriesterkleet besprengkelt en bekladt
[p. 67]
Met vuile vlekken, door geen water uit te wasschen:
190
Uw tempelkosterin zal in d' Euxynsche plassen
190
Haer kleeding zuiveren van 't schuldelooze bloet,
Geplengt in weêrwil van haer onbevlekt gemoet,
En uw doemwaerde feest en offerdienst vervloeken.
193
Wat heil kan uw Godinne in merg en schonken zoeken,
194
195
Tot stuivende asch verbrandt? of vindt zy zich vereert
Wanneer gy heur altaer met menschenvet besmeert?
Had u Orestes, met zyn Goden reets bevredigt,
197
Het onbekende kroost van Strofius, beledigt?
198
Of welk een vede had uw zinnen opgeruit!
199
200
Heb dank, Minerve, die zyn gruwlen hebt gestuit.
200
De Griexe zeegalei vliegt reets met sneller vleugelen;
En Thoas moet zyn' toorn en heete gramschap teugelen
Op 't goddelyk bevel. zyn drooge keel versmacht
Uit loutren bloetdorst. hoor de droeve jammerklagt
205
Der bleeke schimmen, die langs Scytische oevers zweven,
205
Het Tauritaensche hof doen op zyn' wortel beven,
206
En 't godloos bloetaltaer verbleeken op 't gerucht,
Dat voor zyn onschult pleit met een' benaeuden zucht.
208
Een dootsche en bange kreet ontrolt haer blaeuwe lippen.
209
210
En spilt zyn krachten op de Cyaneesche klippen,
210
Tot hem een zachte wint in 't hof van Thoas draegt,
211
[p. 68]
Dien hy, op wraek belust, voor Minos rechtbank daegt,
212
Wiens vierschaer doof is voor den klank der goude schyven.
Bepleit, ô bloetpaep, daer uw schendige bedryven,
215
Uw tempelschennis en vloekwaerdigh kerkgewelt.
Ai, zeg eens, wie heeft toch uw feestwet ingestelt,
Die zoo veel zielen kost? en wie heeft u geboden
217
Te spelen met den naem der hooge hemelgoden,
Als of zy waren met onschuldigh bloet voldaen?
220
Drong niet een vloekgedrocht u tot dien euvel aen
220
In 't bloeien van uw jeugt, om dus uw brein te neigen
221
Tot moort en dwinglandy? of zyn die gruwlen eigen
Aen 't priesterlyk geslacht? gy zwygt, en Radamant
223
Werpt u rechtvaerdigh in een' poel die eewigh brandt;
225
Terwyl de zielen, die gy doemde, zegepralen
In 't zaligh wout, daer zy weêr vryen adem halen,
En vrolyk juichen op de blyde vredefeest.
ô Blinde menschen, die, gedreven door den geest
Van 't schynschoon papendom, zoo deerlyk wordt mishandelt,
230
En dus geblintdoekt op verkeerde wegen wandelt.
230
My deert uw jammerstaet. het deert my dat uw hart
Zoo deerlyk in den strik der priestren is verwart.
Maer, ach! gy schept vermaek u zelven te bedriegen,
233
En u door wichlary in slaep te laten wiegen.
235
Gy neemt genoegen in 't uitwendige geluit.
Men vent aen u een' droom voor echte waerheit uit,
En grollen, die men weet bekoorlyk toe te takelen:
237
Dus koopt gy hout voor gout, en fabels voor orakelen.
Al krygt het purperkleet der koningen een vlek;
240
En schoon men d' Overheit durft treden op den nek,
d' Onnozelheit beticht, uit baetzucht; zonder reden
241
[p. 69]
Gestaefde wetten kreukt; en buitenlantsche zeden
In 't hart der volkren plant: uw oordeel keurt het goet;
De priester pryst het aen dien ieder pryzen moet.
245
Die blintheit heeft de zoon van Thestor waergenomen
245
Wanneer het Griexe heir voor Troie was gekomen
Op Menelaüs bê. ga, Palamedes, ga:
247
Ontvlucht uw haters, door den vorst van Ithaka
Staetzuchtigh opgeruit. ontvlucht de wichelaren:
250
Hun tong maekt u verdacht by al de legerscharen
Van schendigh lantverraet. zy hebben zelf beschout
251
De goutmyne in uw tent, en ook het Troische gout,
Den zegelring en brief, u van Priaem gezonden.
