Gezangen van M. Nieuwenhuijzen.

Bij De Vries, te Haarlem zijn onlangs uitgekomen: Gezangen van M. Nieuwenhuijzen; wij zullen eenige aanmerkingen over dezelve mededeelen. - Gelijk de eerste lichte schemeringen de komst van den naderenden dag aankondigen; zoo schijnen mij deze, en andere voordbrengzels van hetzelfde soort, eene, voor ons vaderland, luisterrijke herstelling van den smaak, in de fraaie wetenschappen, te beloven. - Het lezen der Duitsche Dichters, brengt zeker veel toe, tot deze wending, deze verbetering van den smaak; doch men moet zeer kies zijn, en volgen, bij de schoonheden, niet de zwakheden en gebreken, dier Dichters na: zoo in uitgegevene als onuitgegevene dichtstukken, heb ik, vrij algemeen, deze feil waargenomen: de traanen zijn ook, onder anderen, in deze verzameling niet gespaard. - Een sijmelagtige manier van teekenen behoord mede onder deze gebreken; bij de beschrijving van een landschap alles, tot een enkeld grasje, te schilderen, beloont zeker de moeite niet, en het ontdekt niets van den meester.

Men begrijpt ligtelijk, dat ik niet ijvere tegen een zagt en stil penseel: eenmaanlichtje, een morgenstond, bevallig en zagt geschilderd, doen dikwijls een werking op ons, die de werking der Natuur zeer nabij komt; doch deze indruk zal niet veroorzaakt worden door de beschouwing van een, zeer uitvoerig geschilderd, klein gedeelte, maar wel door het schoon geplaatste van het geheel.

Als Poot zegt:

Dan schildert hij uitmuntend, onze geheele ziel wordt vervuld met eene zagte kalmte, die volkomen gelijk is aan de stilte van een' schoonen nagt: maar gevoelen wij wel zooveel, wanneer hij zegt:

Hem, die gevoel heeft, behoef ik niets te zeggen - en voor hem, die geen gevoel heeft - is alles vrugteloos! - Deze vaerzen zijn ook volkomen schilderagtig:

Dit is meesterlijk; met éénen trek, schildert hij ons een veruitgebreid landschap, wij zien het duidelijk. - Doch, laat ons, tot ons plan overgaan!

Het eerste stukje, in deze verzameling, is:

Troost aan Cefise.

Het plan van dit stukje is een vertroosting, aan eene moeder, aan wie een zoontje, door den dood, ontrukt is. Dit kind is gestorven - doch het is gelukkig - de moeder zal het wederzien - deze zijn de hoofddenkbeelden van het stukje. De uitdrukking, komt mij voor, niet kiesch genoeg te zijn, de denkbeelden algemeen niet genoeg met waarheid uitgedrukt. - In het vierde couplet zegt de Dichter, na vooraf de droefheid der moeder gebillijkt te hebben:

Dit is niet schoon! De Dichter heeft eenvouwig willen zeggen: Uw teder wichtje was onnozel - en dus gevormd tot de zaligheid. De geheele regel:

is een bijvoegzel, dat het schoone van het denkbeeld zeer verminderd, - doch men moest een woord hebben, dat op vormd rijmde! Het geheele vaers gaat ons niet aan; het is een tusschendenkbeeld, dat ons uitzigt, op het wezenlijke voorwerp, verhindert.

Vervolgens:

Lachgen doet hier eene geheele verkeerde uitwerking; men zegt - Ja! - lachgen van blijdschap; doch het drukt hier de verhevene vreugde der gezaligden niet uit.

Deze onderstellende vraag is niet wijsgeerig - en ook niet dichterlijk; hebben de zielen geen bestemming? - moeten zij werkeloos, als een zonnestofje daar heenen drijven?..... En wat is hemelval? - Een woord, dat de Dichters doorgaans zelf niet verstaan - doch, dat zeer gelukkig, op het einde van een vaers, wanneer er een woord op al vooraf is gegaan, kan gebruikt worden.

