Karel ende Elegast

bron: ‘Karel ende Elegast’ In: Instituut voor Nederlandse Lexicologie (samenstelling en redactie), Cd-rom Middelnederlands. Sdu Uitgevers/Standaard Uitgeverij, Den Haag/Antwerpen 1998.

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet

i.s.m.



[fol. 1r]
die historie van coninck karel ende van elegast
[fol. 2r]
FRaeye historie ende al waer Mach ic v tellen hoort naer Het was op enen auontstont Dat karel slapen begonde 5 Tengelem op den rijn Dlant was alle gader sijn. Hi was keyser ende coninc mede. Hoort hier wonder ende waerhede Wat den coninc daer gheuel 10 Dat weten noch die menige wel Tenghelem al daer hi lach Ende waende op den anderen dach Crone draghen ende houden hof Om te meerderen sinen lof 15 Daer die coninc lach ende sliep Een heilich engel aen hem riep So dat die coninc ontbrac Biden woerden die dengel sprac Ende seyde staet op edel man. 20 Doet haestelic v cleeder an Wapent v ende vaert stelen. God die hiet mi v beuelen Die in hemelrike is here Of ghi verliest lijf ende eere 25 En steeldi in deser nacht niet So is v euel gheschiet. Ghi sulter omme steruen Ende uwes leuens deruen
[fol. 2v]
Eer emmermeer scheit dit hof 30 Nv verwacht v daer of Vaert stelen of ghi wilt. Neemt uwen speere ende uwen schilt Wapent v sit op v paert Haestelic ende niet en spaert 35 DIt verhoorde die coninc Het docht hem een vreemde dinc. Want hi daer niemant en sach Wat dat roepen bedieden mach Hi waendet slapende hebben gehoort 40 Ende hilt hem niet an dat woert Dengel die van gode quam. Sprac den coninc als die was gram Staet op karel ende vaert stelen God hiet my v beuelen 45 Ende ontbiedet v te voren Anders hebdi v lijf verloren HEt dien woerde sweech hi Ende die coninc riep ay mi Als die seere was vereent 50 Wat ist dat dit wonder meent Ist alfs ghedroch dat mi quelt. Ende dit grote wonder telt Ay hemelsche drochtijn Wat node soude mij sijn 55 Te stelen ic ben so rike En is man in aertrijcke.
[fol. 3r]
Weder coninc noch grauen: Die so rijc sijn van hauen Si moeten mi sijn onderdaen 60 Ende te minen diensten staen Mijn lant is so groot Men vint nyewers sijns ghenoot. Dlant is algader mijn Tot colene opten rijn 65 Ende tot romen voort Alst den keyser toe behoort [.]C ben here mijn wijf is vrouwe Oest totter wilder denouwe Ende west totter wilder see 70 Nochtans heb ic goets veel meer Galissien ende spandien lant Dat ic selue wan mitter hant Ende ic die heydene verdreef Dat mi tlant alleene bleef 75 Wat node soude mi sijn dan Te stelen ellendich man Waer om ontbiedet mi dit god Node brekic sijn ghebot Wistic dat hijt mi ontbode 80 En mochs niet ghelouen node Dat mi god die lachter onste Dat ic te stelen begonste: Daer hi lach in dit ghepeyns. Hare tale weder ende gheyns
[fol. 3v]
85 So vaecte hi een luttelkijn So datti looc die oghen sijn Doe seide dingel van te voren. Wildi gods ghebot verhoren: Heer coninc so sidi ontdaen 90 Het sel v an v leuen gaen: Dengel vanden paradise. Sprac conincdoet als die wise Vaert stelen ende wert dief Al hebdijs nv groot ongerief 95 Het sal v namaels wesen lief [.]Et deser talen voer dengel dan Ende karel hem tseynen began Vanden wonder dat hi hoorde Gods ghebot sine woerde 100 En wil ic niet laten achter. Ic sel dief wesen al ist lachter Al soudic hanghen bider kelen Nochtan haddic lieuer vele Dat mi god name ghemeene 105 Dat ic van hem houde te leene Beyde borch ende lant Sonder mijns ridders ghewant Ende ic mi moeste gheneeren Mitten schilde ende metten speere 110 Als een die niet en heeft Ende op die auenture leeft: Dat ware mijn wille bet
[fol. 4r]
Dan ic gheuanghen ben int net Ende ic nv moet stelen varen: 115 Sonder eenich sparen Varen stelen oft god verwercken Nv so moetti mi gestercken IC woude ic ware vuter sale Sonder nieumare ende tale 120 Ende mi waer ghecost opten rijn Seuen borghen van steenen fijn Wat sel ic segghen van oneeren Den ridderen ende den heeren. Die hier liggen in die sale 125 Wat sal wesen mine tale Dat ic in deser duyster nacht Alleene sonder yemants cracht Moet varen in een lant Dat mi is vremde ende onbecant 130 Mit deser talen ghinc hem gereyden Die coninc karel ende cleyden. Mit sinen dieren gewaden Als die te stelen was beraden Het was altoes sine seden 135 Datmen sine wapene deden Ten bedde daer hi lach Het waren die beste die ye man sach. Als hi aldus ghewapent was Ghinc hi doer dat palas 140 Daer en was slot noch dore so goet:
[fol. 4v]
