Spiegel historiael. Derde partie [alleen brontekst]
(1863)–Jacob van Maerlant–
[pagina 3,62]
| |
[Hoe Heraclius keyser wart] I.Eraclius, naer Focas doot,
Ontfinc dat Roemsche rike groot
Int jaer Gods, naer onsen ziene,
VIc ende oec dertiene,
5[regelnummer]
Ende was keyser XXX jaer.
Dese vant die dinghen zwaer
Inden Roemscen rike ghescepen.
Die Persiene hadden begrepen
Azien naer Mauricius doot,
10[regelnummer]
Ende daden Rome mesprijs groot.
Die Hunen, die doe hieten Averre,
Hadden verbrant naer ende verre
Europen ende sere versleten,
Die doe Pannonien hadden beseten;
15[regelnummer]
Maer hi zuveret met eeren,
Alse u die bouc hier na sal leren.
In Eraclius eerste jaer
So wart namecont ende claer
Sente Jans Baptisten name,
20[regelnummer]
Met miraclen scone ende bequame,
So dat te Maurenna es gevallen,
Ene stat die staet in Gallen:
Ene vrouwe was daer, alse wijt horen,
Die Baptisten hadde vercoren,
25[regelnummer]
Ende bat nerenstelike Gode,
Dat hi hare bi sinen bode
Iet sendde van haers Heren leden.
Nerenstelike bleef soe in deser beden
Ende in hopen vaste ende claer,
30[regelnummer]
Achter een vulle III jaer.
Doe belovede soe onsen Here,
Dat soe en ate nemmermere,
Eer soe ontfinge dat soe bat.
Binnen VII dagen soe niet en at;
35[regelnummer]
Des sevends dages vant soe daer
Liggende upten outaer
Enen dume wit ende claer,
Ende soe was vro ende ontfingene daer.
III bisscoppen quamen daer ter steden
40[regelnummer]
Om den dume anebeden,
Ende haddenre gerne iet af gehat.
Daer ontfingen si ter stat
III dropelkine up een wit cleet,
Ende elc nam tsine gereet,
45[regelnummer]
Ende keerde danen si quamen
Blide ende vro te samen.
In Eraclius ander jaer
So wart te Rome paues daer
Deusdedit, die here vercoren,
50[regelnummer]
Ende was van Rome geboren.
Sijn vader hiet Steven, een subdiaken.
Desen ghevielen scone saken:
Want hi custe eenen malade,
Daer God ane dede sine genade,
| |
[pagina 3,63]
| |
55[regelnummer]
Want hi ter stede wart gesont.
Dese sette, dat es cont,
Dat wie soet ware, wijf of man,
Hoe soe hi quame daer an,
Die sijn kint ter vonten hieve,
60[regelnummer]
Datmense sciede, al waren si gelieve;
Ende wie so sine gevadere name,
Waert man of wijf, hoe soet quame,
Datmense sciede bider kerke.
In desen tiden, alsic merke,
65[regelnummer]
Ende oec in dit selve jaer,
Was dat men sprac, verre ende naer,
Van sente Amante in Vrancrike.
Dese bekeerde heilechlike
Enen, diemen hiet Bave,
70[regelnummer]
Ende was up Aspengouwe grave,
Die hem ghenerde met rove.
Hi brachtene so ten gelove,
Dat hine moenc maecte openbare
Te Ghent ende enen clusenare.
75[regelnummer]
Teerst haddi een edel wijf
Ende wan an hare lijf
Sire dochter Ageltruut,
Die der werelt al ginc uut,
Ende diende Gode toter doot,
80[regelnummer]
In zuverheden, in dogeden groot.
Baven ghevielen dese saken:
Men soudem ene celle maken,
Ende een, die mortere soude halen
Up ene karre, versprac met talen
85[regelnummer]
Baven, om dattem die honde
Sine beesten verjageden tier stonde.
Die duvel, die dat verhort,
Warp up hem om dat selve wort
Die karre ende dat last daer mede,
90[regelnummer]
Ende hi staerf daer uptie stede.
Alsene Bave sach liggen doot,
Weendi ende dreef jammer groot,
Ende hevet vor hem so gebeden,
Dat hine verwecte daer ter steden.
| |
Van sente Baven van Ghent. II.Wilen, doe hi rovens plach,
Gheviel hem up enen dach,
Dat hi enen tonrechte vinc;
Maer sidert hi indie ordine ginc,
5[regelnummer]
So sach hi den selven man
Ende ginc hem so met beden an,
Dat hijt vor sine zonden dade,
Dat hine alse enen dief begade,
Scoere hem thaer af, bonde hem de hande,
10[regelnummer]
Ende leeddene te siere scande
In eenen stoc, met beden beenen.
Omme sine bede, omme sijn wenen,
Deet die man, diet node dede.
Daer lach hi ter selver stede
15[regelnummer]
Al tote sinen stervene bi.
Nachts ende daghes weende hi
Omme die zonde, om die ondoget,
Die hi dede in siere joget.
Water bi maten hi dranc;
20[regelnummer]
Gherstijn broot, met asscen gemanc,
Was sine spise; sijn bedde was
Die coude erde, sijt seker das,
Ende daer up ene quade hare,
Ende asschen ghespreet aldare;
25[regelnummer]
Sijn orcussijn dat was een steen.
Die wilen so weeldich sceen,
Lach in dusgedanen delite,
| |
[pagina 3,64]
| |
Omdat hem God niene verwite.
Die duvel, die des hadde nijt,
30[regelnummer]
Hi pogede in alre tijt,
Hoe hine uter cellen brochte,
Dat sine penetencie niet en dochte;
Maer dat was al omme niet.
Met dien sente Bave vorsiet,
35[regelnummer]
Dattem naect sijn stervedach,
Hij ontboot, so hi eerst mach,
Sinen abt Florebrechte,
Ende oec hiet hi sinen knechte,
Dat hi te Thorout soude gaen
40[regelnummer]
Ende eenen pape bringen saen,
Die Dommelijn bi namen hiet,
Want hine te sprekene begert iet,
Eer hi vander werelt schede.
Lettel iemene wiste gherede
45[regelnummer]
Den wech van Ghent tote Thorout,
Want het was ongeweget wout.
Doch dede die bode, datmen hem hiet,
Ende en meste des weghes niet,
Ende brochte in corten stonden
50[regelnummer]
Den pape daer, dien hi heeft vonden.
Bave tijdde ter doot waert,
Ende bat den pape, dat hi bewaert
Sinen lachame naer sine doot.
Daer naer ontfine hi te sire noot
55[regelnummer]
Gods lichame ende verschiet
Des eersts dages, en twifels niet,
Vander maent, die October heet.
Daer endde sijn rouwe ende sijn leet,
Ende rechts uptie selve wile
60[regelnummer]
Verbaerdi over menege mile
Van Nivele sente Geertruden,
Die met haren reinen luden,
Met haren joncvrouwen daer sat,
Ende geboot hare up die stat
65[regelnummer]
Dat soe cledere sendde Baven,
Daermenne mede soude graven;
Ende soe deet met grotre vaert,
Alse diere therte toe hadde waert.
| |
Van sente Lievine. III.In desen tiden, alse wijt lesen,
Was sente Lievijn, ende van desen
So moetti een lettel horen.
Hi was van Scollant geboren
5[regelnummer]
Vanden besten ende vanden meesten.
Sijn moeder, alse wijt verheesten,
Eer soene ter werelt sach openbare,
Was hi gheheilecht in hare.
Dese doe hi was een kint,
10[regelnummer]
Alsemen van hem bescreven vint,
Dedi miraclen menech eene:
Want hi die viande onrene
Uter lieder lachame verdreef.
Een sijn voestermoeder doot bleef:
15[regelnummer]
Met sire beden, sonder waen,
Dede hise vander doot upstaen.
Erdsch bisscop dedemenne wijen.
Hi ginc predeken ende castien
Ons Heren wort in meneger stede.
20[regelnummer]
Dor die zee ginc hi mede,
Ende verloeste vander doot
Scipmanne in vreesen groot.
Hi quam over in Vlaenderen vort,
Ende predecte daer ons Heren wort.
25[regelnummer]
Alse hi quam tote Ghent,
Vant hi sente Baven ghehent,
Ende doen meneghe gherechtenesse.
XXX daghen sprac hi messe
Te sinen grave, ende voer te hant
| |
[pagina 3,65]
| |
30[regelnummer]
Over Schelt daer in Brabant,
Daert nochtoe niet en was claer
Van heidijnscap, weetmen vorwaer.
Tote Houthem hi castijede,
Ende Gods wort wies ende dijede,
35[regelnummer]
So dat hi groot voc bekeren
Dede ane die wet ons Heren.
Daer was hem die tonge uutgesneden,
Ende ghenas weder tier steden,
Ende tfier van hemelrike verbrande
40[regelnummer]
Uptie stede daer sine viande.
Alse hi vele goets hadde gedaen,
Moestijs van Gode loen ontfaen,
Ende werden sijn maertelare,
Dattem lief was ende mare.
45[regelnummer]
Alse hi toter stede quam,
Daermen hem sijn leven nam,
Heefti andie mordenaers bejaget,
Datmen hem so lange verdraget,
Dat hi mach doen sine bede.
50[regelnummer]
Aldaer bat hi uptie stede,
Dat wie so des dages gedochte,
Daer hi sinen ende up sochte,
Of daer sijn gebeente ware,
Dat God geven wilde dare
55[regelnummer]
Vrede, pays ende vullen tijt;
Entie sware pine verlijt,
Ende siere ghenaden rochte,
Dattem God sine pine sochte;
Ende hi sprac: ‘Here! dese keytiven
60[regelnummer]
En laet oec niet verloren bliven,
Al doen si onwetende quaet;
Maer teerst, dat si sijn versaet
Mijns bloets, gevet hem dor mi,
Dattem leet van herten si.’
65[regelnummer]
Van boven quam hem dat wort,
Dat sine bede ware gehort,
Ende daer gaf hi up te handen
Sijn lijf gherne den vianden,
Die hem gaven daer tien stonde
70[regelnummer]
Vele smertelikere wonden.
Ten lesten slougen si hem thoeft af,
Alse dies en achten niet een caf.
Te Houthem lach hi daer naer
Begraven harde menech jaer,
75[regelnummer]
Daer hi vele wonders dede.
Sidert met groter hoochede
Was hi te sente Baves brocht.
Sijn dach es, hebbic besocht,
Des naests dages sente Maertijns dach;
80[regelnummer]
Houdene die wille ende mach.
| |
Dorloge vanden Ingelscen heren. IIII.In Eraclius derde jaer
Gesciede een orloghe zwaer
In Ingelant, van Edelfride,
Die coninc was in dien side,
5[regelnummer]
Datmen heet Nortumberlant.
Die quam, alsic bescreven vant,
Jegen die Scotten ende van Waleslant;
Want elc was anders viant.
Die Waloise bolgen utermaten,
10[regelnummer]
Dat dIngelsche tlant besaten,
Dat haren vorders, der Bertoene,
Hadde geweest van ouden doene.
Die Waelsce moenke plagen tsamen,
Dat si mede te wighe quamen
15[regelnummer]
Met haren prince, ende baden mede
Om haers heren salichede,
Dattem God den zege gave;
Maer dIngelsche wonnen den wijch ave
Den Walloysen enten Scotten,
20[regelnummer]
Also alst te voren den sotten
Sente Augustijn hadde vorsproken,
Dat bi hem soude sijn gewroken,
| |
[pagina 3,66]
| |
Dat si benijdden alte samen,
Dat dIngelsce kerstijnheit annamen.
25[regelnummer]
Uptie moenken so quam mere
Nochtan die wrake van onsen Here.
Daer blevenre XIIc doot;
L nauwelike daer ontscoot,
Die te Banger ontfloen mede,
30[regelnummer]
In haren cloester, ter vaster stede,
Dat noch int lant van Wales staet,
Daer pijnlijc toeganc toe gaet.
Ten naesten jare geviel echt,
Dat staerf die coninc Edelbrecht
35[regelnummer]
Van Cantelberge, die deerste was
Coninc, alsemen hier voren las,
Die in Inglant kerstijn waert.
Na hem wart coninc in dien aert
........
40[regelnummer]
Maer te hant ontseide die ghone
Kerstijndoem, alse die keytive,
Ende nam siere stiefmoeder te wive.
Doe quam hem ane naer dat
Die duvel, diene dicke besat.
45[regelnummer]
Laureins, die na sente Augustine
Vanden bisscopdoeme drouch de pine,
Quam hier omme in sulc ongedoude,
Dat hire tlant omme rumen woude,
Maer dat hem onse Here verboot.
50[regelnummer]
Doe gaf hem God gratie so groot,
Dat hi den coninc hevet bekeert,
Ende so ghewiset ende gheleert,
Dat hi donwetteghe huwelijc liet,
Ende hi vander dolinghen sciet.
55[regelnummer]
In Eraclius vierde jaer
Sprac men miracle, scone ende claer,
Van sente Lauwe, bisscop van Sans,
Die sine reinecheit hilt ghans.
Dese eens, daer hi messe las,
60[regelnummer]
Daert menech ansach, diere was,
Quam vanden hemele tusscen sine hande
Een precieus steen, als teenen pande,
Dat hi wert wel ware diere eeren.
Dien dieren steen hilden die heren
65[regelnummer]
Indie kerke menech jaer,
Die scone was ende dore claer.
In Eraclius vijfte jaer
So wonnen met orlogen zwaer
Die Persien tlant van Surien,
70[regelnummer]
Ende wonnen met haerre paertien
Jherusalem, die heileghe stede.