Wat raet, wat middel, om de priesterlyke vonden,
247-254
254
255
Zoo goddeloos gesmeet, te dempen? of waar heen
255
Zult gy u wenden om den laster van 't gemeen
Te ontwyken? wilt gy op uwe oorlogsdeugden roemen,
't Behout van Pelops ryk en alle uw daden noemen?
258
Helaes! 't is vruchteloos: gy wort niet meer gelooft:
260
Euripylus heeft reets uw' luister uitgedooft.
260
Hy dorst in 't openbaer met bulderen en schelden,
261
Daer hy voor 't outer stondt, uw' naem en handel melden,
Als waert gy schuldigh aen dat gruwlyk misbedryf,
Om wraek te vorderen ten koste van uw lyf.
[p. 70]
265
d'Aertswichlaer, die voor u het moortmes heeft doen wetten,
Tracht, en 't gelukt hem, alle uw rechters om te zetten;
Terwyl hy 't schelmstuk met een' schyn van recht vernist,
Dat nogh bevestigt wordt door Diomedes list.
268
Durve ik bestaen u langs den heuvel op te leien?
270
Durve ik den steenhoop, die uw lichaem dekt, beschreien,
ô Zoon van Nauplius! daer bloetpaep Kalchas staet,
271
Die 't opgebeurt gezigt lichtvaerdigh weiden laet
Op 't blaeu gewelfsel, dat van schaemte slaet aen 't blozen?
Is 't wel geoorloft dat myn Zangster, onder 't lozen
275
Van bange zuchten, met haer klagten u verzel',
275
De jaerfeest vierende in d'Eölische kapel,
276
Om 't graf te dekken met cipresse- en laurebladen?
277
Neen, neen! gy schynt haer zulx voorzigtigh af te raden.
Het zy u dan genoeg dat gy haer' yver ziet.
280
Deins, myn Melpomene; gy wordt alreets bespiet
280
Van 't Griexe plondergraeu. de haet der legerpapen
281
Wordt gaende: ai! aerzel, of ik zie uw' val geschapen.
Denk dat ge uw handen in den muil der wolven steekt.
283
Maer wie kan zwygen, daer de stomme tempel spreekt?
284
285
Daer men de vorsten ziet van 't papendom regeeren,
285
Dat ryk en godtsdienst tracht baldadigh om te keeren?
Van 't papendom, dat niets dan heerschappy betracht.
287
Wat zyn'er koningen van 't rechte spoor gebragt,
Die op der priestren raet hun glory wilden staven,
289
[p. 71]
290
Om (heilloos opzet!) dus ten hemel in te draven,
En, niet te vreden met een wereltlyke kroon,
Den Opperhemelvoogt te bonzen uit zyn' troon!
Men hebbe 't kerkmisbruik en schendige bedryven
293
293
Van 't papendom alleen aen Elis toe te schryven,
294
295
Aen Pize, Grieken noch het Scytische gewest:
295
Want al waer d'Afgodt heerscht regeert ook deze pest.
Men zie de priesters op de jaerfeest slechts vergâren
Van Apis, aengebeên van dwaze Egiptenaren;
298
Men zette zich eens aen den gryzen Nylstroom neêr,
300
Daer d'oeverkrokodil zyn stranden heen en weêr
Bewandelt, tuk op roof van bloedige ingewanden:
Wat ziet men menschen, vee en vogelen verbranden,
Ten zoen van monsters, die het lantvolk Goden noemt,
303
Om dat het priesterdom op hunne godtheit roemt.
305
'k Zwygh van den tempeldienst der dwalende Armenieren,
305
Van 't out Fenicie, en den godt der Arabieren.
't Wellustigh Cyprus en zyn heilloos heiligdom
Blyft ook onaangeroert. het lust my niet alom
308
De Kerkgedrochten in hun outerkleet te ontdekken,
309
310
En met hun' gruweldienst myn poëzy te rekken,
Al wordt myn yver nogh zoo hevigh aengeport:
Myn levenstydt waer voor zoo ver een reis te kort.