Noch poerte diene wederstoet. Sine waren tegen hem ontdaen Daer hi wilde mocht hi gaen Daer en was niemant dien sach 145 Want dat volc algader lach In vasten slape als god woude. Dat dedi al door des conincs houde Sine hulpe was hem bereet Als hi die borch brugghe leet 150 Ghinc die coninc mit liste Totten stalle al daer hi wiste. Sijn ors ende sijn ghesmiden Sonder eenich langher beyden Hi sadelet ende satter bouen 155 Opt ors datmen mochte louen [.]Oen hi ter poorten ghereden quam Sach hi daer ende vernam Den wachter ende den poortiere Die luttel wisten dat hoer heere 160 So na hem was mitten schilde Si sliepen vaste alst god wilde Die coninc beette ende ontdoet Die poorte die besloten stoet Ende leyde sijn ors vut 165 Sonder niemare ende gheluyt Doen sat hi in sijn ghereyde Die coninc karel ende seyde God also ghewaerlijcke:
[fol. 5r]
Als ghi quaemt in aertrike 170 Ende wort sone ende vader: Om ons te verlossen alle gader Dat adam hadde verloren Ende dat na hem wert gheboren Ghi liet v aenden cruce slaen 175 Doen v die ioden hadden gheuaen. Si staken v met eenen speere. Si sloegen v dies haddi geere Dese bitterlike doot Ontfincdi here door onsen noot: 180 Also waerlic alst was waer Ende ghi here lasaruse. Daer hi lach in sine cluse Verwecket heere vander doot Ende vanden steenen maket broot 185 Ende vanden water wijn So moeti in mijn gheleyde sijn In desen duemsteren nacht Ende verbaert aen mij v cracht Oetmoedich god ende vader 190 Aen v keer ic mi alle gader Hi was in vele gedochten Waer hi best henen varen mochte. Daer hi stelens soude beghinnen. Doe quam hi in een wout binnen. 195 Karel den edelen man Dat niet verre stont van daen
[fol. 5v]
Doen hi quam gereden daer Die mane scheen seer claer Die sterren lichten aenden trone: 200 Dweder was claer ende scone DVs peynsde die coninc. Ic was ghewone voer alle dinck Dieue te hatene daer icse wiste Die den lieden mit liste 205 Hoer goet stelen ende rouen Nv mach ic hem wel ghelouen. Die leuen bider auontuer Si weten wel dat si verbueren. Lijf ende goet machmense vaen 210 Men doetse hangen ende thooft of slaen Of steruen arger doot Horen anxte is dicke groot Nemmermer en gheualt mi dat Dat ic man doer cleynen scat. 215 Steruen doe in al mijn leuen Ic hebbe elegast verdreueuen Om cleyne sake wt minen lande Die dicke set sijn lijf te pande. Om tgoet daer hi bi leeft 220 Ic wane hi dicke sorghe heeft. Hi en heeft lant noch leen Noch ander toeuerlaet geen Dan hi mit stelen can beiaghen Daer op moet hi hem ontdraghen.
[fol. 6r]
225 Ic nam hem tlant des was hi heere Dat mach hem nv wel rouwen seere Beide borch ende lant Des was ic herde onbekant Want hi hadde in sine scaren 230 Die met hem onthouden waren Ridders serianten een ghetal. Die ic heb onterft al Beyde van lande ende van goede Nv volghen si hem al doer armoede 235 Ic en laetse niewers gedueren. Diese onthilde ic daden verbueren Beyde borch ende leen Hi en heuet toeuerlaet gheen Hi moet hem al onthouden 240 In wildernissen ende in wouden Ende moet alleene beiaghen Daer si hem alle op ondraghen Mer so vele isser an Hi en steelt gheenen armen man 245 Die bi sijnre pinen leeft Dat pelgrim ofte coepman heeft Laet hi hem gebruken wel Mer hi en versekert nyemant el. Bisscoppen ende canoniken 250 Abden ende moniken Dekenen ende papen Daer hise can betrapen
[fol. 6v]
Comen si in sijnre werde. Hi neemt hem mulen ende peerde 255 Ende steectse vut haren ghereyde Dat si vallen op die heyde Ende neemt hem mit sijnre cracht Al dat si daer hebben bracht Siluer cleeder facelment 260 Dus beiaecht hi hem ontrent Daer hi die rike lieden weet. Hy neemt hem haren scat ghereet Beyde siluer ende gout: Sinen list is menichfout 265 Nyemant en cannen gheuaen. Nochtan heefter om ghedaen Menich man sine cracht. Ic woudic nv in deser nacht Sijn gheselle mochte wesen. 270 Ay heere god helpt mi tot desen [.]It deser talen voer hi voort. Die coninc ende heeft verhoort Hoe een ridder quam gheuaren Inder seluer ghebaren. 275 Als die riden wil verholen Met wapenen swart als colen Swart was helm ende schilt Die hi aenden hals hilt Sinen halsberch mochtmen louen
[fol. 7r]
280 Swart was den wapenroc daer bouen. Swart was dors daer hi op sat Ende quam enen sonderlingen pat Dwers riden doer den woude Alsen die coninc ghemoeten soude. 285 Segende hem en was in vare Ende waende dat die duuel ware Om dat hi was so swart al Den riken god hi hem beual. Hi pensde in sinen moet 290 Gheualt mi quaet ofte goet: En vlie te nacht doer desen. Ic sel der auonturen genesen. Nochtan weet ic te voren wel Tis die duuel ende niemant el 295 Waer hi van gods aluen yet Hi en ware so swart niet Tis al swart peert ende man Al dat icker aen gemerken can Ic bidde gode dat hi waket 300 Ic duchte dat mi toren naket Dat dese mi niet en scende Ende als hi bet quam ghehende Seghende hi hem ende was in vare Ende waende dat die duuel ware. 305 Ende die swarten ridder heeft vernomen Den coninc teghen hem comen. Pensde hi in sinen sin Dese is verdoelt hier in.
