§ + *Dit is eenen Brief van Peter Bruynen, de welcke hy gheschreuen heeft inder gheuanckenisse tot Antwerpen, ende is aldaer zijnder vijfster 1) om des Heeren woort gedoodet, Anno 1551. Den 2. Octobris.

GHenade sy met v, ende vrede van Godt den Vader +, ende den Heere Jesu Christo.

§ Gheloeft sy Godt der bermherticheyt, die ons door zijn Goddelijck woort ‡ wederom ghebaert heeft tot een leuende hope, de welcke ons behouden is in den Hemel, wy die door de Godtlijcke cracht bewaert worden int ghelooue, ende beproeft worden tottet Rijcke Godts, om welcke 2) wy lijden, daer af de Heere gedanct sy, om dat hy ons daer toe vercoren ende * bequaem ghemaect heeft, tot dat erfdeel zijnder heylighen in zijn licht. Dus lieue broeders, weest vroom ende onbeureest, ende wandelt met een stijf onueranderlijck ghelooue voor Godt ende zijn Ghemeynte, ende neemt vast voor v, den Heere niet af te gaen, noch van zijnder liefden niet te scheyden, om eenigerley druck oft tribulacie wille, so mach hy v in uwe verlatinghe, als ghy van alder † menschen hulpe ende troost berooft zijt, bystant ende troost verleenen, want hy

den ghenen die hem seluen te buyten gaet 1) ende versaeckt, te hulpe coemt, want hy alleen // + int herte der menschen woont, ende woonen wil, ende en wil niet dat wy yemant anders † buyten hem dienen sullen. * Dus weest nv in hem ghebout ende ghetimmert ende laet de liefde den voortganck onder malcanderen hebben, daer in deen dander behouden is, ende dat vrolijck beneerstighen v een yeghelijck die * vernaemste te wesen inder duecht 2). Ende slaet niet acht op der tragher ende onachtsamer wandelinghe, namelijck der gheender die in gemack des leuens ende * vercieringe der cleedingen ofte wtwendicheyt, haer Christenen heten laten, op die mate 3) na te volghen, maer neemtse waer, der welcker leuen ende bekentenisse des geloofs gelijckformich is inder ‡ leeringhe Christi, op dat ghy niet te † hooch, noch te diep, noch te breedt, noch te lanck en vaert. Want vele verloopen haer daer inne, daermede sy deen op den anderen sien, waer mede sy vercouden 4), ‡ Dus mijn lieue Broeders, zijt ghy met Christo verresen, soo soect dat daer bouen is, op dat v gemoet gerichtet sy tot dat onuerganckelijcke, ende laet v hope wesen op dat ‡ onsienlijcke, ende weest daer inne verduldich, * want verduldicheyt moeter zijn, so wy anders die beloftenisse beeruen willen. † Sterct uwe herten, want die toecoemst des Heeren genaect, * trect den ouden mensche wt, ende den nieuwen aen, verloochent dat ongodtlijck wesen, ende die wereltlijcke wellusten, weest verandert door de vernieuwinge uwer sinnen, Wilt ghy de verrijsenisse Christi deelachtich zijn, soo weet dat ghy te vooren den ouden mensche † ghecruyst moet hebben, op dat het sondighe lichaem viere, Ende en laet v niet verdrieten goedt te doen, want uwen * arbeydt niet te vergeefs wesen en sal. ‡ Want ghi zijt Chri// +sto wel deelachtich geworden, ist dat ghijt begin zijns wesens tot int eynde behoudet.