Oec slougen siere volcs doe mede
XCM, bi rechten ghetale,
Ende vingen, weetmen wale,
75[regelnummer]
Den patriaerc Zakarien:
Dus horen wi Segebrechte lijen.
| |
Eraclius orloghe up Cosdroe. V.Hughe seget dus van Flori,
Bet claerre, hoe die redene si,
Ende scrivet: die coninc Cosdroe
Die Persen dwanc ende daertoe mee
5[regelnummer]
Van Damasch die vaste stede,
Ende destruweerde daertoe mede
Die heileghe port Jherusalem,
Entie heileghe steden in hem
Hevet hi altemale verbrant.
10[regelnummer]
Ons Heren cruce, dat hire vant,
Hevet hi genomen ende gevoert dane
In Persen, onder dandere gevane;
Want alse Helena tcruce vant,
Dede soet clieven alte hant.
15[regelnummer]
Te Constantinoble soe helt
Met hare rechts deene helt,
Ende dander helt liet soe mede
Te Jherusalem indie stede,
Datment daer anebeden soude.
20[regelnummer]
Dat nam Cosdroe met gewoude,
Want hijt cierlike beslegen vant,
Ende voeret te Persen in sijn lant.
Maer daertoe dorsti hem niet keren,
| |
[pagina 3,67]
| |
Dat hi quame ten grave ons Heren.
25[regelnummer]
Eraclius die keyser sende
Boden an hem, die hi wijs kende,
Ende bat hem sere ende sinen lieden,
Dat si vandien lande scieden,
Ende ghenen tribuut en sette in dat,
30[regelnummer]
Maer name besprokene scat.
Dies ne wilde niet Cosdroe,
Maer sonder antworde, min no mee,
Liet hi de boden ten keyser varen,
Alse dies wat doen en hadde te waren.
35[regelnummer]
Eraclius wart des gheware:
In sinen sesten jare
Cosdroe ende sine paertie
Wonnen Egypten ende Alexandrie,
Ende Lybien ende Carthago,
40[regelnummer]
Binnen Affrike also.
Doe sach hi dat qualike ginc
Met al der Roemscher dinc,
Doe dede hi cronen Constantine
Ten keysere, den sone sine,
45[regelnummer]
Ende hietene Augustus bi namen.
Europen beval hi te samen
Sinen sone, ende nam sijn here
Jegen Cosdroe ter were,
Int tiende jaer van sinen rike,
50[regelnummer]
Ende porrede vromelike,
Upten vierden dach van Aprel,
Ende dat was oec also wel
Des Maendages, indie Pascedaghe.
Jegen ongheval ende plaghe
55[regelnummer]
Nam hi die ymagie van onser Vrouwen,
Also alsemen seget, entrouwen,
Die bi miracle was bescreven,
Ende noit mensce screef in sijn leven.
Constantinobele rumde hi, de stat,
60[regelnummer]
Ende liet sinen sone in dat,
Diemen noemet in Latijn:
Eraclius Constantijn.
Dien beval hi sere ende staerke
Saergius den patriaerke,
65[regelnummer]
Ende Bonosise den patrijs,
Die vromech was ende sere wijs.
Sijn here trac hi dore Surien,
Ende quam met sire paertien
Tote Gosocen, eene port,
70[regelnummer]
Die Cosdroe hevet toegehort.
| |
Hoe Eraclius Cosdroe volgede. VI.Cosdroe verhorde die mare,
Dat die keyser comen ware,
Ende vlo woch alte hant,
Ende verbernde up dat lant
5[regelnummer]
Al dat coren vanden velde.
Die keyser wan met gewelde
Steden, dorpen, vort ende weder,
Ende warpse ter erden neder.
Cosdroe nam twee wise man,
10[regelnummer]
Ende beval hem sijn here dan,
Sarbaram ende Sarabega,
Ende geboot hem, hoe soet gae,
Dat si upten keyser striden,
Eer sine int lant laten riden.
15[regelnummer]
Eraclius hevet dit vernomen,
Ende es met sinen here comen,
Volgende indie rechte strate,
Ende quam over die Eufrate.
Een deel senddi van sinen here
20[regelnummer]
Jegen die twee princen ter were;
Selve met sinen here hi leet
Den groten berch, die Taurus heet,
Ende quam up Saroen de riviere,
Daer was gemaect ene brugge diere
25[regelnummer]
Met eere harde staerker veste,
Doch so wan hise int leste.
Daer jeghen quam Saraban,
Met menegen stouten heidinen man,
Ende slouch vor hem sijn getelt
30[regelnummer]
Over die brugge met gewelt.
| |
[pagina 3,68]
| |
Die Romeinen waren fier,
Enter rusten onghier,
Ende liepen, nu XII, nu tiene,
Ende streden uptie Persiene,
35[regelnummer]
Ongeheten ende ongescaert.
Saraban, dies geware waert,
Leide laghe een deel bet af,
Sodat hi den rugge gaf,
Alse oft hi ware gesconfiert:
40[regelnummer]
Dus haddi die dinc ghevisiert.
Dus trac hi over menegen man
Met siere scalcheit Saraban.
Den keyser enten wisen lieden
Waest leet, sine constent verbieden.
45[regelnummer]
Alstem tijt dochte, hi wederkeert
Ende sine laghe, die was geleert
Dat si van achter up hem quam,
Ende worden dien Romeinen gram.
Si lietenre menegen onder voet:
50[regelnummer]
Dus ontgolden si haren overmoet.
Met desen zeghe, met desen gevalle,
Quamen die heidine met gescalle
Uptien oever van dier rivieren,
Ende scoten na haerre manieren
55[regelnummer]
Upten keyser, die metten sinen
Die brugge hilt met groter pinen;
Maer die keyser gaf niet den rucge.
Met cleenre menechte hilti de brucge,
Manlike, ter selver stonde.
60[regelnummer]
Daer ontfine hi menege wonde,
Al en gincker en gene ten live:
Want God en wilde niet datti blive.
Doe quam daer uut der Persen lant
Een ruese, een groot gygant,
65[regelnummer]
Midden uptie brugge recht,
Ende souct anden keyser gevecht.
Dien stac die keyser met enen spere
Te hant dore te ghere were,
Ende waerpene doot neder sciere
70[regelnummer]
Indie lopende riviere.
Die heidine, die dit saghen ane,
Vloen al wikende dane:
Selve die prince Saraban
Vloe ende mettem al sine man.
75[regelnummer]
Cosdroe, die dit versiet,
Enen anderen, die Saym hiet,
Sendde hi daer met groten here
Upten keyser, dat hine were;
Die quam gescaert met gewelde
80[regelnummer]
Jegen die Romeine te velde.
Daer wart gevochten indien stride
Ridderlike an elke side;
Maer die keyser wan den zeghe:
Want sine herte was alleweghe
85[regelnummer]
An Marien, der moeder ons Heren,
Dat soene houden moestc inder eren.
Een haghel quam met siere bede
Uptie heidine daer ter stede,
Diere vele slouch sonder were;
90[regelnummer]
Maer up onse kerstine here
Sone was clene no groot
Van sulke dingen ghene noot.
Echt hevet Cosdroe ter were
Versament een mekel here;
95[regelnummer]
Enen, die Raxaces hiet,
Gheboot hi, dat hi besiet.
Die es upten keyser comen,
Ende hevet up hem wijch genomen
Met eere geweldighere cracht,
100[regelnummer]
Daermen bitterlike vacht.
Eraclius leide met trouwen
Sine bede ane onser Vrouwen;
Overmids die hulpe van hare
Verwan hi dien ende sine scare.
105[regelnummer]
Vander zonnen upganc toter noene
So vochten die heren coene;
Daer bleef Raxaces doot,
Ende mettem een here groot
Enter Persienen III scaren,
110[regelnummer]
Die mettem versleghen waren.
| |
Van Cosdroes manieren. VII.Nu suldi horen vort an
Van Cosdroe, den riken man:
Hi was so hoghe verheven,
| |
[pagina 3,69]
| |
Dat hi screef, vor alle die leven,
5[regelnummer]
Ende hiet hem alre heren here,
Ende alre coninge coninc, dats mere!
Die lieden van sinen geburen,
Die hi metter aventuren
Bedwanc met sire mogentheden,
10[regelnummer]
Dedi hem oec anebeden,
Met sire cracht, met sinen gebode,
Alse wi doen onsen Here Gode.
Dese maecte, alsict hore,
Enen selverinen core,
15[regelnummer]
Daer in sinen troen van goude,
Daer hi selve in sitten woude,
Beset met ghesteenten dure.
Indien troen stont die fighure
Der zonnen enter manen scone,
20[regelnummer]
Enter sterren vanden trone,
Ghelijc alse een erdsch hemelrike.
Oec haddi gheleet subtilike
Bi condute water daer,
Heimelike, niet openbaer,
25[regelnummer]
Daer hijt, alse hi wilde mede,
Uut sinen hemele reinen dede.
Ons Heren cruce stont daer bi hem,
Dat hi in Jherusalem
Den kerstijnhede hadde gherovet,
30[regelnummer]
Alse of hi seide: ‘Ghelovet!
Ic bem God ende Gods gheselle!’
Alse hi, also alsic u telle,
Gevochten hadde groten onzege
Jegen den keyser alleweghe,
35[regelnummer]
Sendde hi sinen sone echt
Omme te houdene tghevecht
Jegen die stoute Romeine.
Die heren laghen in enen pleine,
Daer tusscen hem liep die Dunouwe,
40[regelnummer]
Niet, alsic bescreven scouwe,
Die Dunouwe, die dor Nichen vliet,
Maer een andere, die also hiet,
Die dor tlant loept van Persi.
Daer deen den anderen lach bi,
45[regelnummer]
Ginc ene brugge tusscen hem tween;
Daer drouch men dies over een,
Datmen ane die twee heren
Altemale soude keren,
So dat si quamen teenen eenwighe
50[regelnummer]
Up die brugge, met groten prighe,
Ende wien so daventure gave,
Den zege den anderen te winne ave,
Dat hi sonder strijt ende were
Here bleve over des anders here.
55[regelnummer]
Dus quamen si uptie brucge tsamen,
Ende gaven ende namen
Grote slagen met ongenaden,
So dat die kerstine baden
Over den keyser also sere,
60[regelnummer]
Dat hem God daer gaf die ere,
Ende Cosdroes sone bleef doot.
Sijn volc sonder wederstoot
Quamen over ten keyser saen,
Ende worden hem onderdaen.
65[regelnummer]
Hare wijf ende hare kinder
Hulden den keyser ghinder.
Die lande, die ten Roemscen rike
Behorden, wan hi vromelike,
Die Cosdroe met ghewelt
70[regelnummer]
Vrijede, verherijede ende onthelt.
| |
Cosdroes doot ende hoemen dat cruce wan. VIII.Ten lesten quam Eraclius gereden
Aldaer ter selver steden,
Daer Cosdroe sat mogendlike
In sijn erdersch hemelrike
5[regelnummer]
Ende in sinen troen van goude;
Want hem niemen seggen en woude,
Omme sine wreetheit groot,
Dat sijn sone was bleven doot.
Ende alsere Eraclius in quam,
| |
[pagina 3,70]
| |
10[regelnummer]
Wart hi vervaert, als hine vernam,
Ende groetene in sinen vaer.
Eraclius antwordde daer:
‘Omme dattu dat cruce ons Heren
Al hier heves geset in eren,
15[regelnummer]
Na dine maniere, wiltu ontfaen
Kerstijndoem, ic late di gaen,
Ende geve di lijf ende let,
Ende late di bliven onbeslet
Dlant, dat di dijn vader liet,
20[regelnummer]
Updat di al dit gesciet,
Dattu lijen wilt daer bi,
Dat Jhesus Cristus dijn God si.
Nochtan willic an dijn belof
Ghisele ontfaen hier of.
25[regelnummer]
Hevestu dit te doene onwert,
So moetstu smaken hir mijn swert.’
Dander ne wilde, sonder waen,
Der vorwaerde niet anegaen,
Ende Eraclius trac sijn zwaert,
30[regelnummer]
Ende slouch hem thovet af ter vaert.
Den coer brac hi altemale,
Den troen entie diere zale,
Ende nam tgesteente, selver ende gout,
Ende ghaltre mede sijn zout,
35[regelnummer]
Entie kerken maectire mede,
Die Cosdroe vellen dede.
Dat cruce ons Heren wan hi daer,
Ende voer in blider ghebaer
Toten lande van Jherusalem.
40[regelnummer]
Some lieden quamen jegen hem,
Ende some volgeden si hem na,
Ende riepen lude: ‘Gloria
In excelsis sit Deo!’
Alse die keyser blide ende vro
45[regelnummer]
Quam ten berghe van Oliven,
Daer God te hemele wilde cliven,
Ende hi dalen soude in die stat,
Ter selver porten, daer God sat
Upten esel ende inreet,
50[regelnummer]
Alse indie passie bescreven steet,
Up sijn paert sat Eraclius
Chierlike versiert ende aldus
Alse den keyser es betame,
Ende peinsde, als hi ter porten quame,
55[regelnummer]
In te vaerne sonder letten.
Maer die porte sloot metten wiketten,
Entie inganc wart tier ure
Ghelijc eenen vasten mure,
Ende wart ene geheele weech.
60[regelnummer]
Die keyser ontsach Gods gedreech,
Ende sach upwaert inden trone;
Daer sach hi een cruce scone,
Claer gelijc enen brande,
Dingel Gods hebbende in de hande,
65[regelnummer]
Ende seide: ‘Alse God van hemele quam,
Entie passie anenam,
Ende in dese porte leet,
En was met puerpere niet gecleet,
Noch gecroent met finen goude,
70[regelnummer]
No geen paert hi hebben woude:
Maer upten ezel was hi geseten,
Dat wi niet en souden vergeten
Siere grotere omoedichede.’
Dit sprac hi ende daer na mede
75[regelnummer]
Voer hi inden hemel weder.
