3de, in masc. et foeminino
4In nominativo4
5de, passim, nisi interdum euphoniae causa, sequente aspiratione5 6 vel vocali, n addatur, aut in quibusdam monosyllabis: at raro. et 7 sic dese, deselve, onse. etc.7
| Gen. des mans | der vrouwe | |
| Dat. den man | de vel der vrouwe ubi non | |
| 10 | parit κακοφωνιαν. dicitur enim ple- | |
| rumque, der waerheyt getuyge- | ||
| nisse geven etc.12 | ||
| Acc. den man | de vrouwe | |
| Abl. van den man | van de vrouwe | |
| 15 | vel manne. rarissime, | |
| van de man.16 | ||
| ... ut interdum loquimur17 | ||
| Plur. | ||
| N. de mannen | de vrouwen | |
| 20 | G. der mannen | der vrouwen |
| D. den mannen | de vrouwen. raro den vrouwen,21 | |
| gemeynten, kercken, vergade- | ||
| ringen. | ||
| pro ratione usus et euphoniae. | ||
| 25 | Acc. de mannen nisi forte in- | de vrouwen |
| terdum etiam, den, ut, | ||
| tot den corintheren etc.27 | ||
| Abl. van de mannen. mollius et | van de vrouwen. | |
| forte usitatius, aut, van | rarissime, van den29 | |
| 30 | den mannen.30 |
31Adiectiva ubi substantivis iunguntur perdunt n. ut: goede man-32nen, etc.
| Het. | ||
|---|---|---|
| N. | het wijf, dinck, huys | |
| 35 | G. | des wijfs, forte etiam interdum wijves, dincks, huys vel35 |
| huyses. | ||
| D. | het wijf, huys, dinck. vel den wijve, den huyse. | |
| Ac. | het wijf, huys, dinck. | |
| Ab. | van het wijf, van den wijve etc. |
| 40 | Plur. | |
|---|---|---|
| N. | de wijven | |
| G. | der wijven | |
| D. | den wijven, vel etiam, de, ubi non parit obscuritatem. | |
| Ac. | de wijven | |
| 45 | Ab. | van de wijven, et, van den wijven |
| Een. | ||||
|---|---|---|---|---|
| N. | een man | eene vrouwe, vel | een wijf | |
| een' vrouwe | ||||
| G. | eens vel eenes mans | eener vrouwe vel | eens wijfs | |
| 50 | vrouwen | |||
| D. | eenen man vel | eene vel eener | 1)51 | |
| manne | vrouwe | |||
| Ac. | eenen man | eene vel een vrouwe een wijf53 | ||
| Ab. | van eenen man vel | van eene vel een vrouwe van een wijf.54 | ||
| 55 | van een man |
| 65 | Ab. van my | van u | van hem haer65 |
| Plur. | |||
|---|---|---|---|
| N. wy | gylieden | sylieden67 | |
| G. onser | ulieder | haerlieder vel hun, sed68 | |
| rarissime aut nunquam. | |||
| 70 | D. ons | ulieden | haer vel hen |
| Ac. ons | ulieden | haer vel hen70 | |
| Ab. van ons | van ulieden | van haer vel hen |
Rev. N.T.: et sy etiam in pl. ubi non parit ambiguitatem. in dat. et acc. omitti potest lieden, ut et in ablativo.
76hen et haer promiscue usurpandum. hun plur. suffr. iudicatum 77 aut omnino non esse usurpandum, aut rarissime.
78De lieden diu deliberatum, et conclusum, adhibendum non esse,78 79 nisi ubi aut nostra vulgata habet, aut numerus plur. ex contextu, ante-80cedentibus et consequentibus etc. non potest constare
Rev. N.T.: N.T.R. dicunt non vulgatae, sed rationi acquiescendum.