[fol. 7v]
Ende heuet sinen wech verloren 310 Ic mach dat aen hem verhoren Hi salder laten die wapen sijn Die die beste sijn in schine Die ic in seuen iaren sach. Si verlichten als den dach. 315 Van steenen ende goude Wanen quam hi inden woude. Ten was noyt arm man Die sulcke wapen droech an Ende sulc ors hadde bescreden 320 So sterc ende van scone leden DOen si quamen te gemoeten Leden si al sonder groeten Deen besach den anderen wel Mer si en seyden niet el 325 Als hi den coninck was leden Diet swart ors had bescreden: Hilt hi stille ende dochte Wye die ander wesen mochte Waer om dat hi aldus lijt. 330 Ende sijnre talen aldus vermijt Datti mi niet en groete Doen hi mi ghemoete Ende om gheen dinc en vraghet Ic wane dat hi quaet iaghet. 335 Waer ic seker van dien: Dat hi quame om verspien
[fol. 8r]
Datti mi ofte mine Brenghen wilde in pine Teghen den coninc die ic ontrade 340 Hi en lede te nacht sonder scade Wat node soude hi iaghen. Achter bosschen ende haghen Ofti mi niet en sochte Biden heere die mi ghewrochte 345 Hine ontrijt mi te nacht Ic sel proeuen sine cracht Ic willen spreken ende kennen Hy mach sulc sijn ic sel winnen. Sijn ors ende dat hi heuet an. 350 Ende doen met lachter keeren dan Hi es hier comen als een domme Met dien werp hi sijn ors omme Ende volchde den coninc naer Doen hien achterhaelde daer 355 Riep hi lude ridder ontbeyt Waer na ist dat ghi rijt Ic wil weten wat ghi soect Ende iaecht ende roect Eer ghi mi ontrijt van hier r360 Al waerdi noch so fier Ende so diere uwer tale Berechtes mi so doedi wale Ic wil weten wie ghi sijt Ende waer ghi vaert op dese tijt
[fol. 8v]
365 Ende hoe dat v vader hiet En machs v verlaten niet [.]Oen antwoerde die coninc Ghi vraget mi so menich dinc En wistu hoe berechten: 370 Ic heb lieuer dat wi vechten: Dan ic v seide bi bedwanghe So haddic gheleeft veel te langhen Dat mi een man dwinghen soude Van dinghen die ic niet en woude 375 Berechten ten ware mi lief Coemter mi goet af of miskief Wy sullen desen strijt nv scheyden Ende becorten tusschen ons beyden Des conincs schilt was verdect 380 Hi en wildes niet voeren ontdect Om teyken datter aene stoet Hi en wilde niet dat men waer vroet. Dat hi ware die coninck Si worpen omme met deser dinc: 385 Haer orssen sterc ende snel Si waren beyde ghewapent wel. Hare speeren waren sterc Si versaemden in een perc Mit sulcken nide onder hem tween 390 Dat dorssen boghen ouer gaer been Manlic vingen si ten swaerde Als die vechtens begaerde
[fol. 9r]
Si vochten een langhe wile Datmen gaen mochte een mile 395 Die swerte was sterc ende snel Ende sine consten waren fel So dat die coninc was in vare Ende waende dat die duuel ware Hi sloech den swarten opten schilt 400 Dien hi manlic voor hem hilt Dat hi in tween stucken vloech Oft ware een linden loof Die swarte sloech den coninc weder Die swerde ghingen op ende neder 405 Opten helme op die maelgien Datter menich moeste faelgien Daer en was halsberch gheen soe goet Daer en dranc dore dat bloet Doer die maelgien vuter huyt 410 Daer van sloeghen groot gheluyt Die spaenderen vanden scilde daer vloghen. Die helmen op hoer hooft die boghen Ende ontfingen scarde ende vlegghen So scaerp waren der swaerden eggen 415 DIe coninc pensde in sinen moet Dese is te wapene goet Sal ic liden mijns namen Ic souts mi eewelic scamen Nemmermeer en gecreech ic eere 420 Doe sloech hi eenen slach so seere.
[fol. 9v]
Opten swarten die voor hem hilt Dat hien manlic hadde gheuelt Ende vanden ors tumelen dede Tusschen hen beyden en was gene vrede 425 Ende die swarte sloech opten heere Ende sloech enen slach so seere: Opten helm dat hi booch Ende tswaert in twee stucken vloech So anxtelic was die slach 430 Als dat die swarte sach Datti sijn swaert hadde verloren Tfy dat ic ye was gheboren Pensde hi in sinen moet Dat ick leue waer toe ist goet 435 En hadde noyt ongheual Noch nemmermeer en sal Waer mede sal ic nv verweeren. En prise mijn lijf niet twee peeren Want ic ben ydelre hande 440 Doe docht den coninc scande Op eenen te slane die voor hem helt Die sach hi liggen tswaert opt velt In twee stucken ghebroken Pensdi en is niet ghewroken 445 Die eenen wille slaen of deeren. Die hem niet en can gheweeren: Dus hilden si stille int wout. Haer ghepeyns was menichuout
[fol. 10r]
Deen wie dander wesen mochte 450 Byden heere die mi ghewrochte Sprac karel die coninc Ghi en berecht mi een dinc Heer ridder des ic v vraghe. Ghi hebt gheleeft al v daghe 455 Hoe ghi hiet of wie ghi sijt. Ende laet ons corten desen strijt: Mach ic met eeren liden. Ic sal v henen laten riden Als ic uwe name weet. 460 Die swarte sprac ic ben bereet In dien dat ghi mi maket vroet Wat nootsaken dat v doet Dat ghi hier quaemt te nacht Ende wiens toren dat ghi wacht 465 Doe seyde karel die edel man Segt mi tierst ic segh v dan Wat ic hier soecke ende iaghe En derf niet riden bi daghe Ten is sonder nootsake niet 470 Dat ghi mi dus ghewapent siet Ic sel seggen hoet coemt Als ghi mi uwen name noemt Dies sijt seker ende vast Heere antwoerde elegast 475 Dat sprac die ridder herde saen Ten is mi ten besten niet vergaen.