Die keyser es gebeet neder,
Die deser wort was saen beraden,
Ende dede af sine diere gewaden,
Ende hevet hem ontscoet;
80[regelnummer]
Met lijnwade hi hem gorden doet,
Ende nam dat cruce Gods te hant,
Ende so henen, daer hi vant
Den wech, diene ter porten leet.
Die tranen liepen hem al heet;
85[regelnummer]
Upwaert hi die ogen slouch,
Dat cruce hi ter porten drouch
Met groter omoedicheden.
Die steene weken daer ter stede,
Entie porte an haren danc
90[regelnummer]
Maectem rumen inganc.
Daer quam te hant so soete lucht
| |
[pagina 3,71]
| |
Ute Persi met snelre vrucht,
Ens mensce die geloven mochte
Hoet der lieder herte sochte.
95[regelnummer]
Die keyser sette in sine stede
Dat cruce met groter werdichede.
Daert cruce Gods up was verheven,
Noch houtmen den dach in onse leven,
Met feesten, so men scoenst mach,
100[regelnummer]
In September, upten XIIIIsten dach.
| |
Sente Ysidorus bloemen. IX.Nu leggen wi vanden keyseren neder,
Ende keren ten pauesen weder.
Doe paues Deusdedit was doot,
Doe wart paues ende here groot
5[regelnummer]
Bonefacis, die alte samen
Die vijfte was van sulker namen,
Geboren vanden Principaten.
Dese verboot, dor gene onsaten,
Datmen niemen uuttrake met crachte,
10[regelnummer]
Die de kerke Gods besachte,
Ende gaf den moenken, die waren papen,
Dat si heren, vrouwen, knapen,
Binden ende ontbinden mochten,
Diet ter noot ane hem sochten.
15[regelnummer]
Dese was sachte ende goedertiere,
Boven allen menscen maniere,
Ende ontfaermech oec van zinne,
Ende hadde onder die clergie minne.
Hi gaf ute, datmen verwate
20[regelnummer]
Kerkedieve om hare onmate,
Ende dat niemen hant en stake
An heilech gebeente, om gene sake,
Hine ware priester of goet man.
In desen dat Cosdroe wan
25[regelnummer]
Dlantscap up dat kerstijnhede,
Was int lant van Persen mede
Anastasius een toverare,
Dien dat leven wart ommare,
Ende wart een kerstijn man.
30[regelnummer]
Dien vinc Cosdroe ende leidem an
Kaerker ende menech sware bant.
Doe hinc hine met eere hant;
Daer naer hine onthoveden dede
Ende hem LXX daer mede.
35[regelnummer]
In desen tiden was sente Galle
Vermaert bi naer vor dandre alle
In Almaenyen, van heilegen live.
Desen ende andere wel X waerf vive
Leerde sente Columbaen
40[regelnummer]
Den rechten woch te Gode gaen.
In desen tiden so was mede
In Spaenyen, in Cycilien die stede,
Bisscop sente Ysidorus,
Heilech ende wijs, wi lesent dus,
45[regelnummer]
Die vele scoenre boeke maecte,
Daer hi nuttelijc omme waecte,
Daer wi hier af somege bloemen
Sullen seggen ende noemen:
Int let, daer du in heves mesdaen,
50[regelnummer]
Daer in saltu die pine ontfaen.
Hets grote pine, men maecht kinnen,
Quade coustumen verwinnen;
Want coustumen, die lange geduren,
Keren hem somwile ter naturen.
55[regelnummer]
Wiltu reine sijn van live,
So en sie up ne ghene wive;
Die den serpente vele es bi,
Selden es hi venijns vri.
Der omoeden eerste graet
60[regelnummer]
Es datmen na de waerheit staet,
Ende mense int herte houde sterke,
Ende menre gerne dan na werke;
Want waerheide scuwet den zin,
Daer en gene omoede es in.
65[regelnummer]
Omoede en mach niet vallen.
Peins omme al dat mach gevallen,
Ende hout dinen zin indien
Dat alle dingen mogen gescien.
Laet di die dinc niet genoegen
| |
[pagina 3,72]
| |
70[regelnummer]
In di, die eenen anderen mesvoegen.
Dattu connes, leere enen anderen;
Want laetmen die wijsheit vort wandren,
Soe wast emmer, daermense spreet:
Bedectmense, soe bederft gereet.
75[regelnummer]
Wes int horen emmer snel,
Ende sprec selve altoes wel.
Goeden ende es di teer ghereit:
Naden ende eist datmen al beit.
Wes dinen knecht so fel niet,
80[regelnummer]
Men minne di meer dan men ontsiet;
Daer vreese es, daer moet trouwe vlien,
Daer lieve es, moetmen trouwe gien.
Scuwet die eere in allen stonden,
Daer du di ane waens besonden.
85[regelnummer]
So hogere persoen, so sine mesdaet
Te meerren tormente staet;
So hogren staet, so swaerren val:
Want men emmer dalen sal.
Hier laten wi Ysidorius wort,
90[regelnummer]
Ende gaen ter materien vort.
| |
Van Lottaris van Vrancrike. X.In des keysers Eraclius tiden,
Daer wi die redene overliden,
So regneerde in Vrancrike
Grote Lottaris mogendlike,
5[regelnummer]
Daer ghi hier voren af horet tale.
Sijn rike ginc, weetmen wale,
Van Spaenyen tote al over Rijn;
Oest ende west waest al sijn,
Of datment hilt van hem te lene,
10[regelnummer]
Sonder Vrieselant alleene,
Dat was nochtoe ongewonnen.
Enen sone van edelre connen
Hadde hi, die hiet Dagobrecht.
Dien hevet hi also berecht,
15[regelnummer]
Dat hine beval in handen
Den getrouwen Pippine van Landen,
Karlemans sone van Aspengouwe,
Die vromech was ende getrouwe,
Entie dicken ter noot
20[regelnummer]
Dede, dat hi hem bat ende geboot,
Dat hi hem leere ere ende scame,
Sulc alse coninge betame,
Ende settene gheweldichlike
Coninc te sine in Oesterike,
25[regelnummer]
Daer Mets die hoeftstede af was.
Pippijn die bewant hem das,
Dat hi Dagobrechte den jongen
Onder dede ende sijn bedwongen
Kerstijn ende heidine, sine gebure,
30[regelnummer]
Waest hem soete ofte sure,
So dat hine in corter achte
Te alsulker hoocheit brachte,
Dat voer hem in eneger wijs
En geen coninc gewan meerre prijs,
35[regelnummer]
Van aelmoesne, van zachteden,
Van scoenheit, van hogen zeden,
Van gerechtechede in gedinghe.
Die kerke mindi sonderlinge:
So dat dorentore sijn rike
| |
[pagina 3,73]
| |
40[regelnummer]
Der kerken stont aermelike,
Dedi emmer betren datte,
Ende oec van sijn selves scatte.
Die name van hem ente vrucht
Ginc wide, alse vlieget de lucht,
45[regelnummer]
Ende levede in sijn rike
Alse Salomoen wilen vredelike.
| |
Dagobrechts zeden. XI.Maer alse coninc Lottaris staerf,
Ende hem alt rike verwaerf
Vander Rone toter Nort zee,
Van Spaenyen ten Rine ende mee,
5[regelnummer]
Volgede hi onnutten rade,
Ende hadde te siere schade,
Ghelijc heidinen keytiven,
Minne gheleit an vele wiven,
Daerne Puppijn omme schalt;
10[regelnummer]
Dat hi bi naer sware ontgalt,
Want die coninc heeften begeven
Ende stont nauwe na sijn leven.
Maer Puppijn was stout ende vroet,
Ende es die hem nauwe hoet
15[regelnummer]
Jegen die scalcheit vanden lieden,
Diene weder den coninc verrieden,
Hoe dat si[ne] in eneger vaert
Mochten vinden onbewaert;
19[regelnummer]
Maer sine dorsten niet bestaen ...
Oec scout dien coninc sente Amant,
Die doe bekeerde Vlaendren lant,
Dat hi hem so onwettelike helt.
Dagobrecht [es] die niet en telt
25[regelnummer]
Up ne gheen castiement,
Maer hi ghebiet uut ende versent
Sente Amande uut sinen lande,
Ende beteech hem, dat hi hem scande
Anesprac ende overdaet,
30[regelnummer]
Want hi hem lachterde sine mesdaet.
Doch, alse ghi hier na sult horen,
En bleef hi niet aldus verloren,
Hine bekeerde hem ende bekende
Kerstijnlike vore sinen ende,
35[regelnummer]
Alse u die jeeste sal hier naer
Tellen ende maken claer.
Lotaris, diemen noemt groot,
Alsic u seide, die bleef doot,
Alse hij hadde ghedreghen crone
40[regelnummer]
XLIIII jaer wel ende scone.
Dese balch eens up sinen sone
Dagobrechte, want die ghone
Hadde eenen sijns vader raetsman,
Die hem mesprijs leide an,
45[regelnummer]
Doen slaen ende tsiere onwaerde
Thaer uutgetrocken vanden baerde;
So dat hij den vader ontsach,
Ende ontliep hem ende ontlach,
Buten der stede van Parijs,
50[regelnummer]
In dat capellekijn sente Denijs,
Dat noch doe was aerm ende clene,
Ende hadde rente wel na ghene.
Alsene die vader daer wiste,
No met crachte noch met liste
55[regelnummer]
Sone conde hire so naer comen,
Dat hine daer ute hadde genomen.
Doe hi die miracle sach,
Vergaf hi hem, daer hi lach,
Dat hij anden ridder mesdede,
60[regelnummer]
Ende gaf hem vasten vrede.
Hier omme alse Dagobrecht
Coninc wart, alst was recht,
Naer Lottaris sijns vader doot,
Dede hi deerste eere groot,
65[regelnummer]
Ende rentese van renten vrie,
Ende maecter oec ene abdie,
Ja tote Maersaelye indie stede,
Indie tolle rente hise mede,
Ende makedse vri alle ghemeene,
70[regelnummer]
Sonder onder den paues alleene.
| |
[pagina 3,74]
| |
Hier naer salmen, alse es recht,
Meer seggen van desen Dagobrecht.
| |
Hoe Eraclius dolen began. XII.Up Eraclius XVste jaer
So reet hi den Sarrasinen naer,
Ende dwancse anden Roemscen rike,
Die te voren ghemeenlike
5[regelnummer]
Onder die Persiene waren;
Ende so waer hi wilde varen,
Hem was emmer de zege gereet.
Sidert hi up Cosdroe street,
Bleef hi algader met sinen here
10[regelnummer]
Liggende int lant van over mere,
Ende dwanc an sine hande
Beede rike ende lande,
Die hem Cosdroe hadde ghenomen.
Doch es hi in dolingen comen:
15[regelnummer]
Want Cyrin, bisscop van Alexandrie,
Dien God selve vermalendie,
Ende Sergius, die patriaerc mede
Van Constantinoble die stede,
Verkeerden sinen heileghen zin,
20[regelnummer]
Ende brochten hem dat in,
Dat Cristus ware van ere nature,
Niet God - al spreket de ware scrifture -,
So dat hi hem ane hem hilt
Ende staerckede dat met ghewilt.
25[regelnummer]
Oec verkeerden hem therte sine
Ongeloveghe Jacobpine,
Dats ene secte, die seggen dat
(Over mere in meneger stat),
Dat sente Jacob, apostel ons Heren,
30[regelnummer]
Haren vorders wilde leeren
Haer ghelove - maer si lieghen.
Si seggen in haer bedriegen,
Dat Cristus was Marien sone,
Ende soe maget bleef na tgone,
35[regelnummer]
Maer niet en seggen si, dat hi God ware,
Ende hi te hemele voer openbare.
Bi desen ontreinde mede
Die keyser sine gelovelichede.
Eraclius, die eerst was goet,
40[regelnummer]
Ende an sterren hem wel verstoet,
Hevet ane die sterren versien,
Dat sinen rike soude messcien,
Ende dat die lieden souden dorriden,
Die hem met rechte doen besniden.
45[regelnummer]
Om dat te werne wijslike,
Ontboot hi in Vrancrike
Den coninc Dagobrechte,
Dat hi de Jueden van sinen rechte
Alle gemeenlike dopen dade,
50[regelnummer]
Ofte verdreve sonder genade.
Maer dat was verlorne pine.
Hine peinsde niet om de Sarrasine,
Die hem oec besniden mede,
Daer hem af quam donsalichede.
55[regelnummer]
Want God, omme sijn ongeloven,
Lietene sine vianden roven,
Ende gaf hem in elker zide
Onzeghe in allen stride;
Want die Sarrasine, die quamen
60[regelnummer]
Van Abrahame ende Agar te samen,
Diemen heet Agarene,
Si namen hem Damasch al reene,
Surien entie heilege stede
Van Jherusalem namen si hem mede,
65[regelnummer]
Met Hurimare haren here,
Entie Tuerken, die oec mere
Scade daden den Roemscen rike,
Met Mahumette sekerlike,
Haren prophete, diese vortbrachte,
70[regelnummer]
Die was van Ysmaels geslachte.
Nu suldi horen hier gheset,
Wie hi was dese Mahumet.
| |
[pagina 3,75]
| |
Van Mahumette. XIII.Mahumet was een man,
Die met comanscepe wan,
Die hi achter lande haelde,
Hier cochte ende hier betaelde.
5[regelnummer]
Dicken voer hi sine vaert
Met kemelen te Egypten waert,
Ende was bekent in meneger stede
Met Jueden ende met Kerstinen mede,
Ende leerde mettem, alst sijn soude,
10[regelnummer]
Die niewe wet ende die oude,
Dat hire wel af spreken conde,
Alst was te doene, ter meneger stonde.
Daertoe wart hi een toverare
Bekent, machtich ende mare.
15[regelnummer]
Alse hi dus hadde ommegegaen,
Quam hi int lant van Cordes saen,
Daer eene joncfrouwe was sonder man,
Die was geheten Cadigan.