83Propositum quidem fuit de addendo l. ut nostra alicubi habet, 84 ad indicium numeri pluralis, sed a nonnemine iudicatum id posse84 85 legi u liefden, pro more. Hoc tamen unica in praefatione admoni-86tiumcula posset caveri: maximumque fuisset adminiculum.
Rev. O.T.: conclusum plene scribendum esse.87
88In, haer, laborat quidem lingua nostra, cum hoc sit et foem. gen.88 89 et etiam in plur. masc. et neutr. usurpetur, cum tamen usitatissimum 90 sit, et interdum melius sonet quam hen, conclusum fuit retinendum 91 esse, ex usu. Idem occurrit in lingua latina, in qua, haec, illa, quae, 92 ista, et foem. et neutris inserviunt, nec tamen propter ea quisquam 93 unquam id mutare praesumsit1).
94sich, placuit utrique inservire numero, et aptum esse, eo quod 95 hem et hen saepius ambiguitatem pariant, cum ex iis de significatione95 96 reciproca interdum constare nequeat.
Rev. O.T.: manet, non sick.
98Actum etiam est de nominibus proprijs, de quibus decretum est,98 99 ut habetur ad calcem.
101de
getuygenisse?
103het
104communiter de, in foem. Rarius het, in genit. semper der.
Rev. N.T.: praeferunt het getuygenisse.
106de duysternisse in foemin. excipe het vonnis.
107hy wil - sy wil in 3a persona. wilt, suffr. plur. improbatum, 108 (valde tamen variatum) dicitur enim ghy wilt.108
109de wille. masc. des willens
Rev. N.T.: et des willes
111vele, non veele: sed veel licet
112vrede. visum usitatius in masc.
113beloven, geloven, per unum o. sed geloften geloven, raro. 114 licet Kilianus habeat.
Rev. O.T.: conclusum est, geloften beloven propter115 ambiguitatem vocis geloven.116
117gelooven credere, per duplex oo.
118gereetschap, de et, het
119het ooge, et, het oore, an de ooge, de oore? Variatum. promiscue.119 120 werelt, placuit foemininum esse.
Rev. N.T.: N.T. werelt etiam masc est.
122rede, an reden, redenen? Concl. reden pro sermone et ratione.122 123 sed compositum voorrede et voorreden usitatum.
124optassen, tassen, admissum in aridis, non in liquidis.
Rev. O.T.: optassen rejectum. ophoogen, opgehoocht,125 ophoopen, substitutum.
127geschach à geschien.
128geschiedde à geschieden.128
129hy seyt, et seght, sed seyt usitatius. et nostra habet. seght im-
130perativus et 2ae personae. ghy seght.
131spijse, an in plurali usurpare liceat? rarissime. Dicitur tamen, ver-132scheydene spijsen etc., leckere, delicate spijsen etc.132
Rev. O.T.: semel aut bis licet.
134stadt. foem.
135jordane, an jordaen? variatum nostra jordane, ut nos, masc.135 136 foem. quamvis fluviorum nomina communiter sint masc.136
137stam, an stamme? neutrum improbatur. In plur. stammen, ut a137 138 ram rammen, lam lammeren, stap stappen, et in aliis linguis in 139 plurali fit mutatio per duplicationem literae.
140tijt communiter masc. sed ter tijt, te dier tijt etiam usitatum. 141 Similiter doot, quin et suster, moeder, interdum cum s vel des 142 iunguntur in genitivo
143u, uw, uwe, variatum de possessivo. arn. corn. et helm. uw in143 144 masc. et neutris
Rev. O.T.: u primitivum. uwe et uw' possessivum.145
[in masc. et foem.: u in neut: sing. u herte, u lant, u bloet (raro uw'. ubi forte discriminis causa, ad vi-tandam obscuritatem videtur neccessarium] Haec addidi, ex toto versionis contextu et D. scribae correctionibus... uwe nempe1) ante neutra sing. non usurpatur]
151de selve, het selve, non selfde. dewelcke, hetwelcke, non151 152 d'welck.