[fol. 10v]
Ic heb goet ende lant verloren Dat ic hadde hier te voren Bi ongheualle als menich doet 480 Soudict v al maken vroet Hoe mine saken comen sijn Eer ic v geseyde den sin Het soude v dencken veel te lanc Mijn gheluc is so cranc 485 Als dit die coninc verstoet. Was hi blide in sinen moet Al haddet al gheweest sijn Tgoet dat vloyt opten rijn. Hi seide ridder eyst v bequame 490 Nv segghet mi uwen name Ende hoe ghi v gheneert By al dat god heuet weert: Ende bi hem seluen te voeren Van mi en en hebdi gheenen toren 495 Ic sal v so vele berechten. Vraechdijs mi sonder vechten Ende sonder euelen moet In dien dat ghi mi maket vroet Nv sijts seker ende vast 500 Heere ic hiete elegast En wil v niet helen Daer ic bi leue moet ic stelen Mer so vele isser an. En steels geenen armen man
[fol. 11r]
505 Die bi sijnre pine leeft Dat pelgrim ofte coopman heeft Dies laet ic hem ghebruken wel Mer ic en verseker niemant el Sint dat ic was gheboren. 510 Ende ic mijn goet had verloren Daer jc bi soude leuen Ende mi die coninc had verdreuen Karel vut minen lande Ic salt segghen al ist scande 515 So heb ic mi onthouden In wildernissen ende in wouden Daer si twalef bi leuen Moetent rike luden gheuen Bisscoppen ende canoniken 520 Abden ende moniken Dekenen ende papen Daer icse can betrapen Ic neme haer goet met liste. En weet so vast en kiste 525 Weet icker goet in Ic brenct in mijn gewin: Ende onder mine ghesellen Wat soudicker meer of tellen Minen list is menichuout 530 Mine gesellen sijn int wout Ende ic voer wt om auenture Ende heb vonden enen sueren
[fol. 11v]
Want ic heb mijn swaert verloreu. En coeser gheen haue voren 535 Ende ict weder hadde gheheel Der slaghen heb ic ooc een deel Meer dan ic ye ghewan Op eenen nacht van eenen man NV segt mi ridder hoe ghi heet 540 Ende die ghene die v veet Is hi van sulker machte Dat ghi riden moet bi nachte En condise niet ghematen: Die ghene die v haten 545 Ghi sijt te wapene so goet Die coninc pensde in sinen moet God heeft mijn bede ghehoort Nv moetti mi beraden voort Dit is die man die ic begheerde 550 Bouen alle die leuen op daerde Mede te varen op desen nacht God heefter mi te poente bracht Nv moet ic liegen door den noot Biden heere die mi gheboot: 555 Sprac die coninc tot elegast. Aen mi hebdi gheleyde vast Ghestade vrient ende vrede Ic sel v seggen mine sede. Wat helpt vrienden verholen 560 Ic heb so vele goets gestolen
[fol. 12r]
Waer ic mitter helft gheuaen Men liet mi waerlic niet ontgaen Om mijn ghewichte van goude root Mar het dede mi den noot 565 Noot breket alle strijt. Nv segghet mi ridder wie ghi sijt Ick sel v segghen minen name Ist v wille ende bequame Ic ben ghehieten adelbrecht 570 Ic pleghe te stelen ouer recht. In kerken ende in cluysn. Ende in alle gods husen. Ic stele alderhande saken En late niemant met ghemaken: 575 Den rijcken ende den armen Ic en achte niet op hoer carmen. En weet gheenen armen man Daer ic mijn ghewin weet an En naem hem lieuer sine haue 580 Dan ic hem die mine gaue Aldus heb ic mi ontdraghen Ende hebbe gheleyt nauwe lagen Om eenen scat die ic weet Mi souts wesen wel ghereet 585 Eer emmermeer morghen vroe Haddicker goede hulpe toe Also vele als ics rochte Ende mijn peert dragen mochte
[fol. 12v]
Die scat is qualic ghewonnen. 590 God en souts ons niet vergonnen Al hadden wijs een deel Di scat leyt in een casteel Daer mi die eyghenoot is cont Al haddens wijs vijf hondert pont 595 Ten mochten niet deeren Dat wi vanden sinen teeren. Laet ons gesellen sijn te nacht Dat wi connen beiaghen Beyt hier ende het sal daghen 600 Dan sel ic deylen ende ghi sult kiesen Dies achter gaet moet riesen ELegast seide waer leit den scat. Lieue gheselle segt mi dat Ende in wat stede 605 Het mach daer sijn ic vare mede Ic wils wesen vroet: Eer ic v volghe eenen voet Doen seide karel die edel man. Ic selt v berechten dan 610 Die coninc heeft so groot een scat Het mochten luttel deeren dat. Vansinen scatte daer hi leghet Als die coninc seghet. Datti hem seluen stelen wille 615 Elegast en sweech niet stille Hi seyde dat moet mi god verbieden
[fol. 13r]
Si en leuen niet diet mi rieden Dat ic den coninc dade scade Al heeft hi mi bi quaden rade. 620 Mijn goet ghenomen ende verdreuen Ic sel hem al mijn leuen Goet vrient sijn na mijn macht. In sijn scade en coem ic te nacht Want hi is gerechtich heere 625 Dade ic hem anders dan eere Ic mochs mi scamen voor gode Men mochs mi gheraden node [.]Ls dit die coninc verstoet Was hi blide in sinen moet: 630 Dat hem elegast die dief Goet gonste ende hadde lief. Hi pensde mochti keeren. Behouden sijnder eeren Hi souden goets so vele geuen 635 Hi souder mit eeren sijn daech op leuen Sonder stelen ende rouen Des mocht men hem gelouen Na dien gepense daer hi in was. Vraechde elegaste das 640 Oft hien yewers wilde leyden Daer si tgoet onder hem beyden: Mochten beiaghen op dien nacht Hi deder toe sijn beste cracht. Gheerne ende sijn behindichede
[fol. 13v]
645 Woude hi hem laten varen mede. ELegast sede ia ic gerne Men weet niet ghi segt in scerne Theggericx van eggermonde Daer moghen wi stelen sonder sonde 650 Die des conincs suster heeft. Het is scade dat gi leeft Hi heeft den menighen verraden Ende ghebrocht in groter scaden Ende ooc mede sinen heere 655 Soudi nemen lijf ende eere Mocht na sinen wille gaen Dat heb ic wel verstaen. Nochtan houti vanden coninc Herde menich scone dinc 660 Beyde borch ende leen Al en haddi toeuerlaet anders geen Het mochten luttel deeren Dat wi vanden sinen teeren: Daer selen wi varen ist v wille 665 Die coninc peynsde ende sweech al stille Na dat daer ghescepen stoet Dat daer ware stelen goet. Al hadden sijn suster gheuangen Si souden node laten hangeu 670 Dus droeghen si ouereen Daer te varen onder hem tween Te stelen eggerics scat.