Vor hare ondedi, dor hare waerde,
20[regelnummer]
Sine specie, sine penewarde,
Die scone waren ende diere
Ende van meneger maniere,
So dat geent wijf in lanc so bet
Hare conscap heeft an hem geset,
25[regelnummer]
Ende Mahumet gincse vrijen
Met scalcheit ende met toverien,
So dat hise in dole brochte,
Ende dede hare verstaen, alsi mochte,
Dat hi selve Messyas ware,
30[regelnummer]
Daer die Jueden beiden nare.
Hier toe staerctene int bedriegen
Sijn toverie ende sijn liegen,
Want sine scalcheit die was groot;
So dat dese mare utescoot
35[regelnummer]
Onder die Jueden harentaren.
Ende quamen met groten scaren,
Entie Sarrasinen mede,
Gelopen aldaer ter stede,
Alse volc, dat was in vare
40[regelnummer]
Van dus sonderlinghere mare.
Doe begonsti daer ter stede
Nieuwe wette veinsen mede,
Ende brochte orconde menechfoude
Uter nieuwer wet ende uter oude.
45[regelnummer]
Noch spreect Ysmaels geslachte
Vander wet die hi vortbrachte,
Ende lijen openbare das,
Dat hi hare wetbringere was.
Cadigan, dat dulle wijf,
50[regelnummer]
Sach naervolgen den keytijf
Jueden ende heidine mede,
Ende peinsde, dat Gods mogenthede
In ghenen man hadde ghewesen,
Ende namene te manne na desen,
55[regelnummer]
So dat Mahumet die lande
Daer gewan in sine hande.
Over een stic quamen daer na
Die lieden van Arabia,
Ende sijn mede an hem ghevallen,
60[regelnummer]
So dat hi wart here van hem allen,
Ende hi oec mettem begonde,
Alstem tijt dochte ende stonde,
Te stridene up tlant van Persij,
Dattem langhe hilt harde vri.
65[regelnummer]
Cadigan sach ene waerf wel,
Hoe Mahumet haer here vel
Vanden groten evele sere,
Ende soe droevede in lanc so mere,
Dat soe sulken onreinen man
70[regelnummer]
In huwelike oint ghewan.
Maer Mahumet troestese ende sprac:
‘En es niet sulc ongemac,
Alse du wanes, daer ic af vel.
Het doet dinghel Gabriel,
75[regelnummer]
Alse hi comet tote mie;
Want ic bem mensche: alsicken zie,
Sone mach mine vleschelijchede
Niet ghedoghen sine claerhede,
Ic en moet ter neder vallen.’
80[regelnummer]
Twijf hilt hare an sijn callen,
Ende waende dat ware waerhede.
So waenden dArabiene mede,
| |
[pagina 3,76]
| |
Ende sijn geslachte de Ysmaliten;
Want men vant in ouden viten
85[regelnummer]
Ende waende, dat God selve bevel
Sinen inghel Gabriel,
Hem te seggene sine wet,
Ende hise in brieve hadde gheset.
| |
Vanden selven. XIIII.Te desen dingen ledene dus
Een quaet moenc, hiet Sergius,
Die mesdede in sine abdie,
Ende wart gesteken uter paertije,
5[regelnummer]
Ende altemale henen gedaen.
Dat was een moenc Nestoriaen:
Dats ene maniere van Kerstinen lieden,
Die de scrifture qualike bedieden,
Die niet en willen lijen das,
10[regelnummer]
Dat Maria Gods moeder was,
Ende haer sone was mensce alleene,
Niet God ende mensche gemeene.
Dese Sergius was van onsen clerken
Verwaten vander Roemscher kerken.
15[regelnummer]
Alse hi uten cloestre ran,
So quam dese onsaleghe man
In Mech, ende vant indien lande
Volc van gheloven twierande:
Heidine, die hadden afgode,
20[regelnummer]
Ende Jueden metter wet ghebode.
Aldaer so vant hi Mahumet
Metten afgoden beslet,
Ende pijnde so vele ende riet,
Dat hi vanden afgoden sciet.
25[regelnummer]
Daer naer so riet hi hem saen
Kerstijn te sine Nestoriaen,
Also dat hem Mahumet
Daer mede hem hevet beset,
Ende Sergius jongre was;
30[regelnummer]
Die leerde hem ende las
Dat nieuwe testament ende doude,
Ende hi verstont, alse die woude
Leeren sulke dinc, die dochte,
Daer hi tfolc met bedriegen mochte.
35[regelnummer]
Alse dit die Jueden versaghen,
Ontsagen si hem van sulkere plaghen,
Dat Mahumet bi sulken dinghe
Vray kerstijnheit ontfinghe,
Ende vruchten, datten Nestoriaen
40[regelnummer]
Groot volc soude doen ontgaen;
Ende quamen van hem si drie
Tote Mahumette ende seiden: ‘Zie,
Wi willen dine jongren wesen.’
Doe so leerdi oec van desen
45[regelnummer]
Vele vander ouder wet,
Dat in sinen bouc es gheset.
Sergius, die Nestoriaen,
Die es in enen hole gegaen,
In een foreest, daer hi sat,
50[regelnummer]
Daer hem Mahumet, dat hi at
Ende verterde, sendde ghenouch;
Ende alst dan was sijn gevouch,
Gine Mahumet daer vroe ende spade,
Ende wrochte bi sinen rade.
55[regelnummer]
Bi desen moenc Nestoriaen
Wart sijn bouc, die heet Alcoraen,
Daer sine wet in staet gescreven,
Eerst den Arabienen gegeven.
| |
Van sinen groten viten. XV.Alse Mahumet wart gheset
Indie oude ende de niewe wet,
So ginc hi ter eerster wilen
Simpelen lantlieden ghilen,
5[regelnummer]
Die wilt waren ende ongeleert,
Ende heveter vele an hem bekeert.
Doe tijddi over ene stont daer na
Ten volke van Arabia,
Ende seide: hi ware een prophete,
10[regelnummer]
Hem ghesent bi Gods gehete,
Ende thaerre salicheit geset,
Omme dat hi die oude wet,
Die den Jueden was te zwaer,
Entie niewe wet daer naer,
15[regelnummer]
Die den Kerstinen te swaer was mede,
So gevougelike sachten dede,
Dat si waren also sochte,
Dat mense wel ghedragen mochte,
Ende soudem tekene togen des,
20[regelnummer]
Alse wilen dede Moyses;
| |
[pagina 3,77]
| |
So dat hi versamen dede
Tfolc teere sekerre stede,
Dat tfolc ghemeenlike vername,
Dat van Gode die bode quame.
25[regelnummer]
Ende daer hi stont in sijn sermoen,
Ende sine worde soude ondoen,
Sach tfolc, datter wart bedrogen,
Dat eene duve quam gevlogen,
Die geleert was te sulker dinc,
30[regelnummer]
Dat soe up sine scoudere sitten ginc,
Ende stac haren bec in sijn oren,
Ende lasere ute coren,
Dat hire selve in hadde gesteken,
Want hise uphilt met sulken treken.
35[regelnummer]
Ende alse die duve dat coren at,
Waenden die domme lieden dat,
Dat soe hem hadde brocht de wort,
Ende sulke dinc alse ter wet hort.
Oec so haddi enen stier geleert,
40[regelnummer]
Dat so waer so hi hem bekeert,
Dat hi quam, daer hine vant,
Ende nam tetene van siere hant.
Dien haddi andie horne gecnocht
Sine wet ende heefse hem brocht,
45[regelnummer]
Ghelijc of soe van hemelrike
Hem ware ghesent properlike.
Oec haddi begraven vate
Upten velde, buten der strate,
Daer hi wilde, te sulker stede,
50[regelnummer]
Die hi vul melke ende honechs dede,
Ende seide: die sine wet ontfingen,
Si souden van erdschen dingen
Ghenouch hebben ende wesen sat.
Ende omme dat si souden geloven dat,
55[regelnummer]
Dede hise graven indien stonden,
Daer si melc ende honech vonden,
Ende seide, dat dat lijctekijn ware.
Dus geloveden si harentare,
Die simpele liede, an sine tale,
60[regelnummer]
Ende wilden dat wanen wale,
Dat hi van Gode die wet hem brachte.
Dit waren miraclen die hi wrachte.
Wie so noot hadde van goede,
Of dor mesdaet van aermoede
65[regelnummer]
Gerumet hadde sijn selves lant,
Entie hi staerc ende dapper vant,
Of scalc van zinne, die trac hi an,
Ende sendedse in rove dan,
Ende dede roven ende morden,
70[regelnummer]
Met sire hulpen, met sinen worden.
Dicken verloes hi ende wan,
So dat hi eens quam tsinen man,
Die hem sine liere afsneet,
Ende dedem mede alsulc leet,
75[regelnummer]
Dat hi hem sine tande brac,
Doch dat hine metten live wech stac.
Welken tijt so hi quam in pinen,
So belovede hij den sinen,
Dat hi hem soude na dit leven
80[regelnummer]
Betren wille ghenouch geven:
Scone hovinghe ende ander lijf,
Ende drinken ende scone wijf.
Dus quam hi up met deser vrese,
Van aermen verstotene weese,
85[regelnummer]
Die sident wart here groot,
Eer hi quam ter quader doot.
Doch haddene al sine maghe leet,
Want si wisten dat ghereet,
Dat hi en geen prophete ware,
90[regelnummer]
Maer ghilerre ende mordenare.
| |
Van sinen zeden. XVI.Int beghin, alse hi hem hiet
Prophete, soe en liet hijs niet
Hine nam enen kemel enen man,
| |
[pagina 3,78]
| |
Dien hi eerst predeken began.
5[regelnummer]
Sijn begin dat was dus swaer,
Doch haddi LIII jaer.
Die van Mech haddene onwaert,
Want si kenden sinen aert.
Alse hi daer quam die keytijf,
10[regelnummer]
Hoeden si XL sijn lijf.
Sine quaetheit ende sine mort
Ware te lanc te bringene vort,
Want hi al storte menschen bloet,
Ende hi lieden nam haer goet.
15[regelnummer]
Hier up wakedi ende lach,
Ende pijndem oec nacht ende dach.
Nochtan dedi ander verdriet;
Want wie hem dese mort ontriet,
Of diene begreep van eneger dinc,
20[regelnummer]
Daer en halp en gheen verdinc,
Hine morderdene of dedene slaen,
So waer hine conde begaen,
Waest slapende, so hoe dat was:
Hine scaemde hem niet das.
25[regelnummer]
Oec was hi van sinen live
Onghier up alle wive,
So dat hi in sire scrifturen
Beroemde der onreenre naturen,
Dat hi alleene hadde daer an
30[regelnummer]
Die macht wel van XL man,
Ende seide sine genouchte ware
In sconen wiven openbare,
Ende in cruden die wel roken.
Dit sijn dorpre propheten sproken.
35[regelnummer]
Ende oec van sinen sconen wiven
Liet hi andre man up haer cliven:
So lettel achtes die keytijf,
Ende seide: ‘Men vint genouch wijf,
Ende dat ennes gheen wijs man,
40[regelnummer]
Diere te vele sins leghet an.’
Sidert seide hi in sinen Alcoraen,
Dattem God dede verstaen,
Dat si der dinc ontsculdich ware.
Doch so looch hi openbare.
45[regelnummer]
Hij seide, dat hi verstont wale
Der wulven enter beesten tale.
Dit waren sonder redene wort.
Oec ontginc hi eens eere mort:
Ene Jodinne gaf hem tetene,
50[regelnummer]
Ende soe en dede hem niet te wetene,
Dat die arst was ghevenijnt,
Want soene te dodene pijnt.
Hi warts bi sire scalcheit geware,
Dat gheent scaep ghevenijnt ware,
55[regelnummer]
Ende lieter sinen geselle af eten,
Die staerf, aldaer hi was geseten.
Daer af maecti roemsch genouch,
Ende seide, dat vanden scape dbouch
Hem hadde geseit: ‘Com niet an mi,
60[regelnummer]
Want ic sere gevenijnt si.’
Oft waer was dat hi horde dit wort,
Waer omme en heefse el niemen gehort,
Ende twine haddi sinen vrient benomen,
Dat hire niet an ware comen?
65[regelnummer]
Dese valsche prophete Mahumet
Hevet in sinen Alcoraen gheset:
‘In bem niet ter werelt ghesent,
Datmen mi bi miraclen kent,
Maer ic bem gesent metten zwerde,
70[regelnummer]
Wie dat maect onwerde
Tontfane dat ic bescrive,
Datmenne doe vanden live.’
Gherechter wijf haddi in sijn leven
XV edele, hevet men bescreven,
75[regelnummer]
Onder heidine ende Jodinnen,
Ende twee onnedele te siere minnen,
Ende alsonder, nacht ende dach,
Van anderen amien sijn bejach.
| |
Hoe hi tlant van Persi wan. XVII.Het es scame van desen dief
Te telne eenen langen brief;
| |
[pagina 3,79]
| |
Maer dese onwettege tyrant
Destruweerde Persen lant,
5[regelnummer]
So grote macht haddi te samen.
Die Persiene [die] dicken quamen,
Enten Romeinen namen tlant,
Hadden, alsict bescreven vant,
Enen coninc, die Hormisda hiet;
10[regelnummer]
Een jaer regneerdi ende el niet.
Mahumet haddem gedaen
Scade groot, sijn volc gevaen,
Ende ghedestruweert sijn lant:
Hi brochte mettem menegen viant.
15[regelnummer]
Mahumet die moet al waghen,
Ende was scalc van sinen dagen,
Ende vacht uptie Persiene
Met vordeele, want hi hadt onsiene.
Die mindere menechte waren de sine,
20[regelnummer]
Ende dat waren die Sarrasine.