Maer 'k zal het oude Rome en zyne kerkgebouwen,
Zyn' eersten godtsdienst en altaergeheim beschouwen,
315
Voor priesterlyken wrok noch dreigement bevreest.
[p. 72]
Men viert 'er ['t is de maent van Venus] Pales feest;
316
316
De ruime tempel krielt en wielt van wichelpapen;
317
Men plengt 'er 't laewe bloet van lammeren en schapen
En nuchtre kalveren, die in den zwavelsmook
320
Verstikken; en de lucht is dik van damp en rook.
Het volk brengt wrongel, kaes, en melk en offerkoeken
321
Ten offer, om zyn heil in 't offervier te zoeken.
Beschou den toestel: zie hoe Pales priester stapt
323
Naer 't feestaltaer, waer op de drooge wierook knapt
325
En vale rosmaryn. hier zwaeit men goude schalen
325
En goude kelken. daer weêrgalmen al de zalen
Des tempels op den klank van 't vrolyk feestmuzyk.
Gins danst men rei aen rei; en, tot een vreugdeblyk,
Zien we al de priesters om het beelt van Pales springen,
330
Omsingelt door een' kring van stede- en veldelingen.
330
Ontwaek, Quiryn, en rys ter tombe uit: want men meldt
331
Uw' naem: gy hebt dees feest en hoogtydt ingestelt,
Na dat het broederpleit, beslist door wilde gieren,
333
Verdwenen was. hoor nu de Tibertempelieren
335
Uw boukunst roemen. zie hoe Vestaes tempel praelt
335
Met beeltwerk, in tapyt op 't kunstigste afgemaelt,
336
Daer ge op den voorgront staet; en hoe de laureblâren
337
Versieren 't koorgewelf en marmere pilaren.
De kapiteelen zyn met eikenloof bekranst,
[p. 73]
340
Daer al de Roomsche jeugt met groene meien danst,
340
En juicht van blyschap, uw gedachtenis ter eere;
Terwyl ze Pales bidt, dat zy het ryk vermeere,
342
Den lantbou zegene, en de stallen trou bewaek'.
Is't wel de moeite waert dat ik u wakker maek?
345
Neen: slaep, ô Romulus; gy zoudt uw nachtrust spillen
345
Vergeefsch met guichelspel: wy lachen met die grillen.
346
Men heeft de Nonnen, wie het vier was toebetrout,
347
347
En die het blinde volk voor kuisch en zuiver houdt,
Om dat haer outerdienst gebout is op de gronden
350
Van Numaes strenge wet, in overspel bevonden.
350
Hoe dikwils heeft men haer by 't maenlicht, in den schyn
351
Van Wynpapinnen, langs den hoogen Palatyn
352
Zien rollen, en als dul berg op berg af rinkinken!
353
Dicht aen den heuvel zien we een lauwerboschje blinken,
355
Dat rammelt, raest en ruischt, en steets uit geilen tocht
355
Van Vestaes maegden en stadts priestren wordt bezocht.
De gront is plat getreên. geen grasje kan'er groeien;
En 't helder beekje wordt door 't hoetelen en stoeien
358
Weêrhouden in zyn' vaert; het aerzelt naer de bron
360
Waer in 't zyn' adem haelt, daer zich een naekte Non
360
Komt tot den navel toe in 't zuiver water wasschen,
En hare onzuivre leên durft wentlen in zyn plassen,
Zoo rein als 't sneeu dat van de Zwitzersche Alpes stort.
Een ritsige offerpaep, door geilheit aengeport,
364
365
Ontbloot zyn lichaem van gewyde koorgewaden,
[p. 74]
Om met zyn kloosterzus in 't warme wedt te baden,
366
Dat, eerst zoo helder, nu van drabbigh modder stinkt.
Zie hier den man, wiens stem in kerk en kooren klinkt;
Zie hier de priesterin van kuissche Vesta spartelen
370
En met haer speelgenoot in 't laewe water dartelen.
Men geve my geloof (het is geloovens waert)
Als ik betuige, dat myne oogen zyn vervaert,
Schoon ik de zwakheit van myn jeugt wel magh betrouwen,
Zoo vuil een stuk van verre of naby te aenschouwen.
375
Zulx doet my denken, dat ook Silvia [schoon haer
375
375
Het heiligh outervier betrout werdt] toen ze naer
376
Den Tyber stapte, en zich neêrvlydde aen zyne randen,
In hare borst een vier van geilheit voelde branden.