Dus en wilt v niet laten † bewegen door eenigherley materije, * nochte en vreset niet dat menschenkint, dat gelijc hoy verdwijnt, want sy v niet ghedoen en connen, sonder toelatinghe van Godt, * maer Godt sy v vreese, want dat is ‡ volcomen Wijsheyt, Vercleynt v voor hem, want die groote Heerlijcheyt wort van den nederachtighen gheeert, * verghelijckt v altijt den ootmoedighen, so sult ghy groot zijn in Godts ooghen, † V seluen en laet niet duncken, dat ghy yet weet, ofte yet zijt, opdat ghy v seluen niet

en bedriecht, ghaet v seluen altijt te buyten 1), en acht niet van wien v eenich ongodtlijckheyt oft lijden toegheuoecht wordt, al ist datmen v * veronghelijckt, want het is ghenade by Godt, alsmen om * der conscientien wille droefheyt verdraecht, ende lijdet met onrecht. So † weest nv pacientich in uwen druck, ende weset deelachtich des lijdens Christi, op dat ghy die beloftenisse beeruen muecht, want het is hier een * cleyne tijdt versmaetheyt te lijden, ende te hebben tegen die eewige vruecht. Ende dit lijden, dat * tijtelijck ende licht is, wercket een eewighe ende ouer die mate groote heerlijckheydt. Want al ist dat wy een * arm leuen hebben, soo sal ons nochtans veel ghoets vergouden 2) worden, Ende al ist dat die doot nv die heerlijcste is ouer ons, soo salder een oosten wint des Heeren comen, die zijne qualen weder drogen sal. * Want het worter gesaeyt in oneeren, ende het sal opstaen inder cracht: een natuerlijck, ende het salder verrijsen een geestelijc lijf. So moet nv dit ‡ huys deser wooninghe ghebroocken worden, ist dat wy het huys, dat ons van God toe be// +reyt is, vercrijgen willen. † Dus en doruen wy niet vreesen die dat lijf dooden, want sy de siele niet schaden en connen, maer het meeste dat sy ons berouen, is 3), daer wy van Godt het meeste weder af geloont worden, ende daer nae en hebben sy niet meer dat sy doen connen. ‡ Soo begordet de lendenen ws ghemoets, weest nuchteren, waect int ghebedt, ende dancksegget altijt Godt den Vader, door onsen Heere Jesum Christum, van zijnder rijckelijcker ghenaden, * ende dat hy ons heeft laten weten zijnen wille, ende geopenbaert den rueck zijnder kennisse, ‡ ende ons de heerlijckste ende alderduerste beloftenissen ghegheuen heeft, wy die te voren † verureemt waren doort vernuft in boose wercken, ende waren verureemt vant leuen dat wt Godt coemt, van daer wy geen hopinge en hadden inde beloftenisse, * maer doen de vriendelijckheyt Gods ons openbaerde, niet om der wercken wille die wy ghedaen hadden, maer door zijn ghenade, maecte hy ons salich door de wassinghe der wedergheboorten, ende vernieuwinghe des heylighen Gheests, † met welcken wy verzeghelt zijn tot op den tijt der verlossinge, die daer is het pandt vande toecomende erfenisse, ende die ons versekert ‡ ende getuychenisse gheeft, dat wy Gods kinderen zijn, ende ons alderley leert, den welcken ons van God gegeuen is * tot wijsheyt, gerechticheyt ende heerlijckheyt, door welcke ons versoeninghe gheschiet is. Godt de Vader die alleen heeft † onsterffelijcheyt, den * welc-

ken ken alleen cracht ende macht, lof ende prijs toestaet, dien sy eer ende danc door Christum onsen Heere, voor zijn onwtsprekelijcke genade, van nv aen tot inder eewicheyt.

Hoet met ons staet, daer sy de Heere af // + gelooft, den welcken wy niet genoech dancken en connen, ende vander blijschappen, * dat hi ons weerdich genoech gekent heeft om zijnen naem te lijden, ende vander blijschappen, die hy ons daer beneuens bereyt heeft, daer wy inde geuanckenis zijn, die wi daer hebben, want hy is getrou, so dat hy den zijnen * nevens der tentacyen een wtcoemst geeft, ende hy en ‡ laet den zijnen niet te schanden worden ofte comen, die in hem betrouwen. Die Ghenade des Heeren sy met v. Groet v onder malcanderen met eenen heyligen cusse. + Jan, Pluyn, ende ick 1). Hier mede blijft Gode beuoolen, ende twoort zijnder ghenaden. Gheschreuen by my Peter van Weert, daer hy zijnder drien in die gheuanckenisse sadt.

