Lanceloet en het hert met de witte voet

auteur: anoniem Lanceloet en het hert met de witte voet

editeur: Maartje Draak

bron: Maartje Draak (ed.), Lanceloet en het hert met de witte voet. Martinus Nijhoff, Leiden 1984 (zevende druk).

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet



[p. 33]
tekstkritische noten
[De tekst] Nu latic dese tale wesen-5: +Ende sal vorward tellen nu-4 Van ere joncfrouwen, dat secge ic u,-3 Die boetscap brachte ins conincs hof-2 Daer prijs an lach ende groten lof.-1:
[Lanceloet en het hert met de witte voet] Daventure vertellet, twaren:1 Doe di heren wech waren Ende die hof gesceden was2/3: (Daer ic hier vore nu af las),4: 5 Quam ene joncfrouwe gereden daer. Een wit hondekin liep haer naer.6 Ende tirst dat si int hof quam7 Ende si den coninc Artur vernam,8 Sprac si na haer lans wise:9 10 ‘Dat u God lone van paradise Die geweldech es alre sake.10/11: Her coninc, doet horen mine sprake,12 Hort nu mine aventure meest.13 In dit lant staet een foreest14
[p. 34]
tekstkritische noten 15 Bi enen sconen gronen dale -15 Dat suldi nu bekinnen wale.16: Dit foreest es beloken al17 Tuscen II berge in een dal. Daer ombe gaen hoge mure.19 20 Ic waent hem soude werden te sure Dire met crachte in comen soude,20/21: Sonder tenen inde vanden woude22 Daer een wiket staet harde clene.23 Te dire stat ende el ne gene24: 25 Machmen in dat foreest comen,25 Eest alsict hebbe vernomen.26: Ende beneden op ene rivire27 Staet menech boem goet ende dire28 Daert bi doet wesen soete.29: 30 Een hert met enen witten vote Es meester vanden watere al31 Ende vanden foreeste dat staet int dal. Vort so bliken optie berge33 Die lyone groet alse dwerge34 35 Die den hert alle wachten.35 Het doet daer quaet ieman vernachten:36: Nacht ende dach sijn si gegar.37
[p. 35]
tekstkritische noten Mi ware leet waeric gespar Jegen hen: si sijn soe fel -38/(39):39 40 Dat wanic weten harde wel.40: Her coninc, gine hebt niet vernomen41 Op wat saken ic hier ben comen.42 Die gene die mi hier heft gesant,43 Si es coninginne in haer lant 45 Ende van menegen riddere vrouwe.45 Ic daert wel nemen op min trouwe46: Dat si hevet in haer bedwanc47 Drie coninge al sonder wanc48 Die gereet tharen dienste sijn.49 50 Si es scoenre dan dat sonnescijn50 Beide van hude ende van hare.51: Oec en werd nieman geware52 Dorperheit an hare en twint.53 Si es een utermaten scone kint54 55 Ende wel uten rike geboren.55 Bi harre cronen heeft si gesworen56 Dat si nembermer name man,57 +En si die hare gebringen can58: Vanden hert den witten voet. 60 Hine es te winne niet so goet.60:
[p. 36]
tekstkritische noten Soe wien die den lyoen slaet:61: Eer hi den hert oec gevaet,62 Hi moet di jacht en stic herden.63: Hi saelt hem te sure laten werden.64 65 Die daer nu varen woude:65: Siet hier dit hondekin, datten soude Leiden optie rechte slage67 Int foreest daer die hert lage68 Ende inne wandelinge es meest.’69: 70 Keye sprac: ‘Sem mi di heilegeest,70 Joncfrouwe, geeft mi dat hondekin. Ic sal ember die gene sijn72 Die varen sal alre eerst Proven tgeval in dat foreest.’74 75 Die joncfrouwe was blide ende vroe75 Ende liet gene hondekin alsoe76 Met Keyen bliven in dat hof. Met bliscepen nam si orlof.78 ¶ Des ander dages vele vroe -79 80 Eer die joncfrouwe daer quam alsoe -80 Soe was Keye te hove comen,81 Want gi hebt wel hier vore vernomen
[p. 37]
tekstkritische noten Dat hi qualike te hove was.83: Nu was hi versoent, sijt seker das,84 85 Want sijn vrouwe die coninginne Haddem gemaect pays ende minne86: Jegen den coninc ende Waleweine. Dus es hi weder comen te pleine88 Ende heeft dat hondekin genomen, 90 Ende des ander dages comen Daer hi messe heeft gehort.90/1: Daer na quam hi alsoe vort Dat hi hem wapende ende reet dane,93 Ende thondekin liep vor hem vast ane94 95 Ende Keye volhden vaste naer.95 Die dach was scone ende claer.96 Die vogle songen in dat wout Ende optie eerde menechfout;98 Ende een lettel vore middach 100 Keye doe ene rivire sach100: Die wide was ende bodemloes,101 Daer hi over moeste altoes102 Oft hi gedoen conde niet bat.103: Die hont en sochte geen gewat104 105 Ende vloech over alse een vogel.105:
[p. 38]
tekstkritische noten Keye kerde ombe den togel106: Ende reet weder thusward.107 Dat hondekin swam onvervard108 Weder over dwater wijt. 110 Tuschen hen tween was een strijt.110 Doe hi sach dat dede keer,111: Doe ward Keyen therte seer112: Welc sine onscout mochte sijn.113: Doe pensdi dat hi thondekin114 115 Met sinen swaerde soude slaen115 Ende secgen dat hem ware ontgaen.116 Al was Keye een deel verbolgen,117 Hine condet niet achter volgen:118 Als hi sijn ors nam metten sporen119 120 +Liep dat hondekijn ember voren.120 Dit soe herdi alden dach121: Onthier ende hi die borch sach122 Daer Artur sijn hof hilt.123 Doe liet hi in sinen scilt124 125 Sijn hoeft jamberlike hangen.125 Her Walewein quam daer gegangen126 Grotelike houdende sijn spot.
[p. 39]
Keye sprac: ‘Soe hulpe mi God: In was henen niet verre,129 130 Doe quam mi an - des benic erre -130: Ene siecheit harde groet.131 Doe moestic keren dor di noet.132 In dorste vorder varen niet,133 In wiste wat mi was gesciet.’134: 135 Nu latic van Keyen bliven135: Ende sal u van Lancelote scriven. Ons telt vort die aventure137: Dat Lanceloet ter selver ure138 Int hof was onlange comen.139 140 Doe hi dese mare heeft vernomen140 Sprac hi al onverbolgen:141 ‘Bi mire trouwen, ic wille volgen Desen hondekine sonder waen.’143 Sinen knape riep hi saen144 145 Ende dede sine wapine bringen daer naren,145 Ende haeste hem als di wilde varen Bejagen prijs ende lof,146/7: Ende ruemde Arturs hof.148 Hi was vro ende blide.149 150 Nu waest in dien tide150 Dat coren bloide op dat velt.151 Hi reet singende sinen telt,152
[p. 40]
Niet te sere no niet te sachte.153 Sijn sin ende sine gedachte 155 Wisten niet waer dat hi soude,155 Maer waer dat hondekin woude Lopen, dien volgede [hi saen -]157 Dat horic secgen [sonder waen.]158 Hine hilt wech [no strate daer;]159 160 Hi reet met gr[oter spoede naer.]160 Hine hilt en g[ene raste al]161: Onthier ende [hi vernam dat dal]162 Daer hi quam op [die riviere.] Doe sach hi dat [hondekin sciere]164 165 Int water spranc op[penbaer.]165 Doe volgede Lanceloet [hem naer]166 Ende gaf den orsse to[gels genoech;]167 Genindelike hi in sloe[ch]168: Ende reet over dwater [harde groet.] 170 Doe soe beette Lanceloet170: Neder in dat grone g[ras] Ende beide dat hi dro[ge was,]172 Hi ende sijn ors oec beide. Doe verleidi sijn gereide174: 175 Ende sat op al onvervard175 Ende voer henen ten foreeste [ward.] Die wech was langer dan min [tale,] Des mogedi mi geloven wal[e.]178:
[p. 41]
tekstkritische noten Dus reet hi vort ende vernam179 180 [Da]t foreest daer hi gereden quam.180 Eer hi int wiket conde comen,181 +Hebbene die lione vernomen:182: Met crachte hebben sine bestaen.183 Genindelijc werdi hem saen184: 185 Optie lione met sinen swerde, Want hi haers sere begerde.186: VII lione waren daer doe -187: Hord, ic mach u secgen hoe,188: Wildi die redene daer af horen.189 190 Een riddere hadde geweest te voren Dire drie hadde geslegen doet.191 Hi werde hem als dijs hadde noet;192: Nochtan moesti tachterst sterven193 Ende sijns lives derven.194: 195 - In segt over waer niet vort, Maer also alsict hebbe gehort Soe darict u vertellen wel. -195/7: Lanceloet, die riddere snel, Sloech mengen slach optie lione,199 200 Die hem wreet waren ende cone200: Ende die hem niet en vermeden. Onder hen quam hi daer gereden,