Het was noch vooglezang noch 't ruisschen van den stroom,
380
Veel min de lommer van een' elze of eikeboom,
380
Die haer tot slapen kon in d'ope lucht bekoren;
Maer gy, ô Mars, hadt dit met haer bestemt te voren.
Ze ontdekte, u ten geval, quansuis van sluimerlust
383
Verrast, den boezem, dien gy om zyn blankheit kust.
385
De naem van kloostermaegt belastte haer te veinzen,
385
Om op uwe aenkomst niet uit eerbaerheit te deinzen.
386
Gy drukt haer wangen, en omhelst de blanke leên;
Zy voelt niet; en gy gaet met haren maegdom heen.
d'Ontwaekte Non zal in het openbaer niet schromen
390
Te zeggen, dat zy is bezwangert onder 't droomen.
Maer wie gelooft haer? want men ziet, terwyl ze kraemt,
391
Hoe 't steene tempelbeelt, om 't eerloos werk beschaemt,
Zyne oogen sluit, en hoe de kerkaltaren beven.
[p. 75]
Zelfs d'offervlam verflaeut: zy schynt het op te geven,
395
En smeult in d'asch, bevreest voor schandelyk verwyt,
Terwyl de tweelingvrucht nogh onder 't baren kryt.
396
Wordt gy niet schaemroot als ge uw' Romulus hoort noemen,
ô Rome, en moet ge niet zyn geile moeder doemen,
398
Die Vestaes heiligdom ontheiligt? viert ge nogh
400
De jaerfeest, ingestelt door priesterlyk bedrogh
En vuile vonden van onkuissche koorpapinnen?
401
Ja: want die tempelpest weet listigh te overwinnen
De harten van 't gemeen, en dringt door 't straetgewoel
403
Op 't Raethuis, en besmet den hoogen rechterstoel;
404
En 's Rechters wil verstrekt een wet aen d'onderdanen:
405
Want door zyn voetspoor moet hy 't volk een voetspoor banen.
De Roomsche grooten, op wier as het alles draeit,
Zyn steets met poppespel en raetseltjes gepaeit,
408
Met stargeheimen en gedroomde wichelgrollen.
409
410
Men jaegt een kint te bedt met toverhexen, kollen,
410
Kaboutermannetjes, nachtmerrien en spook;
411
En 't lichtgeloovigh wicht, voor schaduwen en rook,
Voor 't meewen van de kat, en 't kraken van de trappen
413
Bevreest, durft niet een' voet van 's moeders zyde stappen.
415
't Misleide volk ook, dat zyn eige slaverny
Steets liefkoost, geeft geloof aen blinde wichlery,
En schrikt en siddert voor des priesters stem, die onder
Zyn dreigementen zaeit het weerlicht en den donder,
En vier en vlammen braekt. men reik hem vry een roê
419
420
Van ysre staven, en een gloeiend brantmerk toe,
[p. 76]
tekstkritische noten
En zwaerden, scherp van snede: op dat de kerkschavotten
Zich verwen met het bloet van schuldelooze strotten;
422
Waer door hy vlek op vlek in 't kleet der vromen mengt,
En dus in 't openbaer 't scherprechterampt volbrengt.
424
425
Een bulhont bast en blaft, doch 't is hem te vergeven,
Als een behoeftigh mensch, door armoede aengedreven,
426
De werf zyns meesters om een weinigh spys genaekt,
427
Terwyl de gansche buurt op zyn geraes ontwaekt:
Maer als een nachtdief is ten venster ingekropen,
430
Na dat hy quam voorby des blaffers kot geslopen,
Zal hem de sluimerlust bevangen, of hy zwygt,
431
Wen hy uit 's roovers hant een luttel broots verkrygt.
432
Aen zulk een euvel zyn, ô Rome, uw priesters schuldigh?
433
Noit schaers in 't schimpen, en in 't schelden menigvuldigh.
435
Slacht, Ceres ten geval, het eêlste van uw vee;
435
435
Brengt jonge hinden op 't altaer van Hekaté;
Schenkt Faunus, daer hy in een' drom van Saters huppelt,
437
Een geit, zoo wit als 't vocht dat uit haer jadders druppelt,
438
Terwyl ge, ô huisliên, uw gebedt ten hemel zendt,
440
Het helpt niet: want de wraek der godtheit neemt geen endt.