§ *Hier nae volcht Peters anderde brief, orlof nemende.

HIer mede 2) * beuelen wy v den Heere, alle lieue Broeders, ende gunnen 3) v, dat ghy uwen † loop tot des Heeren prijs voleynden muecht, opdat ghy die Croone vercrijghen muecht, ende dat ghy * volstandich tot den eynde toe blijuen muecht, op dat ghy de salicheyt vercrijgen muecht, want * niemant en vercrijchter prijs, ten si dat hy ridderlijc strijt, Dus † loopt, op dat ghy het cleynoot vercrijgen muecht. Strijdet als ridders des Heeren, Neemt vast voor v, als dat ghy niet en sorcht † hoe oft wat ghij spreken sult tot dier vren, als ghy voor die Ouericheyt ghebrocht sult worden, want God die Hee// +re den zijnen niet beschaemt en laet die hem betrouwen, al ist dat si als misdaders voort ghebracht worden, nochtans hy den zijnen niet en verlaet, want al ist dat het ‡ schreyen tsauonts inquaem, so soude die blijschap smorgens

wederom coemen. Ende al ist dat hy om te † castijen een * ooghenblyck tijts toornich is, so behoudet hy nochtans door zijn ghenade in het leuen. Daerom en zijn wy van hem niet verlaten, al ist dat wy meer teghenspoedts hebben dan die werelt. Mijn broeders, die † knecht en is niet meerder dan zijn Heere oft Meester: Ghedenct, hoe wel Christus rijck was, om onsent wille * arm gheworden is, ende hoe wel hy verheuen was, nochtans om onsent wille versmaetheyt gheleden ende aen ghenomen heeft, op dat wy door zijn armoede rijc souden worden, ende door zijn versmaetheyt erfgenamen zijnder beloftenissen souden worden. Dus laet ons met * hem buyten den legher gaen, ende zijn versmaetheyt helpen draghen, laet ons na dat toecomende goet haecken, ende en weest niet in die duysternisse, noch † beladen met eten ofte drincken, ofte verschricket niet met enigherley neeringe oft sorge, wandelt als kinderen des Lichts, * weest altijt bereyt, als die gheene die altijt haren Heere verwachten, * want hy sal comen gelijc als een dief inder nacht. Rustet v, neemt die staf inder handt, * begordet v lendenen, treet na dat beloefde landt, ghy sullet wel innemen, ist dat ghy niet en valt int ongheloof. Het is lustich ende schoon, wy hebbent van verre gesien, daer wy den Heere af dancken, ende ghepresen moet hy zijn: Daer af wy van v, ghy liefhebbers der Waerheyt, begheeren, dat ghy ons den Heer helpt dancken. Want ick heb oock eens den Heere een geloftenis // + ghedaen, * als dat ick hem die dagen mijns leuens voort leuen soude, dat welcke hi my heeft helpen volbrenghen, daer van ic hem prijse, dat welcke ick oock neerstelijck ghedaen hebbe dickwils met wtgherecten armen 1), Dat ick sulcks schrijf, is op dat ghy niet en vergheet te dancken ende te louen den Heer, want hij * is meerder dan alle onse leuen, want ghy en connet hem niet alsoo groot ghemaecken, hy en is noch te wonderlijcker. Blijft in zijne woorden, ende onderhout zijn ghebooden, * Hebt v onder malcanderen hertelijcken lief. Daer in wort hy oock ghepresen van zijnder ghetrouwicheyt nae zijnder beloftenissen, die hij in ons bewijst, naemelijck, de vruechde die hy ons gheeft, en weten wy v niet ghenoech te schrijuen lieue broeders: Want int beghin onser geuanckenisse als men ons gheuanghen voerden, doen waren wy vrolijck ende onbeureest, des ghelijck voor die Heeren, daer nae op die brugghe 2), ende in onser gheuanckenissen met blijschappen. Ende voort soo hoepen wy, dat ons Godt vrymoedicheyt tot int eynde gheuen sal.