[p. 42]
tekstkritische noten Sere slaende ende met nide.203 Doe ontfinc hi in weder side204 205 Drie wonden groet ende wijt; Doe ward hem in nerst di strijt.206 ¶ Doe ginc hi hem met crachte weren:207 Hi sach wel hine const ontberen208 Langer niet te sire eren. 210 Hi was die niet conste keren No vlien daer hijs hadde noet;210/1: Mettien sloech hire III doet.212 Die andere waren hem wreet213 Ende daden hem pine ende leet,214 215 Ende leverden hem wiges gnoech215 Onthier ende hise alle versloech.216 Doe si doet inden sande lagen, Began hi sine wonden clagen;218 D[oc]h dancti Gode sere das219: 220 [Dat hi] levende bleven was [Jegen lio]ne harde wreet221: [Daer hi lan]c vore street.222: [Hadde hi ni]et so starc gewesen, [Hine hads nie]t mogen genesen.224: 225 [Hi ginc daer sij]n part stoet225 [Ende sette i]nden stegereep den voet.226 [Al was] hi gewont ende moede,
[p. 43]
tekstkritische noten [Hi gi]ncker op met groter spoede [E]nde reet daerna int foreest. 230 [S]ijn ongemac was hem meest.230: [H]i horde vanden voglen di lude.231 [D]en roeke vanden soeten crude232 Dies daer vele was int wout,233 Maketde sine herte bout.234 235 ¶ Hi reet weder ende vort.235 Menege stemme heft hi gehort Van voglen die hem wel bequamen237 Ende sijns leets en deel benamen.238: Hier ende ginder nam hi goem,239 240 Ende onder enen groffels boem240 Hi den hert doe licgen sach. +Nu hort wies Lanceloet doe plach.242: Hi nam dat ors metten sporen; Die hert saget ende liep voren244 245 Ende Lanceloet volgede hem naer, Al was hi moede ende swaer.246 Dat hondekijn liet na gaen.247: Eer hijt wiste hattene gevaen;248: Ende doent den hert hadde gevelt,249 250 Reet hi harder dan den telt250
[p. 44]
Ende beette neder op dat gras.251 Des wits voets hi girech was252 Ende snetene af met sinen swerde.253 Doe viel hi neder an die eerde: 255 Hine conste doe gestaen niet.255: Mettien hi enen riddere siet256 Comen op een ors groet. Doe so bat heme Lanceloet258: Dat hi tote hem daer quame 260 Ende hi den witten voet name, Ende hi hem gelove daer op trouwe261: Dat hine vore der joncfrouwe262: Ende hi hare oec secgen soude263 Dat hi lage inden woude264 265 Gewont wonderlike onsochte.265: Hi soude comen so hi irst mochte266 Ende si nembermer man ne name267: Vor dat hi tote hare quame. ‘Segt hare dat si wel doe269 270 Altoes beide spade ende vroe.270: Ic heb mi gepient so sere271: Om die doget ende om die ere272 Die ic van hare hebbe gehort.’ Mettien stac hi die hant vort274 275 Ende gaf den riddere den voet. Hem hadde geweest alse goet276:
[p. 45]
tekstkritische noten Haddine hem gegeven niet.277 Dinc die sal sijn ende met gesciet Die moet ember ten inde comen.278/9: 280 Alsi den voet heeft genomen280 Nam hi sijn swerd ende Lanceloet sloech Dat hijt qualike verdroech.282: Hi dede ene dorperlike daet -283 Hads gemogen wesen raet! -284: 285 Ende bejagede lettel ere.285 Hi vantene gewont ende wonden mere286 Ende loende hem met quade goet,287: Alsmen heden dages doet288 Ende heft gedaen menechwarf.289 290 God die nie en verstarf290: Mote alle die bose scrinken,291 So dat si hen moten bedinken292 Ende alle haer quaetheit laten293 Ende werken bi rechter maten.294 295 ¶ Die riddere die fel was harde sere,295 Doe hi gewont hadde den here296 - Soe dat hem dochte dat hi daer bi297 Sterven soude - doe voer hi Al daer doe woende die coninginne. 300 Hi was van herten ende van sinne
[p. 46]
Utermaten ende sere vroe301 Dat hem comen was alsoe:302: +Hi waende doe wel here wesen.303: Maer eer die rime werd gelesen304 305 Soe sal hi ondervinden wel Oft hem iet beteren sal sijn spel.306: ¶ Wat hulpet dat ict lanc makede?307 Alse die riddere der borch nakede308 Ende hi daer vore gereden quam, 310 Een garsoen sijn ors nam310 Ende leidet daer mens wale plach.311: Hoe blide hi was doe hi dit sach. Selve ginc hi in die zale313 Daer hi was ontfangen wale 315 Van ridderen ende van joncfrouwen Diemen daer menege mochte scouwen. Selve die joncfrouwe quam vort gegaen,317 Dine wel daer wilde ontfaen318 Om dat hi hare vremde was.319: 320 In enen boegard op dat gras320 Ginc si doe entie riddere mede.321 Nu hort wat hi doe dede. ‘Joncfrouwe,’ seit hi, ‘gi hebt gesworen Vor hen allen die tuwen rike horen324: 325 Dat gi nembermer nemet man En si die u gebringen can Vanden herte den witten voet.325/7:
[p. 47]
Nu sietene hier ende doet328 Al uwen wille nu daer bi.329: 330 Ic wanne quite ende vri330 Met minen swerde optie lyone Die mi fel waren ende cone.332: Te rechte hebbic u gewonnen.333 Alle die gene dies mi veronnen334 335 Moten hebben quade aventure -335 So sere es hi mi worden te sure.’336: ¶ Doen dit die joncfrouwe verstoet,337 Si nam orlof ende op stoet338 Ende seide si wils hebben raet.339 340 Mettien si in die camere gaet.340 ‘Ellindech wijf, wats mi gesciet?341: Nu ne an mi God der eren niet!342: Wat eest datmen mi doet verstaen -343 Wat hebbic, arm wijf, mesdaen 345 Jegen Gode onsen here?’ Si weende utermatene sere Ende clagede doe haer ongeval.347 ‘Here, es dit mine bede al348: Die ic oit bat spade ende vroe:349 350 Dat mi Got [enen man] sinde toe350 Daer ic vroilijc met leitde minen tijt?351: Ic wane in die werelt wijt
[p. 48]
En es nu so leeliken niet.353: Wats mi arme nu gesciet!354: 355 Hine scient van gere groter daet:355: Hi es so leelijc ende oec quaet.356 Het doet mi ongeval, en trouwen.’357: Mettien vernament die joncfrouwen Ende quamen tot hare gegaen 360 Doe sise wenende sagen staen.360 Si spraken doe alle an hare: Wat si hadde ende wat har ware.362: Si seide: ‘Gi selet weten wel.363: +Sagedi nu genen riddere fel364 365 Dien ic soe wel dede ontfaen? Mi donct het es alsoe vergaen:366: Hi heeft hier bracht den witten voet. Ic bidde u dat gi wel doet Ende gi mi gevet goeden raet.368/69: 370 Gi moget wel sien hoet mi staet.’370 Ene joncfrouwe die stont bi hare, Si seide: ‘Joncfrouwe, nu nemet ware:372 Onse raet en can gehelpen niet.373 Het ware goet datmen siet 375 Ende men sinde om uwe man374/5: Ende dat si u geraden dan. Dat donct mi alre best gedaen.’ Die joncfrouwe seide doe saen:378
[p. 49]
‘Ic wille sinden dan alte hant379 380 Om al mine ridders in min lant, Dat si comen haestelike Alle die horen te minen rike:382: Daer ware sere hars te doene.’383: Daer quam doe menech ridder coene 385 Ende oec menech jongelinc - Eer die sonne onder ginc Ende des ander dages vele vroe.387 Ic horde secgen dat quamen doe LX hondert niet min een389: 390 Die van hare hilden leen. Daer quamen oec III coninge gecroende391: Eer di sonne den dach verscoende,392: Ende met hen so menech man Dat icse niet genomen ne can.394 395 Si beetten ende gingen in die zale.395 Die joncfrouwe ontfincse wale.396 ¶ Doe deetse die coninginne saen Int vrijthof te gadere gaen;398 Met hen die gene die si wouden399 400 Ende die si waende dat haer souden Geraden dbeste dat si consten,401: Ende die haer alles goeds onsten402: Ende die si oec getroude wel,403 Deet sire gaen ende nieman el.404: 405 Met hen ginc si inden boegart.