Rev. O.T.: 't welck, pro het welck, probatum non153 d'welck.154
155wilt subst. et adj.155
156n. in foem. interdum accedere: ter aerden, op der aerden, eener 157 vrouwen man
158ter stadt uijt ende in gaen
159loofhutten, non loverhutten.159
Rev. N.T.: N.T. utrumque tamen usitatum
161gout, gouden, non golt, gulden, quod tamen usitatum. goude, 162 an gouden. goudene candelaren
Rev. O.T.: manet, sed gouden et goudene, non goude, in plur.
165liggen, et leggen differunt
166Nomina propria scribenda secundum decretum synodi Nationalis 167 Dordracenae
168chronijcken, an cronijcken? chronycken.
169richteren an rechteren? boeck der rechteren? Conclusum 170 richteren, retinendum.170
Rev. O.T.: richteren in titulo libri manet: alibi ubi de171 iure dicendo agitur, promiscue richters et rechters.
175de pat, den pat, an het pat, ut nostra et vulgatum est.
(het pat)
177de strick, an het strick, cum nostra? promiscue.177
(de, het)
179de esel vel ezel, den esel, an het esel, cum nostra.179
(den)
181de boeck, die boeck, dien boeck, an het boeck, dat boeck, 182 quod usitatum.
(het, dat)
184der rechtveerdige, wyse, godtloose, sotte etc. in genit. plur. 185 masc. an vero, der rechtveerdigen, wijsen etc. ne confundatur 186 cum genit. sing. foem. der rechtveerdige, scil. vrouwe quod 187 obscuritatem pareret.
(der rechtveerdigen, wijsen etc.)
189de rechtveerdigen etc. in plur. non, de rechtveerdige.189
(de rechtveerdigen)
Rev. N.T. :aliter visum nisi euphonia aliud postulet N.T. Revisoribus.
193hals, huys, an in gen. halses, huyses, an vero, hals, huys an 194 promiscue194
(halses, huyses, hals, huys, promiscue)
196vremd, an vremt, an vreemt, in foem. et plur. vreemde mutato 197 t in d. ut de similibus conclusum. vreemt quasi verheemt.197
(vreemt, vreemde, vreemt)198
199a sien, an in inperf. sach cum nostra, an sagh? et saghen, an sae-199200ghen, an sagen?
(sagen).
Rev. N.T.: sach, sagh, sagen.
203gewald an gewelt, quod usitatum.
(gewelt).
205An passim scribendum godtloose et godloose an goddeloose,205 206 an vero promiscue?
(godtloose, godloose)
208nacht, videtur utriusque esse generis des nachts et in de vel in 209 der nacht doe de heere verraden wert etc. die nacht videtur209 210 usitatius quam dien nacht, dieselve nacht quam dienselven 211 nacht.
(utriusque, des nachts, in de, in der)
213a brengen, in imperf. an bracht, bragt an braght, an brocht213 214 vel broght? an vero promiscue.214
(bracht, bragt)
216gordynen, an cum nostra et ex usu scribendum, an vero gordinnen, 217 eo quod nonnemini videtur esse ab ingorden, quod novum est.
(gordynen)
219an phelistynen ex Heb. vel phlistynen (scheva eliso) an cum219 220 nostra, ex decreto philistynen? item lebanon an libanon?
(philistynen, libanon)
222an gekarm, an gekerm. item karmen an kermen, quod usitatius?
(gekerm, kermen)
224Diminutiva an per ken, an per jen, an per gen? knechtken’224 225 knechtjen, knechtgen etc. item soetjens, sachtjens, an sacht-226kens etc. an promiscue.
(ken, knechtken, sachtkens)
228an door semper, an etiam deur (quod possit confundi cum ianua,228 229 deur, deure), promiscue?