Haer gramschap zal door 't bloet der dieren niet verminderen:
Zy is verlekkert op het vleesch van uwe kinderen.
De beul, die op 't altaer hun hooft te barsten klinkt,
443
Den laewen moortdrank uit hun bekkeneeltjes drinkt,
444
[p. 77]
445
Lacht als het wichtje lacht; en, voor zyn lieve lonkjes
Verblindt, knakt met zyn byl de mergelooze schonkjes,
446
En geeft het zwak gebeente aen d'offervlam ten buit.
Trompet en trommelklank verdooft het droef geluit,
Ontaerde moeder, van uw lieve zuigelingen;
450
Opdat hun nare stem niet in uw oor zou dringen
450
Die uit den gorgel van den koopren Moloch loeit,
451
Wiens holle romp gelyk een brandende oven gloeit.
Kunt gy de vrucht, die in uw' buik lagh opgesloten,
Eer zy haer voetsel uit uw borsten had genoten,
455
Opoffren aen de vlam? mishandelt gy zoo straf
455
't Gezegende echtgeschenk dat u de hemel gaf?
456
Maer, hoe! gy schuift het op den hals der wichelaren,
457
457
Die dreven, dat men dus de Goden kon bedaren
458
In hun verbolgentheit en bittren toren. ach!
459
460
Zoo wort het volk misleit door heilloos kerkgezach,
Door Delfos Godtspraek, die men eeren moet en vreezen.
Wat Pythia getuigt dient immers waer te wezen:
462
De lage drievoet haet verdichte logentael.
463
ô Liber, die de goude Arkadische offerschael,
464
464
465
Met groene wyngertblaên omvlochten, vaek doet zwellen
Van geurigh bloet, geparst uit druif en muskadellen,
466
Wordt ook uw toorn gestilt door dierbaer menschenbloet?
[p. 78]
Wie beeft niet als hy van uw priestren wordt ontmoet,
468
Daer zy naer 't moortaltaer de jonge derens leien?
469
470
Gy hoorde uwe Ariadne om Theseus droevigh schreien,
470
En werdt bewogen met haer' jammerlyken staet:
Erbarm u ook nu op 't erbarmelyk gelaet
Der lieve jufferschap: weêrhou de strenge slagen
472-473
Der geessels die zy is genoodzaekt te verdragen.
475
Zoudt gy heur maegdenbloet vermengen met den wyn,
En zwelgen zulk een vocht? ô neen: uw papen zyn
Alleen de vinders van die heillooze offerhanden.
477
Waer zyn d'altaren niet besmeurt door d'ingewanden
Van vogel, vee of vis? wie vindt zich niet misleit
480
Die reukeloos vertrout op 's priesters heiligheit?
480
Men hoort hem van gewelt en burgertwist gewagen:
Zyn mont meldt anders niet dan velt- en akkerplagen:
482
Hy heeft verraet en moort en oorlogh in zyn hooft.
483
De tempels worden van hun schatten leeg gerooft.
485
Ai, hoor den huichelaer eens bulderen en razen.
Zie hoe d'aenschouwers zich op zyn geluit verbazen,
Daer hy, omhangen met den langen wichelrok,
487
Op 't hoog gestoelte, door den kromgebogen stok
488
Verborgentheên ontdekt. hy staroogt op de starren,
489
490
Op volle en halve maen, om 't lotgeheim te ontwarren.
Zyn heilloos offer, dat vervaerlyk smeult en rookt,
Wordt in een' koopren pot gesnerkt en opgekookt.
492
[p. 79]
Men ziet hem bitter sap met vreemde kruiden mengen,
En onder 't stierenbloet het bloet van draken plengen,
494
495
Dat, omgehutselt, al de lucht met stank besmet.
495
De pot is naewelyx van 't outer neêrgezet
En uitgegoten, of men hoort hem wondren spellen,
En uit der Goden mont orakelen vertellen.
Een ander preekt, en stelt zyn tovertael op rym;
500
Of zwaeit een' hollen kroes, gevult met slangeslym,
Met speexel van een teef, om dulheit doot gesteenigt,
501
Dat met het zever van een' weerwolf is vereenigt.