Een weinig verder zegt de Dichter:

Daar 't nimmer stormt! - leed, ramp, storm, zijn woorden, die bij onze hedendaagsche Dichters, dikwijls het zelfde zijn, dat, niet om verstrangen, ontfaên, saen en meer anderen, voor Datheen geweest zijn.

De Dichter kon het denkbeeld, van ongestoord geluk, beter hebben uitgedrukt.

Voor het overige bevat dit stukje geene nieuwe denkbeelden; en de goede gedagten zouden, bij eene betere voorstelling, veel gewonnen hebben.

Laat ons overgaan, tot het tweede stuk:

Tranen van Daphnis op het graf van Laura.

Daar is een navolging, die men genoegzaam geen navolging noemen kan - een navolging van zekere manier; - en van deze aart is dit stuk: de Klaagzang vanVan Alphen schijnt er aanleiding toe gegeven te hebben; doch de waardij der beide stukken is zeer verschillend.

Van Alphen zegt:

Een gelijksoortige gewaarwording heeft onze Dichter dus uitgedrukt:

Minder treffend, minder schoon, is hier de voorstelling. Jammer dat het denkbeeld, in de

laatste twee regels, niet beter is uitgedrukt, de gedagte is schoon. -

Het volgende couplet beteekent niets; de laatstvoorgaande gedagte hadt meer gezegt. -

Wanneer men, met een stille droefheid, aan een afgestorven voorwerp denkt, dan, ja! komen ons duizend bizonderheden voor den geest, zoo als in de straks aangehaalde vaarzen van Van Alphen: maar ontleedt men juist wel een denkbeeld, in zoo veel kleinigheden, als onze Dichter, op bladzijde 10 doet?

Mogelijk zal de Dichter, over deze schilderij, wel zeer voldaan geweest zijn, - doch ze wil mij, in het geheel maar niet bevallen! Zij is te kunstig - te opgeschikt - daar is niets van die stille somberheid in, met welke het hart, in zulke gevallen spreekt; en de trant, waarop het is voorgesteld, heeft niets van den Meester; integendeel, het schijnen eerder de poogingen van eenen leerling, die groot moet schilderen - doch die veel schildert. - In het geheele stuk heerscht een eentoonigheid / een herhaaling, die het goede minder doet uitko-

men. Het slot van het stuk bevestigt, 't geen ik straks aanmerkte, namelijk dat de Dichter min of meer zich den Klaagzang vanVan Alphen heeft voorgestelt: Hij eindigt ook met een grafschrift, dat hij ook zelf op den grafzerk schrijft. In het laatste couplet ziet de Dichter Laura, die hem, in het volgende stukje, aanspreekt. De aanspraak van Laura heeft zeer veel, dat waarlijk schoon is; maar waarom toch die overgang, van het eene tot het andere stuk? Is het mogelijk dat de Dichter, na eenen Klaagzang, ernstig, gezongen te hebben - zich verbeeldt Laura te zien - haar zoo veel te hooren spreken - en eindelijk weder verdwijnen? - Dit is, dunkt mij ongerijmd, en heeft, in een zeker derde, wel eenige overëenkomst, met de toovergodinnen in het treurspel.

Het stukje, getijteld: Laura is te groot, om het hier geheel af te schrijven, doch ik wil 'er eenige trekken van opgeven; 'er heerscht over het geheel een bevallige zagtheid in, die ons geheel inneemt.

Bladz. 14. zegt het meisje:

Dit zij genoeg! - Dit aangename, dit zagte, behoort tot het genie des Dichters; het groote, het stoute, schijnt buiten zijn' kring te zijn.

Het zou te uitgebreid worden, om ieder stuk, in deze verzameling, afzonderlijk te beschouwen; laat ons 't een en ander stuk nog eens onder 't oog nemen.

Afgebroken gedagten bij het graf van Aristus.

