[p. 37]
+Epigrammen, en nieu-iaren
XIIIaant. An me Vrauwe van Wackene.
1
Alsmen v me vrauw' siet in d'eerbaer hoeffeninghen,1
Van velden, bosschen, beemden, vlieghen en der iacht2
En met u Viole hoort by de Muses ooc singhen,
Zidy niet ten rechten voor Diana gheacht?aant.
5
Wtghenomen dat si dicmaels binnen den nacht,
Duuster wordt, en verandert in ons presentie:aant.
Maer ghy blijft eenvauwigh in v excellentie.7
[p. 38]
XVIIaant. An Marie van Gheldre.
1
V hemelsche hand die maect elcken verbaest,1
Als een groot miracle buter natueren:2
Want gheen man en sal voor v winnen haest,3
Den prijs van schryuen: (O eel creaturen4
5
Van vrauwen, dat si nu ter goeder hueren5
Verciert sijn, met uwen elen persoon)!6
Maer als ic ooc anmercke in dese kueren7
Dat u hand wordt vanden hemelschen Troon
Beweeght en gheleedt, gheue v dan den loon9
10
Die betaemt een vercoren instrument,10
Waer deur God hem wonderlic maect bekent.
+XVIIIaant. An M. Christophle vander Beke, Aduocat.
1
Wt de fonteyn' Castali' is een Beke dalende,aant.
Die de cruyden van desen hof lustigh doet groeyen,2
Ende voetsel gheeft: want daer an is zi palende,3
Dats, ic ben van v Beke gheleertheit halende,4
5
Daermede ic mijn Poëetsche cruyden can besproeyen,
+Maer ghelijc de beken altijt vol sijn en vloeyen,
Al scheptmer wat uut, in alzulcker wijs oft zede,
Mindert u excellenti' niet al deel ic mede.7-8
[p. 39]
XIXaant. An M. Franchois Florus excellent Schilder.
1
Naer dien ghi deur u Goddelicke scientie1
Appelles name, zo hebt wtgevaegt en verdreuen2
Datmen nu niet meer voor een ghemeen sententie,3
Alsmen een Schilder wilt den hoogsten titel gheuen,
5
Hem Appelles en naemt, maer werdt veel meer verheuen5
Met hem by u te ghelijcken' die voor al gaet:6
Wat hoogher titel dan, can u self zijn toegheschreuen
Dan Florus? waerbi men den grootsten schilder verstaet.
XXIaant. An I. Bauier Docteur inde Rechten.
1
Alzoo ic nu minen thresoor wel onderzochte1
Om eenigh becaem en fraey Nieu-iaer u te gheuen2
Conforme uwen persoon, oft dat u nieu wesen mochte3
En heb' daertoe niet ghevonden oft beseuen:4
5
Want gh'ebt al dat iemande magh werden toegheschreuen5
Voor loof, licke zaken, die v mochten vercieren.
Dus in d'ste van gheuen, ionne ic v hier beneuen,7
End' alzoo zoud'ic v wel derren certifieren,9
10
Dat ghy in Pallas hof (waer hi noch in wesen)10
Een plaetse zaudt hebben: ia ansiende u manieren
[p. 40]
[p. 41]
+XXVaant. An d'excellente Roseane Poëtersse residerende te Dendermonde.Titel
1
Eer dat ic u kenne (ó Roseane excellent)1
Hebbe u ghekend, deur Haelsuut eloquentaant.
Die my te Ghend van u beghonste te narreren,3
Zegghende: daer was een dochter wonende ontrent4
5
Zijn woonste, welcke in dichten en componeren5
Wonder dede: ia wiens wercken dat passeren6
(Sprack hy) veel manlicke constighe weercken.7
Dies begonste ic mi (duer zulc aduerteren)8
Zeer te verwonderen, ende (zoo ghi meughd mercken)
10
Noch meer te verblien: ziende de const verstercken10
Vereeren en verrijcken deur een maeghd eerbaer,
Die zonder de studie ofte hulpe van cleercken12
Schoon spelen, Refereynen, Liedekins, aldaer
15
Vul van alle gheleerde sententien en leeren.15
Meer dan of zy Scijpion hadde zuld vermeeren:aant.