(door)
231vrede, an non videatur usitatius masc. god des vredes, etc.231
(masc., des vredes)
233vermenichvuldigen, an vermenichfuldigen, per f? prius videtur 234 usitatius
(vuldigen)
236An ם׳עִמֵ ingewanden in plur. an tantum in sing. collective inge-237want vel ingewandt, quod habet Aldeg. et videtur usitatius? de237 238 uno individuo. de pluribus ingewanden.238
(ingewant vel ingewandt, ingewanden).
240An flessche, an vlessche? an promiscue.240
(promiscue).
242An bruysschen, an bruysen, de mari etc.
(bruysen).
Rev. N.T.: etiam bruysschen.
245An scribendum vaeder, waeter, waeghen etc. cum e? an vader, 246 water, wagen. Ne otiose multiplicentur literae, quod evitari placuit. 247 nec videtur e hic necessaria
(vader, water, wagen).
249An teken, an teeken, an teecken?
(teecken)
251An vreucht, an vreuchd, an vreugd, an vreugde vel vreughde,251 252 vreughd, an vero promiscue?
(vreucht, vreugde)
254An des mensches, vorstes, princes etiam usurpandum in genitivo, 255 cum n usitatius sit, nec uspiam reperiatur usitatum des heeres?255
(n)
257a dack, an in plur. daeken, an daken? a dach, dagen (quod decre-257258tum) an daeghen?
(daken, dagen)
Rev. N.T.: etiam dacken.
261An uwe godt, an uwen, an u, an uw, an promiscue ut sup.261
[u primitivum et neut. sing. uwe et uw' possessivum in262 mascul. et foem.]1)
264gevangenisse an gevanckenisse? promiscue.264
(promiscue)
266spring-ader, an sprinck-ader?266
(sprinck-ader)
268benoutheyt, an benautheyt, an benaeutheyt?
(benautheyt)
270ja, an iae, an promiscue.
(ja)
272An kunnen vel cunnen, an konnen vel connen, an konen? kost272 273 niet, an konde niet?
(kunnen, cunnen, konnen, connen, konde)
275piepen an pijpen? (in progressu conclusum est, piepen pro pipire.275 276 pypen pro tibiam inflare)
(pijpen, piepen, pypen)
278schuyffelen, an aenfluyten?
(aenfluyten)
280droncke, an droncken? hy was ofte wiert, wert droncke, an,280 281 droncken? quod usitatius
(droncken, droncken)
283an verba formalia passim placeat inchoari per literam maiusculam? 284 placuit.284
Rev. N.T.: verba formalia autem sunt quando aliorum verba citantur; aut etiam proprius sermo inchoatur,.... explic..... a Novi Testamenti Revisoribus additum.
288An staeven, graeven, an staven, graven, a staf, graf, et a vat, 289 vaten an vaeten? a gat, gaten.
(staven, graven, vaten, gaten)
291bevell, an bevel, quod usitat. a bevelen, et sic in plur.
(bevel)
293tarwe an terwe?
(tarwe)
295baeden, an baden, lavare se? draeghen, dragen, laeten, laten295
(baden, dragen, laten)
297sijde et zijde, latus et byssus, an distinguantur? sijde byssus. zijde297 298 latus.298
[Het tweede] (sijde, zijde)
300pilaer, an pylaer? an pijlaer?300
(pilaer)
302an outste, an oudste, an oudtste? an vero promiscue. ut out, 303 oudt, non autem oud, ex decreto.
(outste)
305an overstulpt, an overstelpt, an overstolpt?
(overstelpt)
307an a jaer, jaeren, an e in plur. liceat omittere, cum sonus idem et307 308 perfectus sit, jaren?
(jaren)
310an oogst, an oughst, an promiscue?
(oogst)
312bedroch, an bedrogh? bedriechlick an bedrieghlick?
(bedroch, bedriechlick)
314wet, cum habeatur pro foem. an in genit. sing. cum nostra liceat 315 interdum scribere des wets, sicuti monosyllaba quaedam in utroque315 316 genere interdum usurpantur, ut maent, tyt, doot, etc. An vero 317 praecise semper der wet? quod probatum.