In dit stuk is veel goeds - is veel sentiment; doch mij dunkt dat 'er spooren van navolging in zijn, die, voor een' wezenlijken Dichter, niet tot eer kunnen strekken.

Bladz. 29.

Dit is wel waar, doch niet dichterlijk! - Het spreekt van zelf, dat een ligchaam, in het graf, veilig is, voor het woeden der rampen - of - zoo als de Dichter het zal gedagt hebben, zonder bewustheid is; in stukken van dezen aart, zijn overtolligheden het waare zeer in den weg.

Een schoone gedagte! doch weder ongelukkig uitgedrukt! De Dichter neeme mij de volgende aanmerking niet kwalijk! Zagte, bevallige stukjes behooren tot zijn vak; doch het schijnt mij toe, dat stukken, die meer inge-

wikkeld zijn - die meer wijsgeerte behoeven, niet zoo zeer onder zijn bereik vallen: 'er is, in de laatstgenoemde, een zekere verwarring, die duidelijk toont, dat hij geen meester van zijn onderwerp is: met andere woorden: de Dichter heeft geen waare zielkunde - geen wijsbegeerte genoeg, om zulke onderwerpen, waardig, te behandelen. - Wanneer men aanleg heeft, om, in zeker vak, met glans, te kunnen arbeiden, dan heeft men ook kragt, om zijne paalen, in dit vak, te kunnen uitbreiden - om waarlijk groot te worden - en dit is verdienste genoeg, in welk een vak der kunst het ook zijn moge!

Dametas.

Dit stuk is weder in de zagte, de bevallige manier geschilderd; het heeft veel dichterlijke schoonheden - en waar sentiment.

Bladz. 34.

Deze gedagten, deze vaerzen zijn uitmuntend; schoon ze mogelyk voor een volkomener uitdrukking vatbaar zijn; voor een gevoelig hart is het geheel noodeloos de schoonheden derzelve aantewijzen; die dezelve, bij de eerste leezing, niet gevoelen kan, zou geen voordeel, bij een nadere ontwikkeling hebben kunnen.

De lof der godheid.

(naar Kleist.)

Dit stuk is, op veele plaatsen, zeer wel vertaald; doch doorgaans minder, dan hetorigineel.

Deze vaerzen:

heeft onze Dichter dus uitgedrukt:

Niets van het fijne, het bevallige, van het origineel! in het geheel is de vertaaling te veel hoogduitsch; men moet slegts de denkbeelden bewaren, en die in zuiver nederduitsch uitdrukken.

Nu volgt:

De Rust.

Dit stuk is vertaald uit Cronegk. Het origineele is ver boven de vertaaling, zij is in het geheel niet juist; het rijm bekleed nu en dan eens de plaats van een wezenlijke schoonheid.

Dit is dus overgezet:

Het denkbeeld is in het geheel niet uitgedrukt;

is niet:

Indien men toch vertaalen wil, laat dan de stukken niet verminkt worden! een slegte vertaaling, van een goed stuk, is eene der grootste beledigingen, die men eenen dichter kan aandoen; vertaalen is ook de zaak niet van elken Dichter: zommigen schijnen er toe geboren; en hunne Copijen overtreffen dikwijls het origineel; doch zulken zijn er niet veel.

Indien wij dit geheele stuk wilden doorloopen, wij zouden plaatsen genoeg ontmoeten, die, in de vertaaling, geheel bedorven zijn. In het origineele is een zagtheid, een gemaklijkheid van uitdrukking, die een aangenaame werking doet; deze zagtheid, deze gemaklijkheid is niet in de vertaaling. De stoute gedagten, in de drie laatste coupletten, hebben, bij de overgieting, ook veel verloren.

Bladz. 55. begint een stuk, dat ten tijtel heeft:

Elize.

Dit stuk is in de donkere manier geschilderd,

indien er zulk een manier is! - Elize zal de sprekende persoon moeten zijn; en het onderwerp, dunkt mij, moet een klagt wezen, over den dood van een' held, die - of de man - of de minnaar van Elize was.

Het plan is dus: Elize komt, in een' somberen avond bij het graf, - zij spreekt van 't genoegen, dat het klaagen aan bedrukte harten geeft; - daarop heft zij een' zang aan, over den dood des helds; die genoegzaam op deze wijze afloopt: zij doet een aanspraak aan het vaderland, waarin zij zegt, dat de held dood is; - dan spreekt zij de helden aan, die hem hebben zien sterven. - Vervolgens verhaalt zij, dat God een' Engel naar beneden zondt, om den vijand te verdelgen - die komt - en de vijand vlugt - en sterft. - Deze geheele teekening is, zeer verward, uit stukken van goede denkbeelden, en nietsbeduidende trekken, zaamengesteld; doch wij zullen het zoo straks nader beschouwen. Verder geeft Elize een beschrijving van het sterven des helds - en eindelijk eindigt zij haaren zang, met eenige klagten.

op bladz. 58. zegt de dichter:

Dit is immers niet kiesch? kan men zeggen: in 't aanzien van legervaanen? Ik geloof neen!

Maar laat ons het volgende, op deze bladzijde, eens wat nader beschouwen.

Zie daar, lezer, drie coupletten, die hard schreeuwen, doch weinig zeggen, zoo als iemant het uitdrukt. God zendt zijn' Engel, om den vijand, door zijn donderweder, te verdelgen; zoo ooit een donderweder slegt te pas kwam,

't Is zeker hier! het behoort niet bij het beeld; verdelg hen door mijn bliksem - of - door mijn' donder - dit zou goed geweest zijn, dan was het beeld duidelijk; den Engel, met den bliksem in zijne vuist, den vijand vernielende, zouden wij duidelijk gezien hebben: maar wie kan zich de manoeuvres van één Engel, met een geheel donderweder voorstellen? -

De laatste regel zou een goede uitwerking doen, indien de beschrijving van die ontsaglijke reis, door die millioenen spheren niet was voorafgegaan. Of wilde de Dichter de snelheid nog vergrooten? dit was niet noodig: het laatste denkbeeld drukte alles uit - en het eerste drukte genoeg uit. - Nu is de Engel op de aarde! En wat doet hij nu? - den vijand verdelgen, door Gods donderweder? wel neen! Hij begreep dit stuk geheel anders! - neen!

Men zou hier kunnen denken, dat de Engel, uit verlegenheid, vloekte, en om niet, zonderiets gedaan te hebben, door de millioenen spheren weêr te rug te reizen; want de attaque met het donderweder, moet hij - of niet wel

begreepen - of, voor hem, als te zwaar, beschouwt hebben. - Dit vloeken schijnt toch kragtig geweest te zijn, want in het volgende Couplet, is de vijand reeds op de vlugt - schoon de dichter zegt, dat hijvoor het schitterend zwaard van zijn' held vlugtte; het vloeken van den Engel zal er evenwel geen kwaad aan gedaan hebben! In dit zelfde Couplet zien wij, dat hij door vuur en staal neergeveld wordt; zoo dat de Engel het slegts bij het vloeken gelaten zal hebben.

Er zijn trekken in dit stuk, die, indien zij wel geplaatst waren, en met oordeel bewerkt, groote schoonheden zouden geworden zijn, maar de onduidelijke en verwarde voorstelling en bewerking verderven alles. 't Geeft geen waardij genoeg, aan een stuk, zoo groot als dit, zoo er hier en daar iets in gevonden wordt, dat goed - dat schoon is; de houding van het geheel moet edel zijn. Op bladzijde 60 is een regel, die veel zegt; de stervende held spreekt dus:

Wat verder is weder iets, dat mij niet zeer oordeelkundig toeschijnt:

De held stierf, toen hij den dood reeds ondervonden hadt! is het nog noodig, dit, als een feil, aantewijzen? - voor het overige heeft het stuk weinig meer, dat men, als waarlijk schoon, kan aantoonen. -

Nog drie woorden over

Het gevoel.

Dit is een van die zagte en tedere stukjes in welker bewerking, zoo als straks aangemerkt is, de Dichter het beste slaagt. - De zang van den nachtegaal heeft een verkwikkenden invloed, op het hart van een ongelukkigen; - dit blijkt uit Nanine, die, treurig en moedeloos, over het verlies van een lief kind, door een' zingenden Nachtegaal bepaald wordt bij hare zwakheid, daar zij zoo veel meer redenen heeft, om vergenoegd te zijn, dan dit dier. - Zij heft hierop een danklied aan - en hieruit wordt gelegenheid genomen, om het gevoel aanteprijzen, als dat heilrijke tegengif van alle rampen - waardoor dezelve in zaligheden veränderen. - Zoodanig is het plan van dit stukje. - Het geheel is bevallig en goed; doch de omkleeding der denkbeelden is niet juist. De ruw-

heid, de onkiescheid der uitdrukking en voorstelling is een fout, waaraan onze oudere en hedendaagsche dichters zich dikwijls schuldig maaken; en er hangt zeer veel van den uitterlijken vorm, van de voorstelling, af.

Op bladz. 66 zegt Nanine:

In dit laatste is immers geen fijnheid, hoegenaamd, in? -

Is een uitdrukking, die niet dichterlijk is - ten minsten, die hier in het geheel geene werking doen kan. - In het volgende couplet zwijgen aarde en hemel - de Engelen staan te luisteren, om Nanine een loflied te hoo-

ren zingen! - Bij gewigtige handelingen brengen de Dichters dikwijls de geheele natuur in werking - en dan wordt deze werking dichterlijk schoon! Doch hier is geene poëtische waarschijnlijkheid.

Bladz. 71.

Is dit schoon - of niet schoon? er is, voor mij, iets in, dat niet kiesch - niet waar genoeg is.

Het laatste stukje in dezen bundel,

Aan Selma.

Is van het leerende soort. De Dichter poogt Selma, die veel verdriet heeft, te vertroosten, door een voorstelling van de onsterflijkheid onzer ziele, en het geluk, dat, den goeden, in een toekomstig leven, te wagten staat. - Daar is een zekere wijze van betoogen, die dichterlijk is, - eene geheele andere dan de wijsgeerige. Deze dichterlijke betoogwijze is niet genoeg in dit stuk gebezigd; de gewoone bewijzen, voor de onsterflijkheid der ziele, zijn eenvouwig op rijm gebragt. - Nieuwe denkbeelden, treffende schoonheden, vindt men,

in dit stuk juist niet. Om philosophische gedichten onderhoudend te doen zijn, moet men de kunst bezitten, van philosophisch te denken - en zich poëtisch uittedrukken: de bewijzen moeten zoo ingekleed zijn, dat ze, door de verbeelding, tot het verstand, spreken. Afgetrokken redeneeringen, in vaerzen gebragt, kunnen niemant tot den rang van Dichter verheffen - zo weinig als enkelde dichterlijke schilderingen en bloemen, zonder waare philosophische gedagten, iemant den naam van leerdichter geven kunnen. - Ziet daar, landgenooten, eene beöordeelende aankondiging dezer gezangen; wij hebben onze gedagten vrijmoedig gezegd, - en dit denken wij immer te doen. De Dichter zal ons deze vrijheid niet euvel afnemen. Wij durven hem aanraden, om, in dat vak der kunst, waarin hij schijnt bestemd te zijn, zich meer en meer te volmaken: dan hebben wij nog eens stukken, van hem, te wagten, die ons vaderland tot eer strekken. Hij schildere het zagte, het bevallige, het tedere - doch vermijde het kleine - het kinderagtige! ook in de zagtste, de bevalligste stukjes kan - en moet men wijsgeer zijn.