[fol. 14r]
Die coninc hem niet en vergat HI quamen ghereden op een velt 675 Op haer orssen wel ghestelt Daer vonden si een ploech staen Die coninc beette neder saen Ende elegast reet voren Daer si den wech hadden vercoren 680 Die coninc namt tcouter in die hant Dat hi aen die ploech vant Hi pensde in sinen moet Dit is den ambocht goet Die grauen wil in borghen 685 Hi moeter toe besorghen Sulcke dinc als hem bedorste. Doe sat hi op al sonder vorste. Ende volchdde elegaste Na met sporen vaste: 690 Die een luttel was voren Verstaet so moechdi horen Doen si quamen voor die veste Die de scoonste was ende die beste Die yewaert stoet opten rijn 695 Elegast sprac hier wil ic sijn Nv siet seyti adelbrecht. Wat dunct v ghedaen te recht Ic wil wercken bi uwen rade. Mi ware leet gheschiede v scade 700 Datmen mochte seggen dan
[fol. 14v]
Het quam al bi desen man: Die coninc antwoerde na dier talen En quam noyt binnen der salen Noch inden houe daer ic weet. 705 Het soude mi wesen ongereet Soudicker nv binnen gaen An v seluen moet al staen Elegast seide tis mi lief Sidi een behendich dief. 710 Dat sal ic cortelic verstaen Laet ons een gat maken gaen Inder muer ter goeder vre. Daer wi moghen crupen dore Dit loueden si beyde wel 715 Si bonden hoer orssen snel. Ende ghingen ten muere sonder gheluyt Elegast trec een yser vut Daer hi den muer mit soude picken Doe began die coninc te trecken 720 Tcouter voert vander ploech Doe stont elegast ende loech Ende vraechde waer hijt dede maken Constic tsmeesters huus gheraken Ic dede maken sulc een 725 Dus ghedaen en sach ic noyt gheen Beseghen tot sulcken sticken: Daermen mey doer soude picken Die coninc sprac het mach wel sijn
[fol. 15r]
Ic quam gheuaren opten rijn 730 Dies is leden die derde dach Dat ic voer om mijn beiach Daer moestic mijn yser laten Het ontuiel mi opter straten Daermen mi volchde achter 735 En dorste niet keeren door den lachter: Dus was ic mijns yser aue Ende dit nam ic bider mane Daer ict vant aen een ploech Elegast sprac het is goet genoech 740 Mogen wi daer te punte in geraken Hier na doet een ander maken Si lieten die tale si maecten tgat Elegast voechdent bat Dat hi daer toe dede sine leden. 745 Dant den conic karel dede Al was hi groot ende sterc Hi en conste niet sulc werc Doen si tgat vander muere. Hadden bracht al duere 750 Ende si daer in souden gaen Elegast sprac ghi sult ontfaen. Hier buten daer ic v sel brenghen Hi en woudes niet ghehenghen Dat die coninc binnen quame. 755 So sere ontsach hi hem der onuramen. Hi en dochten geen behendich dief
[fol. 15v]
Nochtan woudi leet ende lief Met hem deylen sijn ghewin Die coninc bleef buten elegast ginc in 760 Elegast conste behendichede. Die hi proefde ter menigher stede Die was minlic ende mate. Hi trac een cruyt vut eenen vate Ende deet binnen sinen monde 765 Die sulc een hadde hi verstonde. Wat hanen craeyen ende honden bilen Doen verstont hi ter wilen An enen hane an enen hont. Ende seide dat die coninc stont 770 Buten den houe in haer latijn Elegast sprac hoe mach dit sijn Soude die coninc sijn hier voren. Ic duchte dat mi naket toren Ic ben verraden na mijn ghedochte 775 Oft mi verleyt alfs gedrochte [.]Legast ginc daer hi den coninc liet: Ter stede daer hi van hem schiet Ende seide hem wat hi hadde verstaen. Hem en bedrogge sijn waen 780 Beyde aen hanen ende aen houden. Diet in haer latijn vonden Dat die coninc ware daer Mer hi en wiste niet hoe naer Doen seyde karel die edel man
[fol. 16r]
785 Wie heuet v gheseit dan: Wat soude die coninc hier doen Soudi ghelouen an een hoen Oft dat een hont bast So en is v gheloue niet vast 790 Mi denct dat ghi mi saghen telt. Waer toe ist goet dat ghi mi quelt V gheloue en is niet vast Nv hoort sprac elegast Hi stac den coninc inden mont. 795 Een cruyt dat daer voor hem stont Ende seyde nv suldi verstaen: So ic te voren hebbe ghedaen. Echter craeyde die hane ende sede Also als hi te voren dede 800 Dat die coninc ware daer. Mer hi en wiste niet hoe naer: Gheselle wat die hane craeyt Ic wilde mijn kele winde waeyt Is die coninc niet hier bi 805 Doe seide karel het fy Gheselle sidi veruaert Ic waende dat ghi coender waert Doet dat ghi seyt laet ons gaen Al soudemen ons heden vaen. 810 Elegast sprac ic sals beghinnen Laet sien wat seldi daer an winnen Elegast eyste sijn cruyt weder.
