Nederlandse spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (4de druk)


auteur: F.A. Stoett


bron: F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden. W.J. Thieme & Cie, Zutphen 1923-1925 (vierde druk).  


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

999. Men moet het ijzer smeden als het heet is,

d.w.z. men moet eene gunstige gelegenheid niet ongebruikt voorbij laten gaan; de gelegenheid waarnemen, als die zich voordoet. De uitdr. wordt aangetroffen in het mlat. dum calidum fuerit debetur cudere ferrum; ferrum quando calet cudere quisque valet; tundatur ferrum, sum novus

[p. 385]

ignis inest; bij Goedthals, 17: Men moet het yser smeden te wylent dat heet is; in de Prov. Comm. 25: Alst yser heet is so salment smeden; zie verder Campen, 115; R. Visscher, Quicken, 3, 47: Ghy doet soo't hoort, ghy smeet het yser laeu; Everaert, 111: Smedet hysere binder wyle dat gloeyt; Sartorius I, 8, 37; Spieghel, 273; Hooft, Warenar vs. 1472; Idinau, 62; Harreb. I, 361 a; Waasch Idiot. 303 b; Antw. Idiot. 1778 en Bebel no. 10. In het Friesch zegt men eveneens: as 't izer hjit is moat it smeid wirde, waarvan een variant is as 't molken roan is moat me tsjernje (karnen); vgl. het 17de-eeuwsche men moet gapen als men pap biedt of trecken als 't nopt (vgl. fri.: dy 't byt het moat ophelje), seylen terwijl de wint dient, enz.; Afrik. as dit pap reën, moet jy skep (Boshoff, 334); het Westvl.: als je de neute hebt, je moet ze kraken; Vl. vischt terwijl het water blond is (Joos, 83); fr. il faut battre le fer quand il est chaud; mhd. die wîl das îsen hitz ist vol, vil bald man ez denn snîden sol; hd. man musz das Eisen schmieden, so lange es warm ist; eng. strike the iron while it is hot. Zie verder Wander I, 801.