502
Wie zou niet lachen, als hy ziet een guichelpaep
503
't Geheim van 't nootlot in een zevenjarigh schaep,
505
Met zwarte wol bedekt, naeukeurigh onderzoeken?
Wie moet zyn' list, wie niet zyn helsch bedrogh vervloeken,
Als hy den gront, dien hy betreedt, met kruis op kruis
Bezaeit, en 't ingewant van kraei of vledermuis
Beschout, om te onderstaen de nakende gevallen
509
510
Van staten, steden, volk en velt en vee en stallen?
'k Sta op 't herdenken van die gruwelstukken stom.
Maer doele ik dan alleen op 't domme heidendom?
512
512
En blyve ik hangen op zyn kerkelyke zeden,
En op 't beschouwen van zyn altaerbezigheden?
515
Gansch niet: zyn dwaling en vervloekte afgodery
Zet zyner blintheit nogh een' glimp van Godtsdienst by.
516
d'Onvaste jeugt wordt door haer bakermoêr bedrogen,
517
En heeft die valsche leere uit 's moeders borst gezogen.
Zy doet het geen heur vaêr en grootvaêr was gewoon,
520
Die d'oogen sloegen naer een' hemel zonder Goôn,
[p. 80]
Onkundigh hoe men moest de heiligdommen naderen
Op 't heerlyk voorschrift van de godtgewyde bladeren,
En blint, gelyk een mol die onder d'aerde wroet,
Maer gy, ô Israël, beschenen van den gloet
524
525
Des hemels, die het licht der waerheit door doet breken;
Gy, die van 't Paradys in Eden wist te spreken;
Gy, die den toegang hadt tot Godts genadebron,
En vader Noach kende, en geen' Deukalion;
528
Gy, die mogt hopen op de dierbre zegeningen,
530
Aen Abraham belooft en zyn nakomelingen,
Dwingt, uit mêdogen my te zuchten. en wie zou
Niet zuchten, als hy ziet uw' trotsen tempelbou,
Gesticht ter eere van uw heele en halve goden?
Gy laet u door de stem der valsche priestren nooden
534
534
535
Aen 't heidensch outer, dat uw wetgeheim bespot;
En buigt uw kniën voor het beelt van Astarot,
536
Voor Bel, voor Moloch, en men kent geene Isrelyten:
537
Want al het lant is vol van snoode Troglodyten.
538
Uw oude godtsdienst is verbastert door den list
540
Van Heliognostyk en Hemerobaptist.
540
Wat heil zult ge in den Godt van gout en zilver vinden?
[p. 81]
Waerom vervoegt gy u by zon- en maengezinden?
Wordt uw gebedt verhoort by 't slingerend geval?
543
Belooft de Viergodt u dat hy u helpen zal,
544
545
En hebt gy immer zyn belofte waer bevonden?
545
Wat heil, wat voorspoet zoekt ge in schapen of in honden,
In ratten, katten, kalf, in koei, in os of stier,
In kikvorsch, padde of slang, of eenigh ander dier?
Heeft Mozes, door wiens hant gy 't slaefsche juk ontglipte,
549
550
Toen gy verlost wert uit het diensthuis van Egipte,
En weligh weiden gingt in Moabs vruchtbaer velt
551
Aen d'oevers der Jordaen, die Goden ingestelt?
Schreef leitsman Jozua met zyne nyvre handen
553
U zulk een' godtsdienst voor, toen gy de vette landen
555
Van 't bloeiend Kanaän bewandelde, en de vrucht
Der balsembeemden smaekte in aengenamer lucht?
Daer gy granaet en vygh en dadelen zaegt groeien,
557
En weide en akkeren van melk en honigh vloeien;
Terwyl gy, reizens moede, een lieve rust genoot,
560
En zegeningen uit een' volgeladen schoot.
Of sterkte Samuël, van Godt u toegezonden,
561
Uw dwaling, en heeft hy het offer uitgevonden
Dat 's hemels gramschap tergt, dien gy in 't aenschyn spuwt?
Maer welk een vrage! ô neen: gy hadt uw stem gehuwt
565
Aen 's priesters stem, en dus den koorzang nagezongen,