[fol. 16v]
Die coninc sochte op ende neder Weder ende in sinen monde 815 Merhi verlost ter stonde Hi en mochs vinden niet Die coninc sprac wats mi gesciet Mi dunct ic heb mijn cruut verloren Dat ic had hier te voren 820 Beloken tusschen minen tanden Bi mijnre weet dat mach mi anden [.]Oe loech elegast echt Ende seide steeldi ouer recht Hoe coemt datmen v niet en vaet 825 Telken als ghi stelen gaet Dat ghi leeft is wonder groot Ghi en waert langhe wile doot Gheselle seit hi onuerholen Ic heb v cruyt ghestolen 830 Ghi en weet van stelen niet en hare Die coninc peynsde ghi segt ware Mittien lieten si die tale Gode beual hi al te male Dat hien moeste borghen. 835 Een deel was hi in sorghen Nochtans consti beheyndichede. Daer hi alle die ghene mede Slapen dede vanden sale Ende ontsloot dan al te male 840 Sloten diemen met slotelen sloot
[fol. 17r]
Waren si cleyne ofte groot Ende ghinc ten scatte daer hi lach Eert yemant hoorde of sach Ende haelde ende brochte 845 Also vele als hem goet dochte Doen wilde karel van danen riden. Elegast die hiet hem ontbeiden Hi soude om eenen sadel gaen Die in die camer ware ghestaen 850 Daer eggeric ende sijn wijf in lach: Die scoonste die noyt man sach. Hi en leeft niet die v gheseyde Die verweentheit vanden gereyde Ende ooc aen dat voerboech 855 Es te prisene ghenoech Daer hangen an hondert scellen groot Die alle sijn van goude root Ende clincken als eggeric rijt Gheselle doet wel ende ontbeyt 860 Ic sal hem sinen sadel stelen Al soudic hanghen bider kelen [.]It was den coninc onbequame Hi hadde eer ontbeert der vrame Vanden sadel ende tghewin. 865 Dan elegast keerde weder in: Als elegast quam ten ghereyde Daer ic heden eer of seide Gauen sulc enen clanc
[fol. 17v]
Datter eggeric bi ontspranc 870 Wt sinen slape ende seyde. Wie is daer te minen ghereyde: Hi woude trecken sijn sweert Haddet die vrouwe niet gheweert Die hem seide ende vraghede 875 Wat ware dat hi iaghede Often aluen wilden verleiden. Si namt swaert al mitter scheyden Ende seyde daer en mach niemant in Eomen sijn meer noch min 880 Tis ander dinc dat v deert Si bemaenden ende beswert Dat hi haer seide sijn ghedochte Waer bi dat hi niet en mochte Slapen binnen drien nachten. 885 Daer si consten ghewachten. Noch eten binnen drien dagen Dit began si hem te vraghen. Vrouwen list is menichuout. Sijn si ionc sijn si out 890 So langhe lach si hem an Dat hi haer te segghen began Dat hi des conincs doot hadde ghesworen Ende die te doen waren vercoren. Soude cortelike comen: 895 Hi ghincse haer bi namen nomen Hoe si hieten wie si waren
[fol. 18r]
Die den coninc wilden daren DIt hoorde al elegast. Ende hielt in therte vast 900 Hi pensde hi sout brengen voort. Die ondaet ende die valschsche moort. Si seide mi waer lieuer vele Datmen v hinge bider kele Dan ic dat ghedoghen soude. 905 Ende eggeric sloech soe houde. Die vrouwe voor nase ende mont. Dat haer tbloet ter stont Ter nase ende te monde wt brac. Si rechte haer op ende stac 910 Haer aenschijn ouer tbedde boom Ic wasser bi ende nams goem Ende croper liselike toe. In minen rechten hantscoe. Ontfinct bloet vander vrouwen 915 Om dat hijt wilde scouwen Diet den coninc te voren brochte Dat hider hem voor wachten mochte. Doe seyde elegast een ghebede Daer hi alle die ghene mede 920 Slapen dede ende die vrouwe Ende sprac sijn woert mit trouwe Dat si beyde sliepen vast Doen ontstal hem elegast Sinen sadel ende sijn swaert
[fol. 18v]
925 Dat hi lief hadde ende weert. Ende maecte hem sijnre vaerde Buten den houe tsinen paerde Totten coninc die seere verdochte. Al om tgoet dat elegast brochte 930 Hine hadder niet langher gestaen Hadt na hem moghen gaen So seere was hi vererret. Hi vraechde waer hi had gemerret Elegast seide en mochs niet. 935 Bi al dat god leuen liet Tis wonder dat mi thert niet en breect: Vanden rouwe die daer in steect Si en breect nemmermeer. Door rouwe noch door seer 940 Dies ben ic seker te voren. Si heeft so groten toren Gheselle seiti dits tghereyde Daer ic v heden of seide Dit hout ic sal gaen 945 Eggeric sijn hooft of slaen Of doden met eenen kniue Daer hi leyt bi sinen wiue Dat en lietic om al dat gout Dat die warelt inne hout 950 Ic sel weder keeren schiere Doen bemaende die coninc diere Dat hi hem seide door wat sake
[fol. 19r]
Hi ware so seere tongemake En sidi niet al gesont 955 Ende hebt wel .x. hondert pont Ende tgereyde daer ghi om ghinct Ay heer het is al ander dinc Dat mijnre herten deert Ende minen droeuen sin verteert 960 Ic heb minen heer verloren Ic hadde toeuerlaet te voren Te comene te minen goede Ende te verwinnen mijn armoede Mijn heer sel steruen morgen vroe 965 Ic mach v seggen hoe Eggeric heeft sinen doot gesworen Doen wiste karel wel te voren Dat hem god te stelen ontboot Om te bescudden vander doot. 970 Hi danckes oetmoedelike Gode van hemelrike [.]Oe antwoerde die coninc saen Hoe so waendi dan tontgaen Of ghien staect mit eenen kniue 975 Daer hi leit bi sinen wiue Thof selde verstormen al Ghi en had meer dan gheual Ghi sout saen hebben vercoft Ende v lijf den eynde brocht. 980 Soudi v worpen inden noot
[fol. 19v]
Sterft die coninc so is hi doot Wat talen souder of wesen Ghi sout des rouwen ghenesen Dit seidi doer behendichede 985 Om elegast te proeuen mede Nochtan wasser een ander an. Hi hadde gherne gheweest van dan Dlanghe letten was hem leet Elegast antwoerde ghereet 990 Bi al dat god leuen liet Waerdi mijn gheselle niet. Ten bleue te nacht onghewroken. Dat ghi hebt so na ghesproken Den coninc karel minen heere: 995 Die waerdich is alder eere. Biden heere die mi ghewrochte Ic sel vorderen mijn gedochte. Ende wreken minen toren. Tconincs doot is ghesworen 1000 Eer ic vander buerch scheide. Gaet mi te lieue of te leyde Die coninc peynsde dits mijn vrient Al heb ics qualic op hem verdient Ic salt beteren mach ic leuen. 1005 Hi sal verwinnen al sijn sneuen. Gheselle ic sel v wisen bet. Hoe ghien brenghen selt int net Eggericke van eggermonde