Dus onse lieue Broeders, oftmen ons eenighe meerder doodt doen wilde, soo en wilt v daer niet in verschricken, wantmen in een vierendeel huers veel doen can, tis noch veer van de † helsche pijn, ende onghelijck te verghelijcken der toecomender vruechden, want nae dat wy dese † bangicheyt gheleden hebben, ende die * engicheyt gepasseert zijn, soo zijn wy verwachtende die blijschap ende ruymte, dan salmen ons alle tranen af wasschen, ende daer na en sullen wy niet meer wenen of schreyen, maer van die eene vruecht in dander ghaen.

Och mijn Broeders, wilt v daer nae // + schicken om te comen tot zijnder vruechden. Leydt voortaen een Christelijck leuen, ende maeckt dattet † Euangelium om uwen wille niet ghelastert en wordt. Weest altijt † saechtmoedich, ende hebt een onbeulecte conscientie, * ende in uwen dinghen bedenckt altijt dat eynde, op dat ghy niet en felet. En vergheet niet de vyericheyt der gheestelijcker beteringhe, des beghins des Christelijcken leuens, op dat 1), als ghy meynt dat ghy een volcomen Christen zijt, noch beteringhe des leuens noodich sy. Weest Gode beuolen ende het Woort zijnder ghenaden. Wy Jan, Pluyn, Peter, doen v inden Heere groeten. † Biddet den Heere voor ons, dat wy onsen loop tot zijnen prijs voleinden. Wy bidden ooc voor v.

§ Een Bekentenis oft verantwoordinge des geloofs van Jan de oude cleercooper, doen hy geuangen lach tot Antwerpen Anno. 1551 2) + + +.

VRage: Wat hout ghy vanden kinderdoop? Antwoort: dat en houde ick nergens voor, dan voor * menschen insettinghe. Vraghe:

Waer mede wilt ghy dan uwen * Doop bewijsen oft beweeren? Antw. Mar. 16. Vraghe. Wat hout ghy van de Sacramenten? Antw. Ic en weet van gheen menschen Sacramenten te spreecken, maer het // + * Auontmael, soot Christus met zijn Apostolen gehouden heeft, dat houde ic voor goet ende weert, want ic dencke datter menich mensch is, die niet en weet wat Sacrament te segghen is. Vraghe: Wat hout ghy van die Roomsche Kerck? Antw. Daer en houde ick niet van, maer ick houde de Christelijcke Kercke voor goet ende weert, die welcke is * Christus ghemeente. Vraghe. Wat hout ghy van die ostie die de priester in zijn hant heeft, ghelooft ghy niet dat daer onse Heere in is met vleysch ende bloet? Ant. Neen ic, want daer staet geschreuen, Actor. int eerste, dat hy * weder comen sal, ghelijck hy ten hemel geuaren is. Vra. Wat hout ghy vanden Paus? Ant. * Den Antechrist. Vra. Wat hout ghy vande misse, ceremonien, ende vander biechte diemen inder kercken is houdende? Ant. Daer en houde ick niet af, want den * Boom niet en dooch 1) daert af ingheset is. Vrage. Waer sydy gedoopt? Antw. Mijn Heeren, als ghijt weet, wat wildy my dan

noch vragen? Doen heeft die Schout ghesproken: † Ick besweere v by uwen Doop, dat ghijt ons segghen sult, waer ghy ghedoopt zijt. Antwoort. Mijnen doop houde ick voor ghoet ende oprecht, maer v besweeren en achte ick niet. Doen hebben sy ghelesen alle die gene die met my ghedoopt waren, by namen ende by toenamen. N. 1) ende geseyt: Assuerus 2) heeftet ons bekent. Doen heb ick gheseyt. Tis waer. Vraghe. Wie heeft v ghedoopt? Antwoort. Dat en staet my niet te segghen. Vraghe. Wy sullent v wel doen seggen. Antwo. Het vleys is te voren 3) † doeter mede wat ghy wilt. //

finis. //