S.

[S]

S, v. 19^e letter van het alfabet; als rom. getalmerk beteekent S 70; (muz.) S., solo, alleen; S^t., sint, heilig; S., sive, te weten; (apoth.) S., signetur, te teekenen; S.A.E., son altesse éminentissime, zijne of hare doorluchtige hoogheid; S.A.I. son altesse impériale zijne of hare keizerlijke hoogheid; S.A.R., son altesse royale, zijne of hare koninklijke hoogheid; Scr., scripsit, hij heeft het geschreven; Sc., sculpsit, hij heeft het gegraveerd; S.D.G., solo Deo gloria, aan God alleen de eer; S.E., son excellence, son éminence, Zijne Excellentie, Zijne Eminentie; S.E.C., salvo errore calculi, behoudens een rekenfout; S.E. et O., salvo errore et omissione, behoudens misslag en uitlating; S.G.D.G., sous garantie du gouvernement, door de regering gewaarborgd; S.H., salvo honore, behoudens de eer; Sen., S^r., senior, de oudste; Seq., Sq., sequens, de

of het volgende; Sign., signatum, geteekend; S.J., societatis Jesu, van de societeit van Jezus, (de jezuïten); S.L., suo loco, te zijner plaatse; S.L.E.A., sine loco et anno, zonder plaats en jaartal; Solv., solvatur, het worde afgelost, betaald; S.N., stili novi, (tijdr.) van den nieuwen stijl; S.P.Q.R., senatus populus que romanus, de romeinsche raad en het volk; S.R., salva ratificatione, behoudens bekrachtiging; S.S., sacra scriptura, de Heilige Schrift; Ss., semis, de helft; S.T., of SS. TT., salvum titulorum, behoudens zijne titels (op adressen); S.T.D., sanctae theologiae doctor, meester in de heilige godgeleerdheid; Sup., supra, boven; S.V., stili veteris, (tijdr.) van den ouden stijl; S.V., salva vessia, met verlof; S.V.P., s'il vous plait, als het u belieft.

[Sa!]

Sa! (B. 'T SA!), tw. welaan! komaan!

[Saai]

Saai, v. (B.v. en o.), zek. wollen stof. *-, bn. (-jer, B. -er, -st), (fig.) vervelend, langdradig.

[Saaiem]

Saaiem, o. (-s), net voor de garnalenvisscherij.

[Saaifabriek]

Saaifabriek, v. (-en). *...HAL, v. (-len), markt voor den saaiverkoop; plaats waar de stukken saai werden gemerkt (eert. te Leiden). *...JEN, (B. *...EN), bn. van saai; een - gordijn.

[Saaijet, Sajet]

Saaijet, Sajet, o. (-ten), getwijnd wollen garen. *-FABRIEK, v. (-en). *-FABRIEKANT, m. (-en). *-TEN, bn. van saaijet. *-WEVER, m. (-s). *-WINKEL, m. (-s).

[Sabadille-zaad]

Sabadille-zaad, o. luiszaad, zek. geneesmiddel.

[Sabbath]

Sabbath, *-DAG, m. (-en), zevende of rustdag bij de israelieten, Zaturdag, (ook draagt de Zondag dien naam). *-JAAR, o. (...aren), zevende of rustjaar voor de landerijen (onder de oude israelieten). *-KNECHT, m., *-MEID, *-VROUW, v. (-en), christelijke bediende bij eenen israeliet (alleen voor den sabbath). *-SCHENDER, m., *-SCHENDSTER, v. (-s), ontheiliger; (oudh.) ontheiligster van den sabbath. *-SREIS, v. (...zen), bepaalde uitgestrektheid die de israelieten op den sabbath mogten doorloopen.

[Sabberder]

Sabberder, m., *...BERSTER, v. (-s), kladder, knoeijer, knoeister. *...BEREN, ow. gel. (ik sabberde, heb gesabberd), knoeijen, kladden; (fig.) stamelen; babbelen.

[Sabel]

Sabel, v. (-s), snijdend wapentuig, krom zwaard; met de - er in houwen; een houten -, (der kinderen). *-, m. zek. zoogdier; bont daarvan gemaakt. *-BONT, o. gmv. *-BOONEN, v. mv. kromme boonen. *-DIER, o. (-en), dier dat het sabelbont geeft, marter. *-EN, bw. gel. (ik sabelde, heb gesabeld), houwen, hakken (met een sabel). *-HOUW, m. (-en). *-JAGT, v. (-en), jagt op het sabeldier. *-KLING, v. (-en). *-KWAST, m. (-en). *-MOF, v. (-fen), mof van sabelbont. *-PELS, m. (...zen), *-PUNT, v. (-en). *-SCHEEDE, v. (-n). *-SLAG, m. (-en), slag met de kling. *-SPRINKHAAN, m. (...anen), zek. regtvleugelig insekt. *-STAART, m. (-en). *-TASCH, v. (...sschen), laag afhangende tasch der huzaren. *-VANGER, m. (-s), die jagt maakt op de sabeldieren. *-VANGST, v. gmv. ter - gaan. *-VEL, o. (-len).

[† Sabon-fractuur]

† Sabon-fractuur, v. (boekdr.) de grofste -, dikste drukletter.

[† Sabords]

† Sabords, m. mv. (zeew.) geschutpoorten.

[† Sabreren]

† Sabreren, bw. gel. (ik sabreerde, heb gesabreerd), neêrsabelen. *...BREUR, m. (-s), die er op inhouwt, woeste soldaat.

[† Saccharometer]

† Saccharometer, m. (-s), suikermeter, (werktuig).

[† Sacerdotaal]

† Sacerdotaal, bn. priesterlijk.

[† Sacra]

† Sacra, m. mv. heilige zaken, - voorwerpen. *-MENT, o. zie SAKRAMENT.

[† Sacre-Dieu!]

† Sacre-Dieu! tw. een vloekwoord.

[† Sacreren]

† Sacreren, bw. gel. (ik sacreerde, heb gesacreerd), heiligen, wijden. *...CRIFIËREN, *...CRIFICEREN, bw. gel. (ik sacrifiëerde of sacrificeerde, heb gesacrifiëerd of gesacrificeerd), offeren, opofferen. *...CRIFICE, v. (-s), opoffering. *...CRILÉGE, m. heiligschennis; heiligschenner.

[† Sadduceër]

† Sadduceër, m. (...eën), aanhangers eener aan Christus vijandige sekte in het oude Jeruzalem. *...CEESCH, bn. van de Sadduceën.

[† Saffiaan]

† Saffiaan, o. gmv. marokijnleder.

[Saffier]

Saffier, o. en m. zeer kostbaar edelgesteente, (o. als steensoort, m. als de steen). *-EN, bn. van saffier. *-STEEN, m. (-en).

[Saffloers]

Saffloers, o. gmv. bastaard-saffraan, wilde saffraan; kobaltzuur.

[Saffraan]

Saffraan, m. gmv. zek. geelkleurende plant. *-ACHTIG, *...FRANIG, bn. (-er, st), naar saffraan gelijkende. *-BED, o. (-den), stuk grond met saffraan beplant. *-BLOEM, v. (-en), soort krokus. *-BOOM, m. (-en). *-DRANK, m. (-en), aftreksel van saffraan. *-GEEL, bn. en o. gmv. *-KLEUR, v. gmv. -IG, bn. *-PLANT, v. (-en). -ERIJ, v. (-en), grond met saffraan beplant. *-PLEISTER, v. (-s), zek. geneesmiddel. *-STAM, m. (-men). *...PRANEN, bn. van saffraan.

[Sagen]

Sagen, ow. gel. zie VERSAGEN.

[Sago]

Sago, v. gmv. zek. meelplant der tropische landen. *-BLOEM, v. (-en). *-BLOESEM, m. (-s). *-MEEL, o. gmv. *-PALM, m. (-en). *-PLANT, v. (-en). *-SOEP, v. (-en). *-WEER, v. palmwijn.

[Sagointje]

Sagointje, o. zijde-aap, (zek. dier).

[Sagrijn-leder]

Sagrijn-leder, o. zek. russisch en turksch leder.

[† Saiek]

† Saiek, v. (-s), levantijnsch vaartuig.

[† Saillant]

† Saillant, bn. (-er, st), vooruitstekend; (fig.) in het oog loopend. *...LIE, v. (-s), (oorl.) uitval eener bezetting; (fig.) geestige zet, inval.

[† Saïmiri]

† Saïmiri, m. soort aap.

[† Saissiseren]

† Saissiseren, bw. gel. (ik saisisseerde, heb gesaisisseerd), vatten, grijpen; (regt.) beslag leggen op; (fig.) gesaissiseerd worden, schrikken.

[Saizoen]

Saizoen, o. (-en), jaargetijde; levenstijd; badtijd; geschikte tijd.

[Sak]

Sak, m. (-ken), badjapon.

[Sakerdaanhout]

Sakerdaanhout, o. gmv. zek. houtsoort.

[Sáki]

Sáki, m. (-es), aap met vossenstaart. *-, v. zek. japansche drank.

[Sakrament]

Sakrament, o. (-en), bondzegel; heilige plegtigheid; (r.k.) de zeven -en; de -en (het laatste oliesel) toedienen. *-, tw. vloekwoord. *-EEL, bn. en bijw. tot het sakrament behoorende; (ook) aangenomen en door het gebruik gewettigd. *-BOEK, o. (-en). *-HUISJE, (B. -N), o. (-s), tabernakel. *-SCHENDER, m. (-s). ...STER, v. (-s). *-SDAG, m. zek. r.k. feestdag.

[Sakristie]

Sakristie, v. (r.k.) kosters-, kerkekamer. *-MEESTER, m. (-s). *...KRISTIJN, m. (r.k.), kerkeknecht, koster.

[† Sal-ammoniak]

† Sal-ammoniak, o. gmv. zie SALMIAK.

[Salade]

Salade, v. (-n), zek. toespijs met azijn en olie toebereid; (fig.) poespas, rommelzoô. *-BAK, m. (-ken). *-BLAD, o. (-eren). *-EMMER, m. (-s), emmer met gaatjes waarin de natte salade uitgeslagen wordt. *-OLIE, v. gmv. sla-olie, boomolie. *-PLANT, v. (-en). *-SCHOTEL, m. (-s). *-ZAAD, o. (...aden).

[Salamander]

Salamander, m. (-s), soort hagedis. *-BOOM, m. (-en). *-WOL, v. amianth. *...DRINEN, m. mv. soort kruipende dieren.

[† Salaris]

† Salaris, o. (-sen), vast loon; bezoldiging. *...RIËREN, bw. gel. (ik salariëerde, heb gesalariëerd), bezoldigen.

[† Salderen]

† Salderen, bw. gel. (ik saldeerde, heb gesaldeerd), (kooph.) het saldo vereffenen. *...DO, o. (...os), (kooph.) overschot, rest, verschil (in debet of credit); per -, blijft.

[† Salemporis]

† Salemporis, v. zek. geweven stof.

[† Salep]

† Salep, v. (-pen), zek. borstmiddel uit planten getrokken.

[† Salet]

† Salet, o. (-ten), gezelschapszaal; bezoek. *-JE, (B. -N), o. (-s), klein bezoek (inz. van jonge-jufvrouwen); zijkamer. *-JONKER, m. (-s), pronker, poppegek. *-JUFFER, v. (-s), opgesmukt juffertje, pronkster. *-REKEL, m. (-s), schimpnaam voor saletjonker.

[Salie]

Salie, v. gmv. zek. geneeskruid; (fig.) Jan -, schimpnaam voor den ouden langzamen Hollander. *-BED, o. (-den), stuk grond salie beplant. *-BLAD, o. (-eren). *-BLOEM, v. (-en). *-MELK, v. gmv. melk getrokken op saliebladen.

[† Salificatie]

† Salificatie, v. (scheik.) zoutvorming. *...NE, v. (-n), zoutwerk, zoutmijn; zoutkeet, zoutziederij. *...NISCH, bn. zilt, zoutachtig, zout bevattende. *...NOMETER, (-s), m. zoutmeter, soort vochtveger (werktuig).

[† Salingen]

† Salingen, v. mv. (zeew.) soort dwarsbouten.

[† Salisch]

† Salisch, bn. van de oude Saliërs; de -e wet, wet waarbij de dochters van de erfenis waren uitgesloten. Krachtens deze wet kan thans nog in Frankrijk (en kon vroeger ook in Spanje en Portugal) eene vrouw niet regeren.

[† Salmiak, Salmoniak]

† Salmiak, Salmoniak, o. (scheik.) zoutzuur, verbinding van chloor met ammonium; geest van -, vliegende geest, oplossing van ammoniakgas in water.

[Salomonszegel]

Salomonszegel, o. (-s), soort bloem.

[† Salon]

† Salon, m. (-s), groote ontvang-, gezelschapszaal; gemeubeleerd vertrek; groote koffijhuis- of logementszaal; (fig.) zijne -s zijn geopend, hij ontvangt bezoek, geeft partijen.

[† Salope]

† Salope, v. (-n), morsige vrouw, slons; soort ochtendkleed.

[Salpeter]

Salpeter, o. zek. delfstof; muurzout. *-AARDE, v. gmv. *-ACHTIG, bn. *-BEREIDER, m. (-s). *-FABRIEK, v. (-en). *-GEEST, m. gmv. *-GROEF, v. (...ven). *-GROEVE, v. (-n). *-HUT, v. (-ten), plaats waar salpeter gemaakt wordt. *-IG, bn. -ZUUR, o. (scheik.). *-LAAG, v. (...agen). *-KETEL, m. (-s). *-KOKER, m. (-s), -IJ, v. (-en). *-LEPEL, m. (-s). *-LOOG, v. gmv. *-LUCHT, v. gmv. reuk van

salpeter. *-SCHUIM, o. gmv. *-STRUIK, m. zek. kruid. *-ZIEDER, m. (-s). *-ZUUR, o. (...uren), (scheik.) scheiwater, sterk water.

[† Salpétrière]

† Salpétrière, o. gmv. pesthuis, gasthuis (bij Parijs) voor ongeneeslijke ziekten van vrouwen.

[† Salto]

† Salto, m. gmv. sprong; - mortale, doodelijke sprong (van kunstenmakers).

[† Salubriteit]

† Salubriteit, v. gmv. gezonde staat, gezonde eigenschap (van lucht, land enz.).

[† Salueren]

† Salueren, bw. gel. (ik salueerde, heb gesalueerd), groeten, begroeten. *...LUTATIE, v. begroeting; het militaire saluut maken. *...LUT, o. welzijn; -! heil! gegroet; aan allen die dezen zullen hooren, -! (aanhef van koninklijke besluiten, wetten enz.). *...LUUT, o. (-s), begroeting op soldatenwijze (uit het kanon, met den degen enz.). -SCHOT, o. (-en).

[† Salva]

† Salva, behoudens, met.

[† Salvo]

† Salvo, o. (-os), eerbewijs door losbranding van vuurwapenen; algemeen handgeklap.

[† Samaar]

† Samaar, v. (...aren), deftig vrouwenkleed.

[† Samereus, Samoreus]

† Samereus, Samoreus, v. soort rijnschip.

[† Samkyn]

† Samkyn, *...KYD, v. soort turksch vaartuig.

[† Sammelen]

† Sammelen, ow. gel. (ik sammelde, heb gesammeld), leuteren, talmen. *...AAR, m., -STER, v. (-s), leuteraar, talmer, talmster.

[† Sammum]

† Sammum, m. (-s), verstikkende wind in de afrikaansche zandwoestijnen.

[† Sampan]

† Sampan, m. (-s), chineesch en japansch kustvaartuig.

[† San-benito]

† San-benito, o. (-os), ketterhemd, geel hemd waarin de ketters werden verbrand.

[† Sanctie]

† Sanctie, v. (...ën), bekrachtiging; bevestiging; de - weigeren aan. *...TIFIËREN, *...TIFICEREN, bw. gel. (ik sanctifiëerde of sanctificeerde, heb gesanctifiëerd of gesanctificeerd), heiligen, heiligspreken. *...TIFICATIE, v. (..ën), heiliging, heiligspreking. *...TIONEREN, bw. gel. (ik sanctioneerde, heb gesanctioneerd), heilig maken; goedkeuren, bekrachtigen; (fig.) zijn zegel hechten aan.

[† Sanctum Sanctorum]

† Sanctum Sanctorum, het Heilige der Heiligen, (in den tempel van Salomo te Jeruzalem).

[† Sandaal]

† Sandaal, v. (...alen), schoeisel der oude volken, (zool met banden om den voet vast); soort schermschoen. *-, ligterschuit aan de noordkust van Afrika.

[Sandelboom]

Sandelboom, m. (-en), zek. indische boom. *...HOUT, o. gmv.

[† Sandrak, Sandarach, Sandarak]

† Sandrak, Sandarach, Sandarak, o. gmv. witte hars dienstig om, fijn gestampt, de plaats van uitgekrabde woorden op papier weder beschrijfbaar te maken zonder te vloeijen.

[† Sanfedisten]

† Sanfedisten, m. mv. zek. politieke partij in Italië.

[† Sanguin]

† Sanguin, bn. bloedrijk. *-ISCH, bn. - temperament, driftig gestel, ligtgeraaktheid.

[† Sanhedrin]

† Sanhedrin, o. (B.m. en o.), (-s), vergadering der 70 joodsche wetgeleerden onder voorzitterschap van den hoogepriester.

[† Sanikel]

† Sanikel, v. gmv. zek. kruid.

[† Saniteitsgoed]

† Saniteitsgoed, o. soort porselein.

[† Sanskrit]

† Sanskrit, o. oudste taal der Braminen (in Indië).

[† Sans]

† Sans, bijw. zonder; - façon, zonder omslag; - prendre, zek. speelwijze in het hombre-spel. - souci, zonder zorg, zorgeloos; naam van een koninklijk lustslot bij Potsdam. - le sou, zonder een stuiver ter wereld.

[† Sansculotte]

† Sansculotte, v. (-s), naam der hevigste republiekeinen tijdens de eerste fransche omwenteling (van 1789).

[† Sant]

† Sant, m., *-IN, v. heilige. *-EKRAAM, v. gmv. de gansche kraam, - boêl.

[† Santé!]

† Santé! gezondheid!

[Santorie]

Santorie, v. (plant.) duizend-guldenkruid.

[Sap]

Sap, o. (-pen), vocht, levensvocht, (in planten, vruchten en dieren).

[† Sapajou]

† Sapajou, m. (-s), soort aap.

[† Sap(p)anhout]

† Sap(p)anhout, o. zek. geel verfhout, valsch sandelhout.

[Sapblaauw]

Sapblaauw, o. en bn. zek. verfstof. *...DRADEN, m. mv. (plant.) gedeelte eener mosplant. *...GROEN, o. en bn. zek. verfstof. *...PELOOS, bn. zonder sap, uitgedroogd. -HEID, v. gmv. uitdrooging, droogheid.

[† Sapeur]

† Sapeur, m. (mil.) graver, bijleman.

[† Sapienti sat]

† Sapienti sat, voor den wijze genoeg.

[† Sapphier]

† Sapphier, m. en o. zie SAFFIER.

[Sappig]

Sappig, bn. (-er, -st), vol sap, smakelijk (van vruchten). *-HEID, v. gmv. smakelijkheid (van vruchten). *...PLANTEN, v. mv. zek. plantensoort. *...RIJK, bn. vol sap; smakelijk. *...VERF, *...VERW, v. (-en), verf uit de plantensappen, dekverf.

[† Sarabande]

† Sarabande, v. (oudt.), zek. spaansche deftige dans.

[† Saraceen]

† Saraceen, m. (...enen), (oudt.) oosterling, bewoner van het tegenwoordige Turkije (ten tijde der kruistogten).

[† Sarazijnkruid]

† Sarazijnkruid, o. (-en), zek. gewas.

[† Sarcasme]

† Sarcasme, v. (-n), honende spot, bittere uitval. *...CASTISCH, bn. en bijw. spottend, bijtend. *...COPHAAG, v. (...agen), ledig grafteeken.

[† Sardellennet]

† Sardellennet, o. soort vischnet. *...DIJN, v. (-en), versche sprot, visch. *...DIJNENNET, o. (-ten). *...DONISCH, bn. sarkastisch. *...DONYXSTEEN, m. zek. edelgesteente.

[† Sargasso-zee]

† Sargasso-zee, v. wierzee, krooszee, (gedeelte van den Atlantischen Oceaan ten westen der Azorische eilanden).

[† Sargie]

† Sargie, v. gmv. soort gekeperde wollen stof, grove stof. *-FABRIEK, v. (-en). *-KLEED, o. (-eren). *-WEVER, m. (-s). -IJ, v. (-en), *...GIËN, bn. van sargie.

[† Sarong]

† Sarong, v. (-s), zek. kleedingstuk in Oost-Indië.

[† Saros]

† Saros, v. zek. (oudh.) tijdmaat bij de Chaldeeuwen, zek. tijdruimte.

[† Sarras]

† Sarras, m. (-en), groot krom zwaard, ruitersabel.

[Sarren]

Sarren, bw. gel. (ik sarde, heb gesard), tergen. *...RER, m., *...STER, v. (-s), terger, tergster. *...RING, v. gmv. het sarren, terging, gesar.

[† Sarsaparilla]

† Sarsaparilla, v. zek. krachtig bloedzuiverend middel.

[† Sas]

† Sas, o. (-sen), schutsluis; kolk, maalstroom.

[† Sassafras]

† Sassafras, o. (gen.) zek. boombast; (ook) naam van zek. drank (sassafrasbast op water getrokken). *...BOOM, m. (-en).

[† Sasser]

† Sasser, m. (-s), sluiswachter.

[Satan]

Satan, m. (-s), duivel, hoofd der booze geesten; (fig.) helsch wezen; een - van een vrouw, de - is in hem gevaren. *-SCH, bn. en bijw. helsch, duivelsch, vervaarlijk; een - leven, helsch rumoer.

[† Satelliet]

† Satelliet, m. (-en), wachter, trawant; de maan is de - der aarde; (fig.) iem. die onophoudelijk een ander verzelt; (ook) blind werktuig; de -en der dwingelandij.

[† Sater]

† Sater, m. (s.), (fab.) boschgeest, boschgod; boksvoet. *...SBEK, m. (-ken), breede -, afzigtelijke mond. *...SKOP, m. (-pen). *...SNEUS, m. (...zen). *...SPOOT, m. (-en). *...VOET, m. (-en).

[† Satie]

† Satie, v. (-s), klein levantijnsch vaartuig.

[Satijn]

Satijn, o. (-en), glanszijde. *-ACHTIG, bn. als satijn; zeer zacht of fijn (op het gevoel). *-EN, bn. van satijn. *-WEVER, m. (-s). -IJ, v. (-en), satijnfabriek. *...TINEREN, bw. gel. (ik satineerde, heb gesatineerd), als -, tot satijn maken; gesatineerd papier. *...TINET, o. (-ten), zeer fijne satijnachtige (doch wollen) stof.

[† Satire]

† Satire, v. (-s), hekeldicht, hekelend geschrift; hekelende -, bijtende uitdrukking; daad welke dient om eene andere (of eenen persoon) in een kwaad of bespottelijk daglicht te plaatsen. *...TIRIEK, *...TIRISCH, bn. en bijw. hekelend, spottend, bijtend, op hekelende wijze. *...TIRICUS, m. (...ci), hekeldichter, spotter.

[† Satisfactie]

† Satisfactie, v. (...ën), voldoening; genoegdoening.

[† Satraap]

† Satraap, m. (...apen), landvoogd in het oude Perzië; (fig.) willekeurige heerscher. *...TRAPIE, v. (...ën), aziatische landvoogdij.

[† Satteens]

† Satteens, v. zek. geweven stof.

[† Saturatie]

† Saturatie, v. (...ën), (scheik.) verzadiging.

[† Saturnilabium]

† Saturnilabium, o. (sterr.) zek. werktuig.

[† Saturnus]

† Saturnus, m. naam eener planeet, (aangeduid door het teeken ); (fig.) lood.

[Saucijs]

Saucijs, v. (...zen), worst. *...CISSE, v., *...CISSON, m. (-s), lederen met kruid gevulde zak tot het doen springen eener mijn. *-BROODJE, (B. -N), o. (-s), worstje met specerijen. *-MAKER, *-VERKOOPER, m. (-s).

[† Sauf-conduit]

† Sauf-conduit, o. vrijgeleide, -brief.

[Saus]

Saus, v. (-en), toebereid vocht, gekruid nat (met boter, vet enz.) om bij de spijzen te eten; (spr.) honger is de beste -, als men honger heeft eet men alles; zek. vocht waarmede men den tabak besproeit; (fig.) scherpe berisping; hij gaf hem een geduchte -. *-EN, bw. gel. (ik sauste, heb gesaust), smakelijk toebereiden (met specerijen enz.); tabak besproeijen; (fig.) berispen, doorhalen. *-ER, m., *-STER, v. (-s), die saust. *-ING, v. (-en), het sausen. *-KOM, v. (-men). *-LEPEL, m. (-s). *-LOOK, o. gmv. soort ui, sjalotten. *-PAN, v. (-nen). *-PANNETJE, (B. -N), o. (-s). *-POT, m. (-ten).

[† Sauve-garde]

† Sauve-garde, v. gmv. vrijgeleide, bedekking (van een corps soldaten); (fig.) beveiliging.

[† Sauveren]

† Sauveren, bw. gel. (ik sauveerde, heb gesauveerd), redden; een sauve qui peut, een algemeene vlugt. ZICH-, ww. zich redden, wegloopen.

[† Savanne]

† Savanne, v. (-s), graswoestijn, grasvlakte (in Noord-Amerika).

[Savelboom]

Savelboom, m. (-en), soort den; zevenboom.

[† Savoir-faire]

† Savoir-faire, o. bedrevenheid, behendigheid.

[† Savoir-vivre]

† Savoir-vivre, o. wellevendheid.

[† Savonet]

† Savonet, v. (-ten), zeepbal, zeepbol. *-BAL, m. (-len). *-DOOS, v. (...zen), zeepdoos. *-TE, v. (-n), bolrond horologie.

[† Savonnière-tapijten]

† Savonnière-tapijten, o. mv. tapijten met fluweelachtige, levendige kleuren.

[Savooikool]

Savooikool, v. (...olen), soort witte kool.

[† Savoureren]

† Savoureren, bw. gel. (ik savoureerde, heb gesavoureerd), smaken, proeven, langzaam en smakelijk nuttigen.

[Savoyaard]

Savoyaard, m. (-s), kleine schoorsteenveger.

[† Sbirre]

† Sbirre, m. (-n), politie-agent (in Italië).

[† Scala]

† Scala, v. (-as), toonladder. *- (DELLA), naam van eenen schouwte Milaan.

[† Scalp]

† Scalp, m. (-en), schedelhuid. *-EL, o. (-s), ontleedmes. *-EREN, bw. gel. (ik scalpeerde, heb gescalpeerd), de huid van de hersenpan trekken (wreed gebruik onder de wilden van Noord-Amerika op hunne vijanden).

[† Scaphander]

† Scaphander, m. (-s), zwem-, reddinggordel.

[† Scapulier]

† Scapulier, o. (-en), geestelijk schouderkleed. *...RABEËN, v. mv. kevers, keversoorten. *...RAMOUCHE, m. (-s), hansworst. *...RIFICATIE, v. (...ën), (heelk.) het zetten van bloedige koppen.

[† Scanderen]

† Scanderen, bw. gel. (ik scandeerde, heb gescandeerd), verzen (inz. latijnsche) naar de maat opzeggen.

[† Scène]

† Scène, v. (-s), tooneel; (ook) hij heeft hier een geduchte - (rumoer) gemaakt; maak geene -s, geen ijdele vertooning.

[† Scenieten]

† Scenieten, m. mv. tentbewoners.

[† Scepter, Schepter]

† Scepter, Schepter, m. (-s), koningsstaf.

[† Scepticismus]

† Scepticismus, o. leer -, stelsel der twijfelaars. *...CIST, m. (-en), twijfelaar, twijfelend wijsgeer.

[Schaaf]

Schaaf, v. (...aven), (timm.) werktuig tot glad of effen maken van hout; (fig.) de - over iem. laten gaan, hem vormen, beschaven. *-BANK, v. (-en), *-BEITEL, m. (-s), *-IJZER, o. (-s), gereedschap. *-KRULLEN, v. mv. afval van geschaafd hout. *-MES, o. (-sen), mes bij vele ambachten in gebruik. *-SEL, o. het afgeschaafde. *-SPAANDERS, m. mv. *-STEEN, m. (-en), leêrlooijersgereedschap. *-STROO, o. gmv. zek. plant dienstig tot polijsten.

[Schâ]

Schâ, v. zie SCHADE.

[Schaak]

Schaak, tw. verpligte waarschuwing in het schaakspel om den koning zoo mogelijk te behoeden; - spelen, - zetten, blind -, schaakspelen uit het hoofd. *-, het schaakspel. *-BORD, o. (-en), bord met 64 ruiten (velden) waarop men schaak speelt. *-CONGRES, o. (-sen), vergadering van schaakspelers uit vele landen. *-MAT, bn. en bijw. stelling van den koning in het schaakspel waardoor de partij verloren is; (fig.) hij is -, kan niet verder, weet geen uitweg. *-PARTIJ, v. (-en), spel dat in meer of minder zetten afgespeeld wordt. *-PROBLEEM, o. (...emen), opgave van ingewikkelde

zetten. *-SPEL, o. (-len), het spelen van schaak; (ook) al de stukken die er toe behooren; een ivoren -, beenen -, houten -. *-SPELER, m. (-s). *-SPEELSTER, v. (-s). *-STUK, o. (-ken), stuk dat het schaakspel behoort (inz. in tegenst. der pionnen of boeren). *-WERK, o. (-en), boek over het schaakspel; (zeew.) neuten, inlatingen. *-ZET, m. (-ten), verplaatsing van een stuk; zet en wederzet van de tegenpartij.

[Schaal]

Schaal, v. (...alen), dop, schil; rug (eener schildpad); platte beker, - schotel (voor groenten enz.); werkt. om te wegen; (ook) bekken eener weegschaal; zek. stuk hout, schedel, wang; de eerste en de laatste plank die uit een ruwen balk gezaagd wordt; (muz.) reeks van noten; (meetk.) eene in graden of lijnen afgedeelde figuur (om te meten); maat-; deze kaart is geteekend op eene - van 1/100 (naar evenredigheid der ware grootte); eijerdop; bakje (waarmede men collecteert); met de - rondgaan; (fig.) de - slaat (helt) over (ten voor- of nadeele); in de - hangen, onzeker zijn; de - van Themis, de weegschaal der geregtigheid; (fig.) hij zal op de - worden gewogen en te ligt bevonden, hij zal na zijnen dood worden gestraft. *-BIJTER, SCHALEBIJTER, m. (-s), soort kever. *-BOTER, v. gmv. boter die in het klein wordt verkocht. *-DIER, o. (-en), dier dat eene schaal of schelp heeft. *-HOREN, m. (-s), zek. buikpootig weekdier. *-KETTING, m. (-en), ketting waaraan de bekkens eener weegschaal hangen. *-KOLEN, v. mv. soort bladerige steenkolen. *-REGTEN, o. mv. accijnsen, differentiële regten. *-TJE, (B. -N), o. (-s). *-VISCH, m. (...sschen), zek. visch.

[Schaamachtig]

Schaamachtig, bn. en bijw. (-er, -st), een weinig beschaamd of verlegen, bedeesd. *-HEID, v. gmv. bedeesd-, beschroomdheid. *...BEEN, o. (-deren), (ontl.). *...BROK, o. (-ken), laatste stuk in den schotel. *...DEEL, o. (-en), ligchaamsdeel bij man of vrouw. *...LID, o. (...leden), teeldeel. *...ROOD, bn. blozende van schaamte, van bedeesdheid. *...SCHOENEN, m. mv. (fig.) de - uittrekken, wegwerpen, alle schaamte -, alle eergevoel verbannen.

[Schaamte]

Schaamte, v. gmv. schaamdeel; opwelling van berouw over een beganen misslag, bedeesdheid, schroomvalligheid; - hebben, - gevoelen; maagdelijke -; valsche -, verkeerd geplaatste hoogmoed om eenen misslag te bekennen. *-BLOS, m. gmv. blos die ten gevolge van schaamtegevoel het aangezigt overdekt. *-LIJK, bn. en bijw. met-, vol schaamte, kuisch, eerbaar. *-LOOS, bn. en bijw. zonder schaamte, onbeschaamd. -HEID, v. gmv.

[Schaap]

Schaap, o. (...apen), viervoetig woldragend dier; (spr.) een schurft - steekt de gansche kndde aan, een enkel slecht lid van een gezelschap (inz. van kinderen) bederft al de overigen; de schapen scheren, hun de wol afnemen; (fig.) belastingen aan het volk opleggen. *-, arm -, dom mensch, sukkel; onnoozel kind of meisje; arm -! onnoozel -! *-ACHTIG, bn. (-er, -st), als een schaap; (fig.) dom, onnoozel. *-HERDER, m. (-s), -IN, v. (-nen), schapenhoeder, - hoedster. *-HERDERSHUT, v. (-ten). *-HERDERSSTAF, m. (...aven). *-KEUTEL, m. (-s). *-JE, (B. -N), o. (-s), klein schaap; (fig.)

zijne -s scheren, van zijne inkomsten leven; zijne -s op het drooge hebben, wel af zijn, het goed kunnen stellen; -s aan de lucht, een heldere hemel met kleine wolkjes. *-JESWOLKEN, v. mv. zek. wolkgroepen. *-LUIS, v. (...zen), soort insekt. *-POKKEN, v. mv. schurft der schapen. *-SCH, bn. en bijw. dom, onnoozel. *-SCHAAR, v. (...aren), werktuig om de wol af te scheren. *-SCHEERDER, m. (-s). *-SCHEERSTER, v. (-s). *-SCHEREN, o. gmv. schering der schapen. *-SCHOP, v. (-pen), herdersstaf. *-SCHOT, m. (-ten), schaapskooi. *-SHOOFD, o. (-en), *-SKOP, m. (-pen), kop van een schaap; (fig.) domoor; zot. *-SKOOI, v. (-jen, B. -en), hok voor de schapen; (fig.) schoot der kerk. *-SLEDER, o. gmv. *-STAL, m. (-len), schaapskooi.

[Schaar]

Schaar, v. (...aren), menigte, verzameling menschen, hoop; rij; werktuig om te snijden (uit twee op elkander draaijende lemmers bestaande); de - in iets zetten, er aan beginnen te snijden; (fig.) daar hangt de - uit, het is daar duur, men wordt er gesneden; - van eenen ploeg, een enkel breed scherp blad onder aan den ploeg; de scharen (knijpers) der kreeften. *-BEKKEN, m. mv. soort meeuwvogels. *-D, *-DE, v. (-n), breuk -, brokkeling (aan een mes enz.); scherf; de -en uitslijpen, een mes scherpen; (fig.) een gebrek verhelpen. *-DIG, bn. (-er, -st), met schaarden. *-IJZER, o. (-s), soort hoefijzer.

[Schaars]

Schaars, bijw. bijna niet, te naauwernood; zelden; ik zag hem - (zelden). *-CH, bn. (-er, -st, meest -), weinig, karig; het geld is -; het is een -e tijd; een - (karig) loon. *-CHHEID, *-CHTE, v. (-n), geringheid, karigheid, zeldzaamheid (van iets), gebrek; de - der levensmiddelen.

[Schaarslijp]

Schaarslijp, *-ER, m. (-s), die zijn beroep van het scharenslijpen maakt (inz. op straat met een wagentje daartoe ingerigt). *-STER, v. (-s). *...STOKKEN, m. mv. (zeew.) soort boordplanken. *...STROOK, v. (zeew.) soort houten mal. *...WACHT, v. (-en), ronde, patrouille. -ER, m. (-s), soldaat der ronde.

[Schaats]

Schaats, v. (-en), platte houten schoen met eene ijzeren roede er onder, om er snel mede op het ijs te loopen; de - aanbinden; op -en rijden; (fig.) hij rijdt een goede -, hij is vlug in het schaatsenrijden. *-BAND, m. (-en), *-BESLAG, o. gmv. beslag dat om het hout wordt bevestigd. *-RIEM, m. (-en). *-ENRIJDEN, o. gmv. *-ENRIJDER, m. (-s). *-ENRIJDSTER, v. (-s). *-HOUT, o. (-en), onbeslagen schaats. *-IJZER, o. gmv. schaatsbeslag. *-LINT, o. (-en), schaatsband. *-LOOPER, m. (-s). *-LOOPSTER, v. (-s). *-ROEDE, v. (-n), schaatsijzer. *-SCHOENEN, m. mv. schoenen geschikt om er schaatsen aan te binden.

[Schaâuw]

Schaâuw, v. (dicht.) schaduw.

[↑ Schab]

↑ Schab, v. (-ben), vaal -, versleten kleedingstuk. *-AAT! tw. welaan! 't zij zoo! *-BERIG, *-BIG, bn. armoedig, kaal.

[Schabel]

Schabel, v. (-len), *-LE, v. (-n), *-LETJE, (B. -N), o. (-s), klein voet- of zitbankje.

[Schabrak]

Schabrak, v. en o. (-ken), paardendekkleed.

[† Schach, Schah]

† Schach, Schah, m. (-s), heer, koning (van Perzië enz.)

[Schacht]

Schacht, v. (-en), pijp, schaft, steel; langwerpig voorwerp; de

- eener schrijfpen; (ook) eigenaardige soort schrijfpen (in tegenst. van bout, die korter is); weverskam; (zeew.) spier, steng, (zwaar stuk hout); (ontl.) mannelijk teellid; de - en (vleugels) eens vogels; middenstuk eener zuil; bovenstuk eener manslaars; (eert.) ligchaamsmaat voor aarde (= 144 kub. rijnl. voet of bijna 4.5 ned. kub. el); (zeew.) ankerstuk, (ook) helmstok; koker. *-ENBEREIDER, m. (-s), pennenbereider. ...STER, v. (-s). *-ENMAKER, m. (-s), maker van laarzenschachten. *-KOKER, m. (-s), pennenkoker. *-LEDER, *-LEÊR, o. gmv. leder voor laarzenschachten.

[Schadde]

Schadde, v. (-n), zode; soort veen.

[Schade]

Schade, v. (-n), nadeel; verlies; ongelijk, hinder; letsel; - lijden; - doen; - aanbrengen; met - verkoopen; zonder -; buiten uwe -; (spr.) door - wordt men wijs, het ondergaan van verlies leert voorzigtig zijn; met - en schande van iets afkomen; (kooph.) baten en -n, voor- en nadeelen, winst en verlies; (regt.) - en intresten. *-LIJK, bn. en bijw. (-er, -st), nadeelig, hinderlijk, op nadeelige wijze. -HEID, v. gmv. nadeeligheid. *-LOOS, bn. en bijw. (...zer, -st), zonder schade te kunnen doen; onnadeelig; iem. - stellen of houden, voor; (oudt.) werkeloos; - loopen; (fig.) een schadelooze lap, lap dien men nog van een stuk laken over heeft, die tot weinig meer dienstig is. *-LOOSHEID, v. gmv. onnadeeligheid; toestand van hem die schadeloos gesteld is. *-LOOSSTELLING, v. (-en), vergoeding; teruggave -, herstel van geledene schade. *-N, ow. gel. (ik schaadde, heb geschaad), schade -, nadeel toebrengen (in alle bet.); zoo het niet baat, schaadt het ook niet. *-VERGOEDING, v. (-en), teruggave van geleden verlies. *-VERHALING, v. (-en), (regt.) brieven van -, (voor kaperschepen in geval van verlies).

[Schaduw]

Schaduw, *-E, v. (-en), donker beeld dat een door licht beschenen ligchaam afwerpt; de - van eenen toren; in de - zitten; onder de - van het geboomte; bang voor zijne eigene - (schim) zijn; naar eene - grijpen; (schild.) donkere plek, diepsel; licht en -; (fig.) nietigheid, droom; er blijft mij geen - van hoop over; bescherming; onder de - van uwen naam. *-ACHTIG, bn. als eene schaduw; (fig.) grondend. *-BEELD, o. (-en), beeld dat naar eene schaduw geteekend of gevormd is; silhouette. *-EN, bw. gel. (ik schaduwde, heb geschaduwd), (teek.) diepen, zwart beteekenen of beschilderen. *-GEVECHT, o. (-en), schijngevecht. *-GEVEND, bn. *-HOED, m. (-en), hoed met breede randen of breeden luifel, zonnehoed. *-LOOS, bn. zonder schaduw, van schaduw beroofd; (aardr.) de schaduwloozen, bewoners der tropische landen onder den evenaar. *-ING, v. gmv. (teek.) het teekenen der schaduw of van het bruin. *-RIJK, bn. (-er, -st), veel schaduw -, veel lommer bezittende. *-WET, v. (-ten), (godg.) bepalingen betreffende de kerkelijke plegtigheden.

[Schaffen]

Schaffen, bw. gel. (ik schafte, heb geschaft), bezorgen, opleveren; doen geschieden; opdisschen; daar wordt goed geschaft, daar is het eten ruim; (fig.) eten, het middagmaal nuttigen (inz. van werklieden); raad, hulp - (bezorgen); (fig.) ik heb niets met hem te -

(niets met hem van doen). *-AAR, *...FER, m. (-s), huisbewaarder; (fig.) hij is een ferme - (een goede eter). *...FING, v. gmv. het schaffen; opdissching.

[Schafgat]

Schafgat, o. (-en), gat in eene deur waardoor het eten wordt geschoven (inz. in gevangenissen). *...KLOK, v. gmv. klok die het etensuur aankondigt, etenstijd. *...LIJST, v. (-en), lijst van op te dienen spijzen, † menu. *...MEESTER, m. (-s), spijsbezorger; (zeew.) proviandmeester.

[Schaft]

Schaft, v. zie SCHACHT. *-EN, bw. gel. (ik schafte, heb geschaft), eten; opdisschen. *...TIJD, m. etenstijd. (Voor de verdere zamenstellingen met SCHAFT, zie de zamenstellingen met SCHAF).

[Schaftvormig]

Schaftvormig, bn. in den vorm eener schaft of schacht.

[Schagcheraar]

Schagcheraar, m., *-STER, v. (-s), kleinhandelaar, -ster (op min eervolle wijze); woekeraar. *...EN, ow. gel. (ik schagcherde, heb geschagcherd), kleinhandel drijven; ruilen; woekeren (in het klein). *...IJ, v. (-en), het schagcheren; niet zeer eerlijke kleinhandel.

[Schakeerder]

Schakeerder, m., *...STER, v. (-s), die schakeert. *...SEL, o. (-s), zie SCHAKERING.

[Schakel]

Schakel, v. (-s), kettingring; schalm; maas, steek (van een net); zek. vischnet; (fig.) verbinding, band; keten, volgreeks. *-EN, bw. gel. (ik schakelde, heb geschakeld), door schakels verbinden, aaneenhechten; met de schakels visschen. *-ING, v. (-en), het schakelen, verbinding. *-NET, o. (-ten), soort vischnet.

[Schaken]

Schaken, bw. ow. gel. (ik schaakte, heb geschaakt), rooven, met geweld weg- of ontvoeren (inz. vrouwen); (zeew.) vieren; opgijen; schaak spelen; wij hebben den ganschen avond geschaakt. *...KER, m. (-s), vrouwenroover; schaakspeler.

[Schakeren]

Schakeren, bw. gel. (ik schakeerde, heb geschakeerd), kleuren mengelen; (fig.) afwisselen. *...KERING, v. (-en) kleurenmengeling; (fig.) afwisseling. *...KING, v. (-en), vrouwenroof.

[† Schako, Schakot, Tzako]

† Schako, Schakot, Tzako, m. (-s), soldatenhoed of pet.

[Schal]

Schal, m. gmv. galm, toon, geluid. *-BIJTER, m. (-s), soort kever.

[Schalie]

Schalie, v. (...ën), lei. *-DAK, o. (-en), leidak. *-DEKKER, m. (-s), leidekker. *...LIËN, bn. van lei, leijen.

[Schalen]

Schalen, bw. gel. (ik schaalde, heb geschaald), met schalen voorzien, sjorren.

[Schalk]

Schalk, m. (B.m. en v.) (-en), looze guit; pretmaker. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), loos, guiterig. -HEID, v. (...heden). *-NAR, m. (-ren), hofnar. *-SCH, bn. en bijw. (-er, meest) loos, guiterig; op guiterige wijze. -HEID, v. (...heden), looze streek, schalkachtigheid.

[Schallebijter, Schaalbijter]

Schallebijter, Schaalbijter, m. (-s), soort kever.

[Schallen]

Schallen, ow. gel. (ik schalde, heb geschald), galmen, klinken.

[Schalm]

Schalm, m. (-en), schakel; kettingring. *-EN, bw. gel. (ik schalmde, heb geschalmd), (zeew.) de luiken -, de prezennings waarmede de luiken overdekt worden vastmaken.

[Schalmei]

Schalmei, v. (-jen, B. -en), herdersfluit, zakpijpje. *-SPELER, m. (-s), *-SPEELSTER, v. (-s).

[† Schalonge]

† Schalonge, v. gmv. zek. groente, sjalotte.

[Schâloos]

Schâloos, bn. zie SCHADELOOS.

[Schamel]

Schamel, bn. en. bijw. (-er, st), verlegen; gedrukt; armoedig, behoeftig, kaal; naakt; gering, nederig; eerbaar; de -e (behoeftige) gemeente; het -e brood. *-, m. (rijt.) disseltang. *-BOUT, m. (-en), (rijt.) naaf. *-HEID, v. gmv. armoede, geringheid; (ook) schaamdeelen; eerbaarheid.

[Schamen (Zich)]

Schamen (ZICH), ww. gel. (ik schaamde mij, heb mij geschaamd), schaamte gevoelen (over of om iets), blozen; verlegen worden.

[Schamp]

Schamp, v. (-en), schot -, houw van ter zijde. *-DEK, SCHANDDEK, o. (zeew.) dek nevens de verschansing. *-ELIOENS, m. mv. (zeew.) marswanden. *-EN, onp. w. gel. (het schampte, is geschampt), van ter zijde even raken, - wonden. *-ER, bn. en bijw. (-der, -st), *-ERLIJK, bijw. bits, honend, bitter, scherp. *-EREN, ow. gel. zie SCHAMPEN. *-ERHEID, v. (...heden), bitsheid, scherpte, honende taal. *-ERING, v. (-en), het schamperen. *-IG, bn. (-er, -st), glibberig, glad. *-PAAL, m. (...alen), wrijfpaal. *-SCHEUT, *-SCHOOT, v., *-SCHOT, o. (-en), schot dat ter zijde afglijdt, - dat eventjes raakt; ligte wonde (door een vuurwapen); (fig.) bitse -, zijdelingsche uitval; elkander -en (steken onder water) geven; het is maar een -, het heeft niet veel te beduiden.

[Schand]

Schand, v. zie SCHANDE. *-AAL, o. (...alen), aanstoot, ergernis; zaak die ergernis of aanstoot geeft. *-ALISEREN, bn. gel. (ik schandaliseerde, heb geschandaliseerd), schande -, ergernis verwekken, aanstoot geven. ZICH -, ww. ergernis opvatten. *-BORD, o. (-en), bord in eene school ter opschrijving of tepronkstelling van ondeugende kinderen. * -DAAD, v. (...daden), schennis, misdrijf. *-E, v. gmv. zedelijke en verdiende vernedering, hoon; hij kwam er met schade en - af; ik reken het mij tot -; armoede is geene -; (rijsch.) een paard te - rijden, het geheel bederven door lang en te hard rijden; zich te - loopen, zoo lang loopen dat men open voetzolen krijgt; iemand te - maken, hem oneer aandoen. *-DEK, o. zie SCHAMPDEK. *-EKOOP, bn. uiterst goedkoop. *-ELIJK, bn. en bijw. (-er, -st), schande veroorzakende, onteerend, op onteerende wijze. -HEID, v. (...heden), eerloosheid. *-GELD, o. gmv. geld dat oneerlijk verdiend is; (fig.) spotprijs. *-GEWAAD, o. (...aden), *-KLEED, o. (-eren), kleed dat de galeiboeven dragen, (fig.) - dat tot oneer strekt. *-HOER, v. (-en), ontuchtig vrouwspersoon. *-JONGEN, m. (-s), jongen tot het plegen van onnatuurlijke ontucht gebezigd. *-PAAL, m. (...alen), paal waaraan de tepronkgestelden worden vastgebonden. *-PRIJS, m. (...zen), spotprijs. *-STRAF, v. (-fen), onteerende straf, schavotstraf. *-TEEKEN, o. (-s), brandmerk; (fig.) alles wat tot schande op iemands naam kleeft. -EN, bw. gel. (ik schandteekende, heb geschandteekend), brandmerken; (ook fig.). *-VLEK, v. (-ken), (fig.) smet, oneer (iem. aangedaan); hij is een - voor zijn geslacht. -KEN, bw. gel. (ik schandvlekte, heb geschandvlekt), oneer -, schande aandoen; iets of iem. -, als schandelijk misprijzen.

[Schans]

Schans, v. (-en), (vest.) versterkte muur; fort, wal; (zeew.)

deel van den voorsteven; (spr.) oude paarden jaagt men achter de -, oude bedienden schaft men (ondankbaar) af. *-EN, bw. gel. (ik schanste, heb geschanst), schansen opwerpen; verschansen. *-GRAVER, m. (-s), (vest.) bijleman, pionnier. *-KLEED, o. (-en), (zeew.) gekleurde strook laken waarmede men de schepen bij feestgelegenheden bekleedt; (ook) kleedingstuk van den man die bij nacht of guur weder de verschansing op- en nedergaat. *-KORF, m. (...ven), mand met aarde gevuld om de kogels er in te doen smoren. *-LOOPER, m. (-s), soort lange sluitende jas van grove stof, kapotjas; oud paard. ...STER, v. (-s), oude straathoer. *-NET, o. (zeew.) vinkenet.

[Schap]

Schap, v. (-pen), plank, (b.v. van eene boekenkast).

[Schapenband]

Schapenband, m. (-en), (boekb.) band van schapen- of kalfsleder. *...BOTER, v. gmv. boter van schapenmelk. *...BOUT, m. (-en), voor- of achterbovenstuk van eenen schapenpoot. *...DREK, m. gmv. *...FOKKER, m. (-s), die zich met schapenfokken bezig houdt. ...FOKKERIJ, v. (-en), aankweeking -, teelt van schapen. *...HOK, o. (-ken), schaapskooi. *...HUID, v. (-en). *...KAAS, v. (...azen), kaas van schapenmelk. *...KEUTEL, m. (-s), drek van schapen. *...LEDER, *...LEÊR, o. gmv. bereid schapenvel. *...LEVER, v. (-s). *...LONG, v. (-en). *...LUIS, v. (...zen). *...MARKT, v. (-en). *...MELK, v. gmv. *...MEST, *...MIST, m. gmv. *...NAT, o. gmv. soep -, bouillon van schapenvleesch. *...ONGEL, m. en o. gmv. schapenvet. *...PERKAMENT, o. gmv. schapenvel tot perkament bereid. *...PENS, v. gmv. *...POOT, m. (-en). *...SCHEERDER, m. (-s). ...STER, v. (-s). *...SCHEREN, o. gmv. *...SCHOUDER, m. (-s). *...STAL, m. (-len), schaapskooi. *...TEELT, v. gmv. schapenfokkerij. *...VACHT, v. (-en), *...VEL, o. (-len), vel -, huid van een schaap. *...VET, o. gmv. *...VLEESCH, o. gmv. *...VLIES, o. (...zen), schapenvacht. *...VOEDER, *...VOÊR, o. gmv. *...WEI, v. hui van schapenmelk. -DE, v. (-n), weide waar schapen op grazen. *...WOL, v. gmv.

[Schaper]

Schaper, m. (-s), scheper, schaapherder.

[Schappelijk]

Schappelijk, bn. en bijw. (-er, -st), redelijk, goedkoop; die prijs is nog al - (billijk); gij moet het een weinig - met mij maken (mij niet te veel afnemen). *-HEID, v. gmv. redelijkheid, matige prijs.

[Schapraai]

Schapraai, v. (-jen, B. -en), *...RADE, (-n), etenskas.

[Schar]

Schar, v. (-ren), soort schol, visch, (meest gedroogd en gezouten gegeten). *-BIER, *-REBIER, o. gmv. gemeen -, dun bier.

[Scharen]

Scharen, bw. gel. (ik schaarde, heb geschaard), rangschikken, ordenen; een leger in slagorde -; (fig.) allen stonden geschaard (in orde achter elkander geplaatst). *-, ow. breken, brokkelen (van scherpe kanten, tanden enz.). *...RING, v. gmv. rangschikking, het scharen (in alle bet.). *-SLIJPER, m. (-s).

[Scharlaken]

Scharlaken, o. gmv. zek. hoogroode stof. *-, bn. hoogrood; (fig.) zij werd - of -kleurig, zij bloosde tot over de ooren. *-BEZIE, v. (...ën), soort bezie. *-KLEUR, v. gmv. -IG, bn. *-KOORTS, v. (-en), blutskoorts; roodvonk. *-ROOD, bn. *-SCH, bn. van scharlaken. *-VERWER, m. (-s). *-WEVER, m. (-s).

[Scharlei]

Scharlei, v. gmv. zek. hoogrood kruid. ↑ *...LUIN, m. (-en), schelm. *...MINKEL, m. (-s), lang en mager mensch. *...MUTSELEN,

ow. gel. zie SCHERMUTSELEN. *...NIER, o. (-en), soort langwerpig hengsel (inz. aan doozen).

[Scharrebier]

Scharrebier, o. gmv. gemeen -, dun bier. *...LAAR, m. (-s), zek. zingvogel.

[Scharrelbeenen]

Scharrelbeenen, ow. gel. (ik scharrelbeende, heb gescharrelbeend), de beenen wijd uiteenzetten (onder het loopen).

[Scharrelen]

Scharrelen, ow. gel. (ik scharrelde, heb gescharreld), wroeten, krabben (als de hoenders); langzaam en moeijelijk loopen. *-, bw. zamenscharrelen, bijeenkrabben.

[Schat]

Schat, m. (-ten), groote hoeveelheid van iets kostbaars; een - geld; -ten (veel geld) verzamelen; de gezondheid is een groote -; hij bezit een - van (zeer veel) geleerdheid; (fig.) een - van (veel) menschen. *-, (fig.) zeer kostbaar -, bemind voorwerp. *-BAAR, bn. (-der, B. ...barer, -st), waardeerbaar; (ook) cijnsbaar, schatpligtig. *-BEWAARDER, m. (-s), bewaarder van gelden; minister van financiën; thesaurier, penningmeester (in genootschappen enz.).

[Schateren]

Schateren, ow. gel. (ik schaterde, heb geschaterd), weêrklinken (inz. van lagchen). *-D, bn. weêrklinkend. *...ING, v. gmv. hard gelach.

[Schatgraver]

Schatgraver, m. (-s), die naar schatten zoekt, (ook fig.). *...KAMER, v. (-s), plaats waar de schatten bewaard zijn; (fig.) verzameling van kostbare voorschriften. *...KIST, v. (-en), geldkist, -kast; (fig.) 's lands gelden, openbare geldmiddelen, financiën. *...MEESTER, m. (-s), schatbewaarder, -SCHAP, o. gmv. ambt van schatmeester. *...PLIGTIG, bn. (-er, -st), cijnsbaar. *...RIJK, bn. zeer rijk.

[Schatten]

Schatten, bw. gel. (ik schatte, heb geschat), waarderen, begrooten; den prijs bepalen; hij wordt op een millioen geschat, men beweert dat hij een millioen rijk is; de meubels -, taxeren. * -, (fig.) achten, op prijs stellen. *...TER, m. (-s), waardeerder, prijsbepaler; taxeerder. *...STER, v. (-s).

[Schatting]

Schatting, v. (-en), het schatten; taxatie; (fig.) achting. *-BAAR, bn. schatpligtig. *-PENNING, m. (-en), opbrengsten. *-PLIGTIG, bn. belastingschuldig, schatpligtig.

[Schaveelen]

Schaveelen, ow. bw. gel. (ik schaveelde, heb geschaveeld), opschuiven; opruimen; (zeew.) opfrisschen (van den wind). *...ING, v. (-en), het schaveelen.

[Schaveling]

Schaveling, m. (-en), schaafsel.

[Schaven]

Schaven, bw. gel. (ik schaafde, heb geschaafd), de ruwe deelen (van iets) wegnemen, glad maken (met eene schaaf); (leêrl.) huiden - (afschrapen); zich de huid - (openrijten) *-, (fig.) beschaven.

[Schâvergoeding]

Schâvergoeding, v. (-en), schadevergoeding.

[Schavielen]

Schavielen, ow. gel. (ik schavielde, heb geschavield), door gestadige wrijving of schaving slijten of bederven; het - (veranderen) van den wind.

[Schaving]

Schaving, v. het schaven.

[Schavot]

Schavot, o. (-ten), stelling, stellaadje, (inz.) - waarop lijfstraffelijk veroordeelden hun vonnis ondergaan; snijderstafel. *-DANSER, m., *-DANSSTER, v. (-s), gegeeselde. *-KLEUR, v. gmv., -IG, bn. donkerrood. *-PAAL, m. (...alen), geeselpaal, staak voor de tepronk-

stellingen. *-SPRINGER, m. (-s), spotnaam voor eenen kleêrmaker. *-STRAF, v. (-fen). *-TEREN, bw. gel. (ik schavotteerde, heb geschavotteerd), op een schavot eene straf aan iem. voltrekken; (fig.) schande aandoen. *-TERING, v. (-en), het schavotteren, strafvoltrekking.

[Schavuit]

Schavuit, m. (-en), schelm, boef. *-ENSTUK, o. (-ken), *-ENWERK, o. (-en), misdrijf, schelmerij.

[† Schebath]

† Schebath, v. vijfde maand van den israelietischen kerkelijken kalender.

[† Schebek]

† Schebek, v. (-ken), soort vaartuigje.

[Schedel]

Schedel, m. (-s), (ontl.) bovendeel van het hoofd, kruin, hersenpan, bekkeneel; (fig.) hoofd. *-BOOR, v. (...oren), (heelk.) trepaneerboor. *-CIRKEL, m. (-s). *-HUID, v. (-en). *-LEER, v. gmv. stelsel van Gall om uit den schedel iemands geaardheid en aanleg te leeren kennen, † cranologie. *-LIJN, v. (-en), loodlijn. *-PUNT, o. (-en), kruinpunt. *-VLIES, o. (...zen). *-VORM, m. (-en).

[Scheede, Scheê]

Scheede, Scheê, v. (-n), langwerpig smal overtreksel, - bekleedsel; de - van eenen degen; (plant.) dop; (ontl.) ingang der baarmoeder. *-NMAKER, m. (-s). *-ROK, m. (-ken). *-VLEUGELIG, bn. schildvleugelig (van insekten). *-VLIES, o. (...zen), (ontl.) bekleedsel der baarmoederscheede.

[Scheef]

Scheef, bn. en bijw. (...ver, -st), schuins, krom, onregelmatig; verkeerd, ongerijmd; dat is - (mis) geteekend; een scheeve (kromme) neus; een scheeve (stijve) nek; de zaken gaan -, zij gaan verkeerd, loopen tegen; iem. - (boos, verstoord) aanzien. *-BEEN, m. en v. (-en), die kromme beenen heeft. *-BEK, m. en v. (-ken), die een scheeven bek heeft. *-HALS, *-NEK, m. en v. (...zen), die een scheeven hals of nek heeft. *-HEID, v. gmv. schuinte, kromte, ongelijkheid. *-HOEKIG, bn. (-er, -st). *-NEUS, m. en v. (...zen), die een krommen of scheeven neus heeft. *-TE, v. scheefheid. *-VOET, m. en v. (en), scheefbeen, horrelvoet.

[Scheel]

Scheel, bn. en bijw. (...eler, -st), scheef, uit den haak; scheef-, dwarsziende; hij, zij is -, ziet scheel; (fig.) - zien, onvriendelijk kijken; dat geeft schele oogen, verwekt nijd; (timm.) dat hout is - (scheef) getrokken; schele wip, scheeloog, (scheldwoord). ↑ *-, o. verschil; deksel; haar-, valsche haarvlecht. *-AARD, m. (-s), die scheel ziet. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), een weinig scheel of scheef. *-EN, bw. ow. gel. (ik scheelde, heb gescheeld), scheiden, wasschen, zuiveren (darmen, haren enz.); scheel zien. *-HEID, v. gmv. het scheelzien. *-HOOFDPIJN, v. gmv. soort hoofdpijn. *-ING, v. (-en), scheiding; zuivering; het scheelkijken. *-NAALD, v., *-PRIEM, m. (-en), naald voor de haarscheiding. *-OOG, m. en v. (-en), die scheel ziet. *-TE, v. gmv. schuinte; (ook) scheelheid. *-VET, v. gmv. afgeschraapt vet (van de darmen).

[Scheen]

Scheen, v. (-en), voorste deel van het menschenbeen; (ontl.) tibia; hoep (van eenen ring); ijzeren band; eikenhouten lat; (fig.) zijne -en stooten, niet slagen, iets zien mislukken; een blaauwe -, mislukte huwelijksaanvraag; (fig.) iem. iets voor de -en werpen, hem

iets verwijten; iem. het vuur voor de -en werpen, hem in het naauw brengen. *-BEEN, o. (-deren). *-BORDJE, *-PLANKJE, (B. -N), o. (-s), (zeew.) plankje om de beenen tegen het vuur te beveiligen. *-IJZERS, o. mv. *-SCHROEVEN, v. mv. (oudt.) zek. straf- of foltertuig. *-PIJP, v. (-en), (ontl.). *-ZADEL, m. (-s), soort zadel voor lastdieren.

[↑ Scheep]

↑ Scheep, o. schip. *-, bijw. op -, in het schip, - gaan, - komen; -! -! aan boord; (spr.) varen waarvoor men - komt, berekend zijn waarvoor men zich uitgeeft; ga niet - zonder beschuit, neem uwe voorzorgmaatregelen alvorens iets te beginnen. *-JE, (B. -N), o. (-s), vaartuigje; op het wel afloopen van het -, oud hollandsche dronk op de voorspoedige bevalling eener zwangere vrouw. *-JESSCHELLING, m. (-en), eert. zek. muntstuk.

[Scheeprijk]

Scheeprijk, bn. rijk aan schepen; eene -e haven.

[Scheeps]

Scheeps, bn. (zeew.) betrekking hebbende op een schip of op de zeevaart; hij verstaat geen - of -ch, hij is geen ervaren zeeman. *-BED, o. (-den), hangmat, kooi. *-BEHOEFTEN, v. mv. victualiën. *-BESCHUIT, v. (-en), soort harde beschuit. *-BESCHUITBAKKER, m. (-s). *-BESTIER, *-BESTUUR, o. (...uren), besturing -, (ook) bestuurders van een schip. *-BEZEM, m. (-s), (zeew.) zwabber. *-BEWIJS, o. (...zen), bewijs van eigendom van een vaartuig; (ook) chartepartij. *-BIJL, v. (-en), groote enterbijl. *-BLOK, o. (-ken), hijschblok. *-BOORD, o. (-en), boord van een schip. -ER, m. (-s), die de boorden maakt. *-BOTTELIER, m. (-s), (zeew.) opzigter van den wijn en de dranken aan boord. *-BOUW, m. gmv. *-BOUWKUNST, v. gmv. *-BOUWMEESTER, m. (-s). *-BUIK, v. (-en), grootste binnenruimte van een schip. *-CH, bijw. (fig.) op zijn groot -, zooals de groote luî. *-DEK, o. (-ken), verdek. *-DWEIL, v. (-en). *-EMMER, m. (-s), (zeew.) puts. *-GEBRUIK, o. (-en), gebruik aan boord. *-GELEGENHEID, v. gelegenheid om met een schip te gaan, - om iets per schip te verzenden. *-GEREEDSCHAP, o. (-pen). *-GOOT, v. (...oten), (zeew.) lederen -, geteerd linnen pijp. *-HAAK, m. (...aken), boom, enterhaak. *-HARPUIS, o. gmv. *-HUUR, v. (...uren), het huren -, de huurprijs van een schip. *-HUURDER, m. (-s), (zeew.) bevrachter. *-JONGEN, m. (-s), (zeew.) kajuitsjongen. *-KAMEEL, o. (-en), soort voertuig te water (bestemd om de schepen te ligten en over ondiepten heen te brengen). *-KAPITEIN, m. (-s, -en), (zeew.) gezagvoerder van een schip. *-KELDER, m. (-s), flesschenkist. -TJE, (B. -N), o. (-s). *-KEUKEN, v. (-s), (zeew.) kombuis. *-KIEL, v. (-en), onderdeel van een schip. *-KIST, v. (-en). *-KLERK, m. (-en), onderofficier van den laagsten rang aan boord van een oorlogsvaartuig. *-KOK, m. (-s). *-KOST, m. (-en), (zeew.) voedsel -, gewone spijs voor de matrozen. *-KRIJGSRAAD, m. (...aden). *-KROON, v. (-en), eerekroon voor eene overwinning ter zee (bij de oude Romeinen). *-LADING, v. (-en), het laden van -, (ook) goederen geladen in een schip; zoo veel als in een schip kan geladen worden of geladen is. *-LANTAARN, *-LANTAREN, v. (-s). *-LAPPER, m. (-s), kalfaterer. *-LEDEN, o. mv. leden of ribben van een schip. *-LENGTE, v. lengte

van het schip als afstandsbepaling gebezigd. *-LIJST, o. (-en), v. lijst der schepelingen. *-LOON, o. (-en), huur voor een schip; (ook) loon -, gagie die een zeeman geniet zoo lang hij aan boord is. *-MAAT, v. (...aten), afmeting van een schip. -, m. matroosjongen. *-MAKELAAR, m. (-s), makelaar in schepen; (ook) kargadoor. *-MAT, v. (-ten), geteerd zeil. *-OFFICIER, m. (-en). *-ONKOSTEN, m. mv. *-OVERSTE, m. (-n), hoofd -, aanvoerder ter zee. *-PART, o. (-en), *-PORTIE, v. (...ën), deel -, aandeel in een schip. *-PLUNJE, v. gmv. kleeding aan boord, matrozen-plunje. *-POMP, v. (-en). *-PRAAT, m. gmv. gesprekken aan boord. *-RAAD, m. (...aden), krijgsraad die aan boord gehouden wordt. *-REEDE, v. (-n). *-REEDER, m. (-s), eigenaar -, uitruster van schepen. *-REGT, o. regt aan boord van een schip gedaan; (spr.) drie maal is -, alle goede zaken bestaan in drieën. *-RUIMTE, v. gmv. inhoud van een schip, (bepaald voor het aantal tonnen). *-SCHROBBER, m. (-s). *-SLOOPER, m. (-s), opkooper van oude schepen. *-STRIJD, m. (-en), zeegevecht. *-TIMMERMAN, m. (...lieden). *-TIMMERWERF, v. (...ven), plaats waar schepen worden gebouwd of hersteld. *-TOEBEHOOREN, o. *-TOERUSTING, v. (-en), voorbereiding van een schip tot eene reis, (ook) alles wat daartoe noodig is, † equipement. *-TOGT, m. (-en), togt ter zee. *-TOUW, o. (-en), kabel. -WERK, o. gmv. takelaadje. *-TRIOMF, m. (-en), zeetriomf, (bij de oude Romeinen). *-TUIG, o. gmv. wat er noodig is bij de werkzaamheden -, gereedschap aan boord. *-VICTUALIE, v. (...ën), allerlei benoodigheden aan boord, (waarvan men zich vóór het vertrek voorziet). *-VLEUGEL, m. (-s), (zeew.) windwijzer, weêrhaan. *-VLOOT, v. (...oten), verscheidene schepen bij elkander. *-VOLK, o. gmv. matrozen, zeelieden. *-VOOGD, m. (-en), gezagvoerder, (ook) reeder. *-VRACHT, v. (-en), al de goederen die een schip kan laden; (ook) wat voor het vervoeren van personen of goederen betaald wordt. *-WANT, o. gmv. takelaadje. *-WERK, o. (-en), arbeid aan boord. *-WERKER, m. (-s), daglooner aan boord. *-WIG, v. (-gen), -GE, v. (-n). *-WOORD, o. (-en), kunstwoord bij de zeevaart in gebruik. *-ZEIL, o. (-en).

[Scheepvaart]

Scheepvaart, v. gmv. riviervaart, zeevaart. *-KUNDE, v. kunst om een vaartuig over zee te brengen.

[Scheer]

Scheer, v. de -en, de klippen enz. op de kusten van Zweden en Noorwegen. *-ENVLOOT, v. loodsschepen op de zweedsche kust.

[Scheerbekken]

Scheerbekken, o. (-s), bekken voor het zeepwater waarmede men zich scheert of geschoren wordt, barbiersbekken; (fig.) bord of schotel uit welks rand een stuk halfcirkelvormig gebroken is. *...BOUT, m. (-en). *...DAG, m. (-en), dag waarop men gewoon is geschoren te worden; (ook) dag bepaald voor de schering der schapen. *...DER, m., ...STER, v. (-s), barbier, -ster. *...DOEK, m. (-en), doek bij het scheren dienstig. *...DOOS, v. (...zen), doos die benoodigdheden tot het scheren bevat. *...DRAAD, m. (...aden), (wev.). *...GANGEN, m. mv., *...HOUTEN, *...STUKKEN, o. mv. gereedschappen van de wevers. *...GAREN, o. (-s), (wev.) garen dienende om den ketting te ma-

ken. *...GEREEDSCHAP, *...GOED, *...TUIG, o. gmv. wat tot het baardscheren noodig is. *...HAAK, m. (...aken), (zeew.) soort scheepshaak. *...JONGEN, m. (-s), barbiersknechtje. *...HAAR, o. (...aren), afgeschoren haar. *...KAM, m. (-men), wevers-werktuig. *...KOKER, m. (-s), koker voor scheermessen. *...LIJNEN, v. mv. (zeew.) zwichtlijnen.

[Scheerling]

Scheerling, SCHIERLING, m. gmv. dolle kervel, (vergif). *-DRANK, *-BEKER, m. gmv. toebereid vergif van den dollen kervel; den - drinken, (waartoe Sokrates veroordeeld was).

[Scheermes]

Scheermes, o. (-sen), (fig.) zij heeft eene tong als een -, eene bitse -, snijdende tong. *-HECHT, o. (-en). *-RIEM, m. (-en), aanzetriem. *-SENMAKER, m. (-s).

[Scheerraam]

Scheerraam, v. en o. (...amen), (wev.) kam, werktuig waarop de wol geschoren wordt. *...SCHAAR, v. (...aren), (vroedm.) verlostang. *...SEL, o. (-s), afval van hetgeen afgeschoren is (wol, haar enz.). *...STOK, m. (-ken), weversgereedschap; (zeew.) smalle loopplank. *...TIJD, m. (-en), tijd geschikt voor het schapenscheren. *...TUIG, o. gmv. gereedschap van den scheerder. *...WINKEL, m. (-s), barbiers-winkel. *...WOL, v. gmv. (wev.) geschoren -, gekaarde wol, vilt.

[§ Scheet]

§ Scheet, m. (-en), veest, wind; het is geen - (niets) waard.

[Schegge]

Schegge, v. (-n), (zeew.) knie van het galjoen, - van het roer. *-LOOD, o. (-en), (zeew.).

[Schei]

Schei, v. (-jen, B. -en), scheede; scheiding; (zeew.) dwarshout.

[Scheidbaar]

Scheidbaar, bn. (-der, B. ...arer, -st), afgescheiden kunnende worden; (taalk.) een - voorzetsel. -HEID, v. gmv. *...BOOM, m. (-en), grensboom. *...BRIEF, m. (-ven), brief van den man aan de vrouw haar de echtscheiding verkondigende (in het oude talmudische regt). *...DRANK, *...DRONK, m. gmv. afscheidsdrank.

[Scheiden]

Scheiden, bw. ow. onr. (ik scheidde, heb of ben gescheiden), verdeelen, vaneenbrengen, verwijderen; bersten, springen, splijten, vaneengaan; deze man en vrouw zijn gescheiden, hun huwelijk is ontbonden; zij hebben zich laten -; de compagnieschap is gescheiden (ontbonden); de vergadering is gescheiden (tot nader uiteengegaan); uit het leven -, sterven; de vechtenden - (vaneenbrengen); metalen -, louteren. *...ER, m., *...STER, v. (-s), die scheidt. *...ING, v. (-en), het scheiden (in alle bet.); (regt.) ontbinding van een huwelijk; - van tafel en bed; - der metalen, loutering; afpaling, afperking (van landerijen); vertrek, afreize. *...INGSMAAL, o. afscheidsmaal. *...MERK, o. (-en). *...PAAL, m. (...alen), limietpaal, merk dat eene afscheiding, - dat eene grens aantoont. *...SEL, o. (-s), wat tot afbreking of afscheiding dient.

[Scheidsman]

Scheidsman, m. (...lieden), *...REGTER, m. (-s), regter aan wien eene zaak ter beslissing is opgedragen; arbiter. *...REGTERLIJK, bn. en bijw. van -, door eenen scheidsregter.

[Scheidspoor]

Scheidspoor, o. (...oren), spoor tusschen twee gronden. *...STEEN, m. (-en), grenssteen.

[Scheidsvrouw]

Scheidsvrouw, v. (-en), bemiddelaarster.

[Scheidteeken]

Scheidteeken, o. (-s), (taalk.) lees-, zinteeken (als: komma, punt enz.); scheidmerk. *...WEG, m. (-en), kruisweg, tusschenpad.

[Scheigoud]

Scheigoud, o. gmv. soort proefgoud.

[† Scheik, Sjeik, Cheik]

† Scheik, Sjeik, Cheik, o. (-s), aanvoerder; (ook) vorst der arabische of hindoesche stammen.

[Scheikunde]

Scheikunde, *...KUNST, v. gmv. wetenschap -, kunst om alles in zijne oorspronkelijke bestanddeelen te ontbinden; † chemie. *...KUNDIG, bn. en bijw. tot de scheikunde behoorende; door de toepassing der scheikunde verkregen; † chemisch. *...KUNDIGE, m. (-n), *...KUNSTENAAR, m. (-s), die de scheikunde verstaat, beoefent; † chemist. *...NAGELS, m. mv. (zeew.) bouten (aan de buitenhuid). *...VOCHT, o. (-en), *...WATER, o. sterkwater, koningswater, chemisch vocht.

[Schel]

Schel, v. (-len), bel, klokje; aan de - trekken; de - gaat niet over; (fig.) de -len, zullen hem van de oogen vallen, hij zal zijne dwaling inzien. *-, schil, bekleedsel van vruchten; boomschors; bast; huid (van uijen); dop, bolster, schaal. *-, bn. en bijw. (-ler, -st), helderklinkend, hard (van geluid).

[Scheldbrief]

Scheldbrief, m. (...ven), *...SCHRIFT, o. (-en), schotschrift, libel.

[Schelden]

Schelden, bw. ow. ong. (ik schold, heb gescholden), honende woorden (tegen of op iem.) uiten; uitvaren, tieren. *...ER, m., *...STER, v. (-s), die uitvaart, scheldt, raast. *...ING, v. gmv. het schelden. *...NAAM, m. (...amen), honende benaming. *...WOORD, o. (-en), honend -, beleedigend woord.

[Schelen]

Schelen, ow. onp. gel. (ik of het scheelde, ik heb of het heeft gescheeld), ontbreken, verschillen; dat scheelt veel; zij scheelt niet veel in ouderdom; het kan mij niet -, ik geef er niets om; er scheelt (hapert) altijd iets aan; (fig.) het scheelt hem in den bol, hij is niet regt bij zinnen; wat scheelt (deert) u?

[Schelet]

Schelet, o. zie SKELET.

[Schelf]

Schelf, o. (...ven), SCHELVE, v. (-n), hoop, stapel; (oudt.) meergras. *-ER, m. (-s), dun blaadje dat zich afscheidt, schilfer. Zie SCHILFER, SCHILFEREN enz. *-ZEE, v. gmv. (aardr.) Roode zee.

[Schelheid]

Schelheid, v. gmv. hardklinkend geluid; scherpe klank; de - dezer stem bevalt mij niet. *...KLINKEND, bn. *...KRUID, o. (plant.) gouw.

[Schellak]

Schellak, o. een der bestanddeelen van het vernis.

[Schellen]

Schellen, bw. ow. gel. (ik schelde, heb gescheld), aan eene schel trekken, de schel doen klinken; de meid -, haar door eene schel het sein geven te komen. *-DRAAIJER, m. (-s), die de schel van de huizen afdraait, (straatjongensbedrijf).

[Schelling]

Schelling, m. (-en), oud nederl. muntstuk (= 6 stuivers of 30 cent); een scheepjes-, (oudt.) schelling met een scheepje er op en beter dan de overigen.

[Schelluidend]

Schelluidend, bn. een scherp geluid van zich gevende.

[Schelm]

Schelm, m. (-en), deugniet, booswicht, schurk; kleine -! (liefelijk woordje tot een kind); een - die wegloopt, (zek. bedreiging van makkers onderling); die arme -! drommel, ongelukkige. *-ACHTIG, bn. en bijw. als een -, van eenen schelm, bedriegelijk; guiterig, snaaksch. *-ERIJ, v. (-en), schurkerij, schurkenstreek, bedriegerij. *-SCH, bn. en bijw. *-STUK, o. (-ken), schelmerij.

[Schelp]

Schelp, v. (-en), hoornachtige zelfstandigheid, huisje der week-

dieren; schulp. *-DIEREN, o. mv. soort weekdieren. *-ENKALK, m. *-GEWASSEN, o. mv. (plant.). *-JE, (B. -N), o. (-s), schulpje, horentje. *-SLAK, v. (-ken). *-STEEN, m. (-en). *-WERK, o. (-en), schelpen aan grotwerken. *-ZAND, o. gmv. schuurzand. *-VISCH, m. (...sschen), (b.v. mosselen, oesters).

[Scheltrompet]

Scheltrompet, v. (-ten), klaroen.

[Schelvisch]

Schelvisch, m. (..sschen), soort zeer smakelijke zeevisch; (fig.) domoor, (ook) stoute guit; (spr.) eenen - uitgooijen om eenen kabeljaauw te vangen, iets gerings opofferen om een grooter voordeel te verkrijgen. *-OOGEN, o. mv. groote uitpuilende oogen. *-VANGST, v. gmv.

[Schelwortel]

Schelwortel, m. (-s), (plant.) stinkende gouw.

[† Schema]

† Schema, o. (-as), model, voorbeeld, schets.

[Schemel]

Schemel, m. (-s), voetbankje van een rijtuig.

[Schemer]

Schemer, m., *-ING, v. (-en), halflicht, licht en donker. *-AVOND, m. gmv. avondschemering. *-EN, onp. w. gel. (het schemerde, heeft geschemerd), flaauw -, half schijnen; even opgegaan of bijna ondergegaan zijn (van de zon); het licht schemerde nog een weinig; het schemert mij voor de oogen, ik zie onduidelijk, als door een floers; (fig.) er schemert mij iets van voor den geest, ik herinner het mij zeer flaauw. *-ING, v. het schemeren. *-LICHT, o. (-en), flaauw -, half licht. *-LICHTKRING, m. (-en). *-OCHTEND, m. gmv. ochtendschemering. *-TIJD, m. gmv. vroege ochtend, vroegavond; (fig.) de - der wetenschappen, het einde der middeleeuwen.

[Schempen]

Schempen, bw. ong. zie SCHIMPEN.

[Schendbrok]

Schendbrok, o. (-ken), lasteraar, -ster. *...ELIJK, bn. zie SCHANDELIJK.

[Schenden]

Schenden, bw. ong. (ik schond, heb geschonden), bederven, breken, misvormen; eenen boom -, van bladeren, schors en loof berooven; schend (bederf) dit boek niet; hij is van de pokken geschonden, hij is pokdalig; gij zult den sabbath niet - (ontheiligen); iemands eer -, hem belasteren; eene maagd - (onteeren); (spr.) wie zijnen neus schendt, schendt zijn aangezigt, wie kwaad spreekt van zijne bloedverwanten onteert zich zelven. *...ER, m., *...STER, v. (-s), die schendt (in alle bet.). *...ERIJ, *...ING, v. (-en), het schenden. *...IG, bn. en bijw. (-er, -st), schandelijk; eerroovend, lasterlijk; een -e meineed, een - verraad. *...KEUKEN, m. en v. (-s), die ondanks goed eten en drinken mager en bleek blijft. *...TONG, m. en v. (-en), lasteraar, -ster, eerroover, kwaadspreker, -spreekster. -IG, bn. lasterziek, kwaadsprekend. *...ZIEK, bn. lasterzuchtig.

[Schenkaadje]

Schenkaadje, v. (-n), schenking, geschenk, gave. *...AMBT, o. (-en), post van schenker (aan een hof). *...BLAD, o. (-en), thee-, koffijblad, groot presenteerblad. *...BLAADJE, (B. -N), o. (-s). *...BORD, o. (-en), houten presenteerblad.

[Schenkel]

Schenkel, m. (-s), (ontl.) dij, deel van het been boven de knie; een man met grove -s, dik en grof; (zeew.) zek. touwwerk.

[Schenken]

Schenken, bw. ong. (ik schonk, heb geschonken), uit-, overgieten (uit eene flesch, pot of kan); een glas vol -, vullen. *-, in het klein verkoopen, slijten (dranken); geven, vereeren, begiftigen; wat zult gij hem op zijnen verjaardag -? (fig.) iem. hart en

hand -, zich met hem (of haar) verloven; overlaten, de rest schenk ik u; vrijgeven, hij schonk hem het leven; (fig.) het blijft u niet geschonken (niet kwijtgescholden). *...ER, m., *...STER, v. (-s), die schenkt; gever, vereerder, vereerster; (ook) die oudtijds aan de hoven belast was den vorst den wijn te schenken. *...ING, v. (-en), het schenken; gave; (regt.) - onder de levenden, bij gift levenden lijve (in tegenst. van erfenis of legaat).

[Schenkkan]

Schenkkan, v. (-nen), groote water- of wijnkan. *...KAMER, v. (-s), buffetkamer. *...KETEL, m. (-s), waterketel, (aan de theetafel). *...TAFEL, v. (-s), buffet. *...VAT, o. (-en), soort koelvat.

[Schennis]

Schennis, o. gmv. schending, ontheiliging; wandaad, misdaad, onteering; schande, oneer.

[Schep]

Schep, m. (-pen), zooveel in eenmaal kan opgeschept worden; een heele -, zeer veel. *-BAK, m. (-ken). -JE, (B. -N), o. (-s). *-BORD, o. (-en), bord aan een watermolenrad.

[Schepel]

Schepel, o. (-s), zek. inhoudsmaat (voor drooge waren); (oudt.) 1/4 van een amsterdamsch mud; (thans) = 0.1 van een ned. mud of = 10 kop. *...VOL, o. gmv.

[Schepeling]

Schepeling, m. en v. (-en), die zich aan boord van een schip bevindt; matroos; passagier; de -en, de bemanning.

[Schepemmer]

Schepemmer, m. (-s), putemmer.

[Schepen]

Schepen, m. (-en, -s), (oudt.) wethouder, regter; schout en -en, stadsbestuur. *-, bw. ow. gel. (ik scheepte, heb gescheept), inschepen, varen; scheep zijn; wij scheepten (voeren) derwaarts. *-BANK, v. (-en), regtbank der schepenen; zitplaats der schepenen (b.v. in eene kerk). *-BRIEF, m. (...ven), lastbrief voor eenen schepen opgemaakt. *-DOM, o. gmv. het collegie der schepenen, overheid. *-KENNIS, v. (-sen), pandbrief, hypotheek. -, v. gmv. kusting; hypotheek, pand (op huizen of landerijen). *-SCHAP, o. gmv. betrekking -, ambt van schepen. *-SPLAATS, v. ambt van schepen. *-SKAMER, v. (-s). *-SROL, v. naamlijst der schepenen; (ook) rol der zaken die door schepenen moesten beslist worden.

[Scheplepel]

Scheplepel, m. (-s), lepel waarmede men schept. *...LICHT, o. (-en), vallicht, lichtscherm. *...NET, o. (-ten), zek. vischnet.

[Scheppen]

Scheppen, bw. gel. (ik schepte, heb geschept), putten, uithalen (met eene schop, eenen bak enz.); op-, inhalen; (zeew.) den wind -; een zeil - laten, half reven; lucht, adem -; (fig.) moed, geduld, vreugde, vermaak, behagen - (in); iem. -, hem duiken om onder te krijgen. *-, ong. (ik schiep, heb geschapen), vormen, in het leven roepen, voortbrengen; God schiep het heelal; die kunstenaar bootst goed na, doch weet niet te - (niets uit eigen vinding voort te brengen). *...PER, m. (-s), die schept, (in alle bet.); de -, God, de Almagt. -, schepvat; lid van een dijksbestuur; werkman in eene papierfabriek.

[Schepping]

Schepping, v. gmv. het scheppen; al het geschapene. *-SBOEK, o. gmv. het eerste boek van Mozes, Genesis. *-SGESCHIEDENIS, v. gmv. *-STHEORIE, v. *-SWERK, o. gmv. *-SWOORD, o. gmv. (fig.) het woord der Almagt, (als: er zij licht! en er was licht).

[Scheprad]

Scheprad, o. (...eren), rad van watermolens of stoomwerktuigen enz.

[Schepsel]

Schepsel, o. (-s, -en), geschapen wezen (dier, mensch); de grootheid Gods is in zijne -en zigtbaar. *-, (fig.) zek. scheldwoord (inz. tegen vrouwen), foei, welk een -! wie heeft ooit zoo een - gezien? *-DIENST, v. gmv. afgoderij, beeldendienst.

[Schepter, Scepter]

Schepter, Scepter, m. (-s), koningsstaf, rijksstaf; den - houden, voeren, zwaaijen; kroon en -, de kenteekenen der koninklijke waardigheid; (ook) de attributen van Melpomene, de muze van het treurspel.

[Scheren]

Scheren, bw. ow. ong. (ik schoor, heb geschoren), haar -, wol afnemen (met een scherp werktuig); afbijten, afknijpen; de lammeren - het gras; de kruin - (van eenen r.k. geestelijke om hem tot zijn ambt te wijden); (fabr.) laken -, wol -; (fig.) zij zijn allen over één kam geschoren, zij zijn allen aan elkander gelijk, de een is niet beter dan de ander; geschoren (opgescheept, verlegen met iem. of iets) zijn; wij zitten er mede geschoren; (fig.) wij worden geducht geschoren, wij moeten veel opbrengen; den gek -, iem. foppen, den draak met hem steken; rep je, scheer je, haast u, doe het zoo spoedig mogelijk; steentjes langs het water - of laten - (laten glijden). *-, de lucht klieven (van vogels). *-, (zeew.) de touwen behoorlijk stellen.

[Scherf]

Scherf, v. (...ven), brok, stuk (van eenen pot, eene kan enz.). *-BAND, o. (-en), kerfplank. *-IJZER, o. (-s), kerfijzer. *-MES, o. (-sen), kerfmes.

[† Scherif, Sherif]

† Scherif, Sherif, m. (-s), opperregter (in Engeland); emir (in Turkije en Arabië).

[Schering]

Schering, v. (-en), het scheren, (in alle bet.); (wev.) spanning (der draden); - en inslag, (fig.) het geheel, alles waarop het rust. *-DRAGER, m. (-s), zek. werktuig der wevers.

[Scherlei]

Scherlei, v. zie SCHARLEI. *...LUIN, v. zie SCHARLUIN.

[Scherm]

Scherm, m. gmv. bescherming. *-, o. (-en), opstaande met papier beplakte draagbare wand, afschutting; tooneelgordijn, voorhangsel. *-BOEK, o. (-en), boek dat over de schermkunst handelt. *-DAK, o. (-en), luifel; (oudh.) schilddak, (in de veldslagen der Romeinen). *-DEGEN, m. (-s), floret. *-DRAGEND, bn. de -e gewassen. *-EN, ow. gel. (ik schermde, heb geschermd); naar zekere kunstmatige regels den degen hanteren, (als gymnastische oefening); (fig.) veel en ijdel praten; met woorden -, in het wild -; lang over en weêr dingen en bieden; zij schermden lang over dien koop. *-ER, m., *-STER, v. (-s), die schermt; de Schermer, naam van een drooggemaakt meer in Noord-Holland. *-HANDSCHOEN, m. (-en), ↑ *-ING, v. gmv. hoede. *-INKEL, m. (-s), zie SCHARMINKEL. *-KUNST, v. gmv. kunst den degen te hanteren. *-LAP, m. (-pen), borstlap, plastron. *-MEESTER, m. (-s). *-SCHILD, o. (-en). *-SCHOEN, m. (-en). *-SCHOOL, v. (...olen). *-SLAG, m. (-en). *-STEEK, m. (...eken). *-STOOT, m. (-en). *-ZAAL, v. (...alen).

[Schermutselen]

Schermutselen, ow. gel. (ik schermutselde, heb geschermutseld), (oorl.) met kleine benden en ongeregeld vechten; men schermutselde doch het kwam tot geen hoofdtreffen; (fig.) lang heen en weder bieden (bij eenen koop). *...AAR, m. (-s). *...ING, v. (-en), klein -, los gevecht.

[Scherp]

Scherp, bw. en bijw. (-er, -st), goed snijdend, een - mes, - zwaard; eene -e schaar; doordringend, eene -e lucht; prikkelend, bijtend, zuur, -e azijn, -e peper; vinnig; een -e (koude) wind; hard, honend, -e woorden, een - verwijt; gestreng, een - onderzoek, een - verhoor; sterk, krachtig (van de zintuigen), een - gehoor, - gezigt, (ook fig.), hij hoort -, ziet niet -; een - (doordringend) verstand; een - (getrouw) geheugen; (taalk.) een - toonteeken, ('), accent aigu; (zeew.) - (digt) bij den wind; een - schip, dat er goed door heen zet; (gen.) -e (bedorven) vochten; (fig.) het ging er - toe, er werd hevig gestreden, (feitelijk of met woorden); (spr.) de honger is een - zwaard. *-, o. kogels, schroot; (zeew.) alle ijzerwerk aan boord; een geweer met - laden; met - schieten; zet er dubbel - op, laadt dubbel. *-, scherpe zijde; het - van de sabel. *-ACHTIG, bn. eenigzins scherp. *-ELIJK, bijw. op harde -, gestrenge wijze. *-EN, bw. gel. (ik scherpte, heb gescherpt), slijpen, wetten, aanzetten, scherp maken; ruw maken (eenen molensteen, om er laken op te kunnen slijpen); een paard - (met gescherpte hoef-ijzers beslaan). -, (fig.) aanzetten; het verstand, het geheugen - (oefenen); zich op iets - (toeleggen, bevlijtigen). -, ow. (zeew.) tegenloopen; de wind begint te - (uit een verkeerden hoek te waaijen). *-ER, m., *-STER, v. (-s), die scherpt, slijpt. *-HEID, v. (...eden), *-TE, v. gmv. hoedanigheid van scherp te zijn (in alle bet.), het scherpe. *-HOEK, m. (beter scherpe hoek), zek. meetk. figuur. *-HOEKIG, bn. (-er, -st). ↑ *-IGHEID, v. scherpheid, scherpte. *-ING, v. het scherpen (in alle bet.). *-KLINKEND, *-LUIDEND, bn. *-REGTER, m. (-s), beul. *-REGTERSAMBT, o. gmv., ...POST, m. gmv. *-SCHUTTER, m. (-s), die het vuurroer weet te hanteren; fuselier, buksschieter. SFEEST, o. (-en). *-STRIJDEND, bn. zeer scherp. *-TE, v. scherpheid. *-ZIENDE, bn. *-ZINNIG, bn. en bijw. (-er, -st), -LIJK, geestig, vernuftig, verstandig. *-ZINNIGHEID, v. gmv. vernuft, doordringend verstand, schranderheid.

[Scherts]

Scherts, v. gmv. boert, spotternij, klucht, luim, kortswijl; het was slechts - (geen ernst); - verstaan, zich om onschuldige boert niet boos maken; gemoedelijke -, humor; - ter zijde, zonder schertsen, ernstig gemeend. *-EN, ow. gel. (ik schertste, heb gescherst), boerten, kortswijlen; hij schertste maar, hij zeide het slechts in boert, meende het niet. *-END, bn. en bijw. boertend, met ernstig gemeend. *-ER, m., *-STER, v. (-s), boerter, kortswijler, boertster. *-ERIJ, *-ING, v. (-en), boerterij.

[Scherven]

Scherven, ow. gel. (ik scherfde, heb gescherfd), splijten, brokkelen; de pot begint te - (brokjes verglaassel af te werpen).

[Schets]

Schets, v. (-en), eerst ontwerp, eerste teekening, plan (eener schilderij, eener kerk enz.); kleine teekening, afbeelding; (fig.) korte beschrijving (van iets of iem.); ziedaar eene ruwe, korte - van mijn leven. *-BOEK, o. (-en), (schild.) boek waarin men schetsjes maakt. *-EN, bw. gel. (ik schetste, heb geschetst), eene schets maken; (zeew.) de kust - (afteekenen, opnemen); (fig.) beschrijven, malen; hoe u mijn lijden te -? *-ER, m. (-s). *-STER, v, (-s). *-ING, v. (-en), het schetsen; schets.

[Schetteren]

Schetteren, ow. gel. (ik schetterde, heb geschetterd), klinken (van trompetten), schateren. *...ING, v. (-en), het schetteren. *-D, bn.

[§ Scheuk]

§ Scheuk, v. (-en), ontuchtig vrouwspersoon. *-EN, ow. gel. (ik scheukte, heb gescheukt), zich wrijven; zich schurken.

[Scheur]

Scheur, v. (-en), barst, spleet, kloof; vaneenrijting (in laken, katoen, in wollen stoffen, papier enz.); ik gaf of maakte mij eene - in mijnen jas. *-, *-ING, v. gmv. verdeeldheid, tweespalt (inz. in de kerk). *-BUIK, v. gmv. (gen.) soort mondziekte; zware uitslag. *-DOEK, o. oud linnen goed om te verscheuren. *-EN, bw. ow. gel. (ik scheurde, heb gescheurd), vaneenrijten, - trekken, - rukken; papier -, linnen -; door midden -, in tweeën -; zijne kleederen zijn gescheurd (hebben scheuren); de grond is door de droogte overal gescheurd (opengespleten); een gescheurde (gebarsten) muur; dat linnen, die stof scheurt overal (krijgt overal scheuren); (fig.) zich uit iemands armen - (ontrukken); ik zal er zonder kleêr- (zonder verlies of schade) niet afkomen. *-ING, v. (-en), het scheuren; (fig.) scheur. *-LAKEN, o. (-s), *-LINNEN, o. gmv. oud laken of linnen (dienende tot lappen, windsels, pluksel enz.). *-MAKER, m. (-s), driftige ijveraar (inz. in de godsdienst), die twist (in de kerk) zaait; afvallige, ketter. *-PAPIER, o. gmv. oud -, gebruikt papier (beschreven of bedrukt); zijn werk is goed om er - van te maken, het deugt niets. *-SEL, o. (-s), het gescheurde; scheur. *-ZIEK, bn. twistziek, geneigd tot het zaaijen van tweespalt in de kerk.

[Scheut]

Scheut, m. (-en), (plant.) uitspruitsel, loot, stekje; tong (aan een slot); zoo veel als men op eens uit eene kan of flesch giet; (zeew.) - geven, vieren, bot vieren; (fig.) - krijgen, - nemen, snel opgroeijen; (fig.) - onder water, bedekt verwijt. *-JE, (B. -N), o. (-s), kleine scheut; een - (weinigje) azijn, brandewijn. *-IG, bn. (-er, -st), rijzig, opgeschoten; een -e boom; (fig.) mild, vrijgevig; hij is niet - met zijn geld, met zijne vriendschap. -HEID, v. gmv. rijzigheid, lengte; bereidvaardigheid, mildheid. *-S, binnen-, buiten-, binnen -, buiten het bereik van een vuurwapen. *-VRIJ, v. buiten het bereik van een vuurwapen. *-WIJN, m. gmv. lekwijn.

[† Schibboleth]

† Schibboleth, o. herkenningswoord (uit de oud-joodsche geschiedenis).

[Schicht]

Schicht, m. (-en), pijl, (inz. dicht). *-IG, bn. (-er, -st), schuw, vreesachtig (inz. van paarden). -HEID, v. gmv. schuwheid (van paarden); (ook fig.).

[† Schiefer]

† Schiefer, o. schilfersteen, steensoort.

[Schielijk]

Schielijk, bn. en bijw. (-er, -st), snel, spoedig, haastig; overhaast, plotseling; (muz.) presto. *-HEID, v. gmv. spoed, haast, vaardigheid.

[Schieman]

Schieman, m. (-nen), (zeew.) bootsmaat, oppasser voor het schoonhouden van het schip. *-NEN, ow. gel. (ik schiemande, heb geschiemand), (zeew.) opredderen (inz. het tuig). *-SCHAP, o. gmv. betrekking van schieman. *-SGAREN, o. (-s), (zeew.) garen uit oud touwpluis. *-SGASTEN, m. mv. (zeew.) uitkijkers. *-SMAAT, m. (...aten), helper van den schieman. *-SWIEL, o. (-en), (zeew.) touwwinder.

[Schier]

Schier, bijw. bijna, ongeveer. *-, bn. bedorven. *-BEITEL, m. (-s), timmermansgereedschap. *-EILAND, o. (-en), land dat niet geheel door water omringd is.

[Schieschuit]

Schieschuit, v. (-en), soort trekschuit.

[Schietboog]

Schietboog, m. (..ogen). *...BOUT, m. (-en), (zeew.) ijzeren bout om het kanon te laden. *...BUS, v. (-sen), geweer, vuurroer.

[Schieten]

Schieten, ow. bw. ong. (ik schoot, heb of ben geschoten), snel zich ergens heen bewegen of bewogen worden; dringen -, vliegen met eene vaart; de pijl schiet uit den boog; het mes schoot hem uit de hand; vieren, los laten; hij schoot (viel) uit den wagen; hij schoot (liep ijlings) naar mij toe; (fig.) daar schiet mij iets door het hoofd, daar komt mij iets in de gedachte; (zeew.) een touw laten -; (plant.) opkomen; in het zaad -, zaad krijgen; in aren -; wortel -, zie WORTEL; (fig.) iem. voor den kop -, hem door kogels doen sterven, - doen nedervallen; met geweren - (geweren afschieten); geld - (vooruit geven, leenen); brood in den oven - (schuiven); kuit -, (van visschen); (zeew.) het want -; de zon -, poolshoogte nemen; een schip in den grond - (boren); de netten - (uitwerpen); eenen walvisch - (met het harpoen treffen); (zeew.) ballast - (verwerken); den of naar den papegaai -, zek. volksspel in Vlaanderen en Zeeland gebruikelijk; patrijzen, hazen - (treffen met het schot); (fig.) eenen bok -, zich vergissen; ik zal daar wel een schotje (schutje) voor -, ik zal het wel weten te beletten; overhoop (onderst boven) -, (door het kanon). *...ER, m., *...STER, v. (-s), die schiet. *...ER, m. (-s), mot (zek. insekt).

[Schietgat]

Schietgat, o. (-en), opening waardoor men schiet (uit eene vesting, uit een schip enz.). *...GEBED, o. (-en), kort gebed, gebed in den nood. *...GEVAARTE, o. (-n), (oudt.) werptuigen, balisten. *...GEWEER, v. (...eren), vuurroer, musket, pistool. *...HAGEL, m. gmv. kleine looden kogels. *...ING, v. het schieten; schot. *...KATOEN, o. boomwol of watte met salpeterzuur bereid, (middel ter vervanging van het buskruid). *...LAP, m. (-pen), borstlap (ter afwering van schoten). *...LIJN, v. (-en), lijn -, boog waaronder geschoten wordt (uit het kanon en waarbij men door vernuftig uitgedachte werktuigen de rigting weet te bepalen). *...LOOD, o. (-en), paslood, draad met een looden balletje. *...MOT, v. (-ten), zek. insekt. *...PEN, v. (-nen), pen die de schietschijf houdt. *...PIJL, m. (-en). *...SCHUIT, v. (-en), pakschuit in geregelde beurtvaart. *...SLANG, v. (-en), slang die uit eene hoogte op hare prooi nederschiet. *...SPEL, o. (-en), volksspel waarbij men op een wit schiet. *...SPOEL, v. (-en), (wev.) werktuig tot doorschieting der inslagdraden. *...STROOM, m. (-en), overblijfsel van een voormaligen waterval. *...TUIG, o. (-en), alles waaruit -, waarmede men schiet. *...WORM, m. (B.v.) (-en), soort mijt.

[Schiften]

Schiften, bw. ow. gel. (ik schiftte, heb of ben geschift), scheiden, in-, verdeelen; nalezen, uitpluizen, onderzoeken; het koren van het kaf -, (ook fig.), het goede van het slechte afzonderen; zuren, runnen, omslaan (van melk, soep enz.); rafelen, dun en open worden (van zijden stoffen). *...ER, m., *...STER, v. (-s), die schift;

napluizer, onderzoeker, onderzoekster. *...ING, v. het schiften (in alle bet.).

[Schijf]

Schijf, v. (...ven), plat rondeel (van welke stof ook); deel eener bloem of plant; de - eener katrol; diamantwerkers-, (waarop de diamant geslepen wordt); eenen appel aan schijven (of schijfjes) (dunne plakjes) snijden; naar de - schieten; de - der maan of zon; dat loopt over veel schijven, (ook fig.) daaraan is veel moeite verbonden; gouden en zilveren schijven, (tot munten); veel schijven (veel geld) hebben. *-BLAD, o. (-eren), (plant.) schijfvormige bladsteel. *-BLOEM, v. (-en), (plant.). *-GAT, o. (-en). *-KWAL, v. (-len), zek. diertje. *-LOOP, m. (-en), lantaarnrad, soort rondsel in molenwerken. *-SCHIETEN, o. het schieten naar de schijf (tot oefening). *-ZWAM, v. zek. zwamsoort.

[Schijn]

Schijn, m. gmv. lichtglans door alle vurige en stralende voorwerpen afgeschoten; bij of in den - van iets werken; (fig.) uiterlijk doch onzeker voorkomen van iets; gestalte, vorm, aanzien; (spr.) wacht u voor den -, oordeel niet naar het uiterlijk; - bedriegt; (fig.) de - is tegen mij; zich aan den - vergapen; onder - van opregtheid, van vriendschap; naar allen -; men moet zelfs den - (van kwaad doen) vermijden; men moet den - van het wezen onderscheiden. *-BAAR, bn. en bijw., -LIJK, bijw. den schijn hebbende; (aardr.) niet wezenlijk; het schijnbare (van iets). -BAARHEID, v. (...heden), uiterlijkheid; schijn; het schijnbare. *-BEELD, o. (-en), bedriegelijk beeld; de bijmanen of bijzonnen zijn - en; (fig.) hersenschim; spel der verbeelding. *-CHRISTEN, m. (-en), valsche christen, christen in naam. *-DEUGD, v. (-en), valsche -, gehuichelde deugd. *-DOOD, m. gmv. schijnbare dood. -, bn. schijnbaar dood. -E, m. en v. iem. dien men voor dood houdt doch die nog leeft. *-EN, ow. en onp. w. ong. (ik of het scheen, ik heb of het heeft geschenen), glans -, gloed -, schijnsel van zich geven; (fig.) hij laat de zon nooit van zich -, hij geeft niets weg, is gierig; (fig.) het uiterlijke voorkomen van iets hebben; die zaak schijnt zoo; hij schijnt een braaf man te zijn; hij is niet wat hij schijnt (te zijn); zij schijnt mij toe (komt mij voor) veel geld te hebben; het schijnt te zullen regenen. *-GELEERDE, m. en v. (-n). *-GELOOF, o. gmv. valsch geloof, huichelarij. *-GELUK, o. gmv. *-GOED, o. (-eren). -, bn. schijnbaar -, niet wezenlijk goed. *-GESTALTE, v. (-n), (sterr.). *-GROND, m. (-en), schijnbare -, niet wezenlijke grond of reden. *-HEILIG, bn. en bijw. (-er, -st), heilig -, vroom in schijn; geveinsd vroom. -E, m. en v. (-n), schijnvrome. -HEID, v. gmv. geveinsde vroomheid, huichelarij. *-KONING, m. (-en), zwakke -, nietige koning; (fr. gesch.) de-en, (of schaduwkoningen), van Chilperik tot Pepijn den Korte. *-OVERGANG, m. (-en), zek. redekunstige figuur. *-PHILOSOOPH, m. (...ophen). *-PHILOSOPHIE, v. valsche wijsbegeerte. *-REDEN, v. schijnbare -, valsche reden, drogreden, sophisme. *-REDENAAR, m. (-en), drogredenaar, sophist. *-SEL, o. (-s), schijn, licht, straalflikkering. *-STRIJDIG, bn. en bijw. (-er, -st), schijnbaar in strijd met. -HEID, v. (...heden), schijnbare tegenstrijdigheid. *-VERMAAK, o. (...aken). *-VREUGDE, v. gmv. *-VREDE, m. gmv. valsche -, geveinsde vrede. *-VRIEND, m.

(-en), -IN, v. (-nen), valsche vriend, -in. *-VRIENDSCHAP, v. gmv. *-VROOM, bn. schijnheilig. -HEID, v. gmv. *-WIJS, bn. *-WIJSBEGEERTE, v. gmv. valsche wijsbegeerte. *-WIJSGEER, m. (-en), sophist. *-VRUCHT, v. (-en), (plant.). *-WORM, m. (B.v.) (-en), glimworm.

[§ Schijt]

§ Schijt, v. gmv. ontlasting, schijterij. *-EBROEK, m. (-en), die in de broek schijt; (scheldnaam) lafaard, bloodaard. *-EN, ow. gel. (ik scheet, heb gescheten), (zeer gemeen) zijn gevoeg doen; (ook) winden laten; (fig.) in de broek -, beangst zijn. *-ER, m. (-s). *-STER, v. (-s). *-ERIJ, v. gmv. loslijvigheid, kakkerij; aan de - zijn, aan te veel ontlasting lijden. *-GAT, o. (-en), aarsgat. -, m. en v. schijter, schijtster. *-GEEL, o. en bn. zek. gele verf. *-HUIS, o. (...zen), geheim gemak. *-KRUID, o. (-en), (plant.) zek. purgeerkruid. *-POT, m. (-ten). *-VALK, m. (-en), soort boomvalk; (fig.) ingebeelde dwaas. *-WORTEL, m. (-s), zek. purgeerwortel.

[Schik]

Schik, m. gmv. orde, opruiming, schikking; genoegen, tevredenheid; ik ben er regt in mijnen - mede, ik ben er over tevreden; hij is niet in zijnen - (niet in een goede luim); hij heeft - in zijn leven, hij is een lustige broeder. *-GODIN, v. (-nen), (fab.) de drie - nen, (Clotho, Lachesis en Atropos), die over 's menschen leven en sterven beslisten. *-KELIJK, bn. en bijw. (-er, -st), redelijk, tamelijk, toegevend, ordelijk; gij moet het - met mij maken, mij niet te duur laten betalen, (ook) niet te veel laten arbeiden. -HEID, v. gmv. betamelijkheid, redelijkheid, orde; toegevendheid. *-KEN, bw. ow. gel. (ik schikte, heb geschikt), ordenen, regelen, in orde brengen, rangschikken; (fig.) zijne zaken -, (die verward of achteruit waren); zij hadden twist, maar het is nu geschikt (bijgelegd); zich - naar iets of iemand, toegeeflijk zijn, zich onderwerpen; zich om eene tafel - (naar orde plaatsen); (fig.) het zal zich wel -, het zal wel in orde komen; zich, tot werken - (voorbereiden). *-KER, m., *-STER, v. (-s), die schikt (in alle bet.). *-KING, v. (-en), geregelde plaatsing, opruiming, regeling, ordening, inrigting; (schild.) - der beelden, ordonnantie; (fig.) (regt.) overeenkomst; transactie; eene minnelijke -.

[Schil]

Schil, v. (-len), bast, omkleedsel; bolster; bekleedsel eener vrucht of plant; dop (van een ei); vlies.

[Schild]

Schild, o. en m. (-en), (oudt.) rondas, plaat (ook soms van gevlochten teenen) tot verwering aan den linkerarm gedragen; met speer en - gewapend; op het - verheffen, gebruik der oude volken om iem. als aanvoerder of vorst te erkennen; (fig.) iemand in het (of den) - varen, iem. aantasten (inz. met woorden); iets in het - voeren, een geheim oogmerk hebben. *-, hard dekschild, rug bekleedsel (der schildpadden enz.); uithangbord; wat staat er op zijn -? (zeew.) zetbord; - van Sobieski, zek. sterrebeeld. *-ACHTIG, bn. als een schild, in den vorm van een schild. *-BANK, v. (-en), (zeew.) zek. zware plank. *-DAK, o. (-en), (rom. gesch.) dak uit aaneengevoegde schilden bestaande waarop andere voetknechten zich plaatsten, (ook) onder wier beschutting gevochten werd. *-DRAGIR, m. (-s), *-KNAAP,

m. (...apen), jongen die het schild van den ridder overal achterna droeg; (wap.) beeld dat het wapen draagt.

[Schilder]

Schilder, m. (-s), die schildert (in alle bet.). *-ACHTIG, bn. en bijw. (-er, -st), als geschilderd; uitnemend fraai; waard geschilderd te worden; als het ware geschilderd. *-AKADEMIE, v. (...ën), leerschool voor de schilderkunst. *-EN, bw. ow. gel. (ik schilderde, heb geschilderd), met het penseel afbeeldingen maken, verwen, malen; (fig.) iemand niet geschilderd kunnen zien, hem verachten, haten; zijn huis laten -, (door eenen huisschilder) laten verwen; (fig.) beschrijven, voorstellen (door een fraaijen stijl); op schildwacht staan; wachten, op en neêr loopen. *-ES, v. (-sen), vrouw die schildert. *-HUIS, o. (...zen), -JE, (B. -N), o. (-s), wachthuisje.

[Schilderij]

Schilderij, v. (-en), schilderstuk, doek (of hout enz.) met eenig tafereel beschilderd (met of zonder lijst); (fig.) iets fraais. *-KABINET, o. (-ten), verzameling van schilderijen; kamer waar zulk eene verzameling zich bevindt. *-KAMER, v. (-s). *-KOOPER, m. (-s), kunstkooper. *-VERKOOPER, m. (-s). ...STER, v. (-s).

[Schildering]

Schildering, v. (-en), het schilderen, tafereel, schilderij; (fig.) beschrijving.

[Schilderkunst]

Schilderkunst, v. gmv. eene der schoone kunsten. *...WERK, o. (-en), het geschilderde; te schilderen voorwerpen.

[Schildersambacht]

Schildersambacht, o. gmv. handwerk van huisschilder. *...EZEL, m. (-s), schraag -, toestel waarop men schildert. *...KNECHT, m. (-s). *...KWAST, m. (-en). *...LIJM, o. (-en). *...MES, o. (-sen), tempermes. *...MODEL, o. (-len), model waarnaar men schildert; (ook) persoon die als model poseert. *...PALET, o. (-ten), voorwerp waarop de schilder zijne verwen uitspreidt. *...PENSEEL, o. (...elen). *...STOK, m. (-ken), -JE, (B. -N), o. (-s), stok waarop de hand des schilders rust. *...WINKEL, m. (-s), werkplaats eens huisschilders.

[Schildhoofd]

Schildhoofd, o. (-en), (zeew.) zek. houtwerk. *...HOUDER, m. (-s), schilddrager; (wap.) beeld dat het wapen draagt.

[Schildje]

Schildje, (B. *-N), o. (-s), klein schild (in alle bet.); -s, opene vrucht der korstmossen.

[Schildkever]

Schildkever, m. (-s), (nat. gesch.) zek. schilddragend insekt. *...KLIER, v. (-en), (ontl.). *...KNAAP, m. (...apen), (in de middeleeuwen) adellijk jonker die den ridder overal verzelde. *...KNECHT, m. (-s), schilddrager. *...KNOOP, m. (...open), (zeew.) soort knoop in touw. *...KORSTDIER, o. (-en), zek. diersoort. *...LUIS, v (...zen), zek. insekt. *...MOS, o. zek. plant. *...KRUID, o. (-en), wilde mosterd, (zek. gewas).

[Schildpad]

Schildpad, v. (-den), zek. tweeslachtig dier (uit de keerkrings-landen); (oudt.) zek. stormtuig. *-, o. bewerkt rugbekleedsel der schildpadden; (zeew.) schootbas. *-ACHTIG, bn. *-DEN, bn. van schildpad (gewerkt). -, bw. gel. (ik schildpadde, heb geschildpad), als schildpad bewerken. *-SGEZWEL, o. (-len), (gen.). *-TORRETJE, (B. -N), o. (-s), goudhaantje, zek. insekt.

[Schildpleister]

Schildpleister, v. (-s), schildvormige pleister. *...VINK, m. (-en), zek. vogel. *...VISCH, m. (...sschen), zek. visch. *...VLEUGELIG, bn. (nat.) de -en, insekten wier vleugels dekschilden hebben. *...VOR-

MIG, bn. (plant.) de -e bladeren. *...WACHT, v. (-en), uitgezette post ter bewaking; op - staan, de - aflossen; (fig.) lang wachten (in de open lucht); (oorl.) verloren -, verste -, (die op een zeer gevaarlijk punt uitgezet is), uiterste voorpost; ruiters -, † vedette. *...WACHTHUISJE, (B. -N), o. (-s), schilderhuisje. *...WANGIG, bn. de - en, soort visschen. *...WAPEN, o. (-s), wapenschild.

[Schilfer, Schelfer]

Schilfer, Schelfer, v. (B.m.), (-s), dun blaadje (kalk, metaalroest enz.); hamerslag; de kalk valt in -s af; -s op het hoofd, dunne afbladering der huid. *-, o. schiefer, zek. steensoort. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), bladerig (van kalk, verroest ijzer, lei, de huid van het hoofd enz.). *-EN, ow. gel. (ik schilferde, heb of ben geschilferd), in schilfers af- of vervallen, bladerig worden. *-IG, bn. (er, -st), ligt schilferend; roestig (van ijzer); bladerig (van eene genezen wond). *-ING, v. (-en), het schilferen (in alle bet.). *-TJE, (B. -N), o. (-s), kleine schilfer, blaadje, loovertje (van droogen kalk).

[Schillen]

Schillen, bw. gel. (ik schilde, heb geschild), de schil afnemen (inz. van vruchten); ontbolsteren (noten, hennep); doppen, pellen (boonen enz.); (fig.) een appeltje met iem. te - hebben, tot eene verklaring willen komen over eene beleediging of verongelijking. *...LING, v. het schillen.

[Schim]

Schim, v. (-men), schaduw, afschijnsel; voor zijne eigene - bevreesd zijn, alles vreezen; hij ziet er uit als eene -, (mager, bleek); hij is nog slechts de - van zich zelven; (fab.) geest van eenen afgestorvene, spook; het rijk der -men, het onderaardsche rijk, de hel.

[Schimmel]

Schimmel, v. gmv. uitslag (door bederf) op brood, vleesch enz.; kant (op bedorven wijn); (fig.) de - uit iets honden, er drok van eten of drinken. *-, m. (-s), wit paard; soort gezelschapsspel, (ook klok en hamer geheeten). *-ACHTIG, bn. (-er, -st), eenigzins beschimmeld. *-BLES, m. (-sen), wit paard met een bles of vlek op het voorhoofd. *-EN, ow. gel. (ik schimmelde, heb geschimmeld), zich met schimmel bedekken, beschimmelen; het schimmelspel spelen. *-HARIG, bn. met haren als die van eenen schimmel. *-IG, bn. (-er, -st), beschimmeld. *-ING, v. gmv. het schimmelen. *-KLEUR, *-VERF, v. gmv. grijswit, kleur als die van eenen schimmel (paard). *-KLEURIG, *-VERWIG, bn. grijswit. *-SPEL, o. gmv. zek. gezelschapsspel.

[Schimmenrijk]

Schimmenrijk, o. gmv. (fab.) verblijf der afgestorvenen in de onderwereld, elyzesche velden.

[↑ Schimmeren]

↑ Schimmeren, ow. gel. zie SCHITTEREN.

[Schimp]

Schimp, m. gmv. hoon, beleedigende spot; eenen - werpen (op iem.). *-ACHTIG, bn. (-er, -st), eenigzins schimpend, honend. *-BRIEF, m. (...ven), honende brief. *-DICHT, o. (-en), schotschrift (in rijm). *-DICHTER, m. (-s), schotschrijver (in rijm). *-ELIJK, bijw. op schimpende of honende wijs. *-EN, ow. gel. (ik schimpte, heb geschimpt), - op (iets of iem.), honen, schelden, uitvaren (tegen). *-ER, m., *-STER, v. (-s), schelder, honer, beleediger, beleedigster. *-ERIJ, v. (-en), het schimpen, scheldwoorden. *-IG, bn. en bijw. (-er, -st), (w.g.), schimpachtig, bits. *-ING, v. het schimpen, geschimp. *-LIED, o. (-eren). *-LUST, m. gmv. zucht om te schimpen.

*-NAAM, m. (...amen), spot-, scheldnaam. *-REDE, v. (-n), redevoering -, taal vol beleedigende uitdrukkingen enz. (tegen iem.). *-RIJK, bn. (w.g.), schimpend, honend. *-SCHEUT, m., *-SCHOT, o. (-en), bitse uitval. *-SCHRIFT, o. (-en), schotschrift, libel. *-SCHRIJVER, m. (-s), vervaardiger van libellen.

[Schimpswijze]

Schimpswijze, bijw. op bitse -, honende wijze.

[Schimptaal]

Schimptaal, v. gmv. gemeene-, honende uitdrukkingen, scheldwoorden. *...VOGEL, m. (-s), (fig.) spotter, beleediger. *...WERK, o. (-en), schimpschrift. *...WOORD, o. (-en) scheldwoord.

[↑ Schin]

↑ Schin, v. gmv. hoofdziekte, hoofduitslag (der kinderen). *-DE, v. boombast, schors. *-DELEN, ow. gel. (ik schindelde, heb geschindeld), blinken. *-DEN, bw. gel. (ik schindde, heb geschind), villen, het vel afstroopen. *-DER, m. (-s), viller. *-DSTER, v. (-s), vilster.

[Schink]

Schink, m. (-en), gezouten achterdeel (van een varken of rund), ham; de -en, soort zeer kleine kruipende dieren.

[Schinkel]

Schinkel, m. (-s), schenkel, dijbeen, dij; (zeew). draairing, zek. touwwerk. *-HAKEN, m. mv. zek. touwwerk.

[Schip]

Schip, o. (schepen), vaartuig, bodem; -van den 1^en, 2^en, 3^en of 4^en rang, schip van 120, 100, 90 of 80 stukken geschut; digt -, dat niet lek is; een bekwaam, zeewaardig -, dat goed zee bouwt; scherp -, dat snel zeilt; blank -, dat schoongespoeld is; een - afdanken, uit de vaart brengen (wegens ouderdom); een breed, smal, hoog getuigd -; een diepgaand, diep verbonden -; een snelzeilend -; een - van stapel laten, loopen, voor het eerst te water brengen; een krank (beschadigd) -; een loefgierig (hellend) -; een - op stapel, dat men bezig is te bouwen; een overlastig -, dat te grooten last heeft; een - reddeloos schieten, zoo havenen dat het niet meer ontkomen kan; stuurlastig -, dat te veel in het stuur hangt; (regt.) de vlag dekt het -, niet de lading, in tijd van oorlog worden slechts de schepen der onzijdigen geëerbiedigd, niet wat zij medevoeren wanneer het contrabande is; (spr.) oude of dure schepen blijven aan wal, oude meisjes (of meisjes die te veel eischen) blijven ongehuwd; (fig.) - der woestijn, kameel; schoon - maken, opruimen, wegnemen al wat niet deugt, (ook) eene maagzuivering houden; het - Argo, naam van een sterrebeeld; (fig.) het is een diepgaand -, hij heeft veel noodig om zijne uitgaven te dekken; groot - groot water, hoe meer geld men uitgeeft hoe meer men noodig heeft; het - aan de zee overgeven, iem. aan zijn lot overlaten; hij reedt mede aan dat -, hij is mede in de zaak betrokken; tusschen kaai en - vallen, wegraken, verloren gaan; klein - klein zeil, kleine huishouding kleine zorgen; het - dragende houden, zich in denzelfden staat houden. *-, (bouwk.) ruim eener kerk, - eener groote zaal. *-BANK, v. (-en), roeibank. *-BEK, m. (-ken), punt -, voorsteven van een schip. *-BOOM, m. (-en), lange houten staak om een schip voort te stuwen. *-BREUK, v. (-en), stranding, verbrijzeling van een schip (aan de kust, op eene klip, enz.); - lijden; (ook fig.) mislukking, ondergang. *-BREUKELING, m. en v. (-en), die schipbreuk lijdt of geleden heeft. *-BRUG, v. (-gen), brug op onderling verbonden platboomde

vaartuigen. *-HAAK, m. (...aken), boom, bootshaak. *-LOON, m. en o. (-en), scheepsloon; vracht. *-PER, m. (-s), gezagvoerder; opperbootsman (op een oorlogsschip); (fig.) hij is - te voet geraakt, hij is afgezet, - uit zijne betrekking ontslagen; - en stuurman tevens zijn, besluiten nemen en zelf ze uitvoeren. *-PEREN, bw. ow. gel. (ik schipperde, heb geschipperd), regelen, geven en nemen, ik zal het wel - (klaar krijgen); het begint te - (zich te stellen). *-PERIJ, v. (-en), scheepvaart (op de binnenwateren); (ook) degenen die zich er op toeleggen. *-SCHE, v. vrouw eens schippers, vrouw die het schippersbedrijf uitoefent.

[Schippersboek]

Schippersboek, o. (-en), inventaris van scheepsbehoeften aan boord. *...BOOM, m. (-en). *...DAGHUUR, v. (...uren). *...DOCHTER, v. (-s). *...HAAK, m. (...aken). *...HUT, v. (-ten), woning voor den schipper aan boord. *...JONGEN, m. (-s). *...KNECHT, m. (-s, -en). *...KOOI, v. (-jen, B. -en). *...KOST, m. gmv. *...LOON, o. (-en). *...PIJ, v. (-en). *...VROUW, v. (-en). *...ZOON, m. (-s, ...onen).

[Schippond]

Schippond, o. (-en), (oudt.) zek. denkbeeldig gewigt = 300 amst. pond. *...REEDE, v. (-n). *...REEDER, m. (-s), bevrachter -, eigenaar van een schip. *...ROER, o. (-en), stuur van een schip. *...ZIJDE, v. (-n). *...ZAND, o. gmv. zandballast.

[† Schisma]

† Schisma, v. scheuring, verdeeldheid (in de kerk). *-TICUS, (...ici), *-TIEKER, m. (-s), scheurmaker in de kerk, ketter.

[Schits]

Schits, o. zie SITS.

[Schitteren]

Schitteren, ow. gel. (ik schitterde, heb geschitterd), glinsteren, flikkeren, stralen, blinken; (fig.) pralen; uitblinken. *-D, bn. (-er, -st), blinkend, stralend. *...ING, v. (-en), het schitteren, straling; flikkering; praal.

[Schitterglans]

Schitterglans, m. *...LICHT, o. (-en).

[† Schlem]

† Schlem, v. zie SLAM.

[Schob]

Schob, v. zie SCHUB. *-BEJAK, m. (-ken), deugniet, bedelbrok, schooijer. *-BEJAKKEN, bw. ow. gel. afjakkeren; mishandelen; den deugniet spelen. *-BEN, bw. gel. zie SCHUBBEN. *-BERT, m. (-s), schobbejak. *-BIG, bn. schubbig.

[Schoef]

Schoef, v. (...ven), belegsel (van mantels enz.)

[Schoeijen]

Schoeijen, (B. SCHOEIEN), bw. gel. (ik schoeide, heb geschoeid), den voet bekleeden met schoenen of laarzen; beplanken; (fig.) overeen-brengen, passen; zij zijn allen op ééne leest geschoeid (allen van hetzelfde slag); dat kunt gij niet op dezelfde leest - (niet daarmede overeenbrengen, vergelijken, op dezelfde wijze behandelen). *...JER, (B. ...ER), m. *...STER, v. (-s), die schoeit, schoenmaker. *...JING, v. (-en), het schoeijen; het beplanken; (zeew.) de -en (van eenen wal, van schepen). *...PLANK, v., *...BORD, o. (-en), dienende tot beschoeijing van wallen enz. *...SEL, o. (-s), schoenen, laarzen, alle voetbekleedsel van leder; een houten -, klomp, holsblok.

[Schoelje]

Schoelje, m. (-s), fielt, schurk. *-ACHTIG, bn. en bijw. als -, van een schoelje. *-STUK, o. (-ken), boevenstuk, schelmerij.

[Schoen]

Schoen, m. (-en), voetbekleedsel op de huid of over eene kous gedragen; zuiger (eener pomp); hiel (van eene piek, van eenen paal);

deze - wringt mij (doet mij zeer); (spr.) wien de - past trekke hem aan, hij die zich schuldig gevoelt, zal op zich zelven wel iedere zinspeling op zijn gedrag toepassen; ieder weet het best waar de - hem wringt (knelt); vast in zijne -en staan, zeker van zijn stuk zijn; men werpe geen oude -en weg voor dat men nieuwe heeft, men offere geen zeker bestaan op aan eene onderneming wier uitslag onzeker is; ik zou niet gaarne in zijne schoenen (op zijne plaats) willen staan. *-, m. (-en), (zeew.) smeerhouten. *-AANTREKKER, m. (-s), horentje. *-BAND, m., *-LINT, o. (-en), lint of band om de schoenen te binden; (ook) boordlint. *-BORSTEL, m. (-s). *-DRAAD, m. (...aden), draad om de schoenen te naaijen, pekdraad. *-GESP, m. (-en). *-HORENTJE, (B. -N), o. (-s), horentje dienstig tot het aantrekken der schoenen. *-LAK, o. (-ken), zek. vocht om het leder te lakken of te doen glimmen. *-LAKKER, m. (-s), ...STER, v. (-s). *-LAP, m. (-pen), lap op den schoen. *-LAPPEN, o. het bedrijf van schoenlapper. *-LAPPER, m., ...STER, v. (-s), man of vrouw die schoenen lapt. *-LAPPER, m. (-s), (nat.) zeker insekt, vlindertje. *-LAPPERTJE, (B. -N), o. (-s). *-LEDER, *-LEÊR, o. gmv. leder dat dient om er schoenen (inz. bovenleêr) van te maken. *-LEEST, v. (-en), vorm waarop een schoen wordt gemaakt. *-MAKER, m. (-s), iem. wiens ambacht het is schoenen en laarzen te maken; (spr.) - houd u bij uwe leest, mensch, bemoei u met zaken die gij verstaat.

[Schoenmakersambacht]

Schoenmakersambacht, o. gmv, *...ELS, v. (...zen), soort priem of naald om gaten in het zoolleder te maken. *...GAREN, o. (-s). *...GEZEL, m. (-len), knecht van eenen schoenmaker. *...GILD, o. (-en), (oudt.) gebroederschap der schoenmakers. *...JONGEN, m. (-s), *...KNECHT, m. (-s). *...KORF, m. (...ven), mand waarin de schoenmaker zijn werk heeft. *...KRUKJE, (B. -N), o. (-s). *...LEERLING, m. (-en). *...MAAT, v. (...aten), maat waarmede men schoenen of laarzen aanmeet. -, m., -JE, (B. -N), o. (-s), schoenmakersjongen. *...MES, o. (-sen). *...NAALD, v. (-en). *...PEK, o. gmv. *...PIN, *...PEN, v. (-nen). *...STIJFSEL, o. gmv. *...STOEL, m. (-en), -TJE, (B. -N), o. (-s). *...WINKEL, m. (-s).

[Schoener]

Schoener, m. (-s), (zeew.) soort vaartuig, goelet.

[Schoennaad]

Schoennaad, m. (...aden). *...PIN, v. (-nen). *...POETSEN, o. gmv. *...POETSER, m. (-s), ...STER, v. (-s). *...SCHOONMAKER, m. (-s). *...RIEM, m. (-en). *...SCHUIJER, m. (-s), schoenborstel. *...SMEER, o. gmv. zek. mengsel om na uitwrijving het leder te doen glimmen. *...SMEERVERKOOPER, m. (-s). ...STER, v. (-s). *...SPIJKER, *...NAGEL, m. (-s), (oudt.) nagel in de zolen en hielen geslagen. *...VERSIERSEL, o. (-s, -en), (in den ouden tijd). *...WINKEL, m. (-s). *...WISCH, m. (...isschen), wollen lap om de schoenen te reinigen of te wrijven enz. *...ZOOL, v. (..olen), onderst plat gedeelte van den schoen (zonder den hak of hiel).

[Schoer]

Schoer, m. (-en), (w.g.) onweêrsbui; schouder. *-HAAI, m. (-jen, B. -en), zek. zeevisch.

[Schoffeerder]

Schoffeerder, m. (-s), (vrouwen-)onteerder, verkrachter. *...FEREN, bw. gel. (ik schoffeerde, heb geschoffeerd), verkrachten, ont-

eeren, eeren, schenden (vrouwen). *...FERING, v. (-en), het schofferen, verkrachting.

[Schoffel]

Schoffel, v. (-s), soort houweeltje (der tuinlieden), wiedmes; plankje aan een molenrad; (zeew.) hooge zeebaar. *-AAR, m., -STER, v. (-s), die schoffelt. *-EN, bw. gel. (ik schoffelde, heb geschoffeld), losstooten, uithalen (met de schoffel het onkruid). *-ING, v. het schoffelen. *-PLOEG, m. (-en), werktuig om het onkruid op zijpaden los te maken.

[Schoft]

Schoft, v. en o. (-en), vierde gedeelte van eenen dag (onder de werklieden); op - werken, bij den dag betaald worden (van werklieden). *-, v. schouder, schenkel; sterk geschoft (gebouwd) zijn. *-, m. (-en), schoelje, schurk, vlegel. *-ACHTIG, bn. en bijw. (-er, -st), schelmsch, schurkachtig; als een schurk. *-EN, ow. gel. (ik schoftte, heb geschoft), rusten, zijn maal nuttigen (van werklieden). *-TIJD, m. (-en), rust-, etenstijd; - houden, nemen.

[Schok]

Schok, m. (-ken), stoot, ruk, bons; schudding; een - van aardbeving, van een rijtuig; (fig.) schrik, plotselinge opwelling, treffende ramp. *-, o. (oudt.) zestigtal; bij het - (bij 60) verkoopen. *-ACHTIG, bn. gierig, inhalig. *-KEBAST, m. en v. (-en), vreter, vreetster, gulzigaard. *-KEN, bw. gel. (ik schokte, heb geschokt), schudden, rukken, bonzen, stooten; (zeew.) bij zestigtallen aftellen; scharen; (fig.) hevig aandoen; nadeelig werken op. *-KING, v. (-en), het schokken (in alle bet.). *-KER, m., *-STER, v. (-s), gierigaard, inhalige vrouw. *-LINNEN, o. (-s), zwaar -, zeer grof linnen.

[Schol]

Schol, v. (-len), drijvend -, groot stuk ijs; soort smakelijke platte zeevisch; (spr.) hij droomt van - en vindt platvisch, hij verwacht er zeer veel van, maar krijgt lang niet wat hij hoopt.

[† Scholarch]

† Scholarch, m. (-en), opziener, bestuurder eener school. *...LASTIEK, v. schoolsche wijsheid. *...LASTICUS, m. (...ci), iem. die aan de schoolsche vormen hangt, die bij den meester zweert; (oudt.) blinde volgeling van Aristoteles.

[Scholen]

Scholen, ow. gel. zie ZAMENSCHOLEN.

[Scholfert]

Scholfert, m. (-s), soort watervogel, duikelaar; (fig.) lomperd.

[Scholiën]

Scholiën, v. mv. aanteekeningen op -, verklaringen van de oude klassieken.

[Scholier]

Scholier, m. (-en), *-STER, v. (-s), kind dat school gaat, schoolkind, leerling, kweekeling. *-EN, bw. gel. (ik scholierde, heb gescholierd), school houden, onderrigten; (fig.) beginnen; hij was nog een scholier in de groote kunst met menschen om te gaan.

[↑ Scholken]

↑ Scholken, ow. gel. (zeew.) hol gaan; de baren beginnen te -(onstuimig te worden).

[Schollevaar]

Schollevaar, m. aalscholver, zek. vogel.

[Schollevangst]

Schollevangst, v. gmv. scholvisscherij.

[Scholp-ei, Schulp-ei]

Scholp-ei, Schulp-ei, o. (-jeren, B. -eren), gekookt -, dop-ei.

[Scholpen]

Scholpen, ow. gel. (ik scholpte, heb gescholpt), zachtjes aankloppen, tikken; kabbelen (van het water).

[Scholschuit]

Scholschuit, v. (-en), schuit ter overbrenging van schol. *...TIJD, m. gmv. tijd wanneer de schol het best is, vroeg in den zomer.

[Schommel]

Schommel, m. (-s), schongel, schop, (toestel van tusschen twee palen nederhangende touwen met een bankje of bak waarin men heen en weder zweeft). *-, v. vrouw die niets doet dan wisschen en reinigen. *-EN, bw. ow. gel. (ik schommelde, heb geschommeld), in eenen schommel heen en weder zweven of doen zweven; bewegen, roeren; op en neder gaan (van eenen slinger); den huisboedel schoonmaken, reinigen; overhoop halen (om iets te vinden). *-END, bn. zwevend, heen en weder gaande. *-ING, v. (-en), het schommelen; zweving, slingering. *-JONGEN, m. (-s), jongen die bij den schommel staat; (mets.) maatje. *-KNECHT, m. (-s), opperman, handlanger. *-KOK, m. (-s), koksjongen. *-MEISJE, (B. -N), o. (-s), meisje dat het vuilste werk doet. *-TOUW, o. (-en).

[Schompermuilen]

Schompermuilen, ow. gel. (ik schompermuilde, heb geschompermuild), spottend glimlagchen, meesmuilen.

[Schongel]

Schongel, v. (-s), schommel. *-EN, bw. ow. gel, schommelen. *-ING, v. (-en), het schongelen. *-TOUW, o. (-en).

[Schonk]

Schonk, m. (-en), groot -, grof been; grof geschonkte leden.

[Schoof]

Schoof, v. (schoven), bundel, garf (korenaren, stroo); (zeew.) verzameling van al de deelen waaruit eene sloep is zamengesteld; duigen tot vaatwerk. *-LAND, o. (-en), tiendland (waarvan de zesde schoof nog behalve de tiende wordt betaald).

[Schooijen]

Schooijen, (B. SCHOOIEN), bw. ow. gel. (ik schooide, heb of ben geschooid), bedelen, als schooijer ronddolen. *...JER, m., *...STER, v. (-s), bedelaar, landlooper, landloopster. *...JERIJ, v. (-en), bedelarij, landlooperij.

[School]

School, v. en o. (scholen, B. schoolen), verzameling van personen (inz. kinderen) die onderwijs erlangen; plaats waar hun dit onderwijs gegeven wordt; (ook) verzameling van andere voorwerpen (b.v. eene - visschen); ter schole gaan; op - liggen, op kostschool zijn; een kind op eene - besteden; - houden, eene school hebben, - besturen; een kind - houden, niet naar huis laten gaan (tot straf); hooge -, middelbare -, lagere -; (fig.) uit de - klappen, geheimen verraden, praten; de - gaat aan (begint); de - gaat uit (eindigt); de - duurt tot..., er wordt onderwijs gegeven tot.... *-, (fig.) stelsel, leerwijze; (ook) de navolgers van groote meesters, (in kunsten, wetenschappen, poëzij enz.); de - van Aristoteles, van Raphael, van Rembrandt; de nederlandsche -, de italiaansche -; de klassische -, de romantische -; daar is hij op eene goede -, daar kan hij veel leeren; de - (lessen) der wijzen. *-ATLAS, m. (-sen), verzameling van aardrijkskundige kaarten ter dienste van de scholen. *-BEHOEFTEN, v. mv. al wat bij het onderwijs te pas komt. *-BESTUUR, o. (...uren), het besturen -, (ook) de bestuurders eener school. *-BEZOEK, o. (-en), bezoek dat schoolopzieners van tijd tot tijd houden om zich met den staat der scholen bekend te maken. *-BOEK, o. (-en). *-BORD, o. (-en), zwart houten bord op scholen gebruikelijk. *-COMMISSIE, v. (...ën), commissie die toezigt over de scholen uitoefent. *-GEBOUW, o. (-en). *-GELD, o. (-en), geld dat den schoolhouder of aan het schoolbestuur door de ouders wordt betaald; minerval (op de latijn-

sche scholen en gymnasia). *-GELEERDE, m. (-n), scholasticus; (ook) betweter, schoolvos, pedant. *-GELEERDHEID, v. gmv. scholastiek; (ook) betweterij. *-GEZEL m. (-len). *-MAKKER, m. (-s). *-HOUDER, m. (-s), schoolmeester. *-HOUDERES, v. (-sen), *-HOUDSTER, v. (-s). *-INSPECTEUR, v. (-en, -s). *-INSPECTIE, v. (...ën), schoolbezoek. *-JAAR, o (...aren), jaar door een kind op de school doorgebragt; (ook) jaar dat van de eene groote (jaarlijksche) vacantie tot de andere verloopt. *-JONGEN, m. (-s), leerling op school; (fig.) domoor, onnoozele. *-JUFVROUW, v. (-en), onderwijzeres. *-KAMER, v. (-s). *-KAMERAAD m. (...aden). -JE (B. -N), o. (-s). *-KIND, o. (-eren). -JE, (B. -N), o. (-s). *-LEERAAR, m. (...aren), onderwijzer; praeceptor, docent (op de latijnsche school). *-MAKKER, m. (-s). *-MATRES, m. (-sen), houdster van eene klein-kinderschool.

[Schoolmeester]

Schoolmeester, m. (-s), schoolhouder; (fig.) pedant; den - spelen, alles willen berispend en ordenen. *-ACHTIG, -LIJK, bn. en bijw. verwaand, ingebeeld, gebiedend. -HEID, v. gmv. verwaandheid, ingebeeldheid hooge toon. *-SCHAP, o. gmv. post-, betrekking van schoolmeester. *-SPLAATS, v. (-en). *-SPOST, m. (-en).

[Schoolmeisje]

Schoolmeisje, (B. -N), o. (-s). *...ONDERWIJS, o. gmv. *...ONDERWIJZER, m. (-s). -ES, v. (-sen). *...OPZIENER, m. (-s). -SPOST, m. gmv. *...PLIGTIG, bn. bij de wet gehouden zijne kinderen ter schole te zenden. -HEID, v. gmv. *-REGT, o. (-en), regt of voorregten der school; (ook) regt dat op eene school wordt uitgeoefend.

[Schoolsch]

Schoolsch, bn. en bijw. van eene school; volgens gebruik -, naar de wijze der school; de -e gebruiken; de -e (pedantische) manieren; de -e (methodische, ook verwaande) leerwijze.

[Schoolstof]

Schoolstof, o gmv. stof der scholen; (fig.) beperktheid van begrippen; ik had het - afgeschud. *...TIJD, m. (en). *...TUCHT, v. gmv. tucht die op eene school heerscht. *...UUR, o. (...uren). *...VACANTIE, v. (...ën), *...VERLOF, o. (...oven), tijd welken de leerlingen soms gegund wordt de school niet te bezoeken. *...VERTREK, o. (-ken). *...VOOGD, m. (-en), schoolopziener. *...VOS, m. (-sen), betweter, pedant. *...VOSSERIJ, *...VOSSIGHEID, v. betweterij, pedantisme. *...VOSSIG, bn. en bijw. verwaand. *...VROUW, v. (-en), schoolmatres. *...WERK, o. (-en), werk dat op eene school verrigt is of wordt; (fig.) dat is maar - (gebrekkig, afgeroffeld). *...WET, v. (-ten), wet op het onderwijs; (ook) reglement in de school van kracht. *...WEZEN, o. gmv. alles wat tot de inrigting en het bestuur der scholen behoort; het onderwijsstelsel.

[Schoon]

Schoon, bn en bijw. (-er, -st), fraai, mooi, sierlijk, behagelijk; regelmatig, verlokkelijk, bekoorlijk; rein, zuiver, helder; de -e kunne, de vrouwen; een - (zuiver) kleed; een - (fraai) gebouw; eene -e hand (mooi) schrijven; een - (gewasschen) hemd; - linnengoed; een - (nog ongebruikt) glas, bord; - (helder) water; (drukk.) -e bladen, die voor goed afgedrukt zijn; (fig.) veel, groot; dat is eene -e (aanzienlijke) som; (fig.) - schip maken, eene zaak behoorlijk regelen, aan alle misbruiken in eens den bodem inslaan; (ook) het huis doen ruimen door hen die er de rust verstoren; (zie ook SCHIP); - (fraai) teekenen; - zingen; dat staat u niet -,

dat past u niet, is in u te laken; de tarwe staat - (groeit welig); zij hebben alles - (geheel) opgegeten; het -e, alles wat schoon is (vooral in de kunsten); men moet het -e aan het nuttige paren; de leer van het -e, de aesthetica; het is wat -s! (wat heerlijks!) *-, vw. ofschoon, alhoewel; - genomen, alhoewel. *-BROEDER, m. (-s), behuwdbroeder, zwager, broeder van den man of de vrouw. *-DOCHTER, v. (-s), behuwddochter, vrouw van den zoon. *-DRUK, m. (-ken), (boekdr.) de eerste gedrukte zijde; (ook) afgedrukt blad. *-EN, bw. gel. (ik schoonde, heb geschoond), reinigen, het vuil wegnemen, schoonmaken. *-HEID, v. (...eden), eigenschap van alles wat schoon is; (fig.) schoone vrouw, schoon kind. *-HEIDSGEVOEL, o., *-HEIDSZIN, m. aesthetisch gevoel. *-HEIDSKIJKER, m. (-s), kaleidoskoop. *-KLINKEND, bn. (-er, -st), wat schoon of fraai klinkt; (inz. fig.) schijnschoon. *-MAKEN, bw. gel. (ik maakte schoon, heb schoongemaakt), reinigen, poetsen. *-MAAKSTER, v. (-s), vrouw die voor daghuur schoonmaakt of werkt enz.; werkster. *-MOEDER, v. (-s), moeder der vrouw of van den man, behuwdmoeder. *-PRATER, m., *-PRAATSTER, v. (-s), iem. die fraai spreekt doch het slecht meent, vleijer, vleister. *-SCHIJNEND, bn. en bijw. (-er, -st), uiterlijk fraai en goed doch innerlijk slecht of valsch. *-SCHRIFT, v. (-en), calligraphie. *-SCHRIJVER, m. (-s), kunstschrijver, calligraaph. *-SCHRIJFKUNST, v. gmv. kunst van fraai schrijven, calligraphie. *-TALIG, bn. (-er, -st), welbespraakt. *-TE, v. gmv. het schoone. *-TJES, bijw. liefelijk, vleijend; zoetsappig. *-VADER, m. (-s), vader van den man of de vrouw, behuwdvader. *-ZIGT, o. gmv. fraai uitzigt; belvedere. *-ZOON, m. (-s), man van de dochter, behuwdzoon. *-ZUSTER, v. (-s), zuster van den man of de vrouw, behuwdzuster.

[Schooner]

Schooner, m. (-s), klein tweemast vaartuig.

[Schoor]

Schoor, m. (-en), aangespoeld land. *-, m. steun, steunsel; (zeew.) steunbalk, stijl, stut. *-, bijw. schrap, vast; zich - (schrap) zetten. *-AAS, v. gmv. aanslibbing; (ook) dagvlieg. *-BALK, m. (-en), (timm.). *-HOEK, m. (-en), (bouwk.) gemetselde hoek tot steun. *-HOUT, o. (-en). *-MUUR, m. (...uren). *-PAAL, m. (...alen), steunpaal, stut. *-PILAAR, m. (...aren). *-POST, m. (-en), post onder eene deur.

[Schoorsteen]

Schoorsteen, m. (-en), langwerpig vierkant -, hooge pijp tot doorlating en uitleiding van rook; den - vegen, het roet er uit halen; de - rookt (laat rook uit, (ook) geeft rook in de kamer); (fig.) daar kan de - niet van rooken, dat geeft geen winst. *-, gedeelte van den schoorsteen binnen het vertrek; het staat op den - (op den schoorsteenmantel); zet het onder den - (in de haardstede, op de plaat). *-BAND, m. (-en), ijzeren band om eenen schoorsteen. *-BOEZEM, m. (-s), ruimte -, ingang aan eenen schoorsteen. *-BRAND, m. (-en), brand in den schoorsteen. *-GELD, o. (-en), belasting op de schoorsteenen. *-KAP, v. (-pen), dekstuk boven eenen schoorsteen. *-KLEED, o., -JE, (B. -N), o. (-s), tapijtje -, karpet voor eenen schoorsteenhaard. *-MANTEL, m. (-s), breede lijst aan de buitenzijde van den schoorsteen boven den haard in eene

kamer. *-PIJP, v. (-en), uitgang van den schoorsteen; rookleider; pijp van eenen schoorsteen. *-PLAAT, v. (...aten), vuur-, haardplaat, plaat op den vloer of overeind achter den stookhaard. *-RAAM, o. (...amen), schoorsteenstuk. *-RAND, m. (-en). *-ROET, o. gmv. zwart aanzetsel van den rook. *-STUK, o. (-ken), raam met papier beplakt om de haardstede onzigtbaar te maken; (ook) schilderij voor of tegen eenen schoorsteen gehangen, *-VAL, m., -LETJE, (B. -N), o. (-s), doorloopende breede strook (van stof of leder) om een openliggenden schoorsteenmantel opgehangen. *-VEGEN, o. gmv. het ambacht -, bedrijf -, de kunst van den schoorsteenveger. *-VEGER, m. (-s), die schoorsteenen veegt. *-WISSEL, m. (-s), wissel door onderlinge afspraak op personen getrokken die niets schuldig zijn en waarmede men in geldnood zich zoekt te helpen.

[Schoortje]

Schoortje, (B. *-N), o. (-s), kleine stut.

[Schoorvoeten]

Schoorvoeten, ow. gel. (ik schoorvoette, heb geschoorvoet), slepende -, langzaam -, stijf loopen; (fig.) iets -d (ongaarne, langzaam) doen. *-D, *...VOETIG, bn. en bijw.

[Schoot]

Schoot, m. (schoten), zie SCHOT. *-, (zeew.) touw; de schoten, vieren, ruimen (loslaten); de schoten aanhalen; met losse (gevierde) schoten. *-, bovendeel der dijen (tot aan den buik) van een zittend mensch; een kind op den - nemen, houden. *-, zijstuk van eenen japon of jas, pand. *-, (fig.) boezem, binnenste, kring; de - (het binnenste, het hart) der aarde; zijne handen in den - leggen, niets uitvoeren, stil toezien; Abrahams -, het graf; (fig.) - gaan, wegloopen. *-, v. (smid), springend slot. *-BLOK, o. (-ken), (zeew.). *-GAT, o. (-en), (zeew.). *-HONDJE, (B. -N), o. (-s), geliefkoosd hondje; (fig.) lieveling. *-HOREN, m. (-s), (zeew.) hoekstuk van een zeil. *-JE, (B. -N), o. (-s), kleine schoot (in alle bet.). *-KNECHT, m. (-en), (zeew.) zek. houtwerk. *-PLAAT, v. (...aten), slotplaat.

[Schootsvel]

Schootsvel, o. (-len), lederen voorschoot van werklieden.

[Schootvrij]

Schootvrij, bn. beveiligd tegen de schoten. *...WATER, o. (zeew.) rivierwater dat in zee stroomt.

[Schooverzeil]

Schooverzeil, o. (-en), (zeew.) zeil aan den grooten mast. *-SKOELTE, v. (zeew.).

[Schop]

Schop, v. (-pen), schommel; werktuig om aarde, zand enz. op te nemen; spade; eene -vol, zoo veel er op eene schop liggen kan. *-, m. trap, trede; iem. eenen - geven; (fig.) den - krijgen, afgezet -, bedankt worden. *-PEN, bw. ow. gel. (ik schopte, heb geschopt), schommelen; schoppen -, trappen geven; achteruit slaan (van paarden); (fig.) bonzen. -, v. een der vier kaartfiguren; -aas, -heer, -vrouw. *-PENSPEL, o. gmv. spel in schoppen. *-PER, m., *-STER, v. (-s), die schopt. *-PING, v. het schoppen. *-STOEL, m. (-en), stoeltje -, bakje aan den schommel; (fig.) op den - zitten, zijnen val -, zijner nederlaag nabij zijn.

[Schor]

Schor, v. (-ren), droogte, zandbank, buitendijks gelegen strand; de -ren, nog niet ingepolderde zee-kleilanden (in Zeeland). *-, bn. en bijw. (-der, -st), heesch; (zeew.) -re (ruwe, kale, ook steile) kusten. *-BUUT, o. gmv. scheurbuik.

[Schoren]

Schoren, bw. gel. (ik schoorde, heb geschoord), stutten, steunen, schragen (ook fig.).

[Schorheid]

Schorheid, v. gmv. heeschheid.

[Schorl]

Schorl, m. (-en), harde delfstof.

[Schorpioen]

Schorpioen, m. (-en), kreeftachtig venijnig dier; een der hemelteekenen van den dierenriem (aangeduid door m). *-KRUID, o. gmv. zek. plant. *-OLIE, v. gmv. *-STEEK, m. (...eken). *-VISCH, m. (...sschen), zek. visch. *-WORTEL, m. (-s).

[Schorre]

Schorre, v. (-n), aanslibbing. *-MORRIE, v. gmv. zamenraapsel, gepeupel.

[Schors]

Schors, v. (-en), boombast; eiken -, run (tot leêrlooijen); (fig.) buitenzijde, schijn; aan de - hangen, alleen naar het uiterlijke zien, zonder de inwendige waarde in aanmerking te nemen. *-EN, bw. gel. (ik schorste, heb geschorst); uitstellen, opschorten; tijdelijk sluiten; tijdelijk ontzetten (van een ambt). *-ENEER, v. (...eren), -WORTEL, m. (-s), soort smakelijke wortel met zwarten bast. *-ING, v. (-en), het schorsen (in alle bet.). *-KEVER, v. (-s), kleine kever.

[Schort]

Schort, v. (B.v. en o), (-en), voorschoot -, schorteldoek der vrouwen, boezelaar. *-BAND, m. (-en). *-EKLEED, o. (-en). *-ELDOEK, m. (-en), schootsvel; schort. *-EN, bw. ow. onp. w. gel. (ik of het schortte, ik heb of het heeft geschort), opschuiven, uitstellen; haperen, deren, hinderen; (zeew.) ophouden, in elk. sluiten; dat schip is wel geschort, het zit van achteren goed ineen. *-HAAK, m. (...aken), haakje aan eenen schorteldoek. *-IJZER, o. (-s), keuken-, schoorsteenhaak, haal. *-ING, v. het schorten, beletsel, opschorting.

[Schot]

Schot, o. (-en), losbranding, lossing uit een vuurwapen; uitwerksel der losbranding; hij kreeg een - in het been; vlugt van eenen pijl uit den boog; vooruitgang, snelle voortgang; er moet wat meer - (spoed) bij; (fig.) een -je voor iets steken, iets beletten; (zeew.) - geven, de kabels vieren; (fig.) iem. wat ruimte van tijd of van middelen geven; er is geen - aan het werk, het gaat niet vooruit. *-, (timm.) planken afsluiting, beschot, schutting; afscheiding; (ontl.) schot in den neus. *-, belasting, hoofdgeld; - en lot betalen, behoorlijk zijnen burgerpligt vervullen. *-, m. (-ten), inboorling van Schotland. *-BEEST, o. (-en), mestdier, varken; (fig.) gemeen vrouwspersoon. *-BOUT, m. (zeew.) zek. gekromd ijzeren werktuig. *-DEUR, v. (-en), schutdour.

[Schotel]

Schotel, m. (-s, -en), ronde van min of meer hoogen rand voorziene schaal bestemd om er spijzen op te doen; den - rond houden, laten rondgaan. *-, spijs in den schotel aanwezig; wij hadden drie -s (geregten). *-DOEK, m. (-en), vaatdoek. *-EN, bw. gel. (ik schotelde, heb geschoteld), op eenen schotel doen, opdisschen. *-KOMFOOR, o. (...oren), komfoor om de spijzen op tafel warm te houden. *-LEKKEN, *-LIKKEN, ow. gel. (ik schotellekte of ...likte, heb geschotellekt of ...likt), tafelschuimen, panlikken. -, o. gmv. panlikkerij. *-LIKKER, m., ...STER, v. (-s), tafelschuimer, -schuimster, smarotser. *-RAK, *-REK, o. (-ken), keukenrek voor schotels en borden. *-RING, m. (-en), ring onder eenen schotel, schotelkomfoor. *-TJE,

(B. -N), o. (-s), kleine schotel; schaaltje; een kopje en -, (er onder). *-WATER, o. gmv. vaatwater, vuil waschwater (van de borden en schotels).

[Schotig]

Schotig, bn. scheutig.

[Schots]

Schots, v. (-en), stuk ijs, drijvende ijsklomp, ijsschol. *-, bijw. op lompe wijze. *-CH, bn. verkeerd; lomp, ruw. -, o. de taal van Schotland; soort geruit lijnwaad. -, bn. uit -, van Schotland. *-CH-HEID, v. gmv. lompheid, onbeleefdheid.

[Schotschrift]

Schotschrift, o. (-en), schimpschrift, libel, pamflet. *...SPIJKER, m. (-s), scheepsspijker met een ronden kop. *...VAARS, v. (...zen), jonge koe. *...VLIES, o. (...zen), (ontl.) vlies aan de baarmoeder. *...VRIJ, bn. beschut voor schoten; bomvrij; vrij van belastingen; (fig.) beveiligd voor gevaar. *...WERK, o. (-en), schuttingen en toebehooren.

[Schouder]

Schouder, m. (-s, -en), (ontl.) rond bovendeel van den arm tot den hals; hooge -s hebben, een weinig hoog van rug zijn; een stijve (verstijfde) -; iets op den - laden; (fig.) eenen last op zijne -s torschen; de -s bij iets of iem. ophalen, (tot aanduiding van onvermogen om te helpen of te raden, ook dat men iem. geen hulp of raad waard acht); iem. over den - (met boosheid, met verachting) aanzien. *-, gedeelte van het ligchaam boven de voorpooten (van viervoetige dieren, inz. paarden); (rijsch.) dit paard is stijf, lam in de -s. *-ADER, v. (-s, -en). *-BAND, m. (-en), (heelk.). *-BEEN, o. (-deren). *-BLAD, o. (-en), (ontl.). *-BREEDTE, v. (-n). *-BREUK, v. (-en), (heelk.). *-EN, bw. gel. (ik schouderde, heb geschouderd), op de schouders laden, - nemen; het geweer -en. *-HAAK, m. (...aken), haak voor mantels. *-HOEK, m. (-en), (ontl.). *-HOOGTE, v. gmv. *-JICHT, v. gmv. *-KWAST, m. (-en), kwast bij officieren tot onderscheiding of rangsaanwijzing, epaulet. *-LAP, m. (-pen), op den schouder vastgenaaide of gestoken lap. *-LINT, o. (-en), boordsel, galon. *-MANTEL, m. (-s), korte mantel over den rug (inz. van vrouwen uit den minderen stand). *-NAAD, m. (...aden), (ontl.) naad die de schouderbeenderen verbindt; (kleêrm.) naad van den kraag tot de mouw van eenen jas. *-STOOT, m. (-en). *-STUK, o. (-ken), dekstuk van den schouder; (mil.) epaulet.

[Schout]

Schout, m. (-en), geregtelijk beambte; baljuw; (oudt. inz.) kommissaris van politie; schepen; (spr.) dat mag ik de deur van den - voorbij dragen, wat ik doe is zeer veroorloofd, - zeer wettig. *-BIJNACHT, m. (schouten-bij-nacht), (zeew.) tweede onder-admiraal. *-IN, v. (-nen), vrouw van den schout. *-SAMBT, *-SCHAP, o. (-pen), betrekking -, waardigheid van schout. *-SDIENAAR, m. (...aren), dienaar -, agent van politie. *-SREGTBANK, v. (-en). *-SROL, v. (-len), (regt.) lijst der zaken die voor de schoutsregtbank moesten dienen; op de - komen, correctioneel beklaagd worden; (ook) voor den schout verschijnen.

[Schouw]

Schouw, v. (-en), overhaalpont, praam; rookvanger, schoorsteen boven op een dak; bezigtiging, opneming, beschouwing; onderzoek; de - rijden, varen, langs de dijken trekken om hunnen toestand te onderzoeken.

[Schouwburg]

Schouwburg, m. (-en), gebouw -, plaats waar tooneelvoorstellingen worden gegeven; theater; (fig.) al de aanwezige aanschouwers, publiek. *-ORKEST, o. (-en). *-PERSONEEL, o. gmv. al de personen die tot eenen schouwburg of een tooneel behooren. *-ZAAL, v. (...alen).

[Schouwen]

Schouwen, bw. gel. (ik schouwde, heb geschouwd), zien, bezien, beschouwen, onderzoeken (door het oog); (regt.) een lijk -, onderzoeken om de oorzaak van den dood te vinden; dijken -, hunnen staat opnemen; (oudt.) schelden, beschuldigen; iem. kwaad -, voor schuldig houden. *...ER, m. (-s), onderzoeker; lijkschouwer; (oudt.) ziener, profeet. *...ING, v. (-en), het schouwen; monstering (van troepen); lijk-, lijkopening.

[Schouwman]

Schouwman, m. (...lieden), knecht -, werkman op eene pont of schouw. *...PLAATS, v. (-en), tooneel. *...REGT, o. gmv. regt om schouwing te houden over...; (ook) veer-, pontgeld (dat men betaalt om eene pont te mogen houden). *...SPEL, o. (-en), wat men aanschouwt (in alle bet.); gezigt, tooneel. *...SPELER, m. (-s), tooneelspeler. *...SPUIT, v. (-en). *...STER, v. (-s), zij die schouwt. *...TOONEEL, o. (-en), plaats -, ruimte waar iets vertoond wordt of iets merkwaardigs geschiedt; schouwburg; dit land was het - zijner groote daden. *...TOREN, m. (-s), kijk-, wachttoren. *...VOERDER, m. (-s), schouwman.

[Schove]

Schove, v. (-n), vijfhonderd stuks (in den houthandel). Zie SCHOOF.

[Schoven]

Schoven, ow. zie SCHOFTEN. *-, bw. gel. (ik schoofde, heb geschoofd), in-, tot schoven of garven binden. *-BINDER, m. (-s). *-BINDSTER, v. (-s).

[Schraag]

Schraag, v. (...agen), stut, kruisvormig ineengewerkte houten om iets te dragen; draagezel; stelling. *-, bijw. schaars. *-BALK, m. (-en), draagbalk. *-BEELD, o. (-en), (bouwk.) zuilbeeld, caryatide. *-HOUT, o. (-en). *-JE, (B. -N), o. (-s), kleine schraag. *-JES, bijw. krapjes. *-SWIJZE, bijw. *-STOEL, m. (-en), onderstel van eenen stoel. *-VORMIG, bn. gekruisd. *-TE, v. schaarschte.

[Schraal]

Schraal, bn. en bijw. (...aler, -st), karig, weinig; mager; dor, koud, ruw; schrale kost, magere spijs; een - (onvruchtbaar) land; eene schrale (slecht voorziene) beurs; - (dun) bier; - (koud, ruw) weder; een schrale (niets beteekenende) troost; een - bewijs; iem. - (karig) beloonen; (timm.) ongeschaafd; de schrale kant (van hout); ik ben - (schor) op de borst. *-HANS, m. (...zen), vrek. *-HEID, *-TE, v. gmv. vrekkigheid; magerheid gebrek, schaarschte; dorheid, droogte; ruwheid. *-TJES, bijw. magertjes; armoedig; het ziet er bij hem - uit.

[Schraap]

Schraap, v. gmv. het schrapen; afschraapsel. *-ACHTIG, bn. en bijw. (-er, -st), inhalig, vrekkig; ruw, schrapend (met de keel). *-HEID, v. gmv. schraapzucht. *-IJZER, o. (-s), ijzer dat dient om te schrapen of te krabben; krabber. *-MES, o. (-sen). *-SEL, o. (-s), hetgeen van iets afgeschraapt is, afschraapsel. *-STAAL, o. schraapijzer. *-ZUCHT, v. gmv. inhaligheid, vrekkigheid, winzucht. *-ZUCHTIG, bn. (-er, -st), vrekkig, inhalig.

[Schrab]

Schrab, v. (-ben), krab, schrap; streep. *-BEN, bw. gel. (ik schrabde

heb geschrabd), schrapen, krabben; een varken - (het haar afschroeijen). *-BER, m. (-s), krabber. *-BING, v. gmv. het schrabben. *-SEL, o. gmv. schraapsel.

[Schrafelen]

Schrafelen, bw. gel. (ik schrafelde, heb geschrafeld), schrapen. *...AAR, m., -STER, v. (-s), vrek, schraper, schraapster. *...ING, v. het schrafelen; gierigheid.

[Schrafferen]

Schrafferen, bw. gel. (ik schraffeerde, heb geschraffeerd), (teek.) schaduwlijnen trekken.

[Schragen]

Schragen, bw. gel. (ik schraagde, heb geschraagd), steunen, stutten; (inz. fig.) iem. in zijne voornemens -, hem helpen, bijstaan; de hoop schraagt mij (houdt mij staande). *...GING, v. gmv. steun, stut; ondersteuning, hulp, bijstand.

[Schralen]

Schralen, ow. gel. (ik schraalde, heb geschraald), inkrimpen (van den wind).

[Schram]

Schram, m. (-men), ligte wond (door een schot of scherp wapen). *-MEN, bw. gel. (ik schramde, heb geschramd), ligt wonden of kwetsen; de huid even openrijten.

[Schrander]

Schrander, bn. en bijw. (-der, B. -er, -st), scherpzinnig, snedig, geestig; een -e kop, een vernuftig mensch. *-HEID, v. gmv. scherpzinnigheid, vernuft, helder verstand. *-LIJK, bijw. op schrandere wijze.

[Schrank]

Schrank, v. (-en), schraag, toestel van schragen; paal, staak. *-ELBEEN, o. (-en), krom been. -, m. en v. krombeenige, die met binnenvoeten loopt. *-ELBEENEN, ow. gel. (ik schrankelbeende, heb geschrankelbeend), met kromme beenen of voeten loopen. *-ELEN, ow. gel. (ik schrankelde, heb geschrankeld), (timm.) buiten den haak zijn, scheef zijn. *-EN, bw. gel. (ik schrankte, heb geschrankt), omheinen; (de beenen) kruiselings over elk. leggen. -, ow. kromme -, buitenwaarts staande beenen hebben; (timm.) niet haaksch zijn.

[Schransen]

Schransen, ow. gel. (ik schranste, heb geschranst), veel eten en drinken; zich te goed doen. *...ER, m., *...STER, v. (s), veeleter, veeleetster; gulzigaard, veelvraat. *...ERIJ, v., *...ING, v. (-en), het schransen; onmatige smulpartij.

[Schrap]

Schrap, bn. en bijw. (-per, -st), scherp; gereed tot; zich - zetten, met een vasten voet eenen stand of eene stelling innemen (tegen eenen aanvaller); zijne zinnen - zetten, zich inspannen om goed toe te luisteren. *-, v. (-pen), krab, schrab; streep, doorhaling.

[Schrapen]

Schrapen, bw. gel. (ik schraapte, heb geschraapt), af krabben, schrappen; wortelen - (van het vlies of omkleedsel ontdoen). *-, (fig.) opstapelen; vrekkig bijeenzamelen; met de keel -, het slijm in de keel zoeken los te krijgen. *...PER, m., SCHRAAPSTER, v. (-s), die schraapt (in alle bet.); (inz.) vrek, gierigaard; (ook) scheepskrabber (werkt.). *...ING, v. het schrapen, geschraap.

[Schrapje]

Schrapje, (B. *-N), o. (-s), kleine schrap; krabbetje.

[Schrappen]

Schrappen, bw. gel. (ik schrapte, heb geschrapt), schrabben; doorhalen (met de pen); iem. of iemands naam van de lijst -, hem van zijn lidmaatschap (in een genootschap enz.) vervallen verklaren; iem. als lid niet willen toelaten; eene reeds geplaatste onderteekening doorha-

len. *...PER, m., *...STER, v. (-s), die schrapt; krabber. *...SEL, o schraapsel, het geschrapte.

[Schrede]

Schrede, v. (-n), stap, tred; afstand van eene schrede; (ook fig.) stap, daad, gedrag; let op al uwe -n (gedragingen).

[Schreef]

Schreef, v. (...even), *-JE, (B. -N), o. (-s), streep, schrap, doorhaling; halve opening; de deur op eene - zetten; door de schreven (der planken); de - te buiten gaan, te ver gaan, niet te dulden zijn; een -je (een weinig) vooruit hebben; er eene - doorhalen, er niet meer op rekenen; het maar als niet meer bereikbaar beschouwen.

[Schreeuw]

Schreeuw, m. (-en), krijschend -, hard geluid met de stem, gil. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), krijschend, naar schreeuwen gelijkende; een - (plaagziek, grienend) kind. *-BEK, m. en. v. (-ken), die altijd schreeuwt, - klaagt, - grient. *-EN, bw. ow. gel. (ik schreeuwde, heb geschreeuwd), een hard keelgeluid geven, krijschen, gillen; hard roepen; (ook van vele dieren); zeer luide spreken; (fig.) uitvaren, tieren; die misdaad schreeuwt tot God (roept om wraak). *-END, bn. een - (huilend, plagerig) kind; (fig.) een - (stuitend, onvergeeflijk) onregt, geweld. *-ER, m., *-STER, v. (-s), die (gedurig) schreeuwt of plaagt; (fig.) pochhans, snoever, snoefster; mijne -s of schreeuwertjes, mijne kinderen. *-ERIG, bn. plagerig, gedurig schreeuwend (van kleine kinderen). *-ING, v. het geschreeuw. *-LEELIJK, § *-SMOEL, m. en v. (-en), schreeuwert.

[Schreijen]

Schreijen, (B. SCHREIEN), bw. ow. gel. (ik schreide, heb geschreid), schreeuwen, roepen; tranen storten. *-D, bn. schreeuwen, op een -en (huilerigen) toon. *...JER, m., *...STER, v. (-s), die (gedurig) schreeuwt of krijt; de -storen, -shoek, een torentje op den Buitenkant te Amsterdam, waar oudtijds veelal de zeevarenden afscheid van hunne betrekkingen namen. *...JERIG, bn. gedurig -, ligt schreijend.

[Schrepel]

Schrepel, bn. schraal, mager.

[Schreuver]

Schreuver, v. zek. brandstof.

[Schriel]

Schriel, bn. en bijw. kaal, povertjes, karig.

[Schrift]

Schrift, o. (-en), de daad van het schrijven; alles wat geschreven is of wordt; groot, klein, middelmaat -; loopend (curcijf) -; een - schrijven, schrijfoefening houden; ik heb een - (bewijs) van zijne hand; de meester deelt de -en (schrijfboeken) rond; geschrift, werk; boek; zijne -en, zijn letterkundige arbeid. *-, v. de Heilige -, de Bijbel. *-ELIJK, bn. en bijw. geschreven, in schrift; zich - (bij geschrifte) verbinden. *-ELOOS, bn. zonder -, buiten geschrift; eene schriftelooze (mondelinge) verbindtenis. *-GELEERDE, m. (-n), die bedreven is in de Heilige Schrift (inz. bij de israelieten en mahomedanen), talmudist. *-GELEERDHEID, v. gmv. *-MATIG, bn. overeenkomstig de Heilige Schrift. -HEID, v. gmv.

[Schriftuur]

Schriftuur, v. (...uren), geschrift, geschreven stuk; (regt.) akten en andere schrifturen; (ook) de heilige schrifturen, de Bijbelboeken. *-LIJK, bn. en bijw. overeenkomstig de Heilige Schrift. *-PLAATS, v. (-en), aanhaling uit de Heilige Schrift. *-VAST, bn. bijbelvast. *-WOORD, o. het eigene Bijbelwoord.

[Schrijdbeenen]

Schrijdbeenen, o. mv. wijd uiteengezette beenen (onder het loopen).

[Schrijdelings, Schrijlings]

Schrijdelings, Schrijlings, bijw. de beenen wijd uiteenzettende, -houdende. *-CH, bn. met de beenen wijd uiteengezet.

[Schrijden]

Schrijden, ow. ong. (ik schreed, heb of ben geschreden), schrijdelings loopen, zich bewegen; gaan, zich langzaam doch vast voortbewegen; (fig.) (eene zaak) met beradenheid ondernemen. *...DING, v. gmv. het schrijden, het overgaan tot...

[Schrijfbehoeften]

Schrijfbehoeften, v. mv. al wat er tot schrijven noodig is, (papier, inkt, pennen enz.). *...BOEK, o. (-en), onbedrukt boek bestemd om er in te schrijven, schrift, cahier; zakboek. -JE, (B. -N), o. (-s). *...BORD, o. (-en), schoolbord. *...DAG, m. (-en), dag waarop bepaald les in het schrijven wordt gegeven, (ook) - waarop men brieven schrijft. *...FEIL, *...FOUT, v. (-en), misslag in het schrijven, - in de spelling *...GELD, *...LOON, o. (-en), loon voor het schrijven (van iets). *...GEREEDSCHAP, *...GOED, o. gmv. schrijfbehoeften. *...INKT, m. gmv. inkt bepaald geschikt om te schrijven (in tegenst. van drukinkt). *...JEUKTE, v. gmv. (fig.) onbedwingbare zucht om te schrijven, (inz. in het openbaar). *...KABINET, o. (-ten), vertrek van een voornaam persoon waarin hij zijne werkzaamheden verrigt. *...KAMER, v. (-s). *...KANTOOR, o. (...oren), -TJE, B. -N), o. (-s), bureau. *...KAS, v. (-sen), bureau, secretaire; (ook) kast waarin het schrijfgereedschap ligt. *...KISTJE, (B. -N), o. (-s), kistje voor schrijfbehoeften, † nécessaire. *...KNAAP, m. (...apen), jongste klerk. *...KOKER, m. (-s). *...KUNST, v. gmv. de kunst volgens de theorie te schrijven. *...KUNSTENAAR, m. (-s), ...ARES, v. (-sen), schoonschrijver, -schrijfster, † calligraaph. *...LADE, v. (-n), lade waarin de schrijfbehoeften liggen. *...LEI, v. (-jen, B. -en). *...LESSENAAR, m. (-s, ...aren). *...LETTER, v. (-s), geschrevene letter; (boekdr.) cursijf. *...LOON, o. (-en). *...LUST, m. gmv. *...MACHIEN, o. en v. (-en), werktuig om te copiëren. *...MEESTER, m. (-s). *...MES, o. (-sen), pennemes. *...PAPIER, o. (-en), alle papieren geschikt om er op te schrijven; (inz.) papier van groot formaat (in tegenstelling van post-papier voor brieven). *...PEN, v. (-nen), bereide pen. *...PRIEM, m. (-en), *...STIFT, v. (-en), (bij de ouden in gebruik) om op was te schrijven, stilet. *...ROL, v. (-len), schoutsrol. *...SCHALIE, v. (...ën), schrijflei. *...SCHOOL, v. (...olen), school waar uitsluitend in het schrijven onderwezen wordt. *...STER, v. (-s), zij die schrijft (in alle bet.). *...STIJL, m. gmv. *...STOF, -FE, v. (-n), onderwerp waarover men schrijft of schrijven kan. *...TAAL, v. gmv. geschrevene taal (dus meer regelmatig dan de spreektaal). *...TAFEL, v. (-s, -en), tafel waaraan men schrijft; (bij de ouden) tafeltje met was bestreken om er in te schrijven. -TJE, (B. -N), o. (-s), *...TEEKEN, o. (-s), schrijfletter. *...TIJD, m. (-en), tijd bestemd tot schrijven; tijd dien men doorgebragt heeft met schrijven. *...TOR, v. (-ren), zek. insekt, † micograaph. *...TRANT, m. gmv. schrijfstijl. *...TUIG, o. gmv. schrijfgereedschap. *...UUR, o. (uren), uur bestemd tot schrijven. *...VEDER, v. (-en), schrijfpen. *...VERTREK, o. (-ken), schrijfkamer. *...WIJZE, v. (-n), schrijftrant. *...ZIEK, *...ZUCHTIG, bn. vol begeerte om gedurig te schrijven (in alle bet.). *...ZIEKTE, *...ZUCHT, v. begeerte om gedurig te schrijven.

[Schrijlings]

Schrijlings, bijw. zie SCHRIJDELINGS.

[↑ Schrijn]

↑ Schrijn, o. (-en), kast (van fijn hout). *-EN, bw. en ow. gel. (ik schrijnde, heb geschrijnd), het vel afdrukken; branden, gloeijen (van wonden). *-HOUT, o. (-en), hout voor meubels, - voor schrijnwerk. *-WERK, o. (-en), kastenmakerswerk. *-WERKEN, ow. gel. (ik schrijnwerkte, heb geschrijnwerkt), kasten-, meubelmaken. *-WERKER, m. (-s), kasten-, meubelmaker; werker in fijn hout. *-WERKERSKNECHT, m. (-s). *-WERKERSLIJM, o. en v. soort zeer sterke lijm.

[Schrijven]

Schrijven, bw. ong. (ik schreef, heb geschreven), met eene stift-, pen of griffel letters op papier of andere voorwerpen maken; (taalk.) spellen; hoe schrijft men dit woord? een boek, een werk - (zamenstellen, vervaardigen); over de staatkunde - (beschouwingen mededeelen); tegen iem. -, hem in een opstel bestrijden of aanvallen; aan iem. (eenen brief) -; hij weet te -, hij heeft een goeden stijl; zich -, noemen, teekenen; zich moede -, door schrijven zich vermoeijen; (fig.) er staat geschreven, (in den bijbel); wat geschreven is, is geschreven, wat men heeft bepaald of geteekend is onveranderlijk. *-, o. uw - (uw brief) is mij wel geworden; - valt mij zwaar, het kost mij moeite te schrijven; met - (als overschrijver of vervaardiger van boeken) den kost verdienen.

[Schrijver]

Schrijver, m. (-s), die schrijft; zamensteller; bewerker (van een boek); die schrijfwerk voor een ander verrigt; klerk, kantoorbediende; secretaris eener rederijkerskamer; (zeew.) beambte aan boord die met het houden der registers enz. belast is. *-IJ, v. (-en), geschrijf; gekrabbel. *-SCHAP, o. gmv. beroep van schrijver, broodschrijverij. *-SBENT, *-SGILD, o. (-en), de gezamenlijke schrijvers (spotnaam).

[Schrik]

Schrik, m. (-ken), plotselinge -, hevige gemoedsaandoening (door eene oorzaak van buiten); ontsteltenis, ontroering; eenen - ontwaren, gevoelen, ondervinden; door - bevangen worden; van - beven; - verspreiden; met den - er afkomen, vrij komen. *-, (fig.) die schrik verspreidt; de leeuw is de - der wouden; groote geweldenaar, veroveraar; hij is de - der volken, der vijanden. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), ligt schrikkend; schichtig (van paarden). -HEID, v. gmv. *-BAREND, bn. (-er, -st), verschrikkelijk, ijselijk. *-BEELD, o. (-en), gedaante -, gestalte die schrik inboezemt; (fig.) angstwekkende voorstelling (van iets). *-BEWIND, o. gmv. wreede -, tirannische regering (meestal van korten duur) van enkelen of één man; (gesch.) het - van Sylla en Marius; het - van Robespierre, Marat en Danton. *-DIER, o. (-en), gedrogt, monster, (ook fig.). *-GEDROGT, o. (-en). *-KELDAG, m. (-en), (tijdr.) om de vier jaren ingelaschte dag (29 Februarij). *-KELJAAR, o. (...aren), jaar dat een dag meer (dus 366 dagen) heeft. *-KELIJK, bn. en bijw. (-er, -st), schrik aanjagend, ijselijk; verschrikkelijk. -HEID, v. (...heden). *-KELMAAND, v. (-en), de maand Februarij als zij 29 dagen heeft. *-KEN, ow. gel. (ik schrikte, heb of ben geschrikt), hevig ontroeren, ontstellen door eenen schrik; (zeew.) bijvieren, een gespannen touw voorzigtig voeren; plotseling afkoelen (metaal); den (gekookten) visch doen schrikken. *-KIG, bn. schrikachtig. *-KING, v. het schrikken. *-MIDDEL, o. (-en), *-POEDER,

*-POEIJER, o. (-s), middel -, poeder tegen de gevolgen van den schrik. *-ROL, v. (-len), (zeew.) rol in den klamp van den kaapstander. *-VERWEKKEND, bn. (-er, -st). *-VERWEKKER, m. (-s). ...STER, v. (-s).

[Schril]

Schril, bn. en bijw. (-ler, -st), beschroomd, angstvallig; schraal.

[Schrob]

Schrob, v. (-ben), verwijt. *-BEN, bw. gel. (ik schrobde, heb geschrobd), den vloer met water en een langen boender reinigen; schoonmaken. *-BER, m. (-s), werktuig om te schrobben, lange boender. -, die schrobt; (fig.) schavuit, lomperd. *-STER, v. (-s), schoonmaakster. § *-BEREN, bw. gel. (ik schrobbeerde, heb geschrobbeerd), berispen, verwijten, doorhalen. *-BERING, v. (-en), scherpe berisping. *-BING, v. het schrobben. *-NET, o. (-ten), soort vischnet; schrobnetvisscherij, vangst der platvisschen langs de nederlandsche kust. *-TIJD, m. gmv. tijd wanneer de tarbot en schol gevangen worden. *-ZAAG, v. (...agen), soort handzaag; (zeew.) stootzaag.

[Schroef]

Schroef, v. (...ven), slangswijs loopend werktuig dat draaijende wordt ingewerkt als een kurketrekker en bijna bij alle handwerken te pas komt; (timm.) - en moêr; eene - aanzetten, vastdraaijen; de - is verloopen (krachteloos); de - (sleutel) eener viool; de - van Archimedes, soort waterperser; (fig.) alles staat op losse schroeven, alles is onzeker, er valt niet op te bouwen. *-BANK, v. (-en). *-BLIK, m. *-BOOR, v. (...oren). *-BOOT, v. (-en), stoomboot zonder raderkasten. *-BOUT, m. (-en). *-DRAAD, m. (...aden), draad die om den cylinder heenloopt en de kracht der schroef is. *-DRAAIJER, m. (-s), werktuig om schroeven aan te zetten. *-FLESCH, v. (...sschen), flesch met geschroefden stop. *-GANG, m. (-en), ruimte langs den schroefdraad. *-HOREN, m. (-s), zek. schelpdier; (ook) kruidhoren met schroef. *-LIJN, v. (-en), (bouwk.). *-PERS, v. (-en), (drukk.) *-PLAAT, v. (...aten), (vuurw.). *-RAD, o. (-eren), zek. werktuig. *-SLEUTEL, m. (-s), werktuig om eene schroef aan te zetten of los te draaijen. *-SLUIS, v. (...zen), sluis die door schroeven zich opent. *-STUK, o. (-ken), *-WERK, o. (-en), toestel met schroeven. *-TANG, v. (-en), kanonniers-gereedschap. *-STAART, m. (-en), uiteinde der schroef. *-TAP, m. (-pen). *-VORMIG, bn. *-WIJZE, bijw. als eene schroef.

[Schroeijen]

Schroeijen, (B. *...IEN), bw. en ow. (ik schroeide, heb geschroeid), ligt branden, zengen; broeijen; geschroeid (bedorven, ziek) koren. *...JER, m., *...STER, v. (-s), die schroeit; snoeijer. *...IJZER, o. (-s), *...JING, v. het schroeijen. *...SEL, o. snoeisel.

[Schroeven]

Schroeven, bw. gel. (ik schroefde, heb geschroefd), eene schroef vastdraaijen, - aanzetten, vastschroeven. *-BOOM, m. (-en), (nat.) boom met schroefvormige zandhuisjes.

[Schrok]

Schrok, m. en v. (-ken), gulzigaard, gulzige eter, - eetster; (fig.) vrek; gierige vrouw. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), gulzig; vrekkig.

[Schroken]

Schroken, bw. gel. (ik schrookte, heb geschrookt), zengen, schroeijen. *...KING, v. het zengen.

[Schrokken]

Schrokken, ow. gel. (ik schrokte, heb geschrokt), gulzig eten, ten lijve slaan, slokken. *...KER, m., *...STER, v. (-s), gulzigaard, slokop; vrek. *...KIG, bn. en bijw. (-er, -st), gulzig; gierig, vrekkig.

[Schrollen]

Schrollen, ow. gel. (ik schrolde, heb geschrold), pruilen; bedillen, vitten.

[Schromelijk]

Schromelijk, bn. en bijw. (-er, -st), angstwekkend, vreeselijk, ijselijk; naar. *-HEID, v. gmv. ijselijkheid; benaauwdheid. *...LOOS, bn. en bijw. onbeschroomd. -HEID, v. onbeschroomdheid.

[Schromen]

Schromen, (B. SCHROOMEN), bw. ow. gel. (ik schroomde, heb geschroomd), vreezen, beangst zijn. *...MIG, bn. schroomvallig.

[Schrompe]

Schrompe, v. (-n), *-L, m. (-s), rimpel. *-LEN, ow. gel. (ik schrompelde, heb geschrompeld), rimpelen, kreuken. *-LIG, bn. (-er, -st), rimpelig, gerimpeld.

[Schrooijen]

Schrooijen, (B. SCHROOIEN), bw. gel. (ik schrooide, heb geschrooid), (zeew.) touwen om vaten slaan om ze af te laten. *...TOUW, o. (-en).

[Schroom]

Schroom, m. gmv. angstvalligheid, beschroomdheid, vrees. *-ACHTIG, *-HARTIG, *-VALLIG, bn. en bijw. (-er, -st), -LIJK, bijw. beangst, bevreesd, beschroomd, schroomvallig; lafhartig. *-TE, v. (w.g.) beschroomdheid. -HEID, v. gmv. *-VOL, bn. zeer beschroomd.

[Schroot]

Schroot, o. gmv. brokjes ijzer, lood, glas enz. waarmede men schiet; (ook) schiethagel. *-HAMER, m. (-s), munthamer. *-BOS, *-BUS, v. (-sen), bus waarin het schroot is. *-LANTAREN, v. (-s), (zeew.) soort schiettuig. *-ZAKKEN, m. mv. (zeew.).

[Schrupel]

Schrupel, v. zie SCRUPEL.

[Schub]

Schub, v. (-ben), dekvliesje op de huid van visschen en enkele amphibiën. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), van -, als schubben. *-BEN, bw. gel. (ik schubde, heb geschubd), de schubben afnemen (aan visschen); geschubde dieren, dieren van schubben voorzien; (ook) aan welke men de schubben heeft ontnomen. *-BIG, bn. van schubben voorzien. *-BOOM, m. (-en), zek. versteend boomgewas. *-DIER, o. (-en), dier dat schubben heeft, tandeloos zoogdier. *-SWIJZE, bijw. in den vorm -, in de gedaante van schubben. *-VINNIGEN, m. mv. soort stekelvinnige visschen. *-VISCH, m. (...sschen). *-VLEUGELIGEN, m. mv. soort insekten. *-WORTEL, m. (-s), zek. plant.

[Schudde]

Schudde, m. (-n), schavuit; landlooper. *-BOL, m. en v. (-len), die gedurig met zijn hoofd schudt. *-BOLLEN, ow. gel. (ik schuddebolde, heb geschuddebold), het hoofd gedurig heen en weder bewegen; schudden. *-LINGEN, m. mv. hoopje bijeengeveegde kruimels; (ook) wat in eene zeef blijft liggen.

[Schudden]

Schudden, bw. ow. gel. (ik schudde, heb geschud), met min of meer kracht heen en weder bewegen of doen bewegen; schokken, hortende rukken; eenen boom -, er de vruchten van doen vallen; het hoofd -, (van ouderdom, van verwondering); een bed - (opmaken); neen -, met het hoofd eene ontkennende beweging maken; iets uit de mouw -, iets gemakkelijk doen. *-, ruimte maken voor iets; graven -, (op een kerkhof). *-, beven, sidderen. *...DER, m., *...STER, v. (-s), die schudt. *...DING, v. (-en), het schudden; beving, ruk; trilling (bij eene aardbeving).

[Schuif]

Schuif, v. (B.m.) (...ven), het schuiven; voortschuiving; iets dat men schuivende beweegt, grendel, knip; (ook) ruimte waardoor iets wordt heengeschoven; de - eener lade; de - van eenen japon

(voor den band). *-BLAD, o. (-en), inschuifblad van eene tafel. *-BLINDE, v. (-n). *-BOUT, m. (-en). *-DEUR, v. (-en), deur welke niet openslaat, maar open en digt wordt geschoven. *-ELAAR, m., -STER, v. (-s), klaplooper, panlikker, panlikster. *-ELACHTIG, bn. (-er, -st), sluipend, gluipend; tafelschuimend. *-ELEN, ow. gel. (ik schuifelde, heb geschuifeld), tafelschuimen, op de klap loopen; blazen (van slangen). *-ELING, v. het schuifelen. *-IJZER, o. (-s), grendel, bout. *-KAR, v. (-ren), handkar, kruiwagen. *-KNOOP, m. (-en), (zeew.) lusknoop. *-LADE, v. (-n). *-LUIK, o. (-en), luik dat men schuivende opent en sluit. *-PUNT, o. (-en). *-PAAL, m. (...alen), paal aan sluisdeuren. *-PLANK, v. (-en). *-RAAM, o. (...amen), raam dat door middel van koorden en gewigten op en neder schuift. *-STEEN, m. (-en), soort slijpsteen. *-TAFEL, v. (-s), tafel die men schuivende door inlegbladen grooter kan maken; (ook) vierkante tafel (in tegenst. eener ronde tafel). *-TANG, v. (-en), kanonniers-gereedschap. *-TROMPET, v. (-ten), zek. blaasspeeltuig. *-UIL, m. (-en), uil van de grootste soort. *-VENSTER, o. (-s), schuifraam.

[Schuijer]

Schuijer, (B. SCHUIER), m. (-s), borstel. *-AAR, m., -STER, v. (-s), die schuijert, borstelt; (fig.) die aan buikloop lijdt. *-EN, bw. ow. gel. (ik schuijerde, heb geschuijerd), borstelen, vegen; af-, uitschuijeren. *-ING, v. het schuijeren; (ook) buikloop. *-MAKER, m. (-s). *-WAGEN, m. (-s), luiwagen. *-WINKEL, m. (-s).

[Schuil]

Schuil, bn. en bijw. verborgen; zich - houden. *-EN, ow. gel. ong. (ik schuilde of school, heb geschuild of gescholen), zich verbergen; beschutten; verborgen zijn; waar mag hij toch - (zich ophouden); (fig.) daar schuilt iets achter, dat is niet pluis; er schuilt eene adder onder het gras, er ligt iets dreigends in verborgen. *-HOEK, m. (-en), plaats waar men zich verbergt of schuil houdt; (ook fig.) de -en (verborgenheden) van het hart. -JE, (B. -N), o. (-s), kleine schuilhoek; zek. kinderspel; - spelen. *-HOL, o. (-en). *-PLAATS, v. (-en), schuilhoek; (ook) vrijplaats -, verzamelplaats voor boosdoeners. *-TOREN, m. (-s), spietoren; (ook) toren waar men zich in hinderlaag legt. *-WINKEL, m. (-s), schuilhoek.

[Schuim]

Schuim, o. (B.v. en o.) gmv. bobbels door werking van eenig vocht (b.v. zeepwater enz.) op de oppervlakte vereenigd; het - der zee; - van bier; het - op den bek der paarden (door het knabbelen op het gebit); tot - klutsen, (eijeren); (fig.) het - staat hem op den mond, (van toorn). *-, soort gebak; opwerpsel van gesmolten metaal; (fig.) het slechtste; het - (de heffe) des volks; op de - loopen, klaploopen; (spr.) geen goud zonder -, geen goed of er is kwaad bij, niets is volmaakt. *-ACHTIG, bn. (-er, -st). -HEID, v. gmv. *-BEKKEN, ow. gel. (ik schuimbekte, heb geschuimbekt), het schuim op den mond hebben; (fig.) - van woede. *-BEESTJE, *-DIERTJE, (B. -N), o. (-s), zek. halfvleugelig insekt. *-BIER, o. (-en). *-BLAD, o. gmv. zek. kruid. *-BOEF, m. (...ven), snoodaard; (ook) schuimlooper. *-EN, bw. gel. (ik schuimde, heb geschuimd), schuim afnemen; (fig.) zuiveren; de zee - (van roovers zuiveren); de tafel

-, alles opeten, wegkapen. -, ow. schuim opwerpen, - dragen; het bier schuimt sterk; (fig.) hij schuimt van woede; op zee -, zeeroof plegen. *-END, bn. met -, vol schuim; schuim opwerpend. *-ER, m. (-s), die schuimt; tafelschuimer. *-GIPS, o. *-IG, bn. (-er, -st), een weinig schuimend. *-ING, v. gmv. het schuimen. *-KETTING, m. (-en), mondketting (van een paard). *-LEPEL, m. (-s), *-SPAAN, v. (...anen), lepel met gaatjes dienende om den pot te schuimen. *-LOOPEN, o. gmv. op den klap loopen, tafelschuimen. *-LOOPER, m., ...STER, v. (-s), tafelschuimer, panlikker, -ster. -IJ, v. (-en), het tafelschuimen, panlikkerij. *-PAPAVER, m. (-s), soort slaapbol. *-STEEN, m. (-en), soort delfstof. *-TAFEL, m. en v. (-s), schuimlooper, schuimloopster.

[Schuin]

Schuin, *-SCH, bn. tegenovergesteld van loodregt en waterpas; hellend; scheef. *-S, bijw. - toeloopen, - af, - toe; hij woont - tegenover mij; (meetk.) - snijden (eene lijn); (timm.) - afzagen; (kleêrm.) - naaijen, (en biais); (fig.) dwars; donker; iem. - aanzien; verkeerd, de zaak loopt -. *-SCHHEID, *-TE, v. gmv. scheefte, dwarste; helling. *-EN, bw. gel. (ik schuinde, heb geschuind), schuin maken.

[Schuit]

Schuit, v. (-en), vaartuig op binnenwateren; trekschuit, ligter, praam; met de - gaan, varen; per - komen; eene - turf, zand, eene schuit vol turf of zand; de Muider -, de schuit die op Muiden vaart; hij komt in mijne -, hij wordt het met mij eens; de huwelijks-, de echte staat. *-BOEF, m. (...ven), kaailooper, -knecht, kruijer. *-EBOER, m. (-en), die waren per schuit uitvent. *-EVOERDER, m. (-s), schipper op eenen ligter, (inz. te Amsterdam). -SKNECHT, m. (-s, -en). *-GELD, o. (-en), schuitvracht; (ook) regt dat iem. voor het doorvaren of het houden eener schuit moet betalen. *-GESPREK, o. (-ken), schuitpraatje. *-HUIS, o. (...zen), -JE, (B. -N), o. (-s), overdekte ruimte waarin men een bootje of boeijer enz. bergt. *-JAGER, m. (-s), die op een paard zit dat eene schuit voorttrekt. *-JE, (-B. -N), o. (-s), kleine schuit; boot, sloepje; - varen, spelevaren; (wev.) schietspoel; (fig.) met iem. in één - varen, dezelfde zaak willen, ééne lijn trekken; wij zijn in het - en moeten medevaren, wij hebben de zaak eens begonnen en kunnen nu niet terug. *-, klomp tin van zek. zwaarte. *-LIJN, v. (-en), touw waaraan eene schuit wordt voortgetrokken; (ook) aanlegtouw. *-MAKER, m. (-s). *-PRAATJE, (B. -N), o. (-s), gesprek dat men in eene trekschuit houdt of gehouden heeft; (fig.) ijdel gerucht. *-REIS, v. (...zen). *-SCHIPPER, m. (-s). *-VOL, v. de geheele vracht eener schuit. *-VRACHT, *-EVRACHT, v. (-en), wat in eene schuit geladen is; (ook) wat men voor de overvaart met eene schuit betaalt.

[Schuiven]

Schuiven, bw. ow. ong. (ik schoof, heb geschoven), iets voortbewegen zonder het op te ligten; (fig.) verplaatsen, overbrengen; op iem. de schuld -, hem den misslag wijten; iets van zijnen hals -, zich aan eene beschuldiging zoeken te onttrekken; afschuiver. *...VER, m., SCHUIFSTER, v. (-s), die schuift.

[Schuld]

Schuld, v. (-en), wat men (wegens aankoop, leen enz.) behoort

te betalen; het verschuldigde; eene - aangaan (op zich nemen); eene - afdoen (betalen); - maken, - hebben; zich in -en steken; wat ben ik in uwe -? hoeveel moet ik u betalen? *-, som, kapitaal door eenen Staat opgenomen tegen eene zekere rente; binnenlandsche -, (waarvan de renten binnen 's lands betaald worden); buitenlandsche -, (waarvan de renten buiten 's lands betaald worden); werkelijke (dadelijk rentegevende) -, (in Nederland: integralen); uitgestelde -, die eerst na delging van bestaande schuld rente zal dragen; (ook passive - genaamd in vroeger tijd in Nederland: restanten); (regt.) preferente -, die in eene failliete massa het eerst moet betaald worden; (spr.) belofte maakt -, wat men beloofd heeft moet men vervullen. *-, begane misslag, overtreding; - aan iets hebben, van iets dragen; dat is uwe -; iem. de - (van iets) wijten. *-BEKENTENIS, v. (-sen), onderteekend geschrift waarbij men erkent eene zekere som schuldig te zijn; obligatie; -sen ten laste van den Staat, effekten, fondsen. *-, belijdenis van schuld (aan eene misdaad). *-BODE, m. en v. (-n), (oudh.) inner van uitstaande gelden, deurwaarder. *-BOEK, o. (-en), (kooph.) rekening-courantboek. *-BOETE, v. (-n). *-BOETING, v. (-en).*-BRIEF, m. (...ven), schuldbekentenis, obligatie, promesse. *-EISCHER, m., -ES, v. (-sen), die eene schuld te vorderen heeft; crediteur. *-ELOOS, bn. (...zer, -st), zonder schuld (aan eene misdaad), onschuldig. -HEID, v. gmv. onschuld; onnoozelheid. *-ENAAR, m. (-s), *-ENARES, v. (-sen), *-ENAARSTER, v. (-s), die geld schuldig is, debiteur, debitrice. *-HEER, m. (-en), schuldeischer. *-IG, bn. (-er, -st), verschuldigd; verpligt, gehouden; in iemands schuld zijn; hij is hem geld -; hij bleef hem het antwoord -, hij gaf hem geen antwoord. -, misdadig, strafbaar; hij is -, hij heeft de misdaad begaan; de regter heeft hem - verklaard, het - over hem uitgesproken; des doods - zijn, den dood verdiend hebben. *-IGE, m. en v. (-n), die schuldig is (aan eene misdaad); veroordeelde. *-IGLIJK, bijw. met schuld. *-LIJST, v. (en), lijst van onbetaalde geldsommen. *-OFFER, o. (-s), zoenoffer; (ook) offer ten gevolge eener gedane gelofte. *-POST, m. (-en), debetpost (in het boek). *-SPLITSING, v. (regt.) splitsing der schulden in preferente en algemeene. *-VERGEVING, *-VERGIFFENIS, v. (-sen), genade. *-VORDERING, v. (-en), het invorderen eener schuld; schuld die men te vorderen heeft, pretentie.

[Schulp]

Schulp, v. (-en), hoornachtige zelfstandigheid waarmede de schelpdieren omkleed zijn; (fig.) in zijne - kruipen, achteruit krabben, zijn woord breken; (ook) in zijne schamele woning zich terugtrekken; (fig.) de -en wassen op zijnen neus, hij heeft lang ter zee gevaren. *-ACHTIG, bn. (-er, -st), als eene schulp. *-EN, bw. gel. (ik schulpte, heb geschulpt), als schulpen bewerken, er in vatten; een geschulpt doosje. *-ER, m. (-s), pompboor. -, *-STER, v. (-s), die schulpt. *-KALK, m. gmv. kalk die van schulpen gebrand is. *-SCHAAL, v. (...alen), *-SCHOTEL, m. (-s), schaal -, schotel als eene schulp bewerkt. *-SLAK, v. (-ken). *-VISCH, m. (...sschen). *-WERK, o. (-en), grotwerk. *-WIT, o. gmv. loodwit. *-ZAAG, v.

(...agen), soort groote zaag. *-ZAND, o. gmv. schuurzand; (ook) tuinzand.

[Schuren]

Schuren, bw. ow. gel. (ik schuurde, heb geschuurd), iets hard wrijven om het schoon en glanzig te maken; (fig.) de stroom schuurt (klotst) de (of tegen de) oevers; schrijnen, de wol schuurde tegen de wond.

[Schurft]

Schurft, v. gmv. besmettelijke huiduitslag (van menschen, dieren en gewassen); (spr.) § - leert krabben, nood leert bidden. *-, *-IG, bn. en bijw. (-er, -st), met schurft behebt, ruidig; (spr.) één - schaap steekt de gansche kudde aan, door slecht gezelschap wordt men besmet; netelig, verward, berooid; eene -e zaak, (inz. in regten), welke bijzonderheden kan aan den dag brengen die de eer van de daarbij betrokken personen in gevaar brengen. *-ACHTIG, bn. en bijw. (-er, -st), van -, als schurft, naar schurft gelijkende. *-DIERTJE, *-BEESTJE, (B. -N), o. (-s), diertje dat, naar men zegt, de schurft veroorzaakt. *-HOOFD, o. (-en), § *-KOP, m. (-pen), kop waarop de schurft zit. -, m. en v. die schurft heeft. *-HEID, *-IGHEID, v. gmv. het schurftige; (ook fig.) het leelijke (eener zaak). *-IG, bn. met schurft behebt. *-KAMER, v. (-s), kamer waar de schurftlijders worden verpleegd. *-KRUID, o. (-en), soort plant tegen de schurft. *-KWAAL, v. (...alen). *-MIDDEL, o. (-en), middel tegen de schurft. *-MIJT, v. (-en), zek. spinachtig diertje. *-MOS, o. gmv. soort mos. *-PUIST, v. (-en). *-VLIEG, v. (-en), vlieg wier beet schurftig maakt. *-ZALF, v. (...ven).

[Schuring]

Schuring, v. gmv. het schuren.

[Schurk]

Schurk, m. (-en), schelm; paal in de weide waartegen de beesten zich wrijven. *-ACHTIG, bn. en bijw. (-er, -st), van eenen -, als een schurk, gemeen, laag, oneerlijk. -HEID, v. gmv. *-EN (ZICH), ww. gel. (ik schurkte mij, heb mij geschurkt), zich wrijven tegen, (inz. van beesten). *-ENSTREEK, m. (...eken), *-ENTREK, m. (-ken), *-STUK, o. (-ken), *-WERK, o. (-en), *-ERIJ, v. (-en), schelmstuk, oneerlijke handeling.

[Schut]

Schut, o. (-ten), geschut. *-, beschot, schotwerk, schutting; vuurscherm; hinderpaal; (ook) soort kaartspel. *-BERD, o. gmv. wagenschot. *-BLAD, o. (-en), onbedrukt blad voor in een boek; (plant.) dekblad. *-BORD, o. (-en), valdeur eener sluis. *-DAK, o. (-en), luifel, beschuttend dak. *-DEUR, v. (-en), sluisdeur. *-GAT, o. (-en), schietgat. *-GEVAARTE, o. gmv. (oorl.) geschut; - houden, de kanonnen laten spelen. *-HOK, o. (-ken). *-KOOI, v. (-jen), bergplaats van verdwaald vee. *-MEESTER, m. (-s), schutter van verdwaald vee. *-OVERLOOP, m. (-en), (zeew.) scheepsplecht. *-PLANK, v. (-en), sluisplank; vloeiplank. *-POORT, v. (-en), geschutpoort; sluisdeur.

[Schutsbrief]

Schutsbrief, m. (-ven), handvest; privilegie, octrooi; leenbrief.

[Schutsel]

Schutsel, o. (-s), schutting; (fig.) bescherming.

[Schutsengel]

Schutsengel, m. (-en), *-IN, v. (-nen), beschermengel. *...GOD, m. (-en). *...GODIN, v. (-nen). *...HEER, m. (-en). *...VROUW, v. (-en).

[Schutsluis]

Schutsluis, v. (...zen), dubbele gemetselde waterkeering, sluis die polders of lagere deelen eener stad voor overstrooming beschut. *...STAL, m. (-len), schutskooi.

[Schutten]

Schutten, bw. ow. gel. (ik schutte, heb geschut), binnen eene kooi -, achter eene schutting opsluiten; beveiligen, afweren, tegengaan, beletten; een schip door eene sluis laten; door eene sluis varen; (fig.) het spel -, winnen.

[Schutter]

Schutter, m. (-s), die schut; die schiet; gewapend burger, soldaat der burgerwacht; (sterr.) een der 12 teekens van den dierenriem (aangeduid door ). *-IJ, v. (-en), gewapende burgerij; burgerwacht, nationale garde. *-BOOG, m. (...ogen). *-SDOELEN, m. (oudt.) oefenplaats -, exercitieveld voor de schutters. *-SHOF, o. (...ven), hoofdwacht -, verzamelingshuis der schutterij. *-RAAD, m. (...aden), soort krijgsraad voor de schutterij, schutters-regtbank. *-STASCH, v. (...sschen), patroontasch.

[Schutting]

Schutting, v. (-en), het schutten; afsluiting, (tusschen tuinen enz.).

[Schutvulling]

Schutvulling, v. (-en), (zeew.) ruimte tusschen de geschutpoorten.

[Schuur]

Schuur, v. (...uren), bergplaats (inz. op het land). *-BAK, m. (-ken), bak tot berging van schuurgoed. *-BIEZEN, o. mv. zek. gewas. *-BORSTEL, m. (-s), stijve boender; (ook) fijne wrijfborstel; (grav.) draadschuijer. *-DEUR, v. (-en). *-DOEK, m. (-en). *-LAP, m. (-pen), lap om te schuren. *-GOED, o. gmv. stoffen die tot het schuren gebruikt worden (zand, kalk enz.). *-KAMER, v. (-s). *-SEL, o. schuurgoed. *-STEEN, m. (-en), puimsteen. *-STER, v. (-s), zij die schuurt. *-TJE, (B. -N), o. (-s), kleine schuur. *-VOD, o. (-den), schuurlap. *-ZAND, o. gmv. schulpzand.

[Schuw]

Schuw, bn. en bijw. (-er, -st), beangst, beschroomd; een - (schichtig) paard; zich - (angstig) rondzien. *-EN, bw. gel. (ik schuwde, heb geschuwd), vreezen, beangst zijn voor. *-HEID, v. gmv. vrees, beangstheid.

[† Schwadronneren]

† Schwadronneren, ow. gel. (ik schwadronneerde, heb geschwadronneerd), naar zekere regelen met degen, zwaard of stok om zich slaan, - zich verweren; (fig.) opsnijden, snoeven, pogchen; het -, de schwadronneerkunst. *...NEERDER, (B. *-EERER), m. (fig.) - met woorden, pochhans, snoever.

[† Scilicet]

† Scilicet, bijw. let wel! begrijp je!

[† Sconto]

† Sconto, zie DISCONTO.

[† Scorbut]

† Scorbut, o. scheurbuik.

[† Scriba]

† Scriba, m. (-as), schrijver, klerk. *...BENT, (-en), veelschrijver. *...BOMANIE, v. gmv. veelschrijverij, schrijfziekte, -jeukte.

[† Scrophuleus]

† Scrophuleus, bn. (...zer, -st), klierachtig, met klieren. *...PHULA, v. klierziekte.

[† Scrupel]

† Scrupel, o. (-s), medicinaal gewigtje = 1.302 ned. wigtje, (aangeduid door het teeken ); (ook) 1/10 lijn = 1 minuut. *...PULE, v. (-s), bezwaar; angstvalligheid. *...PULEUS, bn. (...zer, -st), naauwgezet, al te voorzigtig; zwaartillend. *...TINEREN, bw. gel. (ik scrutineerde, heb gescrutineerd), onderzoeken, diep uitvorschen, nagaan; (fig.) stemmen inzamelen.

[† Scudo]

† Scudo, m. (...di), italiaansche munt (ongeveer = ƒ2.30 nederl.).

[† Scylla]

† Scylla, v. gmv. (aardr.) blinde klip; kolk in de straat van Messina (tegenover eene andere klip Charybdis geheeten); (spr.) van

- tot Charybdis, van kwaad tot erger vallen, van den regen in den drop komen.

[† Sec, Sek]

† Sec, Sek, m. zek. fijne spaansche wijn; kanarie -.

[† Secans]

† Secans, m. (wisk.) snijlijn.

[† Seceren]

† Seceren, bw. gel. (ik seceerde, heb geseceerd), (ontl.) snijden, openen (een lijk). *...CESSIONISTEN, m. mv. afgescheidenen, (naam aan de zuidelijke bewoners van de Noord-Amerikaansche staten gegeven tijdens hunnen oorlog met de noordelijken).

[† Seclusie]

† Seclusie, v. gmv. uitsluiting.

[† Sec(k)ondant]

† Sec(k)ondant, m. (-en), helper, getuige bij een tweegevecht; hulponderwijzer, ondermeester. *-E, v. (-n), ondermeesteres. *...DAIR, bn. en bijw. ondergeschikt; in de tweede plaats. *...CONDE, v. (-n), zie SEKONDE. -, (muz.) tweede partij. *...DEREN, bw. gel. (ik secondeerde, heb gesecondeerd), helpen, bijstaan; (muz.) begeleiden, accompagneren.

[† Secretaire]

† Secretaire, v. (-s), schrijf-, ladekast; bureau. *...TARIAAT, o. gmv. ambt -, betrekking -, (ook) kantoor van den secretaris. *...TARIE *...TARIJ, v. (-en), kantoor van den secretaris; kantoor voor de akten en geschriften eener gemeente.

[Secretaris]

Secretaris, m. (-sen), geheimschrijver; griffier; zek. fraaije vogel. *-AMBT, o. *-POST, m. (-en), *-SCHAP, o. gmv.

[† Secretie]

† Secretie, v. (...ën), (gen.) af- of uitscheiding (van vochten).

[† Sectaris]

† Sectaris, m. (-sen), aanhanger -, volgeling eener secte. *...TE, v. (-n), geloofspartij. Zie ook SEKTE. -MAKER, m. (-s), scheurmaker. *...TIE, v. (...ën), (heelk.) insnijding, operatie; lijkopening; afdeeling eener vergadering; wijk eener stad. *...TOR, m. (wisk.) deel van eenen cirkel; ontleder.

[† Seculair]

† Seculair, bn. wereldlijk (in tegenst. van geestelijk); het - gezag van den paus. *-, honderdjarig. *...LARISEREN, bw. gel. (ik seculariseerde, heb geseculariseerd), wereldlijk maken, - verklaren; geestelijke goederen - (intrekken, vervreemden).

[† Secunda]

† Secunda, v. (-as), tweede wissel (na uitgifte van den prima of eersten). *...DAIR, bn. *...DE, v. zie SEKONDE. *...DEREN, bw. zie SECONDEREN. *...DUS, m. de tweede.

[† Secureren]

† Secureren, bw. gel. (ik secureerde, heb gesecureerd), verzekeren; beveiligen. *...CURITEIT, v. (-en), zekerheid; veiligheid; onderpand. *...CUUR, bn. en bijw. zeker, veilig. -, tw. gerust! zeker!

[† Sedecimo]

† Sedecimo, (16^mo), o. (-os), (boekdr.) formaat van 32 bladz. per vel druks. *...DENTAIR, bn. zittend; een - leven.

[Sedert]

Sedert, vz. bijw. sinds; van...; na dien tijd.

[† Sedes]

† Sedes, m. zetel, woonplaats; (ook) stoelgang. *...DIMENT, o. bezinksel. *...DITIE, v. (...ën), opstand, oproer. *...DITIEUS, bn. oproerig. *...DUCTIE, v. verleiding. *...DUISANT, bn. en bijw. verleidelijk.

[Segment]

Segment, m. (-en), (wisk.) afsnijding; deel van eenen cirkel.

[Segrijn]

Segrijn, *-LEDER, *-LEÊR, o. gmv. zeer hard en toch fijn bereid leder. *-BEREIDER, m. (-s). ...STER, v. (-s). *-EN, *-LEÊREN, bn. van segrijn; (boekb.) een - band.

[Sein]

Sein, o. (-en), teeken; (fig.) wenk, aanleiding; (oorl. en zeew.)

signaal. *-BOEK, o. (-en), (zeew.) register waarin de verschillende seinen op zee staan aangeteekend. *-EN, bw. ow. gel. (ik seinde, heb geseind), seinen geven; iets aan iem. per telegraaf - (berigten); een schip -, te kennen geven dat een schip nadert. *-GEVER, m. (-s), deel van eenen telegraaf; iem. die het sein geeft. *-ING, v. gmv. het seinen geven. *-PAAL, m. (...alen), paal waaraan seinborden bevestigd zijn. *-POST, m. (-en), standplaats van hen die seinen moeten. *-SCHIP, o. (...epen), adviesjagt. *-SCHOT, o. (-en). *-TEEKEN, o. (-s, -en), merkteeken bepaald of afgesproken om te seinen. *-TOESTEL, m. (-len), telegrafische toestel. *-TOREN, m. (-s). *-TOUW, o. (-en), (zeew.). *-VLAG, v. (-gen). *-VUUR, o. (...uren). *-WACHTER, m. (-s), wachter op de kust.

[Seisen]

Seisen, bw. gel. (ik seiste, heb geseist), (zeew.) dunne touwen om zware touwen slaan. *...SING, *...ZING, v. (-s, -en), (zeew.) het seisen; dun touwwerk.

[Sekonde]

Sekonde, v. (-n), zestigste deel eener minuut; meetkunstig teeken ("). *-NWIJZER, m. (-s). *-SLINGER, m. (-s), slinger die eene sekonde voor zijne schommeling besteedt.

[Sekreet]

Sekreet, o. (...eten), heimelijk gemak, beste kamer. *-BRIL, m. (-len). *-DEKSEL, o. (-s). *-DEUR, v. (-en). *-PUT, m. (-ten). *-RUIMEN, o. *-RUIMER, m. (-s), nachtwerker. *-VLIEG, v. (-en).

[† Sekse]

† Sekse, (B. SEXE), v. (-n), kunne, geslacht; de schoone -, de vrouwen.

[† Sekte]

† Sekte, v. (-n), menigte die dezelfde geloofsbegrippen aankleeft, (inz.) die zich afgescheiden heeft van de hoofdkerk. *-E(N)GEEST, m. gmv. ijver die onder de aanhangers eener sekte leeft of hen drijft.

[† Seladon, Celadon]

† Seladon, Celadon, m. sentimentele minnaar; zeegroen.

[† Sela!]

† Sela! (bijb.) let op!

[Selderij]

Selderij, v. gmv. zek. moesgroente. *-BED, o. (-den), met selderij beplant stuk land. *-BAL, *-KNOL, m. (-len). *-LOOF, o. gmv. *-PLANT, v. (-en). *-SALADE, v. gmv. *-SOEP, v. (-en). *-ZAAD, o. (...aden).

[Seldrement!]

Seldrement! tw. drommels!

[† Selene]

† Selene, v. maangodin. *...NIET, m. en v. (-en), maanbewoner. -, o. gmv. maansteen; moskovisch glas, soort gips. *...NIETISCH, bn. tot de maan behoorende. *...NIUM, o. zek. delfstof. *...NOGRAPHIE, v. maanbeschrijving.

[† Semester]

† Semester, o. (-s), halfjaar. *...TRAAL, bn. en bijw. halfjarig.

[† Semi]

† Semi, bn. half.

[† Seminarie]

† Seminarie, o. (-ën), *-UM, (...ia), kweekschool (inz.) voor geestelijken. *...NARIST, m. (-en), leerling -, kweekeling van een seminarium.

[† Semitisch]

† Semitisch, bn. van Sem afstammende; de -e (oostersche) ialen; de -e stammen.

[† Semper idem]

† Semper idem, altijd hetzelfde.

[† Senaat]

† Senaat, m. (...aten), raad (bij de oude volken); landsvergadering; Eerste Kamer of Hoogerhuis (in Frankrijk en België); raad der oudste studenten aan eene hoogeschool. *...NATEUR, *...NATOR, m. (-s), lid van eenen senaat. *...NATUS-CONSULT, o. raadsbesluit, (inz.) fransch-keizerlijk dekreet.

[† Sene]

† Sene, *-BLAD, o., *-PLANT, v. (-en), geneeskrachtige plant. *-GROEN, o. (plant.).

[Senilboom]

Senilboom, m. (-en), lindeboom.

[† Senior]

† Senior, S^R., bn. oudste, de oudere (in tegenstelling van junior, Jr.), de jongere (veelal achter namen) gesteld. *-AAT, o. (...aten), regt van erfopvolging der oudsten; majoraat; ambt van oudste.

[† Senna-bladen]

† Senna-bladen, o. mv. zek. afdrijvend geneesmiddel.

[† Sensatie]

† Sensatie, v. gmv. algemeene beweging, indruk, opzien, opschudding. *...SIBILITEIT, v. gevoeligheid. *...SITIEF, bn. zinnelijk, gevoelig. *...SUALISME, o. neiging om naar zinnelijke aandrift te handelen, zinnelijkheid, wellustigheid. *...SUEEL, bn. en bijw. (...eler, -st), zinnelijk, naar zinnelijk genot hakende.

[Sent]

Sent, *-E, v. (-n), (zeew.) lijst, berghout.

[† Sententie]

† Sententie, v. (...ën), vonnis, lijfstraffelijk vonnis; zedespreuk, kernspreuk. *...TENTIEUS, bn. (...zer, -st), spreukrijk; vol spraakwendigen.

[† Sentiment]

† Sentiment, o. gevoel; kunstgevoel. *-ALITEIT, v. overdreven -, bespottelijke gevoeligheid, gemaaktheid. *-EEL, bn. en bijw. overdreven gevoelig, overspannen.

[† Separaat]

† Separaat, bn. afzonderlijk, gescheiden. *...PARATIE, v. scheiding, afzondering. *...PARATISMUS, o. gmv. geest-, zucht tot afzondering (in godsdienst en staatkunde). *...PARATIST, m. (-en), die voor het separatismus ijvert, het bevordert. *...PARATISTISCH, bn. en bijw. als separatist, de afzondering bevorderende.

[† Septime]

† Septime, v. (muz.) 7^e toon van een octaaf. *...TUAGESIMA, v. (-as), 9^e zondag vóór Paschen. *...TUAGINTA, v. gmv. zeventig; de overzetting der - (der 70 joodsche bijbelvertalers te Alexandrië).

[† Sequens]

† Sequens, v. het volgende. *...QUESTER, o. (-s), (regt.) beslag, inbeslagneming. *...QUESTRATIE, v. (...ën), (regt.) beslaglegging op; opsluiting. *...QUESTREREN, bw. gel. (ik sequestreerde, heb gesequestreerd), (regt.) beslag leggen op.

[† Seraf, Serafijn]

† Seraf, Serafijn, m. (-en), engel, hemelling; de Serafijnen-orde, ridderorde in Zweden en Noorwegen. *-SSTEM, v. (-men). *-SVLEUGEL, *-IJNENVLEUGEL, m. (-s). *-SVLUGT, v. gmv.

[† Serail]

† Serail, o. (-s), paleis, vrouwenverblijf (van oostersche vorsten), harem.

[† Seraskier]

† Seraskier, m. (-s), opperveldheer; minister van oorlog (in Turkije).

[† Serenade]

† Serenade, v. (-s), avond-, nachtmuziek, (inz. als huldeblijk).

[† Serenissimus]

† Serenissimus, m., *...MA, v. doorluchtigste (eeretitel aan vorstelijke personen); (ook) aan een akademischen senaat.

[† Sergeant, Serjant]

† Sergeant, Serjant, m. (-en), onder-officier. *-MAJOOR, m. (-s), opper-wachtmeester. *-SPOST, m. *-SPLAATS, v. (-en). *-SCHAP, o.

[† Sergie]

† Sergie, v. zek. ligte gekeperde stof.

[† Serie]

† Serie, v. (-ën), reeks, rij; seriën-trekking (eener loterij).

[† Serieus]

† Serieus, bn. en bijw. (...zer, -st), ernstig, ernstiglijk. *-! tw. zoo waar!

[† Sering]

† Sering, m. zie SYRING.

[† Sermoen]

† Sermoen, o. (-en), preek, predikatie, vermaning; bed-, gordijnpreek, gesprek van man en vrouw in hun slaapvertrek.

[† Serpent]

† Serpent, o. (-en), (muz.) slangvormig blaasinstrument, slanghoorn; (fig.) boos wijf. *-EREN, ow. gel. (ik serpenteerde, heb geserpenteerd), kronkelen. *-IG, bn. als eene slang, boos, vinnig. *-IJN, m. (en), veldslang, (geschut). -, -STEEN, m. (en), soort delfstof. *-IST, m. (-en), die op het serpent blaast. *-SCH, bn. en bijw. (fig.) boos, kwaadaardig (van vrouwen). *-SLOOK, o. gmv. zek. gewas (tegen den slangenbeet). *-STONG, v. zek. plant.

[Servet]

Servet, o. (-ten), mond-, vingerdoek (om zich af te vegen); tafeldoek minder groot dan een tafellaken. *-GOED, o. gmv. lijnwaad tot servetten.

[Serviel]

Serviel, bn. en bijw. (-er, -st), slaafsch, kruipend; laag. *...VILISMUS, o. gmv. slaafschheid; stelsel van kruiperij, laagheid. *...VILITEIT, o. gmv. slaafsche geest.

[Servies]

Servies, o. (...zen), stel vaatwerk waarvan men zich aan den disch (tot eten of drinken) bedient. *...VINGS, v. mv. (zeew.) slaglijnen, bekleeding van strengen gevlochten. *...VITEUR, m. (-s), dienaar. *...VITUUT, o. (...uten), (regt.) erfdienstbaarheid (last op een perceel of op een stuk grond drukkende en dien men zich moet laten welgevallen); militair -, zulk een last in het belang van de verdediging eener vesting.

[† Sessie]

† Sessie, v. (...ën), zitting (inz. van landsvergaderingen en geregtshoven); wij hadden eene lange -, wij zijn lang vergaderd geweest.

[† Seton]

† Seton, m. (-s), (gen.) soort fontanel (tot afleiding van vochten).

[Seulen]

Seulen, ow. gel. (ik seulde, heb geseuld), visschen met een net dat door een paard wordt getrokken.

[† Sévère]

† Sévère, bn. gestreng, hoog ernstig (inz. in de kunst). *...VERITEIT, v. ernst.

[† Sevigné]

† Sevigné, v. (-es), borstspeld, haarspeld (der dames).

[† Sexagesima]

† Sexagesima, (r.k.) 6^de zondag vóór Paschen.

[† Sexangulum]

† Sexangulum, m. (meetk.) zeshoek.