[fol. 20r]
Rijt inder morghenstonde 1010 Totten coninc daer ghien vint. Vertelt hem ende ontbint Die ondaet ende die moort Als hi sal horen v woert Ghi selter bi versoenen al 1015 V loon en sel niet wesen smal. Ghi moghet riden bi sijnre siden Alle v daghe ende v tiden Of ghi sijn broeder waert. So langhe als v god ghespaert. 1020 Elegast seyde wats mijns gheschiet En come voor den coninc niet. Die coninc is te mi so gram Om dat ic hem eens nam Van sinen scatten sulc en scaerden 1025 Dat cume gedroech twee paerden Ic en come niet daer hi mi saghe. Noch bi nachte noch bi daghe. Dats pine teghen spoet Wil ic v segghen wat ghi doet 1030 Sprac karel die edel man Rijt wech in uwen dam. Daer ghi liet v ghesellen Nv sal ic v vertellen Voert voor v ons beiach 1035 Tot morghen opten dach Dan deylen wi mit ghemake
[fol. 20v]
Ic sal bode sijn vander sake Totten coninc daer icken weet Sloech men doot het waer mi leet 1040 MIt deser talen dat si schieden. Elegast voer tot sinen lieden Daer hise liet inden dam. Ende karel die edel man. Voer tynghelem in sijn casteel 1045 Sijn herte was sonder riueel Datten die gheen wilde verraden. Die hem soude staen in staden Soude recht na rechte staen Noch stont die poorte ontdaen. 1050 Ende sine lieden sliepen alle Hi bant dors opten stalle. Ende ginc ter cameren daer hi lach: Eert yemant hoorde ofte sach Hi hadde sijn wapen af ghedaen 1055 So was die wachter gestaen. Ter hoger tinnen blies den dach Diemen scone verbaren sach Doen wert in wake menich man Dien god den slaep seynde an 1060 Doe die coninc stelen voer Dat was hem een scone boer: Doe seynde karel die coninc Om eenen sinen camerlinc Om sinen verholen raet
[fol. 21r]
1065 Ende seide hoet met hem staet Dat hi wiste wel te voren Dat sinen doot ware ghesworen Van eggheric van eggermonde Die comen sal in corter stonde 1070 Met alder macht vanden lande. Om hem te doene scande Als te nemen sijn leuen. Dat si hem goeden raet geuen Dat hi behoude sijn eere 1075 Ende daer toe haren gherechten heere. [.]Oe seide die hertoge van baynier Laetse comen si vinden ons hier Het sel den menighen costen tleuen Ic sal ons goeden raet gheuen 1080 Hier is menich sterc fransoys Wt vrancrijc ende baloys Menich ridder menich seriant: Die mit v quamen hier int lant. Si selen hem wapenen alte male 1085 Ende trecken in die hoghe sale. Ende ghi selue heer coninc Sult ghewapent staen inden rinc. Die v daer slaen wil of deeren Wisellen wel weeren 1090 Dbloet sel hem lopen ter sporen Ende eggheric als te voren Desen raet dochten wesen goet.
[fol. 21v]
Si wapenden hem metter spoet Alle die daertoe dochten 1095 Ende wapenen dragen mochten Beyde cleyn ende groot. Si duchhen swaren wederstoot. Eggeric was van groter macht. Ende alle die hadden cracht 1100 Weder ende opten rijn Woude in sijnre hulpen sijn Men dede ter poorten .lx. man Gewapent ende halsberch an. Doen eggerics lieden quamen geuaren 1105 In tconincs houe met scaren Ontdede men die poorte wide Ende lietse alle door liden Doen si quamen int hof Dedemen hoer cleeder of. 1110 Men vant naest haren liue Witte halsberghe scarpe kniue Die ondaet was openbaer Men leydse geuangen daer Altemet dat si quamen 1115 Tot datmense had benamen Eggeric quam geuaren Al mitter lester scaren Daer alle die moort aene stoet Doe hi gebeet was te voet 1120 Ende waende gaen in die sale
[fol. 22r]
Slootmen die poorten te male Men vincken als dander dede Men vant gewapent sine leden. Bat dan yemant die daer was: 1125 Men leyde hem in dat pallas Voor den coninc sinen heere. Dat mochti hem wel scamen seere. Die coninc leide hem vele te voren. Hi en woudes een niet horen 1130 Hi lochende der ondaet Ende seide heer coninc hebt beteren raet Dadi mi lachter onuerdient Ghi hadt verloren menigen vrient. Ghi en waret ooc niet so coene 1135 Noch geen uwer baroene Die mi op dorste staden Dat ic v hadde verraden Voor yemant dies begaerde Ic daet hem lochenen mitten swaerde 1140 Of mitten oerde van minen spere Nv come voort dies begheere Als die coninc verstoet. Was hi blide in sinen moet Ende seynde om elegaste 1145 Boden na boden vaste. Daer hi was inden woude Ende ontboot hem herde houde Ende vergaf hem alle misdaet
[fol. 22v]
In dien dat hi den camp bestaet. 1150 Tegen eggericke Hi souden maken rike Die boden en lieten niet Si deden dat hem die coninc hiet Si voeren tot dien stonden 1155 Daer si elegast vonden. Dat hem die coninc beual Seiden si elegast al Die seere verblide vanden woerde: Als hi die nieumare hoorde 1160 Hi liet leggen sijn ghereyde. Sonder eenich langher beyden Dat hi eggericke stal Hiet hi ende beual Hi swoer bi sijnre kerstenhede 1165 Waer hem god sculdich een bede Hi en begeerde ander goet: Dan hi den camp vechten moet. Ende sinen gherechten heere Om te behouden sijn eere. 1170 Si voeren wech metter spoet. Doen elegast die ridder goet Quam in des conincs sale Nv moechdi horen sine tale HI seide god hoede dit ghesinde 1175 Den coninc ende dat ic hier vinde Mer eggeric en groetic niet
[fol. 23r]
God die hem crucen liet Om onsen wille vele vermach Die late mi sien op desn dach 1180 En maria die maghet soete Datmen te winde hanghen moete Eggheric van eggermonde Mochte god doen sonde So heeft hi sonde ghedaen 1185 Dat hi der galgen is ontgaen Om dat hi swoer mijns heeren doot Sonder bedwanc oft noot Als dit elegast hadde gesproken Eggeric hadt gerne ghewroken. 1190 Mer hi en hads die macht niet Daer was menich die hem liet Die coninc antwoerde daer of Sijt willecomme in mijn hof Nv vermaen ic v bi alle dien 1195 Dies god van sonden plien Dat ghi segt ende brenct voort: Die ondaet ende die moort Van eggeric die ghi hier siet Dat en laet door niemant niet 1200 Ghi en segt waer ende niet el Hoe die auentuer geuel. Elegast seide gerne Mi en staets niet tontbeerne Ic ben seker wel te voren.