[p. 50]
tekstkritische noten Die coninge spraken te hare ward: Wat si gebode ende wat si woude? Si seide dat sijt hen secgen soude. ‘Hier es comen nu tote mi 410 Een riddere, in weet wie hi si,410 Ende heeft hier bracht den witten voet - Het heefter menech riddere goet Sijn lijf daer ombe verloren -.413 Hi heeft mi geleit te voren414 415 Dat hine met stride gewonnen heft.415 Eest waer dat hi mi segt,416 Sone gewinnic nembermere417 Noch bliscap noch oec ere: Hi es soe leelijc ende oec quaet.419: 420 Hier op willic hebben raet.420 Al ware hi te manne gename,421 Godweet het ware ombetame422 Dat hi u alre here soude sijn.’ Doe antwerde daer een coninc fijn:424 425 +‘Joncfrouwe, u tale hebwi vernomen.425 Men doe ons hare den ridder comen426 Ende alse wi horen sine tale Soe selewi u geraden wale.’428 Doe riepmen den riddere ende hi quam; 430 Ende done die Joncfrouwe vernam,430
[p. 51]
Begonste si te weenne sere Ende seide: ‘Willecome, here.’ Hi antwerde hare doe met sinne.433: Ay hoe serech stont di coninginne:434 435 Dat sine daer nie gesach,435: Dat was haerre herten en swaer slach.436 ¶ Daer stont een coninc die wel onste437 Sire vrouwen, ende hi begonste Den riddere saen te vragene doe: 440 Op wat saken ende hoe440 Hi te hove ware comen. Alst die riddere hevet vernomen,442: Hi seide: ‘Here, in onse lant Es menegen riddere wel becant 445 Ende daer loept oec die niemare,445: Dat dese joncfrouwe alsulc ware446 Dat si niet huwen ne mochte En ware an dien di haer brochte448: Vanden hert den witten voet. 450 Mijn vader es een ridder goet Ende hiet mi dat ic varen soude451 Den hert jagen inden woude. Des benic nu te hovede comen.453: Den hert hebbic sinen ganc benomen454 455 Ende hebbe hier sinen voet brocht Dien menech riddere heft becocht.456: Trecht daer af willic daer bi,457 Want hi te sure es worden mi.’458:
[p. 52]
tekstkritische noten ¶ Doe die coninc dit verstoet,459 460 Pensde hi in sinen moet460: Dat wel waer mochte wesen.461: Hi seide: ‘Joncfrouwe, hort na desen.462 Onse raet ende onse macht463: Dats datment verste XIV nacht.464: 465 In canre niet beters toe gesien -465: Hier binnen so mach vele gescien.’466: Den riddere doe evele behagede467 Datmen den verst so lange dagede:468: Hi wiste wel dat hem quaet ware469 470 Ende was daer omme te meer in vare.470 Die verste die moeste sijn alsoe;471: Dies was die joncfrouwe blide ende vroe.472 Sine liet geen hof sceden niet;473: Dat si wilde ende dat si hiet474: 475 Dat was scire daer gedaen.475 Nu latic dese tale hier staen476 - Ende late dese heren dus daer bliven - Ende sal van Waleweine scriven. Daventure doet ons cont479: 480 Dat Walewein ter selver stont480
[p. 53]
tekstkritische noten Sere dochte dat Lanceloet481 Ware nu in groter noet, Om dat hi daer af niet vernam Noch en gene boetscap quam.483/4: 485 Hi was te Kardole binnen485 +Met Arturs wive, der coninginnen, Ende die coninc hine was daer niet.487 Mettien hi enen knape siet;488 Tote hem riep hine doe saen:489 490 Hi hietene om sijn ors gaen490: - Dit was eens margens vroe -.491 Men brachte hem sijn ors doe. Hi sat doe op onvervaert Maer hine wiste waer wart494 495 Dat was dat hi varen soude;494/5: Maer alset selve God woude496: Reet hi onthier ende hi vernam497 Dat hi vorden foreeste quam. Daer sach hi licgen anden sande499 500 Beide die voete ende die hande Vanden ridders dire bleven doet.501 Doe waendi dat ware Lanceloet.502: Hi viel neder doe opt gras Van rouwen die hi hadde das.504:
[p. 54]
tekstkritische noten 505 Hi dreef dat alre meeste seer Dat man sal maken nembermer506 Noch nie maketde daer te voren,505/7:507 Om dat hi waende hebben verloren Lanceloet, den riddere snel.509 510 Sident vergout hijt hem wel.510 ¶ Doen sat hi weder op sijn part511 Ende reet ten foreeste ward Om daer te siene hoet daer stoet.513 Doe sach hi sinen geselle goet 515 Neder liggen daer in dat gras. Here God, hoe blide hi doe was! Hi beette ende weende sere517 Ende seide: ‘Lanceloet, geselle, here, Segt: wie hevet u dit gedaen? 520 Alse Lanceloet dit hevet verstaen: ‘Soe segt mi wie sidi dan?’521 Walewein antwerde hem daer an:522 ‘Her Walewein die es min name, Dien harde leet es uwe mesquame.’524: 525 Doen her Lanceloet dat hoerde Nu hort wat hi doe antworde: ‘Walewein, live geselle goet, Ic hadde gewonnen den witten voet
[p. 55]
Optie felle lione met crachte,529: 530 Die mi gewont hebben onsachte530 Alse gi hier nu scouwen moget.531 Doe quam hier en ridder sonder doget,532 Dies ic wel doe ward geware.533: Ic bat hem dat hi quame hare;534 535 Hi deet doe ende quam te mi.535 Ic seide doe: “Edel riddere vri, Ic bidde u dat gi wel doet537 Ende voret desen witten voet538 Al daer die joncfrouwe nu si.”539 540 Doe hine hadde, sloech hi mi540: Ende stac mede in minen lichame Met sinen swerde te mire mesquame.’542 Ende doe Walewein horde die sake, Nam hine met groten gemake544 545 Ende setten vor hem op sijn gereide.545: Uten woude voren si beide. +Doe hadde Walewein verhort546/7: Secgen, dat daer ene port Over enen groten berch stoet, 550 Daer een ertsatere woende vroet.550: Doe voerdi Lanceloet al dare551 Ende bat hem dat hijs name ware Ende hine genase haestelike.552/3:
[p. 56]
tekstkritische noten Dadijt, hi souden maken rike;554: 555 Ende Walewein wiesde den arsatere mere555 Ene const die daertoe halp wel sere.556 Ende hi sciet doe van Lancelote557: Ende voer met haesten harde grote Daer die brullocht wesen soude.559 560 Lettel wiste ieman wat hi woude560: Doen hi daer inder borch quam; Lettelgoet ieman ware nam562 Wie hi was oft wat hi wilde (Daer was so menech ridder milde).564 565 Maer eer dat quam die avont Soe waest menegen riddere cont.566 Ende het was op dien dach comen567: Dattie riddere soude hebben genomen Tenen wive die joncfrouwe.569 570 Dies was int hof doe groten rouwe570 Van allen den genen die daer waren, Dat so verre was gevaren.572: ¶ Daer was een caplaen gereet.573: Die joncfrouwe quam, al wast haer leet, 575 Om den riddere sijn belof te doene.575: Mettien quam daer Walewein, die coene, Ende vrachde daer doe oppenbare:577 Wat manne dattie gene ware578:
[p. 57]
tekstkritische noten Die de joncfrouwe hebben soude? 580 Die ridders vrachden wat hi woude.580: ‘Wat ic wille?’ - Doe sprac di quade: ‘Ic hebse gewonnen met rechter dade.’582 ‘Wonstuse?’ -‘Jaic’, seithi, ‘en trouwen.’583 ‘Du liges; dat sal di noch berouwen! 585 Du ne onfars mi in die helle,585: Ic sal wreken minen geselle - Die di op trouwe ende op goet587: Gaf te vorne den witten voet.588 Ende du daets dijns selfs onnere,589: 590 Want min geselle was gewont sere Ende du wondetsene meer daertoe!591 Dies biedic hier den hanscoe,592: Eest dattune daers ontfaen.’593: Doe antwerde die riddere saen: 595 ‘Du liges vulike alse een quaet.595: In wiste noit van sulker daet596 Alse gi mi hier tied an.597 Alse gijs berouwenesse hebt dan,598 Dan saelt wesen alte spade.’599 600 Mettien so ward di camp gestade.600 Echt soe sprac die riddere doe601
[p. 58]
tekstkritische noten Te Waleweine, ic segt u hoe:602 ‘In weet wat gi hebt vernomen603: Maer gi sijt an ene sotheit comen604: 605 Dat gi mi beroept, secgic u,605 Van selker dinc alse gi sprect nu.606: Soe hoe sore mede es gesciet, +Ic ne waers hier sculdech niet608: Redene te houdene jegen u.609: 610 Het es so verre comen nu Dattie camp wesen moet. Ic weet mi selve nu so goet Ende van deser dinc so claer:613 Ic ontsie u niet een haer.’614: 615 ¶ Walewein die sprac sine doget:615: ‘Riddere, ontsiet mi oft gi moget.616 Dat wetic wel dat gi mi niet Van enen cleinen hare ontsiet - Maer God weet, ic ontsie u min!619 620 In weet oft doet min domme sin.620: Hebdi doget, gi sultse vinden.621 Ic soude mi node onderwinden So hoger dinc, ic segt u twi:622/3:623