Ghelijc Pallas bouen Mars is verre te eeren.18
Maer op dat ander v licht ooc meughen sien blijncken19
20
En dies haer profijt maken: ooc dat zelue keeren20
Ten prise Gods, wild mi van u dichten schijncken.21
Op dat ic die verbreedt maecke eer zi mijncken22
Deur de prente, waer bi sconstenaers lof groeyende is23a
En op dat elc (dit ziende) magh zegghen, oft dijncken
25
[p. 42]
+XXVI Roseane an Lucas D'heere.
1
Ghy schrijft tot een die simpel is in de Practijcque,1
Onwijs aerme gheboren, en noch niet rijcke2
In de conste gheel magher ende teere,3
Slecht ongheleerd, zoo ghy hier zied publiicke:4
5
Maer nochtans zendic een groete vriendeliicke
Tot Ghendt an v lieue Lucas d'heere.
Op dat ic wat danckbaerheits weder keere7
Tot u die gherekent ziit onder d'expeerde.8
Als ic van u hoorde ic schaemde my zeere
10
Dat was als my Haelsuut van v vercleerde,10
Ic en hebbe v noynt (meen ic) ghesien op d'eerde
Dan deur uwen brief, danc heb v Ionste:12
Daer in ghy schriift dat ghi van mi dicht begheerde13
Dwelc (ic kend) te cleen is en te sober in de conste.14
15
Ic beminde Rhetorica van dat ic begonste
Die t'handtieren, zonder schriuen of lesen:
Maer sheeren milde graci' (die my begaeft vp tronste)17
Is op u (Luca) ouervloedigher gheresen.18
Die ziit onder alle d'artisten ghepresen
20
Al begheerde van een maeght Rhetoricams lessen:20
Die in de zulcke niet crachtigh en kan wezen,21
En die ic deur d'aude lanx om meer moet messen22
Nochtans minen gheest in u begheerte verbonden is,24
25
Want dat my is ghegheuen deur Gods addressen
V van my uut ionsten ionstigh ghezonden is.25-26:
[p. 43]
XXVIII An M. de Galleye.
XXIX Van de droufheyt eens Quidams.Titel
[p. 44]
XXXIaant. Van een Neen, tot een ionghe dochter.
1
Een zoet Neen, end' een weygheren ooc mede1
Verciert met een lagsken, ô schoone maeght,
Dat vought u soo wel, en tis een goe zede,3
In een teecken dattet my wel behaegt:4
5
Vseret vry, wie datter ouer claeght,5
Mi zegghende, neen, laett staen en sitt stille:6
Maer laett my daerneffens doen dat ic wille.
XXXII Tot eenen zynen vrient.
1
Ic versta dat ghy ghehoort hebt in uwe palen1
Dat ic ghestoruen ben hier binnen dese stede:
Maer ic certifier' u, de duuel moet mi halen,3
Indien dat waer is, oft eist dat ict dincke mede.4
5
Eenighe qua tonghe dees mare gaen dede
Zoo ic gh'oort hebbe, dat ghi hebt een siecte groot:5-6
Maer God geue, datt so waer moet sijn, dits mijn bede7
Alst waer is dat ic ben ghestoruen of doot.
[p. 45]
XXXIII Remedie ieghens de Peste.
1
Remedie ieghens de peste sal sijn,1
Dat ghy voor al, des morghens vrough op staet,
+Ende ontbijtt, drinckende zeer goeden wijn.