[fol. 23v]
1205 Dat eggeric heeft v doot gesworen Ic hoordet hem seggen daer hi lach. Ende gaf sinen wiue enen slach. Dat sijt dorste anden Daer haer bloet ten tanden. 1210 Ter nase ende ter mont vut brac Si rechte haer op ende stac Haer aenschijn ouer tbedde boom Ic was daer ende nams goom: Ende croper liseliken toe 1215 In minen rechteren hanscoe Ontfinc ict bloet vander vrouwen. Doen liet hi den coninc scouwen. Ende hem allen diet wilde sien Dorste eggeric lochenen van dien. 1220 lc dade hem lien der ondaet. Eer die sonne onder gaet En moget ontseggen camp noch strijt Die verdachuaert inden crijt Ter warelt gheenen man 1225 Dis v wille staden an Die coninc antwoerde daer na Bi mine wet ghi seght waer Soudicken voeren na recht Ic deden slepen eenen knecht 1230 Ende hangen bider kelen. Doen ghinc met eggeric vuten spele Ende peynsde in sinen moet.
[fol. 24r]
Na dat ghescepen stoet Beter is camp dan hals onttween 1235 Int hof en was man gheen Diet spreken dorste siere vromen Dus wert den camp an ghenomen Een luten nader noenen Die coninc ontboot sijn beroene 1240 Dat si ghewapent te velde waren Hi en wildes camps niet ontbaren Hi hiet den camp ghereyden Ende bad god dat hi moest scheiden Den camp ende tgheuechte 1245 Na reden ende na rechte Die coninc trooste elegast wel Ende seide verghinge wel sijn spel. Ende behilti sijn leuen Hi souden sijnder suster geuen 1250 Die eggeric hadde te voren Die sijn doot had ghesworen [.]En sloech coerden opt velt Daer menich man ghewapent helt Een luttel voor vespertijt 1255 Elegast quam eerst int crijt Om datti aen legger was Hi beette neder int gras Ende viel in knien ghebede Ende seide god doer v goedertierenhede 1260 Ic come v heden te ghenaden
[fol. 24v]
Van allen minen misdaden. Die mi ye gheuel Ic kenne mine misdaet wel Oetmoedich god diet vermach 1265 En wreect niet op desen dach. An mi mine sonden Doer v heylighe vijf wonden. Die ghi ontfinct doer ons misdaet. Hebt heden mijns raet 1270 So dat ic niet en sterue. Noch inden camp en bederue Ist dat mi die sonden niet en slaen So waen ic wel van hier ontgaen Volmaect god door v doghet 1275 Ic biddu dat ghi mi verhoghet Ende maria soete vrouwe Ic wil v dienen mit rechter trouwe. Ende nemmermeer voort an En werdic rouer noch scat man 1280 In wildernissen ende in wouden Mach ic hier mijn lijf behouden. Doen hi eynde sijn ghebede. Seghende hi alle sine lede Scone mit sijnder rechter hant 1285 Seghende hi sijn ridders ghewant Ende seghende dors dat voor hem stoet Ende bat gode dor oetmoet Dat hem draghen moest met eeren
[fol. 25r]
Ende vuten campe laten keeren 1290 Met dat hi die tale seyde Sat hi op in sijn ghereyde Ende hinc den schilt ter luchter side Nv naket eenen groten stride Hi nam in die hant dat speere: 1295 Ende eggeric quam met grooter geere Ten crite wert ghewapent wel Die seere was int herte fel Hi en seide noch en dede. Te gode waert gheene bede 1300 Hi sloech met sporen vaste: Ende reet op elegaste Ende elegast op hem weder Die eggeric stac doer tleder Vander curien mit gewelt 1305 Datti neder viel opt velt Vanden orsse op daerde Eggheric vinc ten swaerde Dat hi trac vuter scheyde Ende seide nv sal ic v doden beyde 1310 Elegast v ende v paert Ten si dat ghi ter vaert Neder beet op die moude So mach v ors dlijf behouden Hets so sterc ende so groot 1315 Het waer scade sloech ict doot Die menighe soudt beclaghen
[fol. 25v]
Moechdi v lijf ontdragen So behoudi v paert Elegast sprac ter vaert. 1320 En ware dat ghi te voet sijt Ic soude corten desen strijt En wil v niet te voete slaen: Ic wil prijs an v begaen Al souts mi sijn te wors 1325 Nv sit weder op v ors Laet ons vechten ridder wise Ic heb lieuer datmen mi prise. Dan ic v sloeghe bi rampe Al soudic bliuen inden campe 1330 DIt was den coninc karel leet Dat elegast so lange meert. Ende eggericke spaert Eggeric vinc sijn ors ter vaert Doe elegast die tale seide 1335 Sat hi op in sijn ghereyde Doen verhief daer een strijt Tot langhe na verpertijt En quam niemant daer hi sach Noyt op eenen dach 1340 So fellen strijt tusschen hem tween Als si hadden al in een Dats loghene ne geen Doe seide die coninc van vrancrike God also gewaerlike
[fol. 26r]
1345 Als ghi hier moghende sijt So moetti corten desen strijt Ende dit lange gheuechte Na redene ende na rechte Elegast hadde een swaert 1350 Het was sijns gewichte waert Van ghemale goude root Elcke man te sijnre noot Die coninc hadt hem gegeuen Elegast die heuet verheuen: 1355 Ende sloech eenen slach so seere [de verzen 1356-1372 ontbreken]
[fol. 26v]
1373 Daer en halp saec noch bede Elegast bleef inder eere 1375 Dies dancti onsen heere. Die coninc gaf hem eggerics wijf. Si waren tsamen al haer lijf Dus moet god al onse saken Voor onse doot te goede maken 1380 Des gonne ons die hemelsche vader Nv segghet amen alle gader:

Karel ende Elegast

Karel ende Elegast

die historie van coninck karel ende van elegast

die historie van coninck
karel ende van elegast