Hormisda verloes dat velt
Ende alt lantscap dat hi helt
Mogendelike entie conincs crone.
Daer endde dorperlike ende onscone
25[regelnummer]
Dat rike van Percen, dat menech jaer
Sinen ommesaten was zwaer,
Entie Persiene leerden tsine
Bedwongen onder die Sarrasine,
Dat si te voren harde lange
30[regelnummer]
Hadden ghehat in bedwange.
Dit was, alsemen vint vorwaer,
In Eraclius XXste jaer.
Daer wart geminct tRoemsce rike
Bi Mahumette jammerlike.
35[regelnummer]
Sine valsche dorperheden
Ende sine grote onmenscelicheden
Ware te telne te swaer.
Hi levede LIII jaer,
Ende viel in enen evele groot,
40[regelnummer]
So dat hi geware wart der doot,
Ende hiet, alse hi doot laghe,
Datmenne wachte III daghe,
Want men soudene halen scone
Ten derden dage inden trone.
45[regelnummer]
Maer als hem devel ginc bet in,
So verloos hij sinen zin,
Ende staerf, alse hi ziec lach,
Up sinen XIIIIsten dach.
Sijn lachame hief hem groot,
50[regelnummer]
Ende hem cromde metter doot
Sijn mindste vinger achter waert.
Sine vrient hebbene bewaert
Drie daghe naer sijn beheet,
Ende gewasschen ende gecleet.
55[regelnummer]
Hij staerf upten Maendach:
Tote des Woensdages hi lach,
Test avont was, dien dach lanc,
Ende so lanc so meer hi stanc.
Die gene die wachten sine upvaert,
60[regelnummer]
Worden met torne verswaert,
Ende worpene henen al naect;
Cume was hem een graf gemaect,
Daerne sijns oems sone in dalf.
Sine quaetheit scrivic niet half,
65[regelnummer]
Want mi verdrietes, soe was so groot.
Dus bleef die valsce prophete doot,
Daer die Sarrasine af roemen
Dat hi hem van Gode es comen.
| |
Van Mahumets wet. XVIII.Een deel hort van sire wet,
Die biden duvel was geset,
Sonder redene ende genaden,
Vul van dorperlikere daden.
5[regelnummer]
Omme dat indie oude wet
Besnidenesse was geset,
So wildi hare volgen indien,
Datmen wanen mochte ende sien,
Dat hi van Abrahame ware comen,
10[regelnummer]
Die eerst besnidenesse heeft genomen.
So was hi oec van bastaerdien,
Van Ysmaels sone siere amien.
Dies gheboot hi, datmen besnede
| |
[pagina 3,80]
| |
Die lieden van sire wet mede,
15[regelnummer]
In sinen bouc Alcoraen,
Daer alle sine gebode in staen;
Ende seide al openbare,
Dat sine wet so heilech ware,
Dat no duvel no mensce vulbrochte,
20[regelnummer]
Datmen sulke wet ghewrochte.
Haddemense up enen berch geleit,
Die berch hadde gebogen gereit
Ende gheneghen siere wet.
Dus sulke boerden sijn gheset
25[regelnummer]
In sinen bouke den Alcoraen.
Oec so seidi sonder waen,
Eer die werelt wart verheven,
Dat Mahumets name stont bescreven
Inden troen van hemelrike.
30[regelnummer]
Dit es truffe sekerlike.
Ende omme datmen in kerstijnhede
Vastens pleget ende doen gebede,
Hevet hij tijt van vastene geset,
Ende oec van te doene gebet,
35[regelnummer]
Ende welken tijt si hem sullen dwaen:
Al staet in sinen Alcoraen.
Swijnijn vleesch verboot hi mede,
Ende al omme der Jueden zede;
Ende hi gaf orlof elken man,
40[regelnummer]
Alse hi wilde, dochtem goet dan,
Dat hi van sinen wive sciede:
Maer datmen dien man verbiede,
Dat hire hem niet kere weder an,
Eer soe neemt enen anderen man.
45[regelnummer]
Sijn paradijs dat hi bescrivet,
Daer sijn volc in geervet blivet,
Dans niet dan eten ende drinken,
Ende euwelike in luxurie stinken.
Sine helle die hi bescrivet,
50[regelnummer]
Daer hi seghet dat al in blivet,
Die sine wet niet willen ontfaen,
Dats euwelike brant sonder waen,
Ende bitter spise van enen bome,
Dien hi Assatum heet, alsict gome,
55[regelnummer]
Daer nie scrifture omme peinsde,
Dan Mahumet, die de name veinsde.
Met deser truffen, met derre ghile,
Ghinc hi omme toter wile,
Dat hi staerf sonder gelove,
60[regelnummer]
Ende met morde ende met rove
Versament hadde een groot diet;
Want hi elken gebruken liet.
Dese duvel scorde jammerlike
In sijn incomen Eraclius rike,
65[regelnummer]
Alsic indie ystorie hier naer
U seggen sal al openbaer.
| |
Hoe Eraclius began sneven. XIX.In Eraclius XXIste jaer
So rees een orloge swaer
Tusscen Romeine ende Sarrasine,
Die onder hem plagen te sine.
5[regelnummer]
Die redene quam bi deser dinc:
Een spadoen, die ghinder ginc,
Enten ridderen sine cledere gaf,
Alse die verleent was daer af,
Alse die heidine ridderen quamen,
10[regelnummer]
Ende cledere hieschen ende namen,
Naer haer recht, na haer doen,
Doe sprac aldus die spadoen
Onwerdelike in sinen dinghen:
‘Mijn here en caent niet vulbringen,
15[regelnummer]
Dat hi sine ridders te tijt cleet.
Wat ongevalle ende wat leet
Legeter ane nu ter stonde
Te cledene dese heidine honde?’
Die Sarrasine bolgen te handen,
20[regelnummer]
Beede van torne ende van scanden,
Die hem sprac die spadoen.
Anders ne weten si wat doen,
Dan elc voer onder die sine,
Ende brochte daer toe die Sarrasine,
| |
[pagina 3,81]
| |
25[regelnummer]
Dat si, omme die scande wreken,
Den Roemscen rike gaen ontbreken,
Ende gingen vechten ende striden
Uptie Romeine tien tiden.
Die Romeine werden hem wale,
30[regelnummer]
Want si hem drie ammirale
Afsloughen inden wighe.
Doe rees die nijt met groten prige,
Entie Sarrasine vochten
Emmertoe, alsijt vermochten.
35[regelnummer]
In desen tiden so ghevel
Binnen Vranckerike also wel,
Dat die coninc Dagobrecht
Bekende oec sijn onrecht,
Dat hi Puppine hadde verstoten,
40[regelnummer]
Den besten van sinen genoten,
Ende heeftene weder genomen
Te sinen rade, te siere vromen.
Sine amien liet hi varen,
Ende hiltem kerstijnlijc te waren,
45[regelnummer]
Ende bat Gode omme enen sone.
God die gaf hem naer tgone
Enen sone; daer na hi sande
Omden goeden sente Amande,
Die weder oec te hove quam,
50[regelnummer]
Entie coninc, alse hijt vernam,
Viel hem te voeten ende bat genaden
Van alsulken mesdaden,
Alse hi them waert hadde gedaen,
Dat hijt hem vergave saen,
55[regelnummer]
Ende sinen sone kerstijn dede.
Sente Amant horde de bede,
Ende doepte tkint na kerstijn recht,
Ende hiet bi namen Segebrecht.
Ende alse daer antworde gebrac,
60[regelnummer]
Geent kint antworde ende sprac,
Ende antworde: ‘Amen!’ sonder sage,
Doet en hadde maer XL daghe.
Ende tien tiden wart Amant
Jeghen sinen wille te hant
65[regelnummer]
Bisscop van Tongre ende van Trecht,
Dat up die Mase staet recht,
Daer hi III jaer sat met eren,
Ende predecte dat wort ons Heren.
| |
Hoe Eraclius Surien verloos. XX.In Eraclius XXIIIste jaer
So wart echt orloge zwaer
Tusscen de Romeine ende Sarrasine,
Dat die keyser entie sine
5[regelnummer]
Niene mochte wel geherden,
Hine vluchte siere verden.
Dat cruce ons Heren, dat hi wan
Up Cosdroe den stouten man,
Van Jherusalem omden onvrede,
10[regelnummer]
Te Constantinoble indie stede,
Int jaer ons Heren VIC ende sesse
Ende XXX, spreect die ware lesse.
Sidert geviel daer naer,
Alsemen screef ons Heren jaer
15[regelnummer]
M.CC.XL ende sevene,
Dat Loduwijc van goeden levene,
Die coninc was in Vrankerike
Ende voer Thunus staerf kerstijnlike,
Een groot deel des crucen gewan,
20[regelnummer]
Ende dat brochte die heilege man
Te Parijs in sine capelle.
Omme dat Eraclius geselle
Vanden ongelove was,
So jonste hem onse Here das
25[regelnummer]
Dat hi verloos ongevalichlike
Vele vanden Roemschen rike;
Want hem wonnen af dorperlike,
Omme dat sine mesdaet blike,
Die Sarrasinen tlant van Surien,
30[regelnummer]
Ende wonnen met haerre partien
Antyochen ende Jherusalem,
Ende alt lant daer up hem,
| |
[pagina 3,82]
| |
Dat daer over mere lach;
Ende tote noch an desen dach
35[regelnummer]
Sone waest noit sint bedwongen,
Noch onderhorich der Roemscher tongen,
Also alst te voren was.
Bidi so wachtem elc man das.
Hens man seker dat hi goet blive
40[regelnummer]
Voer dat ende van sinen live,
God en hebs hem sonder waen
Selve sekerheit ghedaen.
Dese Eraclius, daer God dor dede
Ende oec onse Vrouwe mede
45[regelnummer]
So menege miracle scone,
Ende die onder skeysers crone
So menegen edelen zege vacht,
Ende so vele eren hadde gewracht
An te haelne dat cruce ons Heren,
50[regelnummer]
Soudem ane ongelove keren:
Dat was jammer alte groot.
Hi bleef in ongelove doot
Ende es vanden watre bleven.
In sinen tiden ende naer sijn leven
55[regelnummer]
Crancte sere jammerlike
Al omme ende omme tRoemsce rike.
In sijn XXIIIIste jaer
Daden scade ende toren zwaer
Die Wester Goten den Romeinen,
60[regelnummer]
Want si in Spaenyen ontreinen
Die cracht vanden Roemscen rike,
Ende wonnent hem af gemeenlike
Met Sisibadus haren here,
Die kerstijn was te prisene sere,
65[regelnummer]
Ende maecte kerstijn daer de Jueden,
Ende maecte lammere daer van rueden,
In sijn rike aldore weder,
Ende warp hare wet ter neder.
Dese was een vromech here
70[regelnummer]
Ende te prisene wel sere,
Want hi die kerstine wel helt
Onbesmet met sire ghewelt.
| |
Van sente Oswalden. XXI.In desen tiden ende tesen stonden
So wille die wise Beda orconden,
Dat Oswalt van Nortumberlant
Hadde die crone in sire hant;
5[regelnummer]
Een heilech coninc, alsemen telt,
Die de mogenthede helt
Over volc van vier manieren,
Want tlant was gedeelt in vieren:
Hi hadde onder die crone sine
10[regelnummer]
Scotten ende Poitevine,
Ingelsche ende Bertoene.
Menegen wijch plach hi te doene,
Daer hi verwan met rechter beden
Sine vianden upter stede.
15[regelnummer]
Dystorie van Bertaenyen seghet,
Daer vele in bescreven leget,
Dat in coninc Oswals tiden
Up hem quam vechten ende striden
Cadewalle der Bertoenen here,
20[regelnummer]
Ende hi up hem vacht so sere,
Dat hi up hem wan dat velt,
Ende regneerde met gewelt
Uptie Bertoene XLVIII jaer;
Ende alse hi doot was, namen daer naer
25[regelnummer]
Die Bertoene sinen lachame,
Ende goten een beelde bequame
Van copere, dat si so begaden,
Dat sire sinen lachame in daden.
Doe setten sine dor sine waerde
30[regelnummer]
Up enen mettalinen paerde,
Ende setten vort oec dat
Te Lonnen inde grote stat,
Up ene porte, rechts als een wonder.
Ene capelle maecten sire onder,
35[regelnummer]
Daer men Gode in dienen mochte,
Ende daermen Gods in gedochte.
Dat daden si in diere gebare
Dat hi dIngelsce Sasse ware.
| |
[pagina 3,83]
| |
In desen tiden quam Adriaen,
40[regelnummer]
Dien geleert hadde Columbaen,
Ute Scollant in Ingelant,
Ende wart mare ende bekant.
Elynant scrijft van hem wale,
Dat doe dese in Scotscher tale
45[regelnummer]
Predecte dat wort ons Heren,
Ende hi dInghelsche wilde leeren,
Dat Oswalt selve upstont gereet,
Die coninc, cierlike ghecleet,
Ende brocht in Ingelscer talen vort,
50[regelnummer]
Datmen in Scots hadde gehort;
Ende dat die selve Oswalt plach,
Alse hi daerme liede sach,
Dat hi hem sine spise ontrac,
Omme den aermen te doene gemac.
55[regelnummer]
Tien tiden waren in Vrankerike
Heileghe lieden sonder ghelike:
Dats sente Loy, die daer te voren
Met Lottarise was vercoren,
Entie broedere mede also,
60[regelnummer]
Ado, Rade ende Dado,
Daer sente Loy van sire ervachtichede
Eenen cloester maken dede,
Daermen af seggen sal hier naer.
Sente Loy maecte vorwaer
65[regelnummer]
Tote Parijs indie stede
Oec eene abdie mede,
Daer hi sente Aurea in sette
Abbedesse te sine bi wette
Over CCC joncrouwen fine,
70[regelnummer]
Die dor Gode dede menege pine,
Daer God oec omme dede
Menege scone wonderlichede.