Vseert snoenens een spijsken delicaet,4
5
Vliende grouen cost: want dien is quaet,5
Tsauonds doeghet tselue en altijt om tbeste.6
Cuendy dit gh'useren (naer minen raet)7
Een iaer of twee daer en is af gheen queste,
In drye maenden en sterfdy niet vande Peste.8b-9
XXXV Van een Ioncker die ieghen sijn wijf speelde.Titel
1
Een Ioncker uut ghenoughten inden Mey1
Speelde ieghens ziin ghesellinne
Alleen om twee cuskens zoo ic u sey,3
Die hi ooc verloos: maer doen sprac ziin minne,4
5
Ten is mi niet ghenoegh dat ic eens winne:
Dies spel' ic we'er icker viere hebbe oft niet.6
Heur man craude siin hooft, als belaen van sinne.7
Dit ziende den knecht (diedt was een verdriet,8
[p. 46]
XXXVI Van het schoon Mammeken.Titel
1
+Mammeken dat lof end' eere betaemt
Wit als een eykin, vet als een mollekin,2
Een Goddinnen mammeken waerd ghenaemt.3
Cleen wurtgen dat de Roosen beschaemt:4
5
Rood criexkin (zeghic) med zijn clein olleken5
Vp een effen rond yuoore bolleken.
Mammekin van sattijn wit en claer.
Lieflijc tepelkin aerdigh drolleken8
Het welcke meestendeel bedect es, maer
10
Ick wedde om eens te besiene tis waer.10
Mammeken dat zulcke gratien heeft11
Dat een man wel zoude maken eenpaer12
Het kindeken om u te zughen naer,13
Wel ghemaect mammeken waerd dat het leeft.14
15
Stijf mammeken, twelc niet en beeft15
We'er datmen springht en danst, loopt ofte gaet.16
Mammekin dat vulle ghetughe gheeft17
Van de reste dat den persoon ancleeft.18
Mammeken mignon, hups en delicaet19
20
Twelc wijt en verre van dander staet.20
Amoureus mammeken dat gheeft in d'hand21
Een begherte om eens te tasten, iaet:22
Maer men mach als dan ooc, naer minen raed
Niet al te by commen an uwen cant,24
[p. 47]
25
Ofte daer zaude (dit es mijn verstand)25
Een ander beghaerte zaen uut becliuen.26
O precieusen ende schoonen pand!27
Ia miraculeusen boesem, want
30
Gheheel ende ongheschendt, machmen u toescriuen.30
Au burstgens, die niet en hebben van doene
Med papieren oft hauten berd vp te stiuen
Om alzo te makene langhe liuen.31-33
Ripe mammekens, al voor den saeysoene,34
35
De welcke doen roupen staut ende coene:35
Ic moet huwen, dus gheeft my eenen man:
Want ic beghinne my ziet te schoene
Ogh hoe gheluckigh es den ghuenen dan
40
Diedt gheloofue heeft dat hy mach of can
Maken van dees mammekens iongh en cleene
Schoone vrauwen burstgens, ende waer van42
Dat groeyen mueghen (dit behoorter an)43
Veel zulcke fraey burstkens, ende anders gheene.44
XXXVII Van de leelicke mamme.
[p. 48]
Mammen de welcke men wel alle clack8
Vp de schauderen slaet aen d'ander sye.
10
Mammen om te zooghen twee of drye
Van lucifers welpens ende Draken:
Van dees hanghende capproens of mocht maken.13
Fy beroocten lap diemen moet vp haken.14
15
Berimpelt vel, wit als een caue of schauwe:15
Diemen wel (zonder van by te ghenaken)
Vp den rueck zou volghen, zoo ic hauwe.17
Mammen die zoo cleen staen an haer vrauwe
Dat schijnt dat heur twee billen zijn ghehecht
20
An haeren boezem, wel en ghetrauwe:20
Diemen daerom magh wijs noemen te recht
Want (zoomen ghemeenlicken hier zeght)22
Zulcke eene heeft wat inden boesem ghecreghen.
Mammen welcke niet en maken ghevecht24
25
Ghy weet wel waer, zoo d'andere wel pleghen.
