Ady primo dito,
't Schapejachien vertrocq ten eynde voorz. naar Robbeneylant.
De voorsz. Hottentoos van de Cochoquas uyt den oversten Oedasoai leger, waeren des voormiddags met Eva de tolcquinne mede onder 't sermoen geweest, ende te verstaen gegeven sijnde, wat daer geleert wierde, hadden daerinne na 't scheen goedt behagen genomen, en des voornamelijcq in 't goede tractement, dat men haer liet aendoen.
Op dato is een seer schoon parchien1) Comps landt, gelegen tegenover Comps boogart, daer 't eerste coren achter de Taeffelberg tot preuve op gewonnen ende sedert bij den vrijborger Steven Jansz. met toelatinghe voor niet besayt is geweest, groodt omtrent 2 morgen, bij opveylinge aen de meestbiedende voor 3 jaeren verhuyrt a 90 gl. in 't jaer, mits noch eenich nieu onbebouwt woest landt, besijden aen 't selve tot tegen
de crompte van de rivier Liesbeecq, over Harman Remanjennes wooninge, ongemeeten leggende, daerbij sal hebben, ende deselve 3 jaeren voor niet schoonmaeken ende mogen bebouwen, omme alsdan weder te verhuyren als tegenwoordich geschiedt is.
3 dito,
sijn de voors. Hottentoos van Oedasoa, lusstigh onthaelt wesende, met goedt genoegen weder vertrocquen, blijvende Eva hier aen 't fort om vorder te leeren leesen ende bidden enz., en is den Commandant weder uytgeweest, om na gewoonte 't oogh over der vrije luyden doen, op den landtbou enz. te laeten gaen, gelijcq veeltijds doet ende nodich is, opdat deselve in gheen negligentie comen te vervallen, ende ten welcken insichte sijn volck ende Compies boeren daerinne lustich laet voortgaen, om de andere daermede op te wecquen.
'S avonds thuys comende bevond een Engelsch schip bij de rheede g'arriveert, dat vermits de harde Z.Z. ooste winden niet heel binnen hadt cunnen comen, maer quam echter haer boot aen landt met den coopman Ritchardt Gouly, relaterende dat dit schip, groot 100 lasten, was genaempt Barbadis Marchant, ende den Captn Charl Whyls, met 45 coppen, daeronder 8 swarten, commende laest van Moesulepatnam geseylt den 9/19, gecargeert, na hun segghen, met salpeter ende cust doecken, nadat te voren in Persia waren geweest, daer alst mede tot Masulepatnam op hun afscheydt met Compie saecken wel stondt ende aldaer van diverse quartieren waren aengecomen 5 scheepen, daeronder Erasmus ende Vogelsang, van Persia met veele Portugeesen, die 14 dagen voor hun vertrecq na Batavia waeren vertrocken, leggende daer noch behalven 2 andere scheepen 't jacht Naerden, daer gecomen met over de 500 Portugeesen, daeronder wel 200 papen op dat jacht alleen, ende waervan 't jonge volcq na Ba-
tavia gesonden ende de oude daernaer aen landt gesedt wierden, gecomen wesende van Neganapatnam, dat bij d' onse souden verovert sijn ende Goa oocq so benouwt door beleg van d' onse, dat hetselve mede licht stondt haest in Compie handen te vervallen; doch wat eygentlijcq van de waarheyt sij, sal cunnen ervaren worden, alsoo hieronder wellicht wat scaeteringhe1) van dese vrinden mochte loopen.
Aen Commandr,
luydende als te weten:
Het getal van de schapen is nu vierhondert 78, sindt dat UE. hier geweest is, ben daer geen jongen geweest; het getal van de conijnen is vijftigh; de gansen soo hem laet aensien sal wel gaen, want sij de groente alhier eeten; UE. schrijft van Herry te laeten houdt dragen na den Bergh, maer ick kan hem met goetheyt daer niet toe crijgen; de dassen beginnen oocq te vermenichvuldigen, alsoo ick er nu 12 a 13 gezien heb. De timmerluyden sijn al wacker doende. Versoecq aen UE. om een weynich lack, want ick niet en heb.
Blijve UE. dienstverplichte dienaer ende was geteyckent: Rijck Overhagen.
Soo was oocq desen avondt geretourneert van 't Dasseneylandt een van de vrije luyden vaertuygen de Peguijn, met 6 halve amen traen, sijnde 't ander noch in de Saldanhabay op de harder- ende ander vischvangst, als oocq om sout uyt seeckere pannen aldaer gevonden.
Aen Rijck Overhagen,
luydende als te weten:
Hierneffens senden wij UE. 5 stuks hollandtse eenden, meenende dat se daer mede beter als hier voor 't wilt gediert sullen bewaert wesen. Cunt se met de gansen voeden ende laeten waernemen. So wordt UE. oocq wat pecq voor 't schuytjen gesonden. Item noch een lading sparren, daaronder de 20 swaere sparren, door den timmerman laest gevordert tot spanten, ende alsoo Kees en Hijn hier heel siek leggen, soo laet Frederick met dese boot wederom hier comen in plaetse van Anthony, die wij afsenden om met Neuteboom de stal voorts op te maecken, dat wij meenen hij wel claeren sal, mits dat hem Fredericq van alles ter deege ondericht doet; lacq hebben wij niet, maer in de plaets ouweltjes hier ingeslooten om briefckens mede toe te maecken.
Hiermede etc.
Jan van Riebeecq.
Roelof de Man.
In 't Fort de Goede Hoop,
ady 9 January 1659.
van dees tijt 's jaers 's middags redelijck stijff deurcoulden ende ordinaris tot midnachts aenhoudt.
Aen den Commandr etc.
E. Hr, den 18 dito is door UE. order het Schapejachjen hier aengecomen, ende verstaen, dat de wanden van de stal in plaets van plancken nu met stocken sal gemaeckt worden, maer sal dan aen de westzijde wel dienen gevlochten ende met kley dicht gemaeckt te sijn, vermits de reegen daer meest van daen compt.
Daer compt oock noch eenich houdt te cordt, hetwelcke baes Kees UE. wel sal raporteeren; de laest gesonden timmerman compt oock weder op, vermits hij hier 6 daegen sieck geweest is; de laest gesonden eenden beginnen al te leggen; hebbe oock verder 8 jonge conijnen, maer noch geen lammeren. De saden, nu gecomen, sijn al op de bequaemste plaats gesaydt. Soo al geliefde, soude hier nodich noch een slaaf of slavin van doen hebben, om houdt na den Vuyrbergh te draghen ende de doornen uyt te roeyen ende als de stal sal gemaeckt weesen om stroying voor de schapen te haelen.
UE. dienstverplichten Dienaer
Rijck Overhagen.
Heden is een groot ongelucq ende schade gecomen aen Compies schapen, vermits deselve in 't drijven van d' eene plaets na d' ander tusschen weegen een seer diepe nauwe cloof hebben ontmoet ende, de voorste door d' achderste aengedrongen wordende, tot 61 stux toe over hol over bol daerin gevallen ende doot geraeckt sijn, van de beste jongen oyen; daerover de jonge uyt gehaelt wierden, ende de ouden met den haest noch geslacht ende in gesautten om noch te oorboren, hebbende, na 't schijnt, de hoeders achteraen weesen, ende vermits de engte des voorsz. greps schijnende effen grondt ende een effen wegh te sijn, sulcks niet heeft cunnen beteren, noch voorcomen, als doen het te laet was, ende in 't beschutten mede in den gantsen trop tusschen 6 a 700 in 't getal bijna in de cloof op de gevallen schapen staende te keeren, een persoon doot gebleeven soude hebben, als wesende daer oocq al tot over de middel in beklempt, sulx niet anders schijnt als een seer ongluckigh on-
nosel toeval te sijn, sonder schuldt van ymandt, daer echter nader enqueste na gedaen wordt.
Aen dese 61 schapen ende hare dooden jongen is meer schaede als aen 500 stux, die men van de Hottentoos kombt te ruylen, vermits altemalen schone uytgeleesen jonge aengefocte oyen van Herry sijn, en die men ruylt altijt wat schorten, ende den eersten moeten verorboort ende gegeten worden of sterven meestal uyt, dat geen 10 ten 100 bequaem om aen te houden in 't leeven blijven ende groote oorsaeck is, dat er soo weynich in teelt tot do noch ingevallen is.
N. maan den 22 ende 23 dito,
Item den Commandr siende dat het met de vrije vissers ende soudtgaerders niet al te naerstigh anging, dagelijx uytgeweest om overal deselve wat tot hun debvoir aen te manen etc. ende nademael eenige bevonden sijn wat traeg ende niet anders schorten als luyichheyt etc., waeromme sij haer uyt Compie dienst in vrijdom hadden begeven, is wat siffting van sulcke dooteeters gemaeckt, ende andere op hun versoecq hare preminentien beter meriterende in de plaetse gestelt, door hoedaniche toesicht de landbouwers hun oocq al te neerstiger aenstellen ende hare saecken vervorderden.
Ingevolge van 't welcke dan Pieter Cornelis van Langesondt, vrij wiltschudt, ende eenen Carel Broers, vrij knecht van Leevert Corneelissen van Zeevenhuysen houdtsager, 2 seer neerstige ende arrebijtsame luyden, welcke hier veele jaeren in Compie dienst ende staende haer vrijdom volkomen preuve van debuoir ende trouwicheyt hebben gegeven, de visserij ende de preminentien daertoe sijn overgegeven in plaetse van Pieter Jacobsen van Bodegraven, gewesen maet van den versteeken Marten Vlockert, die al sijn netten ende gereetschap verwaerloosde ende d'Ed.
Compie in alles contramineerde, als aen de Engelszn tegen will van den Commandr varende ende volck aen boort brengende, mitsgaeders die haer sochten te versteken aen die revier ophoudende, tot dieselve gelegentheyt sagen om 's nachts de revier uyt na boort te varen, dies die met sijn maet, een grooten luyaert wesende, weder in Compie dienst sijn aengenommen om haer eerst tot wat meerder naersticheyt te gewennen, ende tuschen wijllen hare gemaecte schulden te laeten indienen etc.
Ende dewijlen oock gezien sij, dat de vrije Saldanhavaerders met niet meer als onder hun drien besich stelden in de soudtpann en is voorsz. 2 niewe vissers mede toegestaen aen deselve te mogen wercken, om ommers soudt genoech op hopen te crijgen, dat men hier anders alle jaren t' cordt compt ende met uytlopen van February niet meer te crijgen is. In vouge deese corte tijt met ijver moet waergenomen worden.
Verleeden nacht was den vrijborger Hendrick Boon weder een slaef ontloopen, toen oock eenige daegen geleeden een van d'Ed. landts Compie ende 2 van Leendert Corneliszn vrij houtzager, sulx de luyden daeraen seer ten achteren worden geset.
Aan Rijck Overhagen,
luydende als te weeten:
In plaets van noch een Nederlander wordt u bij deesen de versochte slavin gesonden, die seer wercksam is, om 't houdt beneffens den daer sijnde slaef
tot haer man, te cloven ende na den Vuyrbergh te dragen, op welcq vuyren UE. voortaen alsser schepen comen, wel letten moet na d' ordre voor deesen gesonden, ende meenen wij, dat het nu aldaer well sult cunnen stellen om er oocq de schapen wel te reynigen van de doornen ende 't schurft. Item oock het doorncruyt terdegen uyt te roeyen, vermits het veel schade aan de voeten van de schapen doet; 't is seer goet dat ons telckens laat weeten hoeveel schapen ende conijnen datter aenteelen, 't welcke noyt moet vergeeten. Item oock van de dassen, gansen, eenden, hoenders etc. Baes Cornelis compt nu oock weer om de stal op te rechten ende Neuteboom van de rest voorsz. onderwijs te doen, sullende tot bescherminghe van de schapenstal aen de westsijden de eynden met plancken, hierna te senden, dicht gemaeckt, doch de oostsijde gevlochten worden, waermede deselve dan seer wel sullen besorgt weesen.
Hiermede etc.
was geteyckent:
Jan van Riebeecq.
In 't Fort de Goede Hoop,
ady 24 January 1659.
27 dito.
Weer en windt alsvoren, is 't vrijmans vaertuygh de Peguijn van 't Dasseneylandt geretourneert met niet anders als partije versche eyeren om onder den borger etc. te vercoopen, blijvende haer ander vaertuygh 't Zeeleeuwtjen, na de Saldanhabay gevaren, al wat lang achter, sonder te weten wat sulcx beduyt.
De verckens, die deese vrije Saldanhavaerders op 't Dasseneylandt hebben, schijnen na hun segghen
daer seer wel te tieren van de groene porceleyn ende eyeren, daer se deselve mede spijsigen, is haer derhalven eenige saden medegegeven, om daer oock te sayen.
28 dito,
den Commandr uyt wesende, was van vrije landtbouwers te verstaen gecomen Goringhaiquas alias Capmans ende Gourachouquas ofte tabacqdieven alweer besich waren geweest ende van Brinqmanss geselschap hadden genomen een melcqkoe ende een kalff, mitsgaders van Compie ploegossen 2 stuks, ende dat dierhalven oock al de Hottentoos, welcke sommige in haer huysen tot wat dienstbarheyd hadden gehadt, waren weggelopen, sulx dat men nergens een eenigen van deselve coste verneemen, als eenelijck den tolcq Doman, tegen wie om consideratien hiervan noch stil gesweegen wierdt.
29 dito
is de Commandr weder uytgegaen na eenige nieuwe soudtpannen, bevonden te leggen na veel omsoecken tegen 't Lupartsgeberchte, stijff 4 mijlen gaens van hier, in de mondt van de rivier, bij onse landtrijsers om 't veele hollandts riet daerin wassende, genaemt den Hollands Rietbeecq, die nu voor en in de mondt droogh is ende in de regentijt in de groote saudtpannen boven 't vrack van Harlem aen de staert van 't Lupartsgeberchte den sterken uytloop heeft, ende soo voorts over de pannen van boven in de soute reviere, welcke bij de redout Duynhoop in zee loopt, ende soo voorts over dito pannen van boven in de soute reviere, welcke men met platbodem vaertuygen van 't fort af tot an de voorsz. groote soutpannen wel cunnen comen, aparent in de regentijt over dito pannen, nu droog in de mondt van de voorsz. Hollandts Rietbeecq ende deselve dan wel voorts heel tot in 't landt sal cunnen opvaren, altoos 't sout uyt die pannen gehaelt mogen worden, dat seer schoon valt, beeter als noch oyt ergens gevon-
den is, vermits in een uytlopende rivier groyt, 's wintersch versch ende soomers droogh ende soudt wesende, die gheen ruyghte oft croos, gelijck de stil staende pannen hier ende daer in 't landt doen, ende daerdoor na die ruygte 't soudt wadt ruyckende bevonden wordt; doch sal wegen 't opvaren ende de vordere streckinghe der voorsz. reviere in de regentijt nader ondersoeck worden gedaen, sijnde nu in de caert maer genotteert, waer de mondt aen de groote soudtpannen is bevonden sijn uytloop te hebben.
30 dito,
weder na 't Dasseneylandt vertrock 't vrijmans vaertuygh de Peguijn, medenemende noch al meer verckens, omdat se daer schijnen te aerden als hier, ende oock geen schade connen doen in thuynen of corenlanden, tot groote moeyelijkheyt van de luyden, dat oocq de principale oorsaecke is van ongraeghte tot aenhoudinge derselver.
February anno 1659.
Primo dito,
is 't Schapejachjen van 't Robbeneylandt geretourneert ende datelijck met plancken ende brandthoudt weder derrewarts afgevardicht.
So hebben haer nae lange aenmaninge 7 liefhebbers aengeboden, een tocht landtewaert in te doen tot heel na Monomotapa ende vooreerst na seecker natie, bij de Hottentoos genaempt Namana ofte Namaqua welcke in steenen huysen met swarte muyren woonen etc., ende waerop dan heeden oocq deese resolutie is genomen, luydende als te weeten:
Saterdach den eersten Februari 1659.
Van tijt tot tijt door de vertalinge van de tolcquine Eva ende anderen sooveel te verstaen gecomen weesende, dat deese Hottentoos haer alderhoogste coning of opperheer soude weesen den Chobonas ofte Coboquas, rijcq van goudt, parelen etc., ende naest hem de Namanas ofte Namequas, in steenen huysen woonende ende binnen 20 a 30 dagen te bereyzen, dragende witte bereyde vellen, in plaets dat deese hier omtrent onbereyde ruyge vellen dragen, ende oock hebbende na Eva's seggen kercken, daer se Godt in bidden, gelijcq de Hollanders doen, mitsgaders haer geneerende met allerhanden hantwerck door swarte slaeven, sijnde sijluyden witachtigh met lang hair, daer sij oock handel mede drijven, item met oliphantstanden ende bestiael in groote meenichte, ende begerich seynde meest na root coper ende geel dito draet, rode coralen etc.
Ende om na welcke natie te reysen na veele aenmaninge haer jegenwoordigh comende aenbieden seven fluxe personen, alle vrije luyden weesende, genaempt ende van hanteringe als te weeten:
Christian Jans. Vanhoesem, vrij wiltschut, decker ende lademacker, eerste aenvoerder ende bij de rest als hooft aengenomen ende belooft staande de tocht daervoor te erkennen.
Joachim Elberts van Amsterdam, vrij Saldanhavaerder.
Hans Jacobsz. Lisky van Danzigh, vrij knecht van de meulenaer.
Gijsbert Arensen van Bommel, vrij metslaer.
Dirck Renschens van Maseyck, vrij corenmayer.
Jan Francken van Aernhem, corporael in Compies dienst.
Soo is bij den Commandr ende Raedt na genomen deliberatie ende nader lectuyre van des Ed. Hr Commissaris vau Goens ordre, als de daerop gevolgde confirmatie onser Heeren meesters uyt Patria pr derselver jongste schrijven uyt de 17en van den 16e April ado verleeden, goedtgevonden ende gearresteert, dese voorsz. vrije liefhebbers haer aenbiedinge te accepteeren, ende deselve op Maendach of Dingsdagh aenstaende te laeten reysen, ende ten dien eynde van alle vereyssende provisien ende nootwendichheeden op Compies costen t' accomodeeren, neffens 2 van de beste trecqossen om haer goet te draegen, ten eynde sij te langer souden cunnen uytblijven, ende belofte van sodanige premie als de op te vinden saeken ten dienste van d'Ed. Compie sullen bevonden worden te meriteeren, conform d' autorisatie van opgemelte haer Ed. per voorsz. missive aen ons gesonden, waerop sijluyden het hebben aengenomen, met voorneemen om mogelijcq sijnde niet eer te keeren, eer zij de voorsz. Namanas of andere sullen opgevonden hebben, hoopende d'Almogende wat goeds voor d'E. Compie sal gelieven te laeten opvinden, tot soulaes van derselver swaer dragende lasten etc., waertoe 't vertrouwen groot is ende dese gemelte luyden brave jonge frisse gasten sijn, die dickmael hier in 't landt geweest ende al eenige jaren in Compie dienst ende vrijdom aen deese Caap gewoont hebben ende daerom tot die saecken de beste ende bequaemste g'oordeelt.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't Fort de Goede Hope ten dage en jare als boven.
Was geteyckent: Jan van Riebeecq.
Roelof de Man.
Jan van Harwarden.
Abraham Gabbema, secrets.
Op dato creegh den Commandr tijdingh dat gisteravondt een van sijn Guneese slaven van sijn boulandt was weghgelopen.
Sondagh 2 dito
is 't Schapejachjen voormiddags van 't Robbeneylandt geretourneert ende des nanoens met brandthoudt ende plancken weder derrewaerts gestuyrt.
Heeden is Gode loff van de Caepse druyven d' eerste mael wijn gepaerst ende van de nieuwe most soo versch uyt de cuyp de proef genomen, sijnde meest muscadel ende andere witte ronde druyfen van seer goede geur ende smaeck, weesende de Spaense druyfen noch gants onrijp, daer verscheyden wijnstocken mede fray ende redelijck vol van hangen ende te hoopen staet, oocq treffelijcq geven sullen, gelijcq deese druyven van 3 kleyne jonge stocken van 2 jaeren hier geweest, wel omtrent 12 mengelen most afgecomen is, ende hoe se vorder in 't leggen haer sal aenstellen, sal mede haest ondervonden worden, ende alsoo de retourvloot jaerlijx op de nieuwe most ende goedt oud bier voortaan al haest fray te pas hier kan comen, dat oocq allerhande vruchten op haer best ende volcomen rijpheyt seyn, daer dan met een ende herffst ende karsschepen omtrent de tijt mede comende, oocq treffelijcq haer recreatie ende gewenschte verversinghe van comen te genieten, dat seer fray compt, ende alsoo alle des Compies meeste scheepen op de beste en oogsttijt hier aencomen ende minste in de winter, als wanneer niet meer abondant is van veelderley overgelaten aertvruchten ende melcq, die in de somer, vermits de dorre weyden weder niet te crijghen is, alsoock allerhande salade etc.
den, ende versien tot narechtinge met navolgende memorie.
Memorie voor de vrije liefhebbers
ende avontuyriers, staende uyt eygen vrijwillighheyt op hun vertrecq t' landtwardt in, tot opsoeckinge van ieder volcq, steeden ofte vlecken, ende wat meer te vinden mochte weesen, omme te dencken op navolgende sacken.
Doch eer wij daertoe comen, sullen wij Ul. bekent maeken de naemen van 't volcq hier te lande, sooveel wij altoos seeckerlijck weeten, ende beginnen van dese Caepse natie, waervan Herry is balling gestelt, sulx hierontrent noch maer sijn de Watermans schuylende onder Caepmans troup, genaemt Goringhaina ofte Goringhaique, daervan den vetten Capn overste is geweest, Gogosoa, altemalen wel bekent.
Daerna Gorachaucque alias Gorachauva, de tabacqdieven ende welcqe haer hieromtrent altijt houden, omdat se bij de rechte Saldanhars niet durven comen, die voornamentlijcq zijn:
De Cochoquas, daer den vendrich laest is bij geweest, item oocq eenige van de bestaende in twee extraordinary machtige volcq- ende veerijcke heerschappen, onder den oversten Ngonnoma ende Oedasoe, Eva's susters man ofte swager, onthoudende haer meest N.N.oostwaerts van hier, achter de hooge geberchten en verder.
Die Khonaiqua, meede rijcq van vee, dicht bij deese Cochoquas ende in goede aliantie met deselve wonende ende levende, ende welcque oock, volgens Eva's onderrecht, wel de beste wechwijsers souden
sijn na de Namanas, die wij voreerst gaerne soecken souden, ende in steenen huysen wonen, als Ul. so wel als wij uyt haer ende andere monden gehoort hebben.
Doch alsoo getwijffelt wordt, of dese wel souden genegen sijn, om Ul. na dit volcq te brengen ofte wijsen, soo souden wij niet vreempt duncken, dat Ul. haer eerste gangh naempt bewesten 't Luypaertsgeberchte, op de Saldanhawegh na de Kosomans, sijnde clijne Charigurmars ofte Ghariguriquas, om door deselve gewesen ofte gebracht te worden bij de groote Chariguriquas, die na alle becomen informatie mede correspondentie, altoos kennisse hebben met de Namanas ofte Namaquas ende Ul. bij deselve sullen connen brengen ofte ten minsten den wegh daerna toe wijsen, sijnde die Namana als Ul. selfs oocq gehoort hebt, overheer over al dit Hottentoos geslacht, woonende in steenen huysen met swarte muyren, van binnen gecleet met witte bereyde vellen, die ons metter tijt oocq verder sullen cunnen leyden na de Chobonas, welcke noch boven deese Namanas heerschappij hebben over dit Caepse volcq ende seer rijck van goudt, daer gehouden wordt, dat de riviere Spirito Sancto leyt, uyt welcke al 't goudt na Mosambique soude gehaelt worden, niet boven 120 a 130 mijlen ten hoogsten N.oostwaert van hier, ende welcker oversten aparent den Monomotaper ofte Keyzer van deesen uythoecq is; doch soo haest Ul. maer eenige luyden in vaste wooningen hebt gevonden, ende verstaen, dat se U noch verder meer ander vasten souden cunnen aenwijzen, sullen wij het vorder rijsen ofte van den Namana wederom te keeren Ul. goet overlegh laeten aenbevolen sijn, mackende altoos eenige van deselve wat goedt onthael aen te doen ende tot ons te animeeren; doch al het verder rijsen niet al te lang valt,
verneempt dat bij deese Namanas niet besonders gevonden wierdt, souden wij het vorder reysen na de Chobonas ofte tot de stadt Monopatapa, daer de Keyzer woont ende 't landt rijck van goudt is, op de voorsz. reviere Spirito Sancto, goet achten, met hoope Ul. overal voorsichtigh ende naeu opmerkende sult weesen, met goede ende pertinente aentijckeninge van alles ende waermede dan:
Eerstelijck.
Soo haest Ul. over de eerste reviere sijt, dat van daer ten eersten begindt op een compas ofte peylende cours ende1) te noteeren ofte op te teyckenen, hoeveel uyren, half uyren langer of corter telckens op de genomen cours gegaen sult hebben, in forme als de stuyrluyden ter zee doen, om sulx in een caert te cunnen stellen voor de Heeren meesters in 't Vaderlandt: dit moet ommers vooreerst ende vooral wel waergenomen ende niet versuympt worden.
2.
Daer dan mede moet bijvoegen, waer cley- ofte bougrondt, sandich, steenich, bergachtigh ende water ofte loopende reviere sijn ende hoe se strecken; oocq te letten of er gans in 't geberchte of revier eenich minerael steeckt, daer siluer of goudt uyt te trecken sij; item acht te nemen, of de wegen overal met wagens sullen te passeeren sijn, gevende sommige remarcable plaetsen oocq naemen, oocq vragende na de namen van 't volcq, ende haer oversten ende steeden, om te kennen in toecomende.
3.
Bij al ontmoetende volcq moet oocq geleth worden
waar se bij leeven, wat oversten dat se hebben, wat kleeding, wat erneering, wat Godsdienst, woningen, vasticheeden, waer sij meest begeerich na sijn, of se oock honich, was, struysveeren, oliphantstanden, silver, goudt, parelen, schiltpatshoorn, muscus, civet, amber, eenige fraye vellen oft yts anders bij haer hebben.
4.
Wat bequame boom- of aertvruchten de landen dragen; ende ergens aen strant comende, te mercken wat bayen, rivieren in zee uytloopen, hoe se strecken ende wat gelegenheyt van water, houdt ofte verversinge etc. daer te becomen sij, off er oock ergens oesters of mosselen met parels, of schiltpadden bequaem tot kammen ende ander wercq te crijgen is.
5.
Hoe stercq van volcq ende met wie sij in fruntschap ofte vijantschap leeven, ende waerom; hoe sijluyden generalijck genaempt worden, ende speciael de naemen van haere voorname oversten ofte coningen, en de plaetsen, steeden, dorpen, mitsgaders wat oorlogsgeretschap dat se hebben.
6.
Hoe sij onse natie genegen sijn, of se oock wreet, vruntlijck ende van eenige redelijckheyt ende politie sijn ende opdat al immers ter degen soudt mogen weeten, hoe Ul. alles sult mogen aenteyckenen ofte opschrijven, hebben wij Ul. bij deesen tot meerder opmerckinge ende narechtinge noch medegeven copie van de memorie bij d'Ed. H. Bewindhebbers ontworp-
pen, om in 't stellen van raporten op te letten, waermede wij hoopen Ul. boven ons mondeling onderecht, wel voorts sult weeten, wat Ul. in 't een en 't ander te doen staet, tot betrachtinghe van Ul. eygen eer ende verdiening van de premie Ul. belooft, na meriten van 't gheen bij Ul. opgevonden wordt, dat Godt geve considerabel mach wesen, ende waermede wij ten besluyte Ul. dan toewenschen een gluckighen heenende wederomrijse onder 't beschut van den Oppersten bewaerder aller vromen, die wij altijt voor Ul. in onse dagelijcksche gebeden sullen bidden, dat Hij Ul. met sijn genade wil bijblijven. Amen.
In 't Fort de Goede Hope, ady 4 February 1659.
Was geteyckent: Jan van Riebeecq.
Na overgevinge van allen 't welcke ende gluckwenschingh op rijse etc. deselve in den naeme Godes, onder haer sevenen hiervoren genoempt, sijn vertrocken, gearmeert elcq met een goede snaphaen en 1 pistool, neffens de daertoe horende amonitie bij hun hebbende op
2 draeghossen:
| 350 ℔ broots. | |||
| 80 ℔ speck. | |||
| 1 Mouris. | |||
| 1 Salmpouris. | |||
| 1 Chits. | |||
| ½ taftachelis. | |||
1 stuck St Thomas cleetjen.
|
|||
| 1 Neguanias. | |||
| 4 ps enckelde Negros cleeden. | |||
| 2 briefkens met oorhangsels. |
| 1 Carcant. | ||
| 2 paren braseletten. | ||
| 10 vergulde ende silvere kettenkens. | ||
| 24 stux corale kettingskens. | ||
| 4 copere schellekens. | ||
| 2 dito bellen. | ||
| 12 seylnaelden. | ||
| 500 nay dito. | ||
| 2 france hoedbanden. | ||
| 2 copere compassies. | ||
21 ℔ plaetcooper, namentlijcq:
|
||
| 7 ℔ draetcooper. | ||
2½ mas coral, te weten:
|
||
| 14 ℔ toback. | ||
| 6 stux pistolen. | ||
| 2 snaphaanroers. | ||
| 28 ℔ bospoeder. | ||
| 42 ℔ looth. | ||
| 200 stux vuyrsteenen. | ||
| 1 vischlijntjen ende |
parthijen vishoecken, neffens oocq wat specerijen, als foely, neuten, nagelen, caneel ende peeper, om te ondersoecken of oocq yts van allen 't selve begeert mochte worden etc.
Den 4 February,
Schapejachjen van 't eylandt retourneerde ende voormiddags met plancken ende brandthoudt geladen, alweder derrewaerts afgesonden is.
Wesende oocq ymandt van de landtreysers weder aen 't fort geweest met den eenen os, daer se claeghden niet mede voort costen: des haer een ander in de plaets gelangt.
Den 5 dito,
's morgens warm sonneschijn weer met een noordelijcq luchtjen, daer 't Schapejachjen des middaghs mede weder van 't eylandt retourneerde, gevist hebbende ende na volbrachte order medebrengende de dreg, voor dato onder 't eylandt verlooren ende veele moeyten te vergeefs om gedaen.
'S namiddachts begond, na maniere van dees tijt jaers, seer hart te waayen van den Z.Z. oosten, aenhoudende tot omtrent 2 uyren nae middach, als wanneer 't weder stil wierd ende bleef tot
Den 7 dito,
item, ende is op dato den viscael Abraham Gabbema met den landmeter (sich des oock wat verstaende) ende eenigh volcq uytgesonden, om rontsom de Caap alle in zee affleggende clippen etc. off te peylen ende des voorschr. lantmeeters werck partinent nae te sien, om alles ter deegen in de caert te brengen etc., ten welcken eynde met haer vijven voor 7 dagen zijn geprovideert, omme met eenen oock eens contschap te halen, waer de Caepsmans ende tobbacqdieven leggen. alsoo vernomen is, dat de tolcq Doman verleden nacht met al sijn Hottentoos (soo hij se als een heerschap op zijn Herrys al begint te noemen) seer bedectelijcq is vertrocken, sijnde deshalven den Commandeur heden mede uytgeweest, om te sien off se ergens eenige vernemen conde, doch gene vernomen hebbende, de vrije luyden alomme waerschouwinge gedaen wel op hoede te weesen alsoo deesen Doman (sedert sijn wedercomste van Batavia vrij stout geworden) minder te vertrouwen is als Herry etc.
'S avonts is navolgende resolutie genomen, te weeten:
Vrijdach den 7 February Ao 1659.
Aengezien het haer de meeste vrije luyden van onvermogen seer scheynen te laten verdrieten, dat se niet hooger als den gestelden taxt van de Compie mogen geborcht worden ende wij derhalven schroomachtigh sijn, deselve verder te crediteren, ende nochtans bevinden sijluyden sonder meerder handtbiedinge onmogelijck cunnen employ ende tot derhalve van haere gedane oncosten comen, - Soo is na lange deliberatie om deselve, namentlijcq corenbouwers ommers buyten verdrieticheyt ende wanhoop te houden, maer ten contrarie hun in haeren corenbou te meer aen te moedigen, eyndelijck goetgevonden, niettegenstaende derselver schult aen d' Compie meer gemelt, voor het derde deel van tarw, die se sullen te leveren, gelt oft goedt te geven ende de 2e van de derde parten te ontfangen in affcortinge van haere achterheden om hun, gelijck gesecht, niet al te verdrietigh sonder gelt ofte goedt te laeten voor haeren swaer doenden arbeyt in den bouw, alsoock opdat se haer duytse knechts ende dienaers daermede oock wat souden betaelen, te meer dewijl gemerckt wordt, sommige van deselve om contant gelt in handen te crijgen, onder dexel van hoender- ende verckenscost veele tarw onder den drav mengen, ende alsoo indirectelijcq vercoopen, 't welcke bij dese middel gehoopt wordt te voorcoomen, ende sijluyden achtervolgende de conditien, op welcke sij vrij geworden bennen, te meer genegen sullen blijven, alle hun granen volgens plicht aen d' Compie te leveren, tot affcortinge haerer schulden, offte die affgedaen sijnde, voor gelt en goedt, sulcx sij mochten begeeren, sijnde derhalven oock tot voorcominge van welcke fraudes ende indirectien ten ondienste van d'E. Compie, ende so is 't van het
gemeen, dan oocq goedtgevonden ende g'ordonneert, gelijck g'ordonneert ende belast wordt bij desen: dat alle 't gene elcq tot hoender- off varckenscost te vercoopen heeft, voortaen sullen hebben te brengen in 't fort (voor die hieromtrent wonnen) ende dat anderen (in 't landt woonende) mochten coopen, te brengen aen Compies coorenschuyr, omme aldaer te doen keuren door den fiscael ende landtschout offte ymant anders daertoe te committeren, ende mits betaelende den cooper drie stuyvers voor 't schepel tot verval voor diverse oncosten bij d' Compie, in veele gelegentheden tot gerijff ende accommodatie van 't gemene doende, ende opdat dit doch wel mochte werden achtervolcht, sullen die hierinne naelaetigh bevonden worden, verbeuren telckens 6 Rs van 8n, soowel den cooper als vercooper, te appliceeren naer uso, ende opdat oock geen tarwe en werde uytgevoert. Idem oock gehouden wordt d' ordre voor dato gestelt op 'l hout uyt de bossen te haelen, sullen de wagens, voorbij Compies huys ofte fort comende, stil staen tot de visite daerover sal genomen weesen. - Item oock alles wat ymandt binnen off buyten de revier aen de boots ende schepen offte eenige huysen willen brengen, alles op poene hierboven ende voor dato gestelt.
Ende naedemael d' Compie cortelingh op nieuws door den landtmeeter al der vrije luyden landerijen met scheytpalen heeft doen affscheyden, soo is conform de gelaeten ordre van d' Heer Commissaris van Goens ende de daerop gevoechde confirmatie onse Heeren meesters, vooreerst gestelt een poene van 6 Rs van 8e voor elcke pael te verbeuren bij den geenen op wiens landt voortaen eenige sullen vermist worden, ¼ ten proffijte van den landtmeeter en de rest naer uso.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't Fort de Goede
Hoop, ten dage ende jare als boven; mitsgaders extract hieruyt gepronuncieert ende g'afficheert den 9 hierna volgende.
Geteyckent: Jan Riebeecq.
Roelof de Man.
Jan van Harwarden.
Abraham Gabbema, Secrets.
Den 8 dito,
quamen eenige van de Cochoquas volcq aen 't fort met 48 schapen ende 4 oud ende jonge koebeesten, die altemaelen voor cooper ende tobacq geruylt wierden, ende 't volcq na ouder manier onthaelt ende getracteert; doch trocken tegen gewoonten seer haestigh wech, apparent door den tolcq Doman, hier off daer verborgen leggende, bangh gemaeckt, volgens oock 't gevoelen van Eva, die haer alle swaericheyt sooveel mogelijck sochte uyt 't hoofft te praeten; echter hielden niet langh plaets, maer gingen voors wegh met bescheyt, dat se noch eenige schapen hieromtrent hadden, die se metter haest mede gaen halen wilden, versoeckenda Eva wat toebacq voor haer suster ende swager, den oversten Oedesoa, dat haer gegeven ende door een van sijn knechts aen deselve gesonden is. Voorz. tolcq Doman had (quaet sijnde op Eva, omdat se ons alle gelegentheden verhaelt) gisteren sich laten ontvallen, dat wilde maecken, onse landtreysers onder weegen om den hals gebracht wierden, ten eynde wij niet meer souden onderstaen, soo verde te reysen ende de plaetsen van 't landt te ontdecken etc., waervan wij nu juist te laet gewaerschout sijnde, sulcx op sijn beloop moeten laten staen ende den uytval Godt de Heere bevelen, die wij hoopen d' onse bewaeren sal, maer soo men denselven Doman weder aen 't fort verneemt, soude wel dienen op sijn verseeckeringh gedacht.
Sondagh, den 9 dito,
'smorgens noch al geduyrende harde Z.Z. ooste winden, waermede door tabacqsuygers een drooge koedreck in 't crael aen brandt geraeckt sijnde ende het vier over 't gantsche crael sich verstroyde, eyndelijck in 't rietdacq van de nieuwe coestal quam, soo verde dat de vlam al uyt 't dacq vloogh; doch is, Gode loff, noch metter haest geslist, en de clock door 't schielijck cloppen soo hard overgetrocken, dat, het koord gebroocken, deselve van boven neder quam te vallen, sulcx die niet meer te gebruycken was, 't welck ten aensien van den perikel des voorsz: brants, die oock al uyt de gracht de wal van 't fort op quam climmen (vermits 't gras overal door de hitte seer droogh is:) noch een cleyne schade sij, want aen 't stal alleen wel 2 à 3 duizend gl. stont geleden te worden, behalven 't prijkel van de huyssinge binnen 't fort, door de voncken te vreesen, door dien oocq met riet dack sijn, dat alleen noch maar met pannen (pr de Haes ao 1653 becomen) gedeckt is.
Den 10 dito, quam op den middagh een van 't volcq aen 't fort, die verleden vrijdagh met den fiscus ende landtmeeter sijn uitgesonden, om de clippen ronts om buyten de caep leggende oft te pijlen etc., met tijdinge dat den fiscaal, omtrent 13 à 14 uyren gaens van hier heel dicht bij den uytersten hoeck van de eaep, sieck geworden ende met groote coorstsen bevangen lagh, conform onderstaende briffken geschreven.
Aen den Commandr.
ende luydende als te weeten:
Mijn Heer,
Den brenger deses wordt expres affgevaerdicht, omme d'indispositie van den fiscus te doen verstaen, de welcke sedert den bergh valley hoelangs hoemeer
is toegenomen, doch aleven wel tot bijnae de uytterste hoeck besichtight, ende nae de caert wel bevonden, daer den selven sich soo flauw heeft gevoelt, dat geen een maer wel thienmael binnen de hondert treden heeft moeten rusten, sulx genootsaeckt was door de indispositie voorsz., ende andere toevallen meer, die door de verheyt ende moeyelijckheyt der passagies souden comen te causeren, te keeren naer de voirige rust plaets, alwaer de selve heel machteloos worden en met een stercke coors beladen wierdt, 't welck goet gedacht heeft UE. te verwittigen, om aldaer soodaenige ordre door te becoomen als bij UE. sal goet gevonden worden, sullende oock met beterschap ons mede na 't sandtbaytje begeven, ende 't een oft 't ander te gemoet sien. Weest dan in de handen des alderhooghsten bevoolen met U.E. familie, hoopende dat d'alsiende Godt den fiscus onder de vleugelen sijnder genaede sal stercken.
U.E. aldergedienstichsten,
Was Geteyckent P. Potter.
Den 10 Feb.
Waerop dadelijck volcq met vier slaven ende een hanghmat is heen gesonden om den fiscus daermede te laten 't huys dragen, neffens wat wij ende cost tot verquickingh ende versterkingen.
den 12 dito,
op de rechte reede sijnde het bootgen, Emmenhoorn van Enchuysen, daerop schipper Dirck Dirckxe Jonas met 34 coppen, alle noch fraey gesont sonder eenige dooden noch ergens onder weegen aen geweest als verleeden saterdagh gecomen in de Saldanhabay, daer gisteren morgen van daen vertrocken ende denselven avont voor midnacht met een noordweste coelte in dit hardste van 't zuyd ooste Mousson
hier in de bay was opgeseylt; uyt 't Vlie gelopen sijnde den 22 October ao passato, in compagnie van de scheepen Paerl, P. Royael, Arnhem, fluyten, Loenen, Cortenhoeff en Galjot Zuilen, van welcke in het canael was afgeraekt etc.
Heden is bij den Raadt navolgende resolutie genomen.
Woensdagh den 12 Februari 1659.
Aengezien het bootien Emmenhooren heden morgen hier ter rechter reeden gearriveert na 't getuygenisse van den schipper bijsonder wel beseyld ende gemaniert is, ende wij ons noch bevinden onvoldaen d'ordre van haer Ed. tot Batavia per derselver jongste brieven van 26 December ao, 1657 ende January ao verleeden becomen, namentlijck om met een van de lichtste scheepjes uyt vaderlandt hier aencomende, noch naeder te laeten ondersoeck doen na 't wraek ende ellendich verongeluckte volcq van 't schip den Vergulden Draeck op 't Zuytlandt, mits lettende 't selve op de bequaemste tijt do Zuytlandt soude cunnen off mogen aen doen, bij op gemelte Haer Ed. gedelibereert te weesen in de maenden January, February ende Maert, ende naedemael het tegenwoordigh noch redelijck vroech in de maandt February is, ende ingevolge niet is apparent om de voorsz. custe inde volgende maent Maert tijts genoch te sullen cunnen bereyken, soo is in conformité van haer Ed. schrijven meer gemelt ende tot voldoeninge ende nacominge derselver ordre goet gevonden voorsz. bootjen daertoe ten eersten soo haest doenlijck laeten ververssen ende, partije op reys mede gevende, te employeren ende d'opperhooffden tot narichtinge te versien neffens onse oock met de copie instructien van haer Ed. ons ten dien fine per
verhaelde schrijven toegesonden ende in mandato gegeven, ende wes meer deselve tot opmerckinge etc. naeder sal cunnen offte mogen te pas comen, ende alsoo corpl. Cornelis van Harelem, hier te lande gecomen per het schip Malacca Ao 1655 a 12 gl., naderhant gevordert tot 16 gulden voor huystimmerman, ende alsoo sijn tijt daervoor heel uytgediendt ende sedert de plaets van baes timmerman in stede van die ao passato, vermitslijk expiratie is vertrocken, tot contentement heeft waergenomen, soo wordt denselven bij desen als baes timmerman geconfirmeert ende toegelecht een beloningh van 30 gulden maendelijcx, ingaende van de tijt dat de plaetse als boven heeft waergenomen, omdat oock een goet scheepstimmerman is, ende dierhalven verbonden blijft Compies vaertuygen te repareren ende onderhouden, mitsgaders de resterende 2 jaeren aen sijn ander boven sijn eerste verbandt, daervoor hier aen de Caep noch te continueren.
Aldus gedaen etc.
(Was getijckendt) J. van Riebeecq.
R. de Man.
A. Gabbema, Secrets.
'S middaechs is den fiscael, in 't landt siek geworden, ende 't op eergister hem naegesonden volcq gemist hebbende, noch stuck weegs met een vrijmans wagen t'huys gebracht, weesende heel swack.
15 dito,
is 't vrijmans vaertuygh de Seeleuw vertrocken na 't Dasseneylandt ende Compies Schapejachjen nae 't Robbeneylandt, gelaeden met stroo ende deckgaerdens om 't schapestal te decken, neffens wat saet van seecker groente, in 't wilt op sandige gronden in de drooge tijt wassende, ende bevonden dat het de
schapen seer graech eeten, om 't selve dierhalven over 't ganssche eylandt te saeyen, ende te dienen tot meer voetsel voor de schapen, wanneer der geen gras in de drooge tijt is etc.
Den 17 dito,
sijn van dage d' opperhooffden van 't bootjen Emmenhorn affscheyt gegeven ende g'intregeert de brieven aen Haer Ed. tot Batavia, mitsgaders instructie ende annexe pampieren tot narichtinge, om na d' ordre van deselve haer Ed. 't Zuydlandt empassant aen te doen, ende te sien, ende vernomen nae 't volcq van den verongeluckten Draeck etc.
Den 18 dito
is voorsz. bootjen vertrocken, ende tegen den avont tusschen de 4 ende 5 uyren comen te overlijden den vaendrigh Jan van Harwarden, niet boven 6 a 7 dagen siek gelegen hebbende, waeraen de Compie hier ter plaetse een seer neerstigh ende arbeydsaem dienaer verliest, welcke daeromme sedert 6 jaren (niet boven verdiensten) van corporael tot vendrigh g'admitteert was, naelaetende een weduwe met 5 kinderen. Omtrent 2 uyren laeter is den vrije cleermaecker Hendrik van Zurwerdens vrou van een jonge zoon verlost.
Den 19 dito,
alsoo d'Ed. Compie bij 't overlijden van voorsz. vendrigh is comen te verliesen haren boumeester ende opsichthebber over alle wercken ende ambachten etc., is den Commandeur heden uytgeweest, soo op Compies coornlanden, boomgaerd ende vorders omme overal de noodige ordere te stellen, ende te doen onderhouden, ten eynde 't werck ergens in vervallinge en come te geraecken, voornamentlijck omtrent de ploegh ende dorssvloer, daer al eenige verslappinge bevonden wierd, ende dienvolgende een tijdige toesicht noodich was, als menende de luyden, nu sij haeren baes queyt waeren, den bouwen in 't wilt te sijn etc.
Den 20 dito
is den vendrigh met de vereysschende solemniteyten ter aerde gebracht.
N. maen den 21 dito quaemen 's middachs 7 schepen voor de wal, waervan vermits de stijve winden 6 stucx niet verder als in de mont van de bay desen avont costen ten ancker comen.
Den 22 dito,
's morgens noch al even harde Z.Z. oostewinden, als wanneer vernomen wierd, datter 3 schepen van de 6 verdreven waeren, comende den Vice-Admirael met een N. westelijck luchjen tegen den middagh weeder de hoeck om, als wanneer hem een sloep met wat ververssinge tegemoet gesonden wierdt, doch weynich; daerna de Z.Z. ooste winden weder opsteeckende moest voor de mont van de bay bij de 3 andere ten ancker gaen, blijvende de 2 resterende noch uyt het gesicht.
Sondagh den 23 dito,
's morgens fray bequaem weer ende 't luchjen meest variabel, quaemen daermede fraey ter rheede de retourschepen 't Wapen van Amsterdam, Oliphant ende Vlissingh, blijvende de Provintie buyten der reede in de mont van de bay noch leggen, besigh om aldaer een ander stengh op te setten, in plaetse van die denselven hier voor de bay affgeseylt heeft, comende oock den Admirael onder sijn vieren noch sijnde ende eergister door de harde Z.Z. ooste winden verdreven weesende, noch niet te voorschijn. Off het voorts naer St Helena sullen hebben laeten affioopen offte noch bijhouden, om met d' eerste gelegentheyt weeder de bay te beseylen, staet in cort te vernemen ende voor ons te hoopen, om niet gefrustreert te blijven van den rijs in deselve schepen voor dese residentie sijnde etc.
Den 25 dito,
tegens den avont begond wat stijff te waeyen van den Z.Z. oosten, dat
Saterdagh den 1 Meert.
Alsoo den Commandeur van de retourvloote d'Ed. Isaaq Coedeyck per de scheepen Amersfoort, Walvis, Fenix ende Zierckzee den 21 der verleden maent February beneffens d'ander hier voor de bay geweest door d' opgestreecken felle Z.Z. ooste winden verdreven, tot heden niet te voorschijn comen ende volgens dien niet anders te sustineren sij, off dat het voorts nae St Helena sullen hebben laeten deurstaen, waerdoor wij comen te missen de 22 lasten rijs ende eenige packen cleeden, daerinnnen voor deese Caepse residentie gelaeden, tot geen cleyne belemmeringe van deselve ende onse verlegentheyt etc, Soo is omme do retourschepen van de gemelte belemmeringe te ontlasten, bij den Raedt goetgevonden, 't eerst aencomende ende alle uyt verwacht wordend' galjot Zuylen offte ter Veere van Amsterdam off Zeelandt, nae voorsz. eylandt St Helena aff te senden, om de gemelte goederen hier terugh te haelen, ende omme oock deselve retourschepen na de comste van do galjot niet op te houden, nochte daeromme in 't bevorderen haer t'huysreyse immers 't alderminste te traineren, is oock geresolveert met dese noch hier sijnde 4 retourschepen 't Wapen van Amsterdam, Oliphandt, Provintie ende Vlissingen (indien voor 't vertreck van deselve geen van beyde gemelte galjots comen aen te langen) te laeten medegaen den adsistent Gijsbert van Campen met 5 a 6 man, omme do goederen ten eersten te ontfangen ende aldaer onder
een loots te bewaren tot de compste van een der voorsz. galjots.
Ende alsoo op den 18 der voorsz. maendt Februari is comen te overlijden den vendrich Jan van Harwarden, die beneffens d' opsicht over alle wercken, oock boven sijn militairen dienst waernam des Compies corenbou, welck eerste, namelijck de toesicht over alles, sedert sijn affsterven den fiscael Abraham Gabbema is bevolen geworden ende onder opsicht van denselve; 't ander, namentlijck den corenbou, den provisionelen corporael Pieter Cruythoff, die tot waerneminge van 't selve ende sijn militairen dienst bequaem bevonden wordt, soo is verstaen, hem Cruythoff daertoe voortaen te gebruycken, ende met navolgende acte van verbeteringe te versien, alsoock de om verlossinge van den anderen corporael vermits tijts expiratie den persoon Eljas Giers tot tweede corporael conform d' actes, hieronder g'insereert staen, deselve te passeren.
Pieter Cruythoff van Lin, in 't landt gecomen per 't schip Amersfoort ao 1658 voor adelborst a 10 gl. 's maents, welcke eenigen tijt de corporaelsplaetse provisioneel heeft waergenomen ende sedert het affsterven van den vendrigh als boumeester oock met eenen des Compies corenbou, die soowel met militairen als andere moet gedaen worden, ende volgens dien om 't meeste ontsachshalven den eersten corporael alhier sulcx best is passende, soo wordt denselven, vermits sijne daertoe vereysschende bequaemheden, ende oock omme te meer authoriteyt te mogen hebben, bij desen gevordert tot de qualité van corporael van d' adelborsten met 16 gl. maendelijcx, heden ingaende ende verbonden blijvende, daervoor sijn 5 jaeren aen de Compie alhier uyt te dienen.
Elias Giers van Stockholm hier te lande gecomen
per 't fluitschip 't Lam den 21 December ao 1653, voor adelborst a 10 gl. 's maents, welcke sedert eenige tijt de corporaelplaetse provisionelijck becleedt, ende sijn tijt tot genoeghen langh over uytgedient heeft, wordt ten dien insichte als desselfs vereyschte bequaemheyt bij desen in voorsz. corporaels qualité geconfirmeert ende voor noch 3 jaren aengenomen onder een belongingh van 14 gl. maendelijcx, heden ingaende.
Aldus gedaen in 't fort de Goede Hoope ten dage ende jaere als boven.
(Geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema, Secrets.
Saturdagh 's avonts den eersten Maert 1659.
Ende gezien sedert het affsterven van den vendrigh Jan van Harwarden het commando over d' aenwesende militie alhier als hooft tot voorsz. van Herwardens hooger advancement, te vooren altijt ten minsten bij een sargeant becleet, na sijn doot bij Pieter Everaerd van Cruyssaert, corporael commandant van 't fluytschip de Harp, provisionelijcq is waergenomen, welcke d' Ed. Compie voor dato langen tijt in India onder de militie gediend, ende voor sooveel ons tot noch is blijckende, sich tot voorsz. bedieninge bequaem toont, soo wordt denselven met 't meeste ontsachshalven ende conform den generalen articulbrieff bij desen in de voorsz. plaetse als sargeant geconfirmeert ende toegeleydt een belooninge van 20 gl. maendelijcq neffens 't ordinair rantsoen van 4 Rds costgeld, heden ingaende, ende verbonden blijvende sijn vijffjarich verbandt, daervoor hier aen de Caep uyt te dienen. Aldus gedaen etc.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema, Secrets.
Ady primo Maert
quam 's middachs 't Schapejachjen van 't Robbeneylandt wederom met tijdinge, dat se niet beter hadden cunnen sien, oft de resterende 4 scheepen hadden 't voor de wint off nae St Helena laten deurstaen enz.
Den 5 dito,
de retourscheepen besich weesende hunne ververssinge voor de reysse aen boort te haelen om oock desen dach affscheyt ende over te nemen de brieven ende pampieren, gedirigeert aen d'Ed. Heeren meesters in het vaderlandt, begond voormiddaechs uytten Z.Z. oosten vrij hard te waeyen, tot belet van 't selve boots ende vermits de schuyten daerdoor niet costen aff- noch aenvaeren.
Den 7 dito,
's morgens fray weer ende het luchjen variabel tot 's middachs, hebben de gemelte retourscheepen haer affscheyt ende alles aen boort becomen, mitsgaders oock de brieven ende pampieren, gedirigeert aen opgemelte Haer Ed. in 't patria.
Comende tusschen wijlen oock ter rheede 't scheepjen, dat gisteravont voor de bay gesien was, sijnde een Engels jachje en genaempt het Surats Fergat, met 35 man, groot 100 lasten, ende captn Hendrick Terel ende coopman Claterbacq, den 2/12 Augusty van London vertrocken ende in Gunea geweest, daer
eenige tanden ende goudt gehandelt hadt, ende tenderende weder naer Suratte en Coromandel.
Ondertusschen comen de vrije landtreysers weeder aen 't fort, rapporterende, dat se het landt overal soo dor, droogh ende weynich van gras ende water bevonden hadden, dat se daeromme expres gedrongen waeren wederom te keeren, als hebbende daerdoor niet alleen geleden grooten dorst, maer oock gebreck van voetsel voor de draeghossen, welcke haer één van honger ende dorst afgestorven was, mitsgaders den anderen seer maeger ende sijluyden nietmin, somtijts haest van dorst versmacht geweest, hebbende wel bij de Charicquiriquas geweest, maer deden deselve alle mogelicke weêr, om haer van de Namaquas te diverteren, sulcx al op haer eygen selffs hadden moeten reyssen, doch niet verder cunnen comen als tegen seecker groote rivier, die ebd' en vloeyde, ende volgens dien meenden in zee uytliep, over welcke haer door de Soriquas (offte struyckroovers, heel wilde natie sonder huysen off vee, doch wel gewapent met hasegay, pijl ende boogh) bericht was, dat se omtrent noch 7 a 8 dagen te reysen hadden om bij de Namaquas te comen, maer merckende dat over deselve 't landt overal mede even dor, vol steenbergen ende weynich water te becomen was, hadden dorsthalven moeten resolveren weederom te keeren, menende wel 90 mijlen gereyst te hebben op diverse corssen meest aen de noortsijde van Africa, 't welck uyt haer gehouden notitie niet boven 30 mijlen bevonden wordt te sijn, sulcx haer reys weynich beschooten sijn.
uyt 't Vlie geseylt ende onderwegen nergens aengeweest, verlooren hebbende 8 persoonen, sijnde de rest noch redelijck wel gedisponeert, om dewelcke soodanige te houden ende vorder te verfrisschen, datelijck een beest ende schaep met abbondant allerhanden thuynvruchten voor deselve nae boort geschickt sijn.
den 11 dito,
is desen morgen overleden een bossr genaempt Jan Corns van Warmelo, van de ffuyt de Harp siek aen landt gebleven.
Comende voormiddachs al bij tijts wederom den fiscus, hebbende 't schip niet weeder cunnen sien maer aen 't Robbeneylandt vernomen dat het was geweest een van de vertrocken retourscheepen, 't welck ende oock d' andre maelcander hadden toegeschoten om dieshalven ende stilte niet van de anderen te geraecken etc., welcke gisteravondt altemael voorts te zee ende uyt gesicht geraeckt waeren.
Aen Rijck Overhagen,
luydende als te weeten:
Den fiscael heeft onder anderen gerapporteert, dat het crael voor de schaepen van de clipsteen tegen Vrijdach aenstaende sal affgemaeckt wesen, als wanneer Ul. 't volcq sult stellen aen 't draegen van schul-
pen tot bij de Santbay, om van daer telckens met de boot gehaelt te worden tot een kalckoven, laetende den metselaer Johannes Diel weder hier comen ende oock Jan Bonnickhoven, sullende Ul. beneffens Pieter Sompus dan noch behouden Neuteboom, Schaik, Balhoorn, Hans Moyen, Lourens Alberts, Michiel Bartolemeus, Jan de Vries, sijnde 7 duytse, Ul. en den jongen is 9, daervoor een maent provisie wordt gesonden ende een maendt slaverantsoen voor den swarte bandit Pasquael, ende 2 Guneese slaeff- ende slavinnen, neffens Herry, sijnde saemen 4 swarte, welcke Ul. behalven Herry neerstigh aen 't schelpen dragen houden moet, tot naeder ordre, ende siet wel toe, dat se 't Schapejachjen, als daer comt, niet en overweldigen.
Dito Schapejachjen is weder geladen met stroo om te decken; laet dat telckens door Jan de Vries ende Balhoorn maer affdecken, anders soude het stroo verderven, ende stelt deselve dan weder aen 't schelpen draegen, waertoe 10 goenysacken mede gaen; d'adviso ende gegroet van
Ul. goede vrunden
(Was get.) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
12 Maert 1659.
Heden is 't Engels jacht de Surats fergat vertrocken na Suratte.
't Robbeneylandt voor wint opzeylende, omtrent 11 uyren wel ter reede, sijnde Arnhem, den 22 October verleden met de Princes Royael etc. in compie uyt Vlie gesijlt met 347 gegageerde coppen, daeronder den schipper Jan Tymons ende ondercoopman Johannes Nieuwenhoff, nergens aengeweest, ende onderwegen gestorven ende verongeluckt sijnde 11 persoonen, doch lagen noch een goet deel aen 't scheurbuycq, waertoe ten eerste g'ordonneert is alle dagen een koebeest ende abondantie van moescruyden nae boort te schicken, item alle twee dagen een schaep voor de cajuyt etc.
'S middaghs quam een Engels jacht in de mont van de bay ten ancker, cunnende vermits de wint wat stijff van den Z.Z. oosten opstack, niet op de reede comen.
Den 17 dito
moy weer ende 't luchjen variabel, quam van voorsz. Engels schip een schrijver ende de meester aen landt, rapporterende dat het was den Dolphin, groot 140 a 150 lasten, 7 January passato van Bantam gescheyden, volladen met Jambise peper, tenderende nae Londen, seer desolaet van siecken ende haeren captn Thomas Morgan overleeden, wiens broeder, in plaetse regerende, oock heel sieck te coy lagh met meest al sijn volcq, sulcx niet machtigh waren haer ancker te lichten om op de rheede te comen, versoeckende derhalven wat adsistentie, die hem met een boot van de Princes ende 25 man gedaen is, om hem op de rheede te helpen etc.
Beginnende het tegen den avont weder stijff van den Z.Z. oosten te wayen, doch middagh weder stil te worden.
Den 19 dito,
goet weer en de wint N.west, sijn d' opperhooffden van 't schip de Princes Royael haer affscheyt gegeven, ende geintregeert de brieven ende pampieren, gedirigeert aen Haer Ed. tot Batavia; doch costen vermits voorsz. wint (contrarie wesende) heden niet onder zeyl raecken.
Den 20 dito
's morgens stil weer, wierd een schip onder de wal gesien, ende 's middachs 't luchjen Z.Z. ooste comende, is daermede 't schip Princes Royael onder zeyl gegaen ende nae Batavia vertrocken, werwaerts hem d'Almogende sal, zoo wil, geleyden.
Comende voormelte schip weynich daernae ter rheede, sijnde een fluytien, doch vermits de wint vrij hard aencoelde, quam niemant desen avondt aen landt, sulx wij noch oncundigh bleven, wie off hoe 't genaemt was.
Cort daeraen comt noch een ander fluytien binnen-seylen, dat vermits voorhaalde stercke Z.Z. oostewinden buyten de rheede moeste ten ancker comen.
Waerop sigh terstont weder een derde schip uytter zee opdeede ende oock wel voor de bay quam, maer vermits voorsz. stijve winden voor de wint na 't Robbeneylandt afflensten.
Den 21 dito
's morgens stil weer, quamen d' opperhooffden van d' eerste fluyt aen landt, wesende den Ulisses, daerop schipper Corns Reyerts Steenhuysen ende boekhouder Steven Hattingen, 3 xber verleden voor de camer Amsterdam alleen uyt Tessel geseylt met 95 coppen, daervan 1 over boort geraeckt, ende St Jago aen geweest om te sien off se esels costen becomen, maer die van 't landt in de wapenen vernomen ende den Gouverneur, den schipper ende bouckhouder van boort willende hebben, waeren se na 8 uyren leggens weder vertrocken, ende voorts tot hier met gesont volcq recht deur aengecomen.
Comende weynich daerna met een westelijck luchjen oock het ander ter rheede, dat de fluyt Loenen was, 22 October te vooreg uytgeseylt met 71 coppen, daervan een overleden, ende op welck den schipper Jan Jansz Schrael ende bouckhouder Augustyn Uytenbogaerdt, nergent aengeweest ende meest van de reys door contrariewindt gesuckelt, ende al wat scheurbuycq vermits de lange reyse onder 't volcq wesende, tot alle welcke de vereyschende ververssinge van koebeesten, schapen ende thuynvruchten ten eersten is nae boordt geschickt.
Ende nae welcke nae 's middaechs omtrent 5 uyren het derde schip oock ter rheede quam, wesende den Hector van de camer Delft; doch quaemen d' opperhooffden niet aen landt voor den
22 dito,
waeruyt verstonden, dat deselve den 6 December verleden uyt Goeré waeren geseylt met 173 coppen, van welcke een overleden ende de rest noch heel wel gestelt waeren, hebbende oock nergens aengeweest.
Heden arriveerden oock den Ed. Heer van Almonde met 't schip de Paerl ende fluyten Cortenhoeff ende Zuylen, die noch een groot schip in zee gesien en Meliskercken versproocken hadden, gecomen sijnde uyt de Saldanhabay ende tenderende voorts nae Batavia, omdat daer redelijcke ververssinge ende water becomen hadden etc.
Sijnde de Paerl voorsz. uyt 't Vlie geseylt den 22 October met 382 gegagieerde coppen, daervan gestorven 13 ende nergens aengeweest, als met de boot aen groote Canaryen om wat ververssinge, aldaer ten deelen becomen, varende op dito schip voor schipper Douwen Aukes, ondercoopman Constantijn Ranst, ende Secrets Philips Dublet.
Op Cortenhoeff voer schipper Buyt Pietersz. ende
boucqhouder Salomon Sanderaer, uytgeseylt dato voorsz. in compie van de Paerl etc. met 67 coppen, daervan 1 overleden, hebbende altijt bij de Paerl gebleven; item ook Zuylen, uytgeseylt in compie ende op dato voorsz. met 26 coppen ende 24 van de Paerl overgecregen, sonder een man op reys verlooren te hebben.
Comende den Ed. Heere van Almonde desen avont (door den Commandeur te gemoet gevaeren sijnde) noch selffs in persoon aen landt.
Heden is overleden eenen sergeant van 't schip de Provintie hier sieck gebleven, genaemt Johannes Hulman van Amsterdam.
Den 25 dito
is op des Commandeurs versoeck etc. bij mijn Heere van Almonde ende breeden Raedt toegestaen, aen 't bootien Zuylen nae St Helena te senden ende den voorbij geseylden rijs etc. voor de Caep hier te haelen, achtervolgens resolutie, bij de opgemelte sijn Ed. ende Raedt daerover heden specialijck genomen, bij dewelcke gister oock goedtgevonden is den Captn Thomas Morgan op 't Engels jacht den Dolphin, vermits sijn hoogen noot etc. te accommoderen met 1 ancker van 1390 ℔, touw van twaelf duym ende 6 rollen seyldoeck, mits betalende nae 't accoord met schippers te maecken ende daertoe gecommitteert.
Deze morgen is van sieckte overleden een trompetter genaemt Jan de Beer, van 't schip Prins Willem, hier verleeden geweest.
Sijnde oock op dato daerop gemelte sijn Ed. gedepescheert 't schip Aernhem, om met den eersten goeden windt nae Batavia te vertrecken.
Commandeur in 't landt gegaen besoecken ende besichtigen al der vrije luyden landerijen, bosschagies etc., 't welcke effectueerden, doch 's avonts seer nat t'huys quaemen, alsoo den regen 's middagchs weder begonnen tot 's avonts aengehouden had.
Den 28 dito,
quam op dato wel binnen op de rheede te arriveren 't jaght Hogelande van de camer Zeelandt, 6 December verleeden uytgeseylt met 154 coppen, daeronder Pieter Pouwels Andriese Steenhouwer ende bouckhouder Johannes Polder, van welcke voorsz. coppen gestorven sijn 23, hebbende te Siereleona aengeweest, omdat in den eersten al 16 man heel vroegh verlooren ende over de 50 siecken te coy had, sijnde de resterende 7 naderhandt overleeden, ende den 23 January van daer gescheyden, voorts nergens meer aengeweest als nu hier met redelijcke gesont volcq, waertoe de vereyschte ververssingen verordineert is, alle dagen aen boort te schicken; had gister een cordt schip gesien westwaerts van de wal aff oversteeckende, waeruyt gepresumeert wordt dat het een Engels schip sal sijn geweest, die wel van de Caep blijven mogen, alsoo men doch maer quellinge van haer heeft.
Op dato sijn oock de fluytschepen Ulisses ende Loenen affscheydt gegeven, om met den eersten goeden wint nae Batavia te vertrecken.
weesende clachten van den schipper des fluytschips Ulisses, dat deselve onder andere neffens meer saecken, gisteravondt met sijn stuyrman hadde moeyten gehad, soo verre beyde dat ten laesten hantgemeen waren geworden, is geresolveert, dien stuyrman tegen den stuyrman van de fluyt Loenen te verplaetsen, om rust, vreede ende te beter ordre op de voorz. Ulisses te doen houden, cunnende de voorsz. gedepescheerde schepen, vermits de continuerende westelijcke windt, heden mede noch niet vertrecken.
't nodigh had, g'accommodeert om haer ploegen te beter te cunnen doen gaen etc.
Vertreckende des avondts oock met 't Schapejachjen nae 't Robbeneylandt, om te sien hoe 't in dese dorste tijt van 't jaer staet, ende offer oock gelegentheyt soude sijn om verckens te planten gelijcq op 't Dasseneylandt, bevinden 't selve wel overal sonder gras ende heel dor, doch de boomtjens noch al groen, daer de schapen overvloedich de cost van crijgen, ende genoech wast wel voor 2000 schaepen; maer tot verckens gansch niet; doch waeren de conijnen op 't eylandt aen alle canten alsoo vol, dat het qualijck weder soude cunnen van dat gedierte uytgeroeyt werden, sulcx het binnen 2 a 3 jaer seer overvloedich daervan sal wesen, vermits deselve seer treffelijck voort- ende aenteelen.
Den 10 dito,
's middaechs is den Commandeur met voorsz. Schapejachjen wederom kerende ende comende omtrendt halff wegen de Caep, sach een schip in zee, daervan omtrent midnachs in 't fordt arriveerde, vernam dat d' opperhooffden al aen landt waren, ende van deselve verstont te wesen 't schip Naerden, den 15 January passato van Batavia vertrocken in compie van 't schip Erasmus, 't welck den 29 Meert verleeden omtrent Terre de Natal door storm van haer affg'dwaeld was, niet sonder vreese van eenigh disaster, dat d'Almogende wil verhoedt hebben; hebbende op dit schip Naerden 't commando over beyde voorsz. scheepen den oppercoopman Isaacq van 't Wist, daerop oock voor schipper Cornelis Rob ende ondercoopman Evert van Cralingen.
't Wist ende desselffs schipper Corns Rob ende ander geselschap der vrije luyden corenbouwerijen etc. eens gaen besien, comende 's avonts doncker weder t'huys.
Donderdagh den 17 April 1659.
Den Engelsen captn Thomas Morgan van Engelsch schip den Dolphin, dagelijx iterative hebbende g'insisteert boven d' accommodatie, hem bij mijn Heere van Almonde reets van ancker, touw, seylen etc. gedaen, om eenigh volck, omme daermede sijn schip van hier tot Livorn (werwaerts sijn schip tenderende is) deur zee te mogen brengen, vermits deselve al van 50 tot op 29 coppen door sieckte waren verstorven, ende weynigh van haer alleen noch degelijck gesont, maer met eenige Indische lantsieckte onder de leden geplaeght, daer dagelijcx d' een voor ende d' ander na noch al aen quamen te versmelten ende alsoo heel onmachtigh te worden om met 't schip te cunnen vertrecken enz.; sulcx dan ingesien dat sij blijven leggen off vergaen, alhier d' Compie niet anders als moeyten ende quellingen sonder voordeel can bijbrengen, boven de vremde pretentien, welcke die natie daeruyt oock mochten smeden etc. ende dat wij uyt 't fort noch voorsz. schip Naerden, als tot Compies groote ondienst eenige Compies dienaers cunnen offsteeken, vermits deselve in India doorgaens overal gebreck sijn, - Soo is echter gepractiseert op middel tot voorsz. Engelsmans hulpe, sonder nochtans Compies hinder offte schade, maer tot ontlastinge van deselve, eyntlijk gedaght niet vreempt te wesen, ende oock
geresolveert denselven aen te presenteren, de 15 a 16 Portugesen, die tot Compies groote costen ende belemmeringh als oock niet min prijckel van verraedt off ander onheylen op voorsz. Naerden mede na 't Patria overvaren ende bescheyden sijn, omme alsoo onse Heeren Meesters in 't Patria met eenen te ontheffen van de moeyten ende costen te lijden, om haer na hun landt te senden, alsoock tot streckinge van Naerdens sobre provisien, daer de gemelte opperhooffden oock sijn over clagende, ende hier sonder aencompst van een schip off schepen uyt 't Patria, niet genoeghsaem in geholpen sullen cunnen werden, welcke presentatie gedaen ende bij voorsz. Engelse capitain met blijtschap ende niet min bethoninge van danckbaerheyt aengenomen wesende, - Is dan voorts goedtgevonden ende vastgestelt van deselve soo wel 14 te laeten op voorsz. engels schip te meer gemelte fine te laeten overgaen, ende den Portugesen capn ende vendrigh daer boven sijnde, aen hun keur, beleeftheytshalven gegeven te laten met voorsz. Naerden mede naer Amsterdam overvaeren.
Aldus gedaen ende geresolveerd in 't Fort de Goede Hoope ten dage ende jaere als boven.
(Was geteyckent) Jan Riebeecq.
Isaacq van 't Wist.
Cornelis Rob.
Willem Volcckers.
Evert van Cralen.
Roeloff de Man, ende
Abraham Gabbema, Secrets.
van de vrije luyden opgecocht ende aldaer hebbende om aen te teelen, gelijcq redelijcq wel overal beter als hier is succederende, in plaetse van nae de gestelde conditien deselve voor de Ed. Compie voor te focken (die sonder aensien van dien nodigen aenfocq) eenige al hebben vercoght aen schepen, welcke de Saldanhabay ende voorsz. eylandt, sonder dese Caep te besoecken, hebben aengeweest, ende ('t welcke 't aldererghste sij) met desen jegenwoordigen hier leggende Engelsman versproocken, om hem oocq partije verckens ende schapen (op dat eylandt hebbende) te vercopen ende dat denselven ten dien eynde dito eylandt, van hier scheydende, empassant soude aendoen, - Soo is, omme emmers in soo hoog nodigen aenfocq sulcke schadelijcke opstaculen te prevenieren, goetgevonden, van Comps wegen op dat eylandt 1 a 2 trouwe soldaten te leggen, omme op alles toe te sien ende ons successive 't een ende 't ander over te brieven, beneffens om oocq op de verckens te helpen passen, ende alsoo d'Ed. Compie voor de helft met de voorsz. vrije luyden in den aenteelt te staen, omme daeruyt de gagie der voorsz. 2 soldaten noch te vinden, mitsgaders ten dien fine haer de helft van 't jegenwoordich daer sijnde getal goedt te doen ofte betaelen, ter welcker eynde dan oocq verstaen is, den fiscus eerstdaehs onverwachts aff te senden, om inspectie te nemen ende met eenen op alles de nodige ordere te stellen, mitsgaders noch eenige meer putten te graven, dewijl de eene daerin sijnde put niet waters genoegh in de drooge tijt can geven voor al de verckens, daer do eylandt soo van porceleyn ende ander groente cost genoegh voor heeft.
Staende de beraetslaeginge bij d'E. Isaacq van Troist ende opperhooffden des retourschip Naerden ons voorgedraegen sijnde haere sobere gestalte van rijs ende
meer andere provisien, oocq verthoont schriftelijcke ordre van haer Ed. tot Batavia, geteyckent bij d'E. Heer Directeur-Generael Carel Hartzingh, dat haer deselve uyt de vaderlantsche schepen, hier ontmoetende, souden vermogen te versien, welcke staende haer leggen geen sijnde aengecomen.
Is goetgevonden deselve uyt Compies magasijnen alhier te accommodeeren met
| ½ legger Spanse wijn. |
| 2 halff amen oly. |
| 2 do azijn. |
| 2 do brandewijn. |
| 3 vaten gort. |
| 3 vaten sout. |
| 200 ℔ broot. |
| 1 schepel turcse boonen. |
| 1 vat pecq. |
| 1 vat teer. |
| 400 ℔ cruyt in wisselingh tegen dat t' scheep bedorven is. |
Daertegen voor 't fort weder ander te lichten, bij gelegenheyt van 't eerst aencomend schip, daer dit gemelte retourjacht niet na wagten can.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hoope, ten dage en jaere als boven.
(Was geteyckent) Jan van Riebeecq.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema, Secrets.
Den 26 dito,
's morgens noch al donckere lucht met mist ende wint alsvoren.
den 28 dito,
's morgens noch al stijve N.W. wint met regen, sijnde, door quade toesight van den stuyrman, Naerdens boot verleden nacht tegen 't hooft, daer sij aenlagh, t' eenemael in stucq gestooten, ende haer cleyne schuyt in de Zoute revier verdreven, des haer weder in de plaetse is gegeven een van de 2 biscayse sloepen die noch bij 't fort sijn, alsoo de boot heel aen spaenders gestooten ende gansch onbruyckbaer geworden was.
Donderdagh den eersten May Ao 1659.
Bij de vrije luyden nae de maniere van 't vorige jaer op nominatie gebracht sijnde 4 persoonen uyt haer, naementlijcq:
| Jan Reyniersz. van Amsterdam, |
| Jacob Cornelisz. van Rosendael, |
| Wouter Cornelisz. Mostaert, en |
| Jan Rietvelt. |
Omme daervan weder te kiesen 2 tot borgerraden ende in onsen Raedt cessie te laeten hebben, omme over delicten (onder haer voorvallende) te helpen besoigneren ende besluyten, - Soo is verstaen, om
altijt yemandt van ervaringe te hebben ende niet telckens altemael nieuwelingen, den persoon Hendricq Hendricxs Boom van Amsterdam, getrouwt ende wel vast sittende, mitsgaeders 't verlopen jaer als 2e borgerraedt geweest, jegenwoordigh als eerste borgerraedt, te continueren tegen den affgaenden eersten borgerraedt Steven Jansz., ende tot 2e bij Hendricq Boom te eligeren ende admitteren Jan Reyniersz. van Amsterdam, mede vrij lantbouwer ende getrouwt hier aen de Caep vast woonende, 't welcke haerluyden dan sal worden gecommuniceert, omme hun van te mogen dienen na behooren.
Ende alsoo tot te meer verseeckeringe, rust, vreede ende weringe van alle tumult, oproer ende hostilitijt van dese Caepse Hottentoos ende struyckroovers van al over 2 jaeren g'ordonneert is, dat de vrije lantbouwers ende borgers haer altijt van schietgeweer wel gewapent sullen houden, ende volgens dien elcq op geweer gestelt sijn; - Soo is verstaen, opdat onder hun mede goede ordre ende regel g'observeert worde, deselve onder vereyschende officieren tot een compie schutters te formeren, te weten (gelijcq als Compies guarnisoen alhier gehouden wort) met een sargeant, 2 corporaels ende een tambour, die naer (uytgesondert den tamboer) alle jaeren na de verkiesinge van de borgerraden oocq sal veranderen, ende ten dien eynde oocq deselve borgerraden, verstercqt met haren sargeant ende een corporael, jaerlijcx laten nomineren een dubbel getal goede persoonen, omme daeruyt, gelijck boven, wegen de borgerraden bij den Commandeur ende Raedt van 't fort, soodanige crijgsofficieren weder te kiesen, ende voor 't aenstaende jaer te autoriseren, als deselve ten dienste ende beste van 't gemeen bevinden sullen te behooren; dewelcke dan oocq de schutters gehouden sullen wesen te gehoorsamen,
sijnde tot dito schuttersofficieren dan voor dit eerste jaer gecosen:
Den afgaenden borgerraedt Steven Jansz. tot sargeant ende hoofft van de schutters.
Den landtbouwer Herman Remagienne ende den vrijmeulenaer Woutersz. Cornelisz. Mostert tot corporaels.
Welcke voorsz. officieren ende schutters (onder derselver officiers subjectie) haer vorder sullen hebben te reguleren in alles na de orders dienaengaende voor de vrije schutters ende borgers tot Batavia gestelt, verstaende voor soo veel met dese residentie ende colonies sal cunnen ende mogen overeencomen, ende waervan de articulen enz., tot 't een ende 't ander nodigh vereyschsende, sullen worden ontworpen, omme hun na te cunnen reguleren.
Cristian Jansz. van Hoesum, hier te lande gecomen 9 July Ao 1644 per het schip Goutblom, voor soldaet a 9 gl., naederhandt verbetert tot 12 gl., jegenwoordigh vrij wiltschut, welcke, goede kennisse hebbende om met paerden om te gaen, wort, vermits ons daertoe een bequaem persoon ontbreekt, op sijn versoecq verder in Compies dienst aengenomen voor noch vijf jaren als opsiender van Compies paardestal a 12 gl. ter maendt, verbandt ende gagie heden ingaende, edoch onder die conditie, dat, ingevalle sijn vrouw hier compt, denselven weder in vrijdom sal treden.
Ende alsoo den corporael van adelborsten Pieter Cruythoff, gebruyckt wordende als bouwmeester op Compies corenbouw, versocht om costgelt te mogen hebben, vermits dagelijck heen ende weder na 't landt moetende gaen, selden op sijn tijt hier noch daer aen de bacq can wesen; - Soo is hem, om denselven in dien nodigen dienst te meer te encouragieren, sulcx
toegestaen, namentlijcq 9 realen 's maents sonder subsidie ofte meer.
Aldus gedaen ende geresolveert in 't fort de Goede Hoope, ten daege ende jaere als boven.
(Was geteyckent) Jan van Riebeeck.
Roeloff de Man.
Abraham Gabbema, Secrets.
Den 2 ende 3 dito,
stil fraey weer ende tegen den avondt 't luchjen comende van den Z.Z. oosten, is daermede 't retourjacht Naerden eerst cunnen t' seyl raecken; d'Almogende wil hem salvo tot de havenen des vaderlants geleyden.
Soo gingh oocq heden 't hier langh gelegen Engels schip den Dolphyn t' zeyl, tenderende na Ligorn1).
Sondagh den 4 dito.
Namiddagh cregen tijdingh, dat de Hottentoos van Caepmans leger 7 van Compies trecqbeesten (achter den Taeffelbergh wat in 't geboomte gaende wijen) d' onse ontjaeght hadden, doch ons volcq weder van haer genomen, een draeghos vol bagagie ende een Hottento den arm aen stucq geschoten.
Wierdt derhalven terstont ordre gegeven aen den corporael van d' adelborsten ofte Compies bouwmeester Pieter Cruythoff, om met thien soldaeten de voorsz. beesten ende Hottentoos te vervolgen tot in haer leger, ende deselve te sien (mogelijck sijnde) sonder hostiliteyt weder te eysschen, oft bij weygeringh haer te seggen, dat de gemaeckte vreede (bij haer genoeghsaem gebroocken) te niet soude wesen etc.
troupen ende leggende even beneden den Cloofpas) waren gecomen, vindende deselve seer verbaest ende datelijcq gereet onse beesten te restitueren. Item oocq een van des Commandeurs particuliere trecqossen, die se eenigen tijt verleeden mede soo weghgehaelt hadden. Maer de 2 andere trecqbeesten van d'Ed. Compie een dagh naer des Heer Almondes vertrecq, beneffens noch verscheyden van de vrije luyden langh te vooren gestoolen, seyden frivolijck dat de leeuw ze verslonden had. D' onse, willende een schaep voor tabacq van haer hebben om te eeten, waren daerinne gansch weygerigh, des sij der aennaemen ende betaelden, sonder dat de Caepmans yets pooghden daertegen te doen, ende maenden d' onse, dat se met 40 man ten hoogstens bij de voorsz. legers van Caepmans, van welcq grootste den dicken capiteyn Gogosoa overste is, ende van 't ander eenen Ankeysasa (stercq samen stijff 100 a 120 weerbare mannen) wel opgeslagen ende al 't bestiael aen 't fort gebracht souden cunnen hebben, doch daertoe geen ordre gegeven sijnde, hadden haer voorts met vreden gelaten; maer deweyl dese Caepmans tegen de gemaeckte conditien vast ophopinge maecken van schult, ware niet vreempt sijluyden eens (gelijcq Herry) terdegen afbetaelt werden, ende waertoe de Saldanhars niet weynigh aenporren ende vrije luyden alsoo veel, menende haer suffichant genoegh te kennen tot bewaringe van hun persoonen ende goet, ende willende liever 't prijckel van de schade, die se haer souden mogen aendoen, verwachten, als alle dagen van deselve in hun bestiael ende vruchten bestolen te worden etc.
Heden is den Commandeur uytgeweest, hebbende overal wat ordre gestelt tot bescherminge van 't een ende 't ander, off de Caepmans yets mochten attenteren op Compie ende der vrije luyden buytengoederen
ende bestiael etc., maer gecomen sijnde boven op den Rosheuvel (uytsigt hebbende over de gantsche plaets, tusschen beyde de baye Fals ende Taeffelbaay enz.) sagh de Caepmans met al haer bestiael weycken heel na den hoecq van de Steenbergen, daer se omtrent het tentrevierken sullen overnachten, welck tentrevierken is een ordinair rustplaets, als men na de Steenbergen ende na de Berghvalley etc. reyst, daer de Heer van Goens oocq rustplaets heeft gehouden, doen de Berghvalley etc. besichticht had.
Den 7 dito,
's morgens vehement stormigh aenhoudende, met welcke stormen den fiscus per 't Schapejachjen desen namiddagh van 't Robbeneylandt gesteecken was ende hier quam, nadat te nacht met heel hard weer van 't Dasseneylandt daer aengecomen was, wonder sijnde dat het soodanigen vaertuygh heeft cunnen affstaen, vermits de zee in de mondt van dese bay soo uyttermaten hoogh deynende ende stortende was, blijvende derhalven voor de 2 vrije luyden vaertuygen Peguijn ende Zeeleeuw (gister mede voornemens ende gereet sijnde te volgen) al wat beducht, doch willen hopen haer d'Almogende bewaren sal.
Den