Eens so quam hare mare,
Dat hare slutersse doot ware,
75[regelnummer]
Ende soe die slotele so vaste helt,
Men constse genemen met gere gewelt.
Doe quam dabedesse dare,
Daer dander lach up die bare
Ende III daghe hadde doot gewesen,
80[regelnummer]
Ende seide: ‘Zuster! antwort na desen.
Waer sijn die slotele? waer es echt
Die dinc die ghi hebt berecht?’
Te hant so ontfinc soe tleven,
Ende hevet rekeninge gegeven
85[regelnummer]
Van haren dingen daer ter stede,
Ende gaf die slotelen mede,
Ende lach neder metter vaert,
Ende voer ter rusten waert.
Ander menech wonder groot
90[regelnummer]
Gheviel hare na hare doot,
Ende oec mede na haer leven,
Dat van mi es onbescreven.
| |
Van sente Amande. XXII.In desen tiden sente Amant,
Alse hi gehouden hadde in hant
Dat bisscopdoem van Tongerne de stede
Ende van Tricht uptie Mase mede
5[regelnummer]
III jaer, so vernam hi wel,
Dat sijn castien niene bevel
Dien vanden lande ende sijt onwerden.
Doe voer hi henen sire verden
In anderen vremden lande castijen.
10[regelnummer]
Sijn bisscopdoem, hoerwi lijen,
Beval hi eenen, die Landoalt hiet,
Dien hi in siere steden liet,
Alse erdsch priester over de sine.
Dese Landoalt plach eerst tsine
15[regelnummer]
Sijn jongre, ende was een man gerecht.
| |
[pagina 3,84]
| |
Mettem woende sente Lambrecht,
Die doe was een jongelinc
Ende alle doghet anevinc,
Eens edels mans sone, die Aper hiet,
20[regelnummer]
Diene daer te leerne liet,
Die sidert bisscop ende martelare
Wart, alse staet hier nare.
| |
Van sente Arnoude van Mes. XXIII.Oec in des Eraclius tiden,
Daer wi die redene af overliden,
Was sente Arnout raet van hove,
Doverste ende van groten love,
5[regelnummer]
Puppijns gheselle van Landen,
Die Vranckerike hadde in handen,
In Lottaris tiden ende echt
Onder den coninc Dagobrecht.
Sente Arnout, alse wijt horen,
10[regelnummer]
Was neven Vlaenderen geboren,
Ende hertoge daer over Scelt.
Angijs sijn sone, diet na hem helt,
Dat lant, alse wi horen seggen,
Nam Pippijns dochter te wive, vrouwe Beggen,
15[regelnummer]
Sente Geertruden zuster der maget,
Daer men hier na af gewaget.
Dese Arnout liet kinder ende wijf,
Ende wart eencedel ende keytijf,
Omme den loen van onsen Here.
20[regelnummer]
Daer na coesmen te groter eere
Bisscop te Mets indie stede,
Daer hi vele vromen dede.
Den aermen was hi sere sochte;
Hem selven, so hi meest mochte,
25[regelnummer]
Ontrac hi spise ende dranc;
Ene hare drouch hi, al was hi cranc,
Ende doepte eenen lazersen man;
Alse hi kerstijndoem ghewan,
Wart hi ghesont in ziele, in live,
30[regelnummer]
Die te voren was keytive.
Vor sine doot, alst was in scine,
Trac hi weder ter wostine,
Daer hi sinen ende in dede,
In uutnemender heilechede.
35[regelnummer]
Van danen was hi oec na dat
Brocht te Mets weder in de stat,
Ende in ene kerke daer geleget,
Diemen tsente Arnouts thetene pleget.
Dese sente Arnout hadde enen sone,
40[regelnummer]
Clodolf was genant de ghone,
Die bisscop sint van Trieren waert,
Ende volgede sijns vader aert
In uutnemendere heilechede;
Ende Doda sijn moeder mede,
45[regelnummer]
Sente Arnouts wijf, wart clusennesse
Te Trieren, daer soe ons Heren lesse
Dicken heilechliken las,
Alse die goet van dogeden was.
| |
Heraclius doot ende ander dinc. XXIIII.Eraclius, alsic eerst seide,
Staerf in groter onsalicheide,
Alse hi XXX jaer hadde gewesen
Keyser, alse wi van hem lesen,
5[regelnummer]
Ende sijn sone Constantijn
Wart keyser; - het moeste sijn,
Dat hi IIII maent niet en besat,
Want sijn stiefmoeder benam hem dat,
Die hiet Martina, die valsce quade,
10[regelnummer]
Bi Pyreus des patriaercs rade,
Want soe vergavene met venine.
Doe wart soe met dusdaenre pine
Keyserinne, al waest niet scone,
Met haren sone Eraclone;
15[regelnummer]
Maer dat dat onlanghe was,
Want den rike vernoijede das,
Ende men sneet hare af die tonge.
Haer sone Eraclone die jonge
Sneetmen den nese af, ende in ellenden
20[regelnummer]
Dede mense beede versenden;
Ende Constant, die oec heet Constantijn,
| |
[pagina 3,85]
| |
Sijn sone die staerf omme tfenijn,
Wart keyser naer den oudervader,
Ende waest met onneren algader
25[regelnummer]
XXVI jaer met lettel eeren.
Hi begans int jaer ons Heren
VIC XL ende drie.
Na hem quam cume argers ie.
In sijn eerste jaer wart doot geslegen
30[regelnummer]
Sente Oswalt, daer hem quam jeghen
Penda, die coninc der Bertoene,
Die hem was viant in allen doene.
Van hem scrivet Elynant,
Dat noch sine rechter hant,
35[regelnummer]
Die der kerken vele goets gaf,
Metten aerme geslegen af,
Metter huut gheel noch es,
Alse die lachame algader des
Te pulvere es worden nu ter ure,
40[regelnummer]
Na die menscelike nature;
Want alsene Penda hadde verslagen,
Hinc hine, alse vianden plaghen,
Hovet ende aerm ane enen stake,
Alse in sonderlinger wrake.
45[regelnummer]
Oswijn, sijn broeder, haelde de lede, dien,
Diese in een vat sluten dede,
Ende brachtse te Brembramborch na dien,
Daer mense noch al gheel mach sien.
Te Durem, seitmen, daers sijn hovet,
50[regelnummer]
Daer haeltmen bate, des gelovet.
Die stake, daer Penda verwoet
Sine lede ane hinc bebloet,
Hevet menegen gestaen in staden,
Die met evele was verladen,
55[regelnummer]
Die dwater dranc daer men in dwouch.
Andere miraclen ghenouch
Hevet hi gedaen; - sijn broeder Oswijn
Ontfinc dat conincrike sijn.
| |
Van Mahumets nacomelinge. XXV.Nu was tlant van overmere
Al verloren sonder were,
Sijnt dat Eraclius in sijn leven
Uten lande was verdreven,
5[regelnummer]
Ende Mahumet was verstorven.
Ende naer hem hadde trike verworven
Ebubert, een sijn compaen,
Diet III jaer hilt, hebben wi verstaen.
Na Ebuberte so quam int rike,
10[regelnummer]
Met scalcheit behendelike,
Haudumar ende was here
XII jaer ende nemmere.
Men vint lesende van hem,
Dat hi in Jherusalem,
15[regelnummer]
Ter stat daer in ouden doene
Die tempel stoet van Salomoene,
Hem eenen tempel setten dede,
Maer tfondament hilt ghene stede,
Ende gheleet al vander stat.
20[regelnummer]
Daer rieden hem die Jueden dat,
Dat hi soude doen gheheeten,
Dat cruce, dat te Mont Calveten
Boven stonde, te doene af saen,
So soude sijn gestichte staen.
25[regelnummer]
Haudumar doet sijn covent.
Vort meer so stont sijn fondament.
Doe maecti sinen tempel vort,
Die daer noch staet indie port,
Ende heet Salomoens tempel heden,
30[regelnummer]
Daer noch die heidine anebeden.
Noch doe regneerde in Vrancrike
Dagobrecht gheweldechlike,
Die gewonnen hadde twee sone:
Deen hiet Zegebrecht, enten gonen
35[regelnummer]
Waest dien doepte sente Amant,
Ende ‘Amen!’ antworde te hant,
Daer dandere tontide zweghen.
Dien sone heefti toegedreghen
Den getrouwen Puppine van Landen,
40[regelnummer]
Ende bevaelne in sinen handen,
Want hi sine trouwe proevede,
| |
[pagina 3,86]
| |
Doe hi kint was ende hijs behoevede,
Ende beval hem metten sone
Al Oesterike ende alt gone,
45[regelnummer]
Dat Mets toehort der riker stat,
Daer hi ins vaders tiden sat,
Dats vander Mase tote over Rijn.
Puppijn nam indie handen sijn
Den jongelinc ende brochtene scone
50[regelnummer]
In Oesterike up toter crone.
Noch enen sone Dagobrecht liet,
Die Clodoveus bi namen hiet.
Dien achti te latene te lone
Naer hem die Vrancsche coninc crone.
55[regelnummer]
Ende alse Dagobrecht XIIII jaer,
In groten vreden ende sonder vaer,
Coninc hadde gesijn in Vrancrike,
In Bourgoenyen, in Oesterike,
Ende gheseten, bleef hi doot
60[regelnummer]
Te sente Denijs, daer in rijcheit groot
Van hem bleef ende vele haven.
Aldaer so wart hi begraven,
Ende was deerste, alsict versach,
Vrancsch coninc van diere lach.
65[regelnummer]
Een heilech man was die vorsach
Van hem ditte, daer hi lach,
Datmen sine ziele brochte
Te Gods vonnesse, alsem dochte,
Daer vele clagen over hem quam
70[regelnummer]
Vanden heilegen, daer hi nam
Der kerken goet, dattem toehorde.
Doe wildene met dien worde
Die duvel trecken indie helle,
Maer sente Denijs ende sijn geselle
75[regelnummer]
Sente Mauricis si verbaden,
So dat hi daer vant genaden,
Want dat hi eerde die twee
In sinen live dan dandre mee.
Dit was, lesen wi voer waer,
80[regelnummer]
In des Constantijns ander jaer.
Wat in Constants tiden ghevel. XXVI.
In des keysers derde jaer
So wart bisscop over waer
Sente Remakel te Maestrecht,
Dat sente Amant teerst hadde berecht.
5[regelnummer]
Tien tiden was Iccen broeder,
Pippijns wijf, sente Gertruden moeder,
Rodoaut bisscop van Triere,
Een man van heilegher maniere,
Ende sijn zuster Severa mede
10[regelnummer]
Was abdesse daer indie stede,
Van levene ene heilege vrouwe:
Dies geniet soe nu der trouwe.
Int vierde jaer van Constantijn
Quam toten fellen Sarrasijn
15[regelnummer]
Haudumare een Persien,
Ende hi gheliet hem in dien
Oft hine anebeden woude;
Ende alse hi hem nygen soude,
Stac hi hem inden buuc een swaert,
20[regelnummer]
Daer hi af staerf metter vaert.
Dies waren droeve die Sarrasine,
Ende namen indie stede sine
Enen coninc hiet Houtinem;
X jaer regneerde hi achter hem.
25[regelnummer]
Int vijfte jaer dat Constantijn
Keyser ende here hadde gesijn,
Was sente Fursijn sere becant
Over heilech in Yrlant,
Die quam over in Vrancrike;
30[regelnummer]
Ende na hem quamen dies gelike
Sine twee broedere, daer deen Folliaen
Af hiet ende dander Vulcaen.
Die worden bekent in Gallen,
Daermen kent onder hem allen,
35[regelnummer]
Heilech ende goet van live fijn.
Sijn broeder sente Fursijn
Was van kinde up gheleert
| |
[pagina 3,87]
| |
Van volke, dattem an Gode keert,
Onder moenken ende papen mede,
40[regelnummer]
Daer menne lettren leeren dede,
Also alse God voerdien
Voeracht hadde ende voersien,
Ende wart in sijn selves lant
Een predicare wide becant,
45[regelnummer]
So dat, daer hi eens predeken ginc,
Eene ziechede hem bevinc,
Dat hi keerde tes vaders wone,
Omme te plegene sire gewone.
Alse hi sijns vaders huus was bi
50[regelnummer]
(Al lesende zalme so ginc hi),
Daer quam hem ane ene deemsterhede,
Dat hi staende bleef daer mede.
Doe dochti recht wesen doot,
Ende wart al dor die noot
55[regelnummer]
Ten naesten huse daer gedragen
Vanden gheenen die sijns plagen.
Daer sach hi vier hande comen,
Diene hebben upgenomen
In beden ziden, die mettem vlogen
60[regelnummer]
Metten vloghelen ten hoghen.
Dies gelike gescepen mede
Sach hi alse in ene deemsterhede.
Daer na, alse hi die twee sach,
Diene drougen van daer hi lach,
65[regelnummer]
Sach hi den derden ingel mede,
Diene drouch aldaer ter stede
Met enen witten scilde sire vaerde,
Ende voer gewapijnt met enen swaerde.
Dese drie waren even claer,
70[regelnummer]
Ende zongen dit versekijn daer:
‘Die heileghe die sullen varen
Van dogeden in dogeden te waren.’
Doe hordi enen anderen zanc
Van ingelen, onbekent ende lanc.
75[regelnummer]
Doe sprac een ingel van gere scaren
Ten anderen, diere quamen gevaren,
Dat menne ten lichame soude leden.
Furcine was onbequame dat sceden
Vanden ingelen ende ware
80[regelnummer]
Gherne bleven in haer schare,
Maer dingel seide: ‘Wi keren te di,
Alse dine sorghe vuldaen si.’