(der wet)
319De quibusdam substantivis desinentibus in p het gereetschap, de 320 dronckenschap, de vrientschap, de maeghschap, de gemeen-320321schap, etc. quoad genus, certi quid statuendum. het geselschap321 322 usitatum est: sed reliqua usu variant (conclusum est, de)322
(het, de, de, de, de, het geselschap, de)
Rev. N.T.: etiam de gereetschap
325drie, an drye, tres, tria. simplicissimum videtur een, twee, drie etc.325
(drie, drye)
327sevende, an sevenste, an promiscue?327
(promiscue)
329sestich, seventich, achtich, an tsestich, tseventich, tachten-330tich, tnegentich etc. quae usitata.330
(tsestich, tseventich, tachtentich, tnegentich)
332veertich, an viertich?
(veertich)
334dienaer, an diender, an promiscue
(dienaer)
336hare et haere, an distingui possint, ut hare sit masc. et neut. haere 337 cum e foem. in plur. scilicet. (hare)
| 1. | In nominibus proprijs hebraicis en behoeft men geen declinatie.339 alleen sal in de titelen der boecken forma genitivi mogen gebruyckt worden. |
| 2. | Men sal de h, opt eynde der woorden die ה quiescens hebben, nalaten. |
| 3. | ךכֹכָ van god gesproken zijnde sal ordinaerlick overgeset worden, eere. indient wat meer schynt te beduijden, heerlicheyt, niet345 eerlickheijt. |
| 4. | Op de hoecken boven de pagien sullen de getallen der capittelen,347 ende summae rerum geteeckent worden in libris historicis.3481) |
| 5. | Loca parallela in margine sullen met andere letteren gedruckt worden. |
| 6. | Men sal de articulen van de andere woorden afsonderen. in de. op de. etc. niet inde, opde. |
| 7. | In compositis sal men maccaph gebruycken, wanneer eenige dobbelsinnicheyt moet geschouwt worden. |
| 8. | De interpretes vet. Test. sullen haer met die van 't nieuwe mogen355 vergelycken, aengaende de cyfer-getalen in argumentis, capitum, of deselve voor oft na de woorden daerse op slaen te stellen zijn. |
358amoriten, canaaniten, etc. niet amoriteren, noch amoriters,358 359 maer in sing. machmen schryven amoriter.359
360arbeyt. niet aerbeyt.360
361aenstaende, niet anstaende. sic in similibus
362allerley, indeclinabile. niet allerleyen etc.
363anders, andersins, niet sus anders.
364boomen, per oo.364
365borduersel.
366het blijckt. niet geblyckt.
367capittel. met twee tt.367
368eernst, met ee.
Rev. N.T.: praestat ernst.
370geslagen, niet geslegen.
371grouwelick, met ou.
372gewoon, niet gewone.372
373genoemt, ende genaemt.
374hoy, niet hoey.
375herfst
376hielen, versenen, niet hacken
377heerschen, met ee.
378jammer. met mm.
379joodsch.
380Op 't gebruyck der woorden ijver, ende jaloersheyt te letten.380 381 muer.
382om haer divisim, niet omse382
383och! vovendo. ah! lamentando.
384tegen 't oosten, cum n.
385paleys. niet palleys
386schelf-see, niet schilfsee.
387schroomen.
388slechs tantum. sonder t.
389tralien met i. niet met y. oft j.389
390treuren390
391veyren, trajectus. per ey391
Rev. N.T.: addunt vel ee.
393vrolick. niet oo, noch oy.
394uytgehouwene bornputten. goet394
395Reliqua observationi et iudicio interpretum utriusque 396 collegii sunt commissa.
397JOHANNES BOGERMANNUS
398Praeses Conventus
399JACOBUS REVIUS
400Scriba m.p.400