[p. 59]
tekstkritische noten En es om geen spel, dat donct mi;624 625 Hets om dlijf ende om di ere.625 In hadde hier nembermere626 U met so hoger dinc beseit,627: In hadde wel die waerheit Geweten, ende oec bi welker sake.’628/9 629 630 Dus bleef daer harre tweer sprake.630: Des was die joncfrouwe harde vroe631 Ende alle die daer waren doe, Ende mede die haer waren hout.633: Ende Walewein, die riddere stout, 635 Dede hem wapenen daer te hant:635 Sine coissen hi doe bant,636 Sinen halsberch scuddi ane-637 Die hem wel sat na minen wane.638: Den wapen roc hire boven doet.639 640 Men brachte hem den helm goet Die wel jegen slage mochte,641 So wat so menne gerochte -642: Jegen steke ende jegen slagen.643: Hine wilde des camps niet verdragen;644: 645 Want doe hi al gewapent was, Dedi bringen in dat gras
[p. 60]
tekstkritische noten Sijn ors dat scone was ende groet.647 Hi seinde hem daer te deser noet.648 Wat hulpt dat icker vele af seide?649 650 Wel geatsemert warense beide;650 Daer toe waren si beide goet.651: Si daden een rikelijc gemoet652: Ende si hen daer soe onderstaken653: Dat harre beider scachte braken.654 655 Si vingen doe beide ten swerde,655 Want elkerlijc anderen geerde.656: Met nide si di swerde verdrogen657 Ende grote slage daer met slogen, Manlijc op anderen mengen slach -659: 660 Dat hem wonderde wie dat sach.660: Si vochten dus lange ende sere. Die joncfrouwe sprac: ‘God onse here Moete Walewein nu gestarken!’663 Men mochte daer sien di sparken664 665 Die ut haren helmen spranc; Si maecten daer groet geclanc.666 Daer ne was en geen verdrach:667 Si slogen menegen swaren slach. +Wat hulpet dat ict lanc maecte?669: 670 Walewein sloech doe ende geraecte
[p. 61]
tekstkritische noten Den riddere, dat hi hem clovede671 Den helm ende al metten hovede - Dat hem tswaerd dore woet Ten scouderen eert weder stoet.673/4: 675 Daer was een gecrijs groet: Hi viel neder ende was doet. Men bantene an eens perts start677 Men sleiptene: hi waes wel waerd!678: Men sleiptene vord ende weder 680 Te berge op, te dale neder. Aldus moten si alle bederven681 Die hen loesheiden bewerven.682: Ic daert wel nemen op min trouwe683: Dat nu blide was die joncfrouwe 685 Ende alle die met hare waren! Walewein seide doe: ‘Ic wille varen’686 - Besien wat sijn geselle dade -.687: Die joncfrouwe seide: ‘Het es te spade. Ne ware, ward u bequame,689: 690 Ic wiste nu gerne sinen name.’690: Doe sprac weder die riddere snel: ‘Joncfrouwe, men magen nomen wel.692 Hi es die beste riddere die leeft Ende die de werelt binnen heft,694: 695 Ende die scoenste oec daer mede.’695 Die joncfrouwe sprac: ‘Al mine bede
[p. 62]
Ne hebbic dan niet verloren697: Die ic hebbe gebeden hier voren.’ ‘Joncfrouwe, hi hetet Lanceloet. 700 In sach noit sinen genoet700: Van te doene grote daet.701 Ic wiste gerne hoet met hem staet.’ Die Joncfrouwe antwerde hem des:703 ‘Ic secgu, riddere, wat nu es:704 705 Gi sult doen uwes selfs ere705: Ende met mi bliven tramere.706 Ende margen alse di sonne opgaet, Oft u so int herte staet,708: So vaert daer u geselle si.’709 710 Doen sprac die riddere vri: ‘Joncfrouwe, ic sal doen u gebot.’ ‘Here,’ seit si, ‘dat lone u Got.’ Doe was Walewein hovescelike713 Ontfaen van menegen ridder rike.714 715 Al die gene di waren dare Namen sijns do grote ware.716: Alset opten etentijt quam, Die joncfrouwe Walewein metter hant nam718 Ende dedene sitten neven hare.719 720 Si nam sijns daer gode ware720: Ende die daer dienden in di zale Plagen sijns daer harde wale.722: ¶ Doe dat eten was gedaen Ende die ridderen op gestaen,
[p. 63]
725 Maecten si bliscap ende spel725: Want hen allen voget wel.726 Nu hort wat die joncfrouwe doet. ‘Walewein,’ seit si, ‘riddere goet, Ic weet wel gine wilt letten niet.729 730 +Alse gi uwen geselle siet, Quedten mi, des biddic u.731 Ic bevele u te Gode nu - In weet wanneer ic u mer sie.733: Ic biddu dat u goet gescie,734 735 Dat gi met uwen geselle weset Onthier ende hi wel geneset736 Ende gi met hem comet hier.’ Doe sprac Walewein di ridder fier: ‘Joncfrouwe, dat salic doen al, 740 Geeft mi God geluc ende geval.’740: ¶ Doen dese tale was gedaen741 Ginc si in hare camere saen, Ende doen gingen die knapen Waleweine saen een bedde maken 745 Dat rikelijc was ende scone. Al hadde hi gedragen crone746: Tote Akers inden selven dage,747: So mochte hire wel sonder sage Op hebben gelegen harde wel.748/9: 750 Een knape starc ende snel Brachte enen cuelc sidijn751:
[p. 64]
tekstkritische noten Ende orcussen purperijn.752: Een ander brachte daer gedregen Twe slapelakene niedwegen754 755 Wit, gevouden ende cleene -755 Daer noit man oec ne geene So goet met ogen ne sach756/7: Alse daer Walewein doe op lach. Die si op dat bedde waren gespreet, 760 Brachte ene joncfrouwe daer gereet760 Een covertuer, bespringet met goude,761: Die hi over hem hebben soude. Die al die werelt ware dor gaen, Hine hadde ne gene so gedaen 765 Vonden, bedi si was so goet.764/5:765 Tgesticte datter ane stoet766: Ne coste niet so lichtelike;767: Men priset vor een coninc rike.768: ¶ Doe dat bedde was gereet, 770 Een knape om Waleweine geet Dine slapen dede comen.771: Doe hi dat bedde hadde vernomen Soe rikelike ende soe goet, Doe seide hi in sinen moet774 775 Dat hi noit daer ne quam
[p. 65]
tekstkritische noten Daer hi so goet enech vernam.775/6: Hi dede na dat hem was bewant777 Ende ginc slapen altehant. Ende des margens harde vroe779 780 Stont hi op ende nam orlof doe,780 Ende sat met haesten op sijn part781 Ende voer te sinen geselle ward. Doe hi quam daer hine liet783 En was hi wel genesen niet.784 785 Al waest hem te doene swaer785 Hi moeste na hem beiden daer786 Onthier ende dat hem dochte787: Dat hi wapine dragen mochte788 Oft noet ware ende te done.789: 790 Doe dede Walewein, die coene, +Jegen den ertsatere alsoe Dat hijs blide was ende vroe,790/2:792: Ende hietse beide ter selver stont Varen ende keren gesont.793/4:794 795 Si saten op so dat si vernamen795 Dat si beide ter borch quamen. Men ward hens geware saen.797: Die joncfrouwe quam jegen hen gegaen
[p. 66]
tekstkritische noten Ende hietse willecome wesen. 800 ‘Vrient,’ seit si, ‘sidi genesen?’ ‘Jaic, joncfrouwe, sonder wanc;801 Des moet God hebben danc.’ Walewein sprac: ‘Joncfrouwe goet, Wat donct u best watmen doet? 805 Mijn geselle es comen nu Die hier gewonnen hevet u (Dat hem worden es te sure);806/7:807: Maer hine wilt op dese ure808 Niet gehuwen - dat si u cont.809 810 Hi willet u versten toter stont810 Dat hi weder comet hier Met sinen magen alse ridder fier;812 Maer hi wilt dat gi dus blieft813 Ende dat gijs geen ongedout en drieft,814: 815 Al eest dat hi u dus laet.’815: Die joncfrouwe, die haer wel gemaet,816 Antwerde: ‘Here, lude ende stille817 Benic gereet te sinen wille.818: Ic sal beiden - hoe dat oec si -819 820 Alse lange alse sijn wille si. Ende oec salic na sinen rade821 Werken beide vroech ende spade.’822
[p. 67]
tekstkritische noten Dit behagede Lancelote wel, Want hi in nereste no in spel824 825 Noch oec om lief no om leet Noch om gene dinc di hem over geet,826: Noch om al die werelt oec mede En haddise niet genomen ter stede - Ende al omder coninginnen wille829: 830 Die hi minde lude ende stille:823-830:830 Dit was hem die meeste sake.831: Men dede die heren wel te gemake -832: Daer was bliscap ende spel groet.833: Die coninginne ende oec Lanceloet834 835 Saten te gadere ende spraken daer. Hi bequam hare wel vor waer.836 Si wilde wel, hebbic vernomen, Dattie brullocht ware volcomen -838: Maer si scaemde hare, dat secgic u,839 840 Dat sine eyschen soude nu.840 Dus bleven si twe dage daer; Ende des derdes dages daer naer Namen si orlof beide te samen Ende reden so verre dat si quamen 845 Te Arturs hove te Karmeloet,
[p. 68]
tekstkritische noten Daer doen bliscap was wel groet846 Om dat si beide comen waren. Si telden hoe si hadden gevaren848: Den coninc ende der coninginnen. 850 Des waren si blide in haren sinne Dat hen dus was vergaen.851: +Nu latic hier af die tale staen+1 Ende sal u vertellen alsict vernam+2 Hoe Torec irst ter werelt quam+3: Ende hoe hi daerna quam te hove Ende ward een riddere van groten love.+5	-4: nu: v verbeterd tot nv. 12: m[i]ne. 14: lant: op an een vlek; foreest: s is niet voltooid. -5:nu laat ik dit verhaal rusten. +188 r^o a -4vorward tellen: vervolgens vertellen. -3ere: een (verbogen vorm). -2boetscap: tijding, maar ook opdracht. -1:waar lof en eer aan te behalen viel (bepaling bij boetscap). 1aventure: geschiedenis, bericht; twaren: in waarheid, waarlijk (stoplap). 2/3:toen de vergadering van edelen aan Artur's hof was ontbonden. 4:waar ik in het voorafgaande over sprak. 6hondekin: hondje; haer naer: achter haar aan. 7tirst dat: zodra. 8vernam: zag. 9na haer lans wise: volgens de zede van haar (eigen) land. 10/11:moge het u (de) God van de hemel - die macht heeft over alles - lonen. 12doet horen mine sprake: luister naar hetgeen ik zeg (o.a. door stilte te gebieden). 13meeste: vooral. 14staet een foreest: bevindt zich een woud (de oorspr. bet. van foreest is: jachtterrein). 16: bek[i]nnen. 34: die: lees tien (? vgl. vss. 187-191). 15bi: (o.a.) langs. 16:zoals u waarschijnlijk bekend zal zijn. 17beloken: omsloten. 19daer ombe: er omheen. 20/21:ik meen dat het degene die er met geweld in zou willen komen erg moeilijk zou vallen. 22sonder tenen inde: behalve op één plaats. 23wiket: poortje; harde: erg, zeer. 24:op die plek en geen andere. 25machmen: kan men; dat: het. 26:is het zoals ik het heb gehoord (m.a.w. zijn mijn inlichtingen juist). 27op ene rivire (eigl.: op een aan een rivier gelegen stuk land). 28boem: boom; dire: kostelijk, prachtig. 29:waar het aangenaam is te verpozen. 31meester: heer en meester. 33vort so bliken: voorts vertonen zich. 34dwerge: monsters (zònder de bijbetekenis: klein). 35wachten: bewaken. 36:het is gevaarlijk als iemand er (zou) overnacht(en). 37sijn si gegar: zijn ze klaar, bereid (liggen ze op de loer). 38: hs.: leet leet. 38/(39):ik zou niet graag vijandig tegenover ze staan. 39fel: bloeddorstig. 40:dat meen ik heel zeker te weten. 41gine hebt niet: ge hebt (nog) niet. 42op wat saken: voor welke aangegelegenheid, waarom; comen: gekomen. 43heft gesant: heeft gezonden. 45vrouwe: gebiedster. 46:ik durf er wel mijn erewoord op te geven. 47in haer bedwanc: onder haar heerschappij. 48al sonder wanc: standvastig, onwankelbaar. 49gereet: bereid; tharen: tot haar. 50scoenre: mooier. 51:wat haar gehele persoon betreft. 52werd: wordt; en (:deel van ontkenning). 53dorperheit: (het tegenovergestelde van eer en deugd), iets slechts, laagheid van karakter; en twint: niet het minst. 54kint: jonge vrouw. 55uten rike: in hoge mate aanzienlijk. 56harre: haar. 57nembermer: nooit. +188 r^o b 58:behalve (degene) die haar kan brengen (; en si = tenzij). 60:men kan hem (d.i. de voet) niet zo gemakkelijk winnen. 61: wien: die verbeterd tot wien (anticipatie - onmiddellijk hersteld). 63: Hi: in hoofdletter geknoeid. 69: es: in de s heeft de inkt niet helemaal gepakt. 61:zelfs als iemand de leeuw(en) velt (zie de noot op p. 29). 62oec: ook; gevaet: te pakken krijgt. 63:moet hij de jacht nog lang voortzetten. 64vgl. vs. 20. 65:als iemand nu daarheen zou willen trekken (d.w.z. de onderneming wagen). 67optie rechte slage: op de juiste weg, op het juiste spoor. 68daer: waar. 69:en zich gewoonlijk ophoudt. 70sem-mi-di-heilegeest: zo helpe mij de heilige geest. 72ember: tenminste, in elk geval (versterking). 74proven tgeval: de fortuin, het geluk beproeven. 75vroe: in haar schik (vgl. vrolijk). 76gene: dat (bijzondere); alsoe: zo, dus. 78met bliscepen: (met blijdschap) in een goede stemming; orlof: afscheid. 79des ander dages: een dag of enige dagen te voren (vgl. Eng. the other day); vele vroe: heel vroeg. 80alsoe: vgl. vs. 76. 81comen: gekomen. 85: vrouwe: hs.: mouwe. 97: dat: hs.: dit (de a werd niet afgemaakt m.i.). 83:dat hij het danig verkorven had aan het hof. 84sijt seker das: wees daar zeker van (stoplap). 86:had voor hem vrede en vriendschap bewerkt. 88te pleine: ter plaatse (vgl. ons: hij is weer op de vlakte verschenen). 90/1:en heeft de volgende dag de mis gehoord (; daer = waar). 93hem: zich; dane: van daar. 94vor hem vast ane: snel voor hem uit. 95volhden vaste naer: reed snel achter hem aan (volhden = volgde hem). 96die: de; claer: helder, licht. 98optie: op de; menechfout: in groot aantal. 100:zag Keye toen een rivier. 101wide: breed; bodemloes: zeer diep. 102daer: zie vs. 68; altoes: beslist, in elk geval (zie de noot op p. 29). 103:indien hij niets beters doen kon, m.a.w. er zat niets anders op. 104en: vgl. vs. 52; gewat: doorwaadbare plaats. 105:en zwom er over heen zo snel als een vogel vliegt (zie vs. 108). 112: ward: gaatje in, maar leesbaar. 106:K. wendde de teugel(s). 107thusward: huiswaarts. 108swam onvervard: zwom onbevreesd, onverstoorbaar. 110strijt: onenigheid. 111:toen hij zag dat het omkeerde. 112:toen maakte K. zich bezorgd; (lett.: toen werd voor Keye het hart pijnlijk, ziek). 113:welke verontschuldiging hij zou kunnen aanvoeren (voor zijn mislukte onderneming); (lett.: wat zijn verontschuldiging zou kunnen zijn). 114doe pensdi: toen bedacht hij. 115slaen: doden. 116dat: dat het; ontgaen: ontsnapt (dat het van hem was weggelopen). 117een deel verbolgen: nogal boos. 118hine condet niet: hij kon het (toch) niet. 119nam metten sporen: de sporen gaf, aanzette. +188 r^o c 120ember: steeds. 121:dit hield hij de gehele dag vol (vgl. vs. 63); (herdi = zette hij voort). 122onthier ende: totdat. 123daer: vgl. vs. 68. 124in sinen scilt: binnen (de bescherming van) zijn schild, achter zijn schild. 125jamberlike: armzalig, zielig. 126her: heer; gegangen: gegaan. 129in: (ik plus deel van ontkenning). 130:toen overviel me - daar heb ik het land over -. 131siecheit: onwelzijn; harde: vgl. vs. 23. 132dor di noet: noodgedwongen. 133in: zie vs. 129. 134:ik wist niet wat me overkwam. 135:vgl. vs. -5. 137:vgl. vs. -4 en vs. 1. 138ter selver ure: omstreeks die tijd. 139onlange: voor korte tijd (òf: kort geleden). 140dese mare: dit verhaal. 141al onverbolgen: kalm. 143sonder waen: zonder twijfel (stoplap). 144knape: schildknaap; saen: dadelijk, weldra. 145wapine: wapens (daartoe behoort de wapenrusting). 146/7:en reed haastig als iemand die eer en roem wil gaan behalen. 148ruemde: ontruimde, verliet. 149vro: zie vs. 75. 150waest: was het. 151dat: dat het. 152sinen telt: in een drafje. 153no: noch. 155waer dat hi soude: waar hij heen moest (rijden). 157saen: zie vs. 144. 158sonder waen: zie vs. 143. 159hine: (hij plus ontkenning); hilt: hield; no: zie vs. 153. 160naer: er achter aan (vgl. vs. 6). 161:hij hield in het geheel geen oponthoud. 162onthier ende: zie vs. 122. 164dat: dat het; sciere: dadelijk, aanstonds. 165oppenbaer: duidelijk, ongetwijfeld (stoplap). 166naer: na. 167orsse: ros, paard (vgl. E. horse); togels genoech: (vertaal:) de vrije teugel. 168:onversaagd reed hij er in. 170:toen steeg L. af. 172beide dat: wachtte totdat. 174:toen verstelde hij zijn zadel(tuig). 175sat op: steeg te paard. 178:dat kun je wel van me geloven; (mogedi = kun je). 180: hs.: Int. 179vernam: bemerkte. 180daer: zie vs. 68. 181wiket: zie vs. 23. +188 v^o a 182:hebben de leeuwen hem bemerkt. 183sine: zij hem; bestaen: aangevallen. 184:stoutmoedig weerde hij zich dadelijk. 186:want hij had het ten zeerste op ze gemunt. 187:er waren toen zeven leeuwen. 188:luister, ik kan u vertellen hoe (dat kwam). 189redene: redenering, argument. 191dire: die ervan. 192:hij weerde zich zo goed hij kon (nl.: als iem. die het nodig had, noodzakelijkerwijze). 193tachterst: ten slotte. 194:en zijn leven verliezen. 195/7:ik vertel dit niet als strikte waarheid, maar zo als ik het gehoord heb, durf ik het u wel te vertellen (m.a.w.: als ik lieg, dan lieg ik in commissie). 199mengen: menige. 200:die kwaadaardig en strijdlustig tegen hem waren. 219: gedeelte van hoofdletter D nog te zien. 203met nide: met felheid. 204in wederside: wederkerig. 206doe: toen; in nerst: ‘menens’. 207hem: zich. 208hine const ontberen: hij mocht het niet nalaten. 210/1:hij was (iemand) die niet kon omkeren of vluchten als de nood aan de man kwam (lett.: waar hij ertoe noodzakelijkheid had). 212hire: hij ervan. 213wreet: kwaadaardig (zie vs. 200). 214pine: overlast. 215wiges gnoech: heel wat strijd. 216onthier ende: zie vs. 122. 218clagen: klagen over. 219:maar toch dankte hij God er zeer voor. 221:tegenover erg kwaadaardige leeuwen. 222:waar hij lange tijd tegen vocht. 224:hij had er het leven niet van kunnen af brengen. 225daer: waar; stoet: stond. 226stegereep: stijgbeugel. 228: tussen 228 en 229 is een doorgestreepte regel: ‘... sat op lanceloet die goede’. 231: hs.: vogle (n-afkorting vergeten). 238: leets: de s is mislukt. 230:zijn uitputting (gevaarlijke toestand) drukte hem terneer. 231di lude: de geluiden (het gezang). 232roeke: geur; (soet) cruut is het tegenovergestelde van onkruid. 233dies: waarvan. 234bout: rustig, vol zelfvertrouwen. 235weder ende vort: op en neer, hier en daar. 237wel bequamen: welgevallig waren, genoegen deden. 238:en een gedeelte van zijn treurige stemming wegnamen; (en = 'n). 239nam hi goem: speurde rond. 240groffelsboem: kruidnagelboom. +188 v^o b 242:luister nu wat L. toen toepaste (plegen + genitief der zaak = toepassen, verrichten). 244saget: zag het. 246swaer: zich ziek voelende. 247:(m.a.w.:) het hondje liep nòg harder (; liet anderen volgen). 248:eer hij (L.) het wist had het (hondje) het (het hert) te pakken. 249doent: toen het; gevelt: gedood. 250harder dan den telt: in volle draf (vgl. vs. 152). 251beette neder: steeg af. 252girech: begerig (naar). 253snetene: sneed hem. 255:hij kon toen niet (meer) blijven staan. 256mettien: op hetzelfde ogenblik. 258:toen verzocht L. hem. 261:en hij hem op erewoord zou beloven. 262:dat hij hem aan de jonkvrouw zou brengen. 263hi is de vreemde ridder. 264hi is L. 265:heel zwaar gewond. 266so hi irst mochte: zo gauw hij kon. 267:en zij moest volstrekt niet iemand tot man nemen. 269dat si wel doe: dat het haar goed moge gaan. 270:(lett.:) altijd, zowel laat als vroeg. 271:ik heb mij zo veel inspanning getroost. 272om: ter wille van; doget: voortreffelijkheid. 274mettien: zie vs. 256; vort: (voor)-uit. 276:het zou wel zo goed (d.i. beter) voor hem geweest zijn. 295: was: gaatje in, maar leesbaar. 277haddine hem: had hij hem (d.i. de voet) hem (d.i. de ridder). 278/9:(vertaal:) wat gebeuren moet en voor iem. weggelegd is, dat gebeurt ook. 280alsi: nadat hij. 282:zó dat hij het ternauwernood doorstond, er nauwelijks het leven afbracht. 283dorperlike: schandelijke. 284:was er maar iets aan te veranderen geweest. 285lettel: heel weinig. 286vantene: vond hem; wonden: wondde hem. 287:en vergold hem goed met kwaad. 288hedendages: tegenwoordig. 289menechwarf: vaak (voordien). 290:(vertaal:) de onsterfelijke God. 291mote: moge; scrinken: tegenhouden. 292hen: zich. 293quaetheit: slechtheid. 294bi rechter maten: volgens een juist richtsnoer. 295fel: arglistig, te kwader trouw. 296doe: toen. 297daer bi: ten gevolge daarvan. 301vroe: opgetogen. 302:dat het hem zo vergaan was (; dat = dat het). +188 v^o c 303:hij meende toen wel (een) vorst te zullen worden. 304die rime: het gedicht; werd: wordt. 306:of zijn streek hem iets goeds zal opleveren, of zijn toestand er op vooruit zal gaan. 307hulpet: zou het helpen. 308nakede: naderde. 310garsoen: page. 311:en bracht het waar men er goed voor zorgde. 313zale: (burcht)zaal. 317selve die joncfrouwe: de jonkvrouw zelf. 318dine: die hem. 319:(m.a.w.: zij wist toen nog niet met welk een schurk zij te doen had). 320boegard: boomgaard, park, tuin. 321entie: en de. 324:voor al degenen die tot uw rijk behoren. 325/7:zie vss. 57-59. 328sietene: zie hem (nl. de voet). 329:wat u goeddunkt in deze aangelegenheid. 330wanne: won hem; quite: geheel, zonder voorbehoud. 332:vlg. vs. 200. 333te rechte: op rechtmatige wijze. 334dies: die het; veronnen: misgunnen 335quade aventure: ongeluk. 336:zoveel inspanning heeft hij (d.i. die voet) mij gekost. 337verstoet: verstond, begreep. 338orlof: afscheid (vgl. vs. 78). 339si wils hebben raet: dat zij er zich op zal/zou beraden. 340die camere: (haar eigen vertrek). 341:rampzalige vrouw, wat overkomt mij? 342:God gunt me geen eer, bewijst me geen gunst (; an < onnen). 343eest: is het. 347clagede: klaagde over; ongeval: ongelukkig lot, rampspoed. 348:(vertaal:) Heer, is dit nu het gevolg van mijn gebed? 349spade ende vroe: laat en vroeg (altijd). 350sinde toe: zou (toe)zenden. 351:met wie ik op een prettige manier mijn leven(stijd) zou doorbrengen. 353:bestaat niet nog eens zo'n lelijke man. 354:vgl. vs. 341. 355:hij ziet er niet uit als iemand die grote daden volbrengt. 356quaet: slecht. 357:waarlijk, het (gehele geval) is een ramp voor me. 360doe sise: toen zij haar. 362:wat haar scheelde (; har = haar). 363:(ge zult het weten (, want ik zal het u zeggen). +189 r^o a 364sagedi: zaagt ge; fel: ongunstig. 366:de zaak staat zo (mi donct wordt niet vertaald; het staat er bij omdat er geen getuigen waren). 368/69:(vertaal ongeveer:) zeg me in 's hemelsnaam wat ik doen moet. 370moget: kunt; hoet mi staet: hoe (ongelukkig) ik er aan toe ben. 372nu nemet ware: let er op, denk er aan. 373gehelpen: helpen. 374/5:het zou goed zijn er zorg voor te dragen uw leenmannen te ontbieden, (man is (ook) een meervoudsvorm.) 378saen: zie vs. 144. 379alte hant: terstond. 382:vgl. vs. 324. 383:(want) hun komst was dringend noodzakelijk (, men had hen zeer nodig). 387vele vroe: heel vroeg. 389:volle zesduizend. 391:drie regerende vorsten. 392:voor zonsopgang (; lett.: voordat de zon de dag sierde). 394genomen: opsommen. 395beetten: zie vs. 170; zale: zie vs. 313. 396wale: op heuse wijze. 398vrijthof: omheinde tuin. 399si wouden: wensten, kozen (òf het is een schrijffout voor woude - nl. de koningin -). 401:raad geven zo goed ze maar konden. 402:en die haar een goed hart toedroegen (; onsten = gunden). 403getroude: vertrouwde. 404:liet zij daar(heen) gaan en niemand anders. 411: de regel is zo lang uitgevallen dat de schrijver er een punt achter heeft geplaatst en de overeenkomstige regel in de b-kolom doen inspringen. 410in weet wie hi si: ik weet niet wie hij is. 413lijf: leven; daer ombe: ter wille daarvan. 414geleit te voren: meegedeeld, bericht. 415hine: hij hem (d.i. de voet); met stride: in een gevecht. 416eest waer dat: is het waar wat. 417sone: dan (plus deel van ontkenning). 419:vgl. vs. 356. 420hier op: in deze aangelegenheid. 421te manne gename: (en zelfs al was hij) als echtgenoot aangenaam. 422ombetame: ongepast, onbehoorlijk. 424fijn: edel. +189 r^o b 425tale: woorden, voorstelling van zaken. 426hare: hierheen. 428selewi: zullen wij. 430done: toen hem; vernam: gewaar werd. 433:hij beantwoordde haar (groet) toen hartelijk. 434serech: bedroefd. 435:dat zij hem daar ooit zag, gezien had. 436haerre herten: voor haar hart; en = 'n. 437onste: vgl. vs. 402. 440op wat saken: zie vs. 42. 442:(nl. toen de koning uitgesproken was); lett.: toen de ridder het had gehoord. 445:en daar verspreidt zich ook het gerucht. 446alsulc: zodanig. 448:behalve met degene die haar zou brengen. 451hiet mi: beval mij, droeg mij op. 453:daarin ben ik nu geslaagd. 454sinen ganc benomen: (omschrijving voor:) gedood. 456:(nl. met de dood). 457trecht daer af: (vertaal:) hetgeen me daarvoor rechtens toekomt. 458:vgl. vs. 336. 479: in benedenmargine de titel (samenvatting) van deze nieuwe episode bewaard: ‘Hoe walewein lanceloet bescudde ende enen camp vor hem vacht.’ (zie p. 25). 459verstoet: zie vs. 337. 460:overdacht hij in zijn hart. 461:dat het wel waar zou kunnen zijn. 462hort na desen: luister hiernaar. 463:onze raad gesteund door onze (over)macht. 464:is dat men het (huwelijk) twee weken uitstelle. 465:ik zie geen betere uitweg, oplossing. 466:binnen deze tijd kan veel gebeuren (: komt tijd, komt raad). 467evele behagede: zeer mishaagde, zeer slecht beviel. 468:dat men een zo lang uitstel bepaalde. 469dat hem quaet ware: dat het ongunstig (gevaarlijk) voor hem was. 470in vare: bevreesd. 471:het uitstel werd (al)dus geregeld (; lett.: moest zo zijn). 472dies: daarover. 473:zij liet dit hof (deze vergadering) niet uiteengaan. 474:alles waartoe zij bevel gaf (; lett.: hetgeen zij wilde en beval). 475scire: in korte tijd. 476tale: verhaal. 479:vgl. vs. 1 en vs. 137. 480ter selver stont: zie vs. 138. 503: tussen neder en doe: op (doorgestreept èn geëxpungeerd). 481dochte: vreesde, duchtte. 483/4:omdat hij niets van hem hoorde en omdat er ook geen bericht kwam. 485te Kardole binnen: in K. +189 r^o c 487hine: hij (plus deel van ontkenning). 488knape: zie vs. 144. 489hine: hij hem. 490:hij droeg hem op zijn (W.'s) paard te gaan halen. 491eens margens vroe: vroeg op een ochtend. 494hine: zie vs. 487. 494/5:maar hij wist niet waarheen hij moest rijden. 496:maar met Gods leiding (; zoals God het zelf wilde). 497onthier ende: totdat; vernam: bemerkte. 499anden sande: op de grond (vgl. vs. 217). 501dire bleven doet: die er de dood vonden. 502:toen meende hij dat het (de overblijfselen waren van) L. (was). 504:van droefheid die hij daarover voelde, had. 518: hs.: laaceloet. 520/21: op deze plaats in het hs. schuilt een moeilijkheid. Het is mogelijk dat er tussen 520 en 521 een stukje tekst (bijv. 2 regels) is weggevallen. De tekst zorgt er nl. in het algemeen zeer nauwkeurig voor dat directe rede wordt voorbereid met ‘antwoordde hij’, ‘zei hij’, ‘vroeg hij’ en dergelijke. Misschien moet men ook emenderen: ‘Alse Lanceloet dit hevet verstaen, soe segt hi: ‘Wie sidi dan?’ 506nembermer: ooit. 505/7:hij weeklaagde meer dan iemand na of voor hem. 507nie: ooit. 509snel: behendig (zeer goede gevoels-waarde). 510later betaalde hij het hem terug (wschl.: gaf hij het bewijs van zijn grote vriendschap). 511sat - op: steeg - te. 513hoet daer stoet: hoe het daar gesteld was. 517beette: zie vs. 170. 521sidi: zijt ge. 522daer an: daarop. 524:aan wie uw letsel veel verdriet doet. 529:met inspanning op de bloeddorstige leeuwen. 530onsachte: hevig. 531moget: kunt. 532sonder doget: eerloos. 533:hetgeen ik maar al te zeer gewaar werd. 534hare: zie vs. 426. 535deet doe: deed dat toen. 537dat gi wel doet: (ongeveer:) wees zo vriendelijk. 538voret: breng(t). 539al daer: waar. 540:toen hij hem (d.i. de voet) had, bracht hij mij een slag toe. 542te mire mesquame: zie vs. 524. 544met groten gemake: zeer voorzichtig. 545:en zette hem voor zich op zijn zadel. +189 v^o a 546/7:Walewein had (eens) horen zeggen dat er een stad. 550:waar een kundig geneesheer woonde. 551voerdi: voerde hij; al dare: daarheen. 552/3:en verzocht hem (d.i. de arts) dat hij er voor zou zorgen dat hij hem (d.i. L.) spoedig zou genezen. 562: hs.: Lettetgoet. 578: Wat: in hoofdletter geknoeid. 554:deed hij (d.i. de arts) het, hij (d.i. W.) zou hem vorstelijk belonen. 555wiesde: leerde; mere: bovendien. 556const: (ongeveer:) kunstgreep; halp: hielp. 557:en hij liet toen L. achter (; lett.: en hij scheidde toen van L.). 559daer: naar de plaats waar. 560:weinig kon iem. vermoeden wat W. van plan was, bedoelde. 562lettelgoet ieman: bijna niemand; ware nam: merkte op. 564milde: (ongeveer:) edel - W. viel niet op te midden van zo velen. 566waest: was het; cont: bekend. 567:en nu was (dan toch werkelijk) de dag aangebroken. 569tenen wive: tot echtgenote. 570dies: zie vs. 472. 572:dat het zo ver gekomen was. 573:een kapelaan stond klaar. 575:om de belofte aan de ridder te houden. 577vrachde: vroeg; oppenbare: openlijk. 578:wat voor iemand diegene was. 584: sal met mislukte a. 596: Ic verbeterd tot In. 597: tied an verbeterd uit tien nn. 599: in hoofdletter verbeterd (S > D). 580:vgl. vs. 560. 582hebse: heb haar; met rechter dade: op rechtmatige wijze. 583wonstuse: won je haar; en trouwen: op mijn erewoord. 585:tenzij je me ontsnapt in de hel. 587:die jou - in de verwachting dat je je eervol zou gedragen -. 588te vorne: om over te brengen. 589:en je bracht schande over je zelf. 591wondetsene: wondde hem. 592:in verband daarmee bied ik hier de handschoen (, daag ik je hier uit). 593:is het (zo) dat je hem durft aannemen. 595:je liegt schandelijk, als een booswicht. 596in wiste noit van: ik maakte me nooit schuldig aan. 597tied an: ten laste legt. 598gijs: gij erover. 599saelt: zal het; alte spade: veel te laat. 600gestade: van kracht, geldende (m.a.w.: de omstanders erkennen en bevestigen de noodzakelijkheid van een duel in deze omstandigheden). 601echt: op nieuw. 609: jegen: in beginletters geknoeid (wschl. begon schrijver comen te copiëren van de volgende regel). 620: zelfde geval als 596. 602segt: zeg het. 603:ik weet niet wat (voor laster) ge (over mij) hebt gehoord. 604:maar ge begaat een dwaasheid. 605beroept: beticht. 606:hoe het ook gebeurd is (, hoe het ook zij). +189 v^o b 608:ik zou hier niet verplicht zijn. 609:aan u verantwoording af te leggen (òf: met u te argumenteren). 613claer: vlekkeloos (, volmaakt onschuldig). 614:ik ben in het minst niet bang voor u. 615:deed zijn voortreffelijkheid in zijn woorden uitkomen (d.w.z. toonde in zijn woorden wat voor man hij was). 616oft gi moget: als ge kunt, als de gelegenheid zich voordoet. 619min: minder. 620:ik weet niet of dat komt omdat ik zo dom ben (; lett.: of mijn domme begrip het veroorzaakt). 621doget: kracht, dapperheid (vgl. ook vs. 615). 622/3:ik zou niet graag zoiets belangrijks op me nemen (nl. het uitspreken van zo'n zware beschuldiging en het strijden in een gerechtelijk duel) - (als het recht niet aan mijn zijde was). 623twi: waarom. 626: zelfde geval als 596. 629: sake met onduidelijke a. 632: alle: tweede l verminkt. 638: doe: mogelijk ook toe (?). 638: sat: inkt heeft niet gepakt op stok van t. 624en es om geen spel: het gaat niet om een spelletje. 625hets om dlijf: het gaat om het leven. 626in: ik (plus deel ontkenning). 627:u zo zwaar beschuldigd. 628/9in hadde geweten: als ik niet wist. 629bi welker sake: het hoe en waarom. 630:zo eindigde daar hun beider gesprek. 631des: daarover; harde vroe: zeer verheugd. 633:en die haar ook genegen waren. 635dede hem wapenen: wapende zich (desnoods met hulp van anderen); te hant: terstond. 636coissen: beenbedekking. 637halsberch: borstharnas; scuddi ane: trok hij aan. 638:die hem m.i. goed paste. 639wapenroc: kleed dat men over het harnas draagt; hire: hij er. 641mochte: bestand was. 642:hoe men hem ook raakte. 643:(en niet alleen) tegen slagen, maar ook tegen steken. 644:hij wilde het gevecht niet uitstellen. 648: sei[n]de. 651: Daer: in afkortingsteken geknoeid. 668: menegen: het zou kunnen zijn dat de tweede e geëxpungeerd was. 647ors: zie vs. 167. 648seinde hem: sloeg een kruis. 649hulpt: zou het helpen; af: van. 650geatsemert: uitgedost, uitgerust. 651:(nl. in het vechten); daer toe: bovendien. 652:ze deden een krachtige aanval op elkaar. 653:en ze brachten elkaar zulk een stoot toe. 654scachte: speren. 655vingen ten swerde: grepen naar het zwaard. 656:want elk van beiden begeerde de ander (aan te vallen). 657met nide: met felheid, verbitterd; verdrogen: hieven op. 659:de een op de ander menige slag. 660:zodat ieder die het zag zich verwonderde. 663gestarken: kracht geven. 664mochte: kon; sparke(n): vonk. 666geclanc: rumoer, wapengekletter. 667verdrach: uitstel (pauze). +189 v^o c 669:zie vs. 307. 677: per[t]s (hs.: ps). 671clovede: kloofde. 673/4:zo dat het zwaard in hem doordrong tot aan de schouder, eer het bleef steken. 677bantene: bond hem. 678:men sleepte hem, hij had het wel verdiend. 681bederven: omkomen, te gronde gaan. 682:die zich toeleggen op trouweloosheid. 683:ik durf wel te verzekeren (vgl. vs. 46). 686varen: heengaan. 687:zien hoe het met zijn vriend, Lanceloet, was. 689:maar, als het u blieft. 690:wiste: zou willen weten. 692men magen nomen wel: men kan (waarlijk) wel gewag van hem maken. 694:en die de wereld bevat, die op de wereld is. 695daer mede: bovendien. 697:(is dan niet tevergeefs geweest), vgl. vs. 348. 700:ik zag nooit zijns gelijke. 701daet: (vertaal:) daden. 703des: derhalve. 704wat nu es: wat nu (het beste) is. 705:gij zult uzelf eer aandoen. 706tramere: voor vandaag. 708:indien ge dat wenst. 709so vaert daer: ga dan daarheen waar. 713hovescelike: hoffelijk. 714ontfaen van: ontvangen, verwelkomd door. 716:bewezen hem toen vele oplettendheden. 718metter hant: bij de hand. 719dedene: deed hem. 720:vgl. vs. 716. 722:zorgden heel goed voor hem. 725:maakten ze veel plezier, waren ze vrolijk. 726voget: behaagde het. 729letten: talmen, tijd verliezen. +190 r^o a 731quedten mi: groet hem van mij. 733:ik weet niet wanneer ik u weer zien zal. 734dat u goet gescie: dat het u goed ga. 736onthier ende: totdat. 740:indien God mij genadig is; (geval: voorspoed). 741tale: gesprek. 746:al was hij koning geweest. 747:in (St. Jean d')Acre (d.i. Akkon, de beroemde Kruisvaardersstad) op dat ogenblik (m.a.w.: had hij tot de belangrijkste vorsten van de Christelijke wereld behoord). 748/9:(dan zou dit bed niet beneden zijn waardigheid zijn geweest). 751:enen cuelc sidijn: een zijden matras. 761: covertuer: er kan ook covertoer staan. 752:en (een) purperen hoofdkussen (purperen behoeft niet de kleur aan te duiden, het kan ook alleen een aanwijzing zijn voor de kostbaarheid van de stof). 754niedwegen: pas gewassen. 755gevouden: keurig gevouwen (: in een tijdperk vòòr mangels en strijkijzers); cleene: fijn (: tegenover: grof). 756/7:niemand zag ooit zulke goede lakens. 760gereet: aanstonds. 761:een deken, bezaaid met goud (borduursel). 764/5:hij had er niet nog zo een gevonden, zò mooi was ze. 765bedi: want. 766:het borduurwerk dat erop was aangebracht. 767:kostte niet weinig. 768:men zou het aanbevelen (goedkeuren) voor een machtige koning. 771:die hem uitnodigde (en nodigde hem uit) om te komen slapen. 774in sinen moet: in zichzelf. 777: bewant: be verbeterd op een (geanticipeerde) w 779: marge[ns]. 775/6:vgl. weer 756/7 en 763/5 (dat hij nooit ergens kwam waar hij een zo goed (bed) vond). 777na dat hem was bewant: (ongeveer:) overeenkomstig de omstandigheden. 779harde vroe: zeer vroeg. 780orlof: afscheid. 781sat - op: besteeg. 783hi: d.i. W.; hine: hij (W.) hem (L.) 784hi: d.i. L. 785hem: d.i. W. 786hi: d.i. W.; hem: d.i. L.; beiden na: wachten op. 787:totdat hem (W.) mogelijk toescheen (; onthier ende = totdat). 788hi: d.i. L.; mochte: kon. 789:als dat noodzakelijk was. +190 r^o b 790/2:W. beloonde de heelmeester goed (vgl. vs. 554). 792:dat hij (de geneesheer) er verheugd over was. 793/4:(de geneesheer nam afscheid van de twee vrienden met een heilwens, vgl. ons: ‘Wel thuis!’). 794keren: thuis komen. 795so dat: totdat. 797:men bemerkte hen weldra. 806: h s.: gewonnet. 810: toter: afkortingsteken zeer onduidelijk. 816: hs.: gemaect. 801sonder wanc: zonder twijfel. 806/7:(moet begrepen worden als bepaling bij ‘mijn geselle’). 807:vgl. vs. 336. 808hine: hij (plus deel van ontkenning). 809dat si u cont: dat dient gij te weten. 810versten: uitstel geven. 812magen: (bloed)verwanten. 813dat gi dus blieft (d.i. belieft): dat gij het zo goed vindt. 814:en dat gij er geen droefheid over aan de dag legt. 815:al laat hij u zo achter. 816die haer wel gemaet: die zich goed houdt. 817lude ende stille: onder alle omstandigheden. 818:ben ik bereid te doen wat hij wenst. 819beiden: wachten; hoe dat oec si: in elk geval. 821na sinen rade: volgens zijn advies, verlangen. 822werken: handelen. 824: spel: in sp geknoeid. 836: hs. heeft (toevallige?) punt achter de regel. 837: hebbic: er is in verbeterd (m.i. ver > heb). 838: hs.: waren (met foutieve n-afkorting). 824in nereste: in ernst. 826:noch om iets anders dat hem kon overkomen. 829:en dit alles ter wille van de koningin (nl. Guenevere). 823-830:zin is zo lang dat hij in de war is geraakt; hi (824) wordt herhaald in 828 haddise (had hij haar). 830lude ende stille: zie vs. 817. 831:dit was voor hem het allerbelangrijkste (in zijn leven). 832:men voorzag W. en L. van alles wat ze maar konden wensen. 833:vgl. vs. 725. 834(dit is niet Guenevere). 836bequam: beviel, behaagde. 838:dat de trouwplechtigheid had plaatsgevonden. 839hare: zich. 840sine: zij hem (L.). +5: hs.: grote (n-afkorting vergeten). 846daer doen: waar toen. 848:ze vertelden wat ze beleefd hadden. 851:dat het hun zo goed was vergaan. +190 r^o c +1vgl.-5. +2alsict vernam: zoals ik het hoorde +3:hoe (en waar) Torec geboren werd. +5van groten love: van vermaardheid.

Lanceloet en het hert met de witte voet

Lanceloet en het hert met de witte voet

[De tekst]

[Lanceloet en het hert met de witte voet]