Saen die ziele dat vleesch an nam,
Ende en wiste hoe soere in quam.
| |
Van sente Fursine van Perone. XXVII.Alse Furcijn dus wart genesen,
Sach hi droeve omtrent hem wesen
Sine vrient ende hem beclagen,
So dat hi hem bat toedraghen
5[regelnummer]
Gods lachame, dien hi ontfine.
Twee dage bleef hi in dese dinc,
Siec ende van lachamen cranc,
Ende peinsde omden heilegen zanc.
Des derds dages omtrent midnacht
10[regelnummer]
Leget hi vroilike ende wacht
Ons Heren ghenaden groot,
Ende wart ontbonden in die doot.
Hem dochte rechts of hi sliepe,
Ende men oec totem riepe
15[regelnummer]
Met swaren worden over luut,
Datmenne soude driven uut.
Alse hi die ogen hevet ondaen,
Sach hi el niemene bi hem staen,
Dan deerste twee inglen an elke zide,
20[regelnummer]
Enten derden gereet ten stride,
Die stont ten hovede metten swaerde,
Entie duvel die mesbaerde,
Alse hine dragen sach sire vaerden.
Daer sach Furcijn ander waerden
25[regelnummer]
Een swart zwerc ter luchter zide,
Ende duvelen gereet ten stride,
Die vaste scoten te hem waert;
Maer daer bescuddene metter vaert
Met sinen schilde dinghel ons Heren.
30[regelnummer]
Daer sach Furcijn voer hem keren
Een einselijc vier ontsteken al,
Ende onder hem een sere swart dal.
Dat vier nakede te hem waert.
Dingel sprac: ‘Wes niet vervaert;
35[regelnummer]
Want dattu niene heves ontsteken,
Dat en mach an di niet wreken.’
Doe voer die inghel der dure;
Ghelijc alst ware tusscen twee mure,
So sciet hi dat vier ontwee,
| |
[pagina 3,88]
| |
40[regelnummer]
Dattem en scaedde min no mee,
Nochtanne datter binnen waren
Vele duvelen met haren scaren.
Een duvel wrougedene ende sprac:
‘Hi nam ghiften ende ghemac
45[regelnummer]
Van sulken dient qualike wan.’
Doe antworde dingel: ‘Wattan?
Hi waende naer sijn verstaen,
Dat hi beteringhe hadde gedaen.’
Doch moeste dordeel voer Gode.
50[regelnummer]
Daer wart Furcijn uut alre node
Quite ghewijst ende vri.
Voert ter bliscap so voer hi,
Daer hi vele heileghe sach,
Diene kenden updien dach,
55[regelnummer]
Entie vreese vanden vianden
Ende vandien viere verginc te handen.
Ten lesten sach hi ende bekande
Twee bisscoppen van sinen lande,
Die hi ter werelt hadde gekent,
60[regelnummer]
Ende niet lange en waren gehent,
Te hem met groter claerheit beten,
Diene ter werelt keren heten.
Doe sweech hi alse die droeve was,
Ende seiden: ‘En vervare di niet das;
65[regelnummer]
Want selve onse Here woude,
Dat hi ter werelt keren soude.’
Die ingele voeren themele te samen,
Sonder die drie die met hem quamen;
Ende alse hi dalen soude ter erde,
70[regelnummer]
Quam hem te gemoete an sire geverde
Gheent grote vier, dat hi ontsiet;
Dinghel ghenen brant al sciet.
Een man quam uten viere gesprongen,
Dien die duvele daer toe dwongen,
75[regelnummer]
Dat sine worpen up Furcine.
Sine lierewange updie sine
Huertte hi, als hi hem quam an.
Dien kennede die heileghe man,
Dat was die ghene die hem sijn cleet
80[regelnummer]
Ghegeven hadde up sijn versceet,
Entie zondege man verbroyde
Hem sine scoudere, dattem moyde,
Ende sine lierewange mede.
Doe waerpene weder daer ter stede
85[regelnummer]
Dingel van danen hi quam
In dat vier, fel ende gram.
Dinghel sprac tote Furcine:
‘Van onversienhede quam dese pine.
Hadstu van desen zondare
90[regelnummer]
Sine ghichten gemaect onmare,
Sone hadstu niet inscine
In dinen vleesche dese pine.
Predeke ende castie mede
Berouwenesse in elke stede.’
| |
Vanden selven noch. XXVIII.Alse hine dus hadde geleert,
Heet men hem dat hi keert
Ten lachame, daer hi utequam,
Ende men seide hem: ‘Wes niet gram:
5[regelnummer]
Dine coemt te ghenen stonden
Gheen wille vort te doene zonden.’
Dus quam hi weder in sijn vat,
Daer menech toesach up de stat.
Maghe, clerke ende gebure,
10[regelnummer]
Die saghen an dese aventure,
Ende versuchten sere mede
Omme die dulle menscelijchede,
Ende hem wonderde sere ende lange
Vander inghelen hogen gange,
15[regelnummer]
Die ten hemelrike gaet.
Ghene brant, dat verstaet,
Die hem an scoudere ende an lier
| |
[pagina 3,89]
| |
Gene man gaf, die lach int vier,
Bleef hem te lijctekene an.
20[regelnummer]
Doe ginc woch die heilege man
Predeken ons Heren wort,
Ende seide weder ende vort,
Wat hi gehort hadde ende gesien.
Den Goten predecte hi na dien.
25[regelnummer]
In Yrlant castijede hi lange,
Maer der lieder overgange
Ne consti niet ghedoghen,
Want si verterden ende vertogen;
Ende oec waren si hem some fel.
30[regelnummer]
Doe rumdi tlant ende dede wel,
Ende quam in Ingelant gevaren;
Daer na so quam hi te waren
In Oesterike, daerne ontfinc na recht
Met eren coninc Zegebrecht,
35[regelnummer]
Die was coninc Dagobrechts sone.
Aldaer so gaf hem die ghone
Enen cloestre te makene stede,
Daer hi Folliane in dede
Sinen broeder abt wesen.
40[regelnummer]
Selve so trac hi na desen
In wostinen, daer hi sat
Heimelike ende Gode bat.
Doe riepmen dicken sconinx rade,
Dattem dochte sine scade,
45[regelnummer]
So dat hi sette sine vaert
Ende quam te Vrankerike waert,
Daerne lievelike ontfinc
Clodoveus die coninc;
Daer hi eenen cloester makede,
50[regelnummer]
Daer hi moenke wel gerakede
Inne sette te dienne Gode.
Eens reet hi, al dede hijt node,
Metten coninc teere stede,
Daer hem anequam die rede,
55[regelnummer]
Ende staerf eerlike ende scone,
Ende wart begraven te Perone,
Indie kerke, neven den outare;
Daer sident over IIII jare
Sente Loy ende sente Abrecht,
60[regelnummer]
Omme te doene eere na recht,
Ontgraven daden ende verhieven,
Al dore siere groter lieven,
Ende vondene geheel ende reene,
Sonder smette groot of cleene.
| |
Van Puppijns doot van Landen. XXIX.Die goede Puppijn van Landen,
Die coninc Segebrecht hadde in handen,
Alse hem die vader bat ende geboot,
Alse coninc Dagobrecht was doot,
5[regelnummer]
Alst hier voren staet ghescreven,
Quam in Vrancrike ende heeft geheven,
Te Compiengen indie stat,
Van Clodoveuse half den scat,
Die Dagobrecht achter hem liet,
10[regelnummer]
Ende brochtene, alse hem trouwe riet,
Te Parijs indie goede stede,
Daer hine indie hoede dede
Sijns heren sconinx Zegebrecht.
Niet lange daer na galt hi trecht,
15[regelnummer]
Datter menscheit bedaerf,
Ende wart ziec ende staerf,
Ende wart begraven tote Landen
In sijn lantscap, dat hi hadde in handen.
Dese voer ten langen levene,
20[regelnummer]
Alsemen VIC XL ende sevene
Screef die jare van onsen Here.
Kindere liet hi in groter eere:
Eenen, hiet Grimolt, sijn sone.
Naer den vader wart die ghone
| |
[pagina 3,90]
| |
25[regelnummer]
Metten coninc Zegebrechte sijn raet,
Ins vaders stede, dat wel staet.
Icce sijn wijf ende sente Geertruut
Sijn dochter namen haer deel uut
Vanden goede alte hant,
30[regelnummer]
Also alse hem riet sente Amant,
Ende stichte te Nyvele daer mede
Enen cloester ende indie stede
Wart sente Geertruut abdesse.
Noch hout men daer haers gedincnesse.
35[regelnummer]
Ene andere dochter waser, hiet Becge,
Daer ic af seide ende segge,
Die te manne nam sente Arnouts sone,
Angijs so hiet die ghone,
Van wies geslachte sident quamen
40[regelnummer]
Coningen van groter namen.
Sident gheviel up enen dach,
Dat menne nam, al daer hi lach,
Puppine van Landen, ende menne drouch
Te Nyvele, want het was gevouch
45[regelnummer]
Sijns wijfs ende siere dochter mede;
Ende daer menne henen drouch tier stede,
Met stallichten mede in handen,
Tusschen Ludeke ende Landen,
Behilden die kersen haer lecht
50[regelnummer]
Jegen al des wints gevecht.
Nu sullen wi vanden pauesen seggen,
Daer wi die redene af lieten leggen,
Die in Eraclius tiden waren,
Hoe si hebben ghevaren,
55[regelnummer]
Ende in sijns soens tiden, die was verheven,
Ende in des anders, die was verdreven,
Ende in des Constants Constantijn,
Die niet aerger en mochte sijn.
Na den vijften Bonefaes,
60[regelnummer]
Die goet man was ende geen dwaes,
Dies ic hier te voren ghewouch,
Quam deerste Honorius, die eerst ere drouch
Vanden pauescepe XII jaer.
Hi was geboren, lesen wi vorwaer,
65[regelnummer]
Uten lande van Principaet,
Eens Pieters sone, alst bescreven staet.
Dese gaf gherne dor onsen Here;
Die Gods huse verchierdi sere,
Beede met selvere ende met goude,
70[regelnummer]
Ende staerf in goeder oude.
Daer na wart paues Severijn,
Van Rome was die vader sijn,
Een milde man waest, heilech ende vroet,
Ende meerde der kerken goet.
75[regelnummer]
Daer naer quam die vierde Jan,
Sijn vader hiet Beinan,
Van Dalmacien gheboren.
Dese nam den scat, alse wijt horen,
Die de kerke hadde gheborghen,
80[regelnummer]
Ende losseder mede uter sorghen
Vele gevangene harentare,
In min dan in anderhalven jare.
Theodorius wart daer na gecoren,
Die van Grieken was geboren,
85[regelnummer]
Eens bisscops sone van Jherusalem,
Die Theodorius hiet voer hem.
Die sette te Pascheavonde te wijene
Den keyser ende te benedijene.
Naer desen wart paues deerste Martijn,
90[regelnummer]
Te dien tiden dat Constant Constantijn
Die keyser crone drouch met scanden;
Want hi wart ongelovech te handen,
Alse Eraclius was sijn oudervader.
Omme dat te berne algader,
| |
[pagina 3,91]
| |
95[regelnummer]
Hevet die paues Martijn genomen
Eene consilie ende dede comen
Te Rome vele goeder clerken.
Daer vermeesaemdi vander kerken
Pauluse den valscen patriaerke,
100[regelnummer]
Die dongelove doe predecte staerke,
Daer Eraclius in staerf.
Die quade keyser doen verwaerf,
Dat hi sendde in Ytale,
Om tlant te berechtene wale
105[regelnummer]
Enten paues te doene verdriet,
Eenen die Olimpius hiet.
| |
Vanden quaden keyser Constant. XXX.Alse Olympius te Rome quam,
Sach hi ghinder ende vernam
Die consylie al te gadere.
Nu haddi gerne ene quade adere
5[regelnummer]
Daer in geworpen om verwerren,
Ende om den paues mede vererren;
Maer God hevet hem benomen,
Hine cons niet te hovede comen.
Olympius siet hem verwonnen,
10[regelnummer]
Ende sine dinc vulbringen en connen,
Ende beval eenen seriant,
Alse hem die paues metter hant
Ons Heren lachame toedroege,
Dat hi hem thovet afsloughe;
15[regelnummer]
Maer God verblende so den seriant,
Dat hi den paues ne sach no vant,
Weltijt dat Olympius name
Vanden paues Gods lachame.
Dies lyede hi met zinne wel,
20[regelnummer]
Die cnape, sider dat hem gevel.
Olimpius siet dat onse Here
Metten paues was so sere,
Ende bescermde in elke stede.
Vrienscap maecti ende vrede
25[regelnummer]
Metten paues vast ende goet,
So dat hi hem te wetene doet,
Dat die keyser hem hadde geboden,
Dat hine emmer soude doden.
Dus maecti pays jegen die kerke
30[regelnummer]
Ende jegen alle die Roemsce clerke,
Ende versamende groot here,
Omme te vaerne met sterker were
In Cycilien uptie Sarrasine,
Die den lande daden pine,
35[regelnummer]
Ende wildent den Roemscen rike ontbreken.
Maer onse Here wilde wreken
Die zonde vanden quaden here
Up tRoemsce rike, alsi dede sere;
Want grote sterfte onder hem quam,
40[regelnummer]
Die menegen dat leven nam,
Ende Olimpius staerf mede
Van evele inden selven onvrede.
Daer naer Constant Constantijn
Sendde te Rome die boden sijn,
45[regelnummer]
Die den paues Martine traken
Uter kerken omme die saken,
Want hi vander heresien
Den keyser selve dorste castien,
Ende hebbene met hem brocht
50[regelnummer]
Te Constantinoble ende besocht,
Of hi den keyser volghen woude.
No met dregene, no met goude,
Sone mochtmen met ghenen dingen
Die dinc anden paues vulbringen.