Om u te schilder'ne wel en van deghen26
Naem ic gheluwe zwart, ende bruun rood.27
Mammen afgriselick in alder weghen28
B'haudens dat u toeb'hoort dees eere groot29
30
Die ick u gheuen wille bider doot,30
Dat is dat ghy noch wel muecht zijn gheleken
By een beroocte blase, daer ter moot31-32
De kinders heur keuten in garen en steken.33
Fy ick en wilder toch niet meer af spreken,
35
Ofte ick zoude (met orloue mijn heeren)35
Minen pater noster breken ofte keeren.36
[p. 49]
XXXVIIIaant. An Cousijnken, tsotkin van mijn Heere van Wackene.
XXXIXaant. Anden Burghmeester Campen ter Veren, Rondeel op de Fransoysche wyse.
1
Devr Campen vroet comt eere victorie en goet:1
Tbliict wel an vele vrome mannen excellent,2
Dies de chroniicken vol siin, ons makende vroet3
5
Dan die deur Campen priis windt tot den hent.5
Christus is om ons (die anders waren gheschent:6
Deur Campen vroet,8
Laett ons dan in desen Capitains regiment9
10
Vromelic striden, ons wapenen diligent,10
Zo crighen wy in hem der victorien hoet,11
Deur Campen vroet.
+[pag. 43]
1Alsmen...siet: Als men u zich ziet bezighouden met; eerbaer: voorname; hoeffeninghen: beoefening.
2vlieghen (als subst.): de jacht op vogels.
7eenvauwigh: één in haar wezen; excellentie: uitmuntendheid.
+[pag. 44]
3diet: die (= God) het.
4Dat Hij zich gedurende dit nieuwe jaar, zie, zo gedraagt jegens u.
5gent: bevallig.
6in...is: in datgene dat gij zo goed verstaat.
1die: expletief.
2buter: buiten de grenzen der.
3voor: op; haest: spoedig.
4van: in het; eel: voortreffelijke.
5ter...hueren: op een geschikt ogenblik.
6Verciert met: voorzien van.
7anmercke: in aanmerking neem; kueren: kunststukken.
9gheleedt: geleid; gheue: (de hemel) v.
10instrument: middel in Gods hand.
+XVIII, 4 gheleertheit: gheleeertheit.
2lustigh: lieflijk.
3daer...palende: daaraan grenst ze.
4Dats: Dat betekent.
+[pag. 45]
7-8Al schept men iets daaruit; op dezelfde wijze of manier vermindert uw voortreffelijkheid niet, al deel ik er in.
1Naar dien: Aangezien; scientie: kennis.
2Appelles: genitief.
3voor...sententie: als een algemeen geldende uitspraak.
5werdt: wordt.
6die...gaet: die boven allen uitsteekt.
1Ialours: ijverzuchtig (in het goede); camerieren: hofdames; zie Aant.
2pingieren: schilderen.
3proprieteit: het typische; wesen: natuur.
4bekenne: zou erkennen.
1thresoor: schat
2becaem: bevallig.
3Conforme: overeenkomstig met.
4heb' (ik); beseuen hebben: gevat hebben.
5toegheschreuen: toegekend.
7in d'ste: in plaats; hier beneuen: hiernaast.
+[pag. 46]
8multiplieren: vermeerderen.
9derren certifieren: durven officieel verklaren;
1010b indien die tuin (of hofhouding) nog zou bestaan.
13Dadelijk zult ge vereerd worden of ge Apollo waart.
+XXII, 4 uws: uuws.
1u figuere present: uw beeld als geschenk.
2Biddende: met aandrang verzoekend; gheheel: heel en al.
4in...tafereel: in het schilderij van uw hart.
7naer: overeenkomstig.
2Venus: genitief; imaige: beeld.
3fine: doel.
4in...tmine: als vergoeding van het mijne (nl. dit gedicht).
5Mars...personnaige: de figuur of rol van Mars.
+[pag. 47]
Titelresiderende: verbijvende.
1kenne: van nabij ken (door dit schriftelijk contact).
3narreren: verhalen.
4dochter: jongedochter.
5woonste: woning; componeren: samenstellen.
6dat: expletief; passeren: overtreffen.
7hy: Haelsuut; manlicke: van een man.
8aduerteren: zeggen, spreken van.
10verblien: verheugen; verstercken: krachtiger worden.
12cleercken: geleerden.
13eenpaer: gelijkmatig.
15sententien: uitspraken; leeren: leringen.
16si: de stad.
18is... te eeren: moet vereerd worden.
19ander: anderen.
20profijt maken: voordeel halen; dat zelue (licht).
21prise: lof; wild: imperat.
22verbreedt: bekend; mijncken: schade lijden.
23apast bij 22a; prente: boekdrukkunst.
25Denne: Dender.
+[pag. 48]
1simpel: onontwikkeld.
2Onwijs...gheboren: Onwijs, arm geboren.
3magher...teere; gering en zwak.
4Slecht: geheel; publiicke: openlijk.
7weder keere: zou doen wederkeren.
8expeerde: ervaren lieden.
10vercleerde: vertelde.
12danc...Ionste: daarvoor hebbe uw vriendelijkheid dank.
13Daer in: in welke brief.
14cleen: onbeduidend; sober: armzalig.
17graci': genade; die...tronste: die mij - ongeveinsd gesproken - begiftigt.
18 gheresen: neergedaald.
20begheerde: begeert gij.
21Die: ‘Rhetorica’; de zulcke: ‘een maeght’.
22die: ‘Rhetorica’; d'aude: ouderdom; lanx om: hoe langer hoe.
23by gheliickenessen: om een vergelijking te gebruiken.
24in u begheerte: met uw verlangen.
25-26:Want wat mij door Gods bijstand gegeven is, is aan u van mijnentwege uit gunst welwillend toegestuurd.
+[pag. 49]
1-2Ieder verkoos - waar ik telkens kwam - uw schoonheid.
3hier beneuen: als gevolg van deze uitverkiezing.
5voos: stem.
1curts: kort geleden.
2raet: oordeel.
4desperaet: wanhopig.
5ter contrarie: integendeel.
6spijtt: spijt het; uut...waerommen: om een bepaalde reden.
Titeleens Quidams: van een zeker iemand.
1in baren: op de lijkbaar, boven de aarde staan.
2wel: goed en wel; ghevaren: vrienden.
3Zich bedroefd aanstellende, hij wilde er (voor zijn droefheid) wel voor uitkomen.
4caren: vrienden.
+[pag. 50]
4vaer: vrees; bevroen: begrijpen.
5Oftse: Dat hen; te by: van te dichtbij.
7staut...coen: niet verlegen, knap en vermetel.
8loerooght: met de ogen loert; tgaet: het gebeurt
1mede: daarbij.
3vought: past; zede: manier.
4In....teecken: tot, als een teken.
5gebruik het gerust, wie ook daarover moge klagen.
6laett staen: laat dat achterwege.
1versta: hoor zeggen; palen: streek.
3certifier': verklaar officieel.
4oft eist: of zou het zijn; dincke: overweeg.
5-6Een roddelaar liet dit gerucht rondgaan dat gij, naar ik gehoord heb, zwaar ziek zijt.
7datt: dat het; bede: gebed.
1ieghens: tegen.
+[pag. 51]
4Vseert: Gebruik; snoenens: 's middags; delicaet: uitgelezen.
5Vliende...cost: Ontvluchtend zwaar voedsel.
6doeghet: imperatief; om tbeste: zo goed mogelijk.
7Cuendy...gh'useren: Indien gij dit zoudt kunnen toepassen.
8b-9dan is er geen kwestie van dat ge binnen twee of drie maanden sterft aan de pest.
TitelVolgens S. Eringa, a.w., p. 128 is deze bruyn dochtere M.V.H. (XXIV), de jongedame uit Oudenaarde (LVII).
1Waert: was het.
2de bruinste kleur voor de mooiste zou houden, siet: kijk.
3wanen: menen.
Titelspeelde ieghen: een spelletje deed met.
1ghenoughten: genoegen.
3Alleen: enkel.
4verloos: verloor; minne: geliefde.
6Daarom speel ik er nu om, of ik er vier krijg of niets.
7craude: krabde; belaen: gekweld.
8diedt: voor wie het.
9hem...gheliet: zich zo bedremmeld gedroeg.
11Ik doe de helft voor u, al was het spel om nog eens zoveel.
TitelMammeken: borstje.
+[pag. 52]
2eyken: eitje.
3waardig een godinneborstje genoemd te worden.
4wurtgen: wratje.
5olleken: holletje, putje.
8drolleken: schelmpje.
10Ik wed om het eens te zien, dat het waar is.
11gratien: bevalligheid.
12maken: verwekken; eenpaar: steeds.
13om...naer: opdat dit naderhand aan u zon zuigen.
14Wel ghemaect: welgeschapen.
15Stijf: gespannen.
16We'er: hetzij.
17vulle: tenvolle; ghetughe: getuigenis.
18ancleeft: toebehoort.
19Lief, mooi en teer borstje.
20dat ver van het andere (borstje) staat.
21Amoureus: verliefd makend.
22iaet: jawel.
24by: dichtbij; cant: zijde.
25verstand: mening.
26zaen: spoedig; becliuen: opschieten.
27precieusen: kostelijk.
+[pag. 53]
29afslaan: wegslaan.
30ongheschendt: ongedeerd; onhandige zinspeling op afslaan = afhouwen, naast wegslaan.
31-33Hé borstjes die het niet nodig hebben door papieren of houten plankjes, (‘cups’) stijver te worden om zo slanke lichamen te vormen; zie LXVII, 14-15.
34Ripe: rijpe; voor: vóór.
35doen roupen: roepen; staut ende coene: vrijpostig en overmoedig.
37-38aWant kijk, ik [het borstje] begin mij te schoeien met maat nr. 5 (schoeien hier fig.).
38groene: jeugdig.
42vrauwen burstgens: vrouwenborsten.
43dit...an: dit behoort erbij.
44Veel: nl. door nageslacht.
1Fy: foei.
2als...wack: als natte vaatdoeken.
4Vuyl...peijnsen: vuile walgelijke pensen.
5Zueghen mammen: zeugenborsten.
6amoureus: prikkelend; lack: wulps.
7prye: kreng.
8alle clack: ieder ogenblik.
+[pag. 54]
12tfaitsoen: de handelwijze.
13Van...capproens: van die (= v. zulke) neerhangende mantelkappen.
14beroocten: smerige; vphaken: hoger vastmaken.
15een...schauwe: een schoorsteen of stookplaats.
17hauwe: vermoed.
20wel en ghetrauwe: wis en waarachtig.
22ghemeenlicken: gewoonlijk.
24maken ghevecht: minnedrift veroorzaken.
26van deghen: naar behoren.
27Nam ik geel, vermengd met zwart, en bruinrood.
28in...weghen: in alle opzichten.
29B'haudens dat: tenzij dat.
30bi: bij (in eedformule).
31-32gheleken...blase: vergeleken met een vuile blaas; ter noot: desnoods.
33keuten: bikkels; garen: verzamelen.
35met orloue: met vergunning.
36pater noster: bidsnoer; keeren: omgekeerd opzeggen, nl. van afschuw.
+[pag. 55]
1-2Elkeen rekent - op een dwaze manier - de verwantschap met u tot de zijne, door u, Cousijn, steeds Cousintgen te noemen.
2Cousijn: neef.
5Liegen niet al te zeer, als uw naaste familieleden.
6Al doen ze altijd of ze verstandig zijn.
1Devr...vroet: Door verwoed te strijden; goet: bezit.
2vrome: dappere.
3Dies: hiervan; makende vroet: meedelend.
4ghecroont: zie Aant.
5priis: roem der overwinning.
6gheschent: in het verderf gestort.
7Mids: Door.
8Campen: strijden.
9in...regiment: onder het bevel van deze aanvoerder (Christus).
10Vromelic: dapper; ons...diligent: ons ijverig wapenen.
11der...hoet: de krans der overwinning.