55[regelnummer]
Doe was hi versent onscone
In een lant, heet Sersone,
Daer sente Clement van Domiciane
In versent was, na minen wane.
Daer staerf hi om tgelove ons Heren,
60[regelnummer]
Voer Gode werdich groter eeren.
Dese selve quade Constantijn,
Omme dongelove sijn,
Dedene gheselen ende blouwen,
Ende leven met groter rouwen,
65[regelnummer]
Ende ontliven mede nochtan
Menegen heileghen goeden man,
Omme dat si niet en wilden lijen
Van siere quader herisien.
| |
[pagina 3,92]
| |
Hoe die keyser Affrike verloos. XXXI.In des Constantijns seste jaer
So quamen met orlogen zwaer
Die Sarrasine up Affrike,
Ende wonnent af den Roemscen rike.
5[regelnummer]
Dus wart tRoemsce rike onteert,
Want ons ne gene jeeste leert,
Dat ie Roemsch keyser besat
Tlant van Affrike naer dat.
Die Sarrasinen hebben gheset
10[regelnummer]
In Affrike Mahumets wet,
Die dorper, vuul es ende quaet,
Ende aldaer noch heden staet.
In dat selve jaer besat
Tote Noyoen indie stat
15[regelnummer]
Sente Loy dat bisscopdoem,
Dies si noch heden houden roem;
Ende Andoenus, sijn compaen,
Hadde derdsch bisscopdoem ontfaen.
Dese Loy entie vorders sijn
20[regelnummer]
Waren geboren in Lymosijn.
Doene die moeder drouch, soe sach,
Aldaer soe in drome lach,
Enen aerne vliegen over hare,
Die sere lude riep ende clare
25[regelnummer]
Driewaerf: dat meende genouch,
Dat soe ene zalege vrucht drouch.
In sire joget heeftene geset
Sijn vader met enen goudsmet,
So dat hi daer af meester waert.
30[regelnummer]
Mettien hi in Vrancrike vaert,
Daer hi met enen goudsmet quam,
Die des coninx werc al nam;
So dat die coninc vragede ende sochte,
Wie hem van goude maken mochte
35[regelnummer]
Den ghereide ende van dieren steenen.
Doe sprac die goudsmet: ‘Ic hebbe enen,
Die heet Loy, des sijt gewes,
Dat hi dies groot meester es.’
Men wouch Loye gout daer toe,
40[regelnummer]
Ende men seide: ‘Nu maect ende doe.’
Hij maectem van goude daer
Twee ghereiden, elc also zwaer
Alse tgout was dat hi ontfinc.
Mettien hij ten coninc ghinc,
45[regelnummer]
Ende gaf hem dat een gereide,
Daer die coninc wonder af seide,
Dat so subtijlic was gemaect,
Ende van ghewichte so vulraect.
Doe gaf hi hem loen vulcomen.
50[regelnummer]
Loy hevet tander genomen,
Ende seide: ‘Here! dese zadel es uwe;
Hijs even swaer, goet ende nuwe:
Hets vanden goude overbleven.
Hets uwe: bidi moetict u geven.’
55[regelnummer]
Den coninc wonderets ende dochte,
Hoe dat hi maken mochte
Van also velen alse men hem gaf.
‘Wel here!’ seiti, ‘ic makese daer af.’
Met deser dinc so wies sijn lof
60[regelnummer]
Seere indes coninx hof.
So sere so minde sente Loy
Die aerme entie hadden vernoy,
Dat hi dat sine gaf al uut,
Al toter naectheit vander huut.
65[regelnummer]
Sochtene oec iemen, men seidem dan:
‘Du suls vinden dinen man
In dat huus, dat sulstu weten,
Dat die aerme hebben beseten.’
Een man was an sine hant lam,
70[regelnummer]
Die te siere aelmoesne quam,
Ende boot die ganse hant vort.
Sente Loy seide them dit wort:
‘Ghef dander hant,’ ende met desen
Hevet hij den man genesen.
75[regelnummer]
Eens dat hi hadde in sine gewout,
Waest selver ofte gout,
Haddi den aermen al gegeven.
Drie maere selvers was hem bleven,
Die hem geleent waren, die hi te samen
80[regelnummer]
Den aermen gaf die totem quamen.
Echt quam hem meer aerme in,
Ende hine gedochte meer no min,
| |
[pagina 3,93]
| |
Dat hi niet en hadde een twint.
In sinen budel dat hi vint
85[regelnummer]
Ene maerc gouds, die gaf hi echt,
Ende lovede Gode diet al berecht.
| |
Van sente Eloye. XXXII.Sente Loy na den lachame
Was lanc, inden ganc bequame,
Root int anscijn, scone gehaer,
Kersp ende utermaten claer:
5[regelnummer]
Recht haddi ingelsch gedane,
Simpel ende wijs te scouwene ane.
Sine cledere, alsemen doe plach,
Diere ende vorbare, alse int hof lach,
Beset ende ghebort met goude,
10[regelnummer]
Ende met steenen menechfoude;
Omden hals chierlike gewracht
Met werke, daer an lach cracht.
Al sine gewaden waren diere,
Ende meest zidijn na slands manire,
15[regelnummer]
Dat hi te sonderlinc niet en ware;
Maer naest der huut drouch hi een hare.
Dit hevet hi sidert al vertert
Om die aerme, entie ziele genert.
Sidert waren cranc die cledere sine,
20[regelnummer]
Ende hij ghuerdem met ere line,
Ende dicken was hi naect mede,
Dattem daerme volc uutdede.
Die coninc plach hem cledere geven,
Want hi mindene al sijn leven,
25[regelnummer]
Ende maecte sine herberghe te stane
Al tote sijns selves ane;
Ende wat so hi den coninc bat,
Dat dede hi hem uptie stat:
Dat en mochtem bliven niet,
30[regelnummer]
Want hijt al den aermen liet.
Vander tijt dat Brunilt was
Vrouwe, alsemen hier voren las,
Tote dat coninc Dagobrecht
Vrancrike hevet berecht,
35[regelnummer]
Was symonie sere upgeheven;
Die verstaken ende verdreven
Andoneus ende sijn gheselle
Sente Loy, daer ic hier af telle.
Doe waren si bede bisscop gecoren,
40[regelnummer]
Deen te Riemen, alst staet hier voren;
Sente Loy van Noyoen, van Vermant,
Van Ghent ende van Vlaendrelant,
Van Corterike ende van Dorneke mede,
Dat sidert was ene vermaerde stede.
45[regelnummer]
Orlof hi anden coninc nam,
Dat, in so wat steden hi quam,
Dat lieden die van quaden daden
Waren verdeelt in galgen, in raden,
Dat hise grouf ende afdede.
50[regelnummer]
Daertoe haddi knapen mede,
Diere toe gehuurt oec waren.
Eens soudi metten coninc varen
In Oest Vranken upten Rijn,
Ende alsi te Straesborch sijn,
55[regelnummer]
So vernam hi mare das,
Dat des dages een gehangen was,
Die doot ane die galge hinge.
Sijn geselscap sonderlinghe
Nam hi ende maecte een graf;
60[regelnummer]
Ende alse die man gedaen was af,
Tast hi ende wreef den doden,
Die wile dat groeven sine boden,
Ende hi gevoelde waerm den man.
Te hant hi weder sijn lijf gewan.
65[regelnummer]
Doe wildi met scoenre tale
Gheent wonder verdriven altemale,
Datmens hem genen prijs sprake.
Doe seidi: ‘Welnaer quade sake
Hadden wi gedaen an desen man,
70[regelnummer]
Maer dat ons God der eren jan,
Dat wi doch hebben beseven,
| |
[pagina 3,94]
| |
Dat hi al noch heeft sijn leven.’
Hi heeft den man te hant gecleet.
Dit horden si diene hadden leet,
75[regelnummer]
Ende wildene echt hebben verdaen.
Cume halp hem sente Loy ontgaen,
Ende bejagede anden coninc mede
Enen brief tsiere sekerhede.
Van hem hevet hine versteken,
80[regelnummer]
Dats die werelt min sal spreken.
Meneghe dedi in sijn leven
Miracle, die al ombescreven
Van mi blivet al nu ten tiden,
Want ic wilt cortelijc overliden,
85[regelnummer]
Ende noch doet hi alle daghe
Miraclen, dans ghene saghe.
Noch hort van sinen dogeden mede:
Tote Noyoen indie stede
Maecti enen cloester, daer joncvrouwen
90[regelnummer]
Gode dienen ende onser Vrouwen.
Hi vant sente Quintine mede,
Daermen niet af wiste de stede,
Waer dat hi begraven lach
Te voren, over menegen dach.
95[regelnummer]
Te Sissoen vant hi te waren
Die twee heileghe maertelaren,
Crispine ende Crisipiane;
Oec vant hi sente Luciane
Int lant van Beauoisijn,
100[regelnummer]
Wies geselle was sente Quintijn.
Te Parijs indie stede
Ghenas hi enen blenden mede.
Hi verchierde menechfoude
Dese grave, die ic u noeme, met goude:
105[regelnummer]
Sente Germeins, sente Severius,
Sente Piaets, sente Quintius,
Sente Genevieve, sente Luciaens,
Sente Columben, sente Juliaens,
Ende alre meest sente Martijns graf.
110[regelnummer]
Den cost hem daer toe gaf
Die coninc Dagobrecht in alre wijs.
Hi versierde die kerke tsente Denijs,
Ende daertoe den hovet outaer,
Ende staerf als hi hadde LXX jaer.
| |
Ene miracle hier van hem. XXXIII.Hort hier ene miracle groot,
Die geviel na sine doot:
Alse sente Loy was begraven,
Met ornamente, met groter haven,
5[regelnummer]
Alsemen bisscoppe graven moet,
Haddi an een vingerlijn goet
An sine hant, dat onder de erde
Mede was geleit dor sine werde.
Dieve hebben dat versien,
10[regelnummer]
Ende dragen over een nadien,
Dat si hem snachts willen stelen
Dat vingerlijn, constsijt getelen;
Ende sijn indie kerke comen,
Ende ontectene te haerre onvromen.
15[regelnummer]
Die ghene diene nam bider hant
Ende dat vingerlijn gheprant,
Dien greep die dode ende helt
Biden aerme met ghewelt,
Dat hi hem niet en conde ontgaen.
20[regelnummer]
Sijn gheselle ontflo hem saen,
Ende liet den anderen voer hem tween.
Mettien dat die dageraet scheen,
Entie coster die kerke ontsloot,
Sach hi waer die bisscop doot
25[regelnummer]
Den levenden dief hilt gevaen.
Hij deet daer buten verstaen.
Daer quam toe wijf ende man,
Ende sagen den bisscop an.
Niemene en mochten met gere beden,
30[regelnummer]
Noch met ghere behendicheden,
Dien levenden vanden doden gewinnen.
Die mare liep verre hier binnen,
Want daer menech ginc ende quam.
Mettien ene vrouwe dat vernam
35[regelnummer]
In Vrankerike, sine werdinne,
Ende hadde sente Loys vriendinne
Dicke wile gheweest vordien,
Ende quam haers gasts miracle sien.
Ende doe soe gheent wonder sach,
40[regelnummer]
Knielt soe ende bat, daer hi lach,
Of soe hem oint iet liefs hadde gedaen,
| |
[pagina 3,95]
| |
Dat hi hare, dien hi hadde gevaen,
Quite gave dor hare bede;
Ende hi ontloos sijn hant tier stede,
45[regelnummer]
Ende gavene hare vri ende quite.
Dies dancte soe Gode ende hem met vlite,
Ende sette hare ant keren
Te haren lande waert met eren.
Sente Loy, daer ic af telle,
50[regelnummer]
Hadde teenen lieven gheselle
Sente Andoneus, alst staet hier voren,
Die te Riemen was bisscop gecoren.
Die voer predeken in Spaengen lant.
Ene jegenode hi vant,
55[regelnummer]
Daert niet en hadde in VII jaren
Een druepel gereint te waren:
Daer knieldi neder ende bat,
So dat reinde updie stat.
Met desere miracle so wan
60[regelnummer]
Menege ziele die heilege man.
TAngiers hi enen aermen sach,
Die hadde gemalen up enen zondach
An eene querne: dien was thout
Andie hant verheelt met gewout:
65[regelnummer]
Dien genas hi altemale.
Enen stommen also wale,
Die niet een wort in XL jaren,
Clene no groot, en sprac te waren,
Dien seindi ende ghenas.
70[regelnummer]
Eens tote Verdun was,
Daer so jagede hi uten live
Den duvel te hant enen wive.
Wel XLIII jaer hi besat
Den stoel van Riemen in de stat,
75[regelnummer]
Ende voer indie Gods behout,
Alse hi XC jaer was out.
Te desen tiden, so lesen wi hier,
So levede sente Rijckier,
Die int lant van Parmen leget,
80[regelnummer]
Ende daermen vele goets af seget,
Ende bede levende ende doot
Dede menege miracle groot.
| |
Van coninc Dagobrechts kinderen. XXXIIII.Te desen tiden so droegen crone
Dagobrechts twee sonen scone,
Clodoveus in Vrankerike,
Ende sijn broeder dies ghelike
5[regelnummer]
Segebrecht int Duutsche lant,
Dat doe Oesterike was genant.
Grimolt, des goeds Pippijns sone,
Was die vorbaerste entie gone
Daer Segebrechts raet meest an lach,
10[regelnummer]
Also alse sijn vader plach.
Doe dochte coninc Zegebrechte,
Dattene God niene berechte
Van kinderen, die naer sijn leven
Inden rike waren bleven.
15[regelnummer]
Bi Grimolts rade maecti thant
XII cloestren in sijn lant,
Ende goedese binnen sinen live,
Hoe so hi vaert, dattem blive
Renten so vele, die hem doghen
20[regelnummer]
Dat sire Gode up dienen mogen;
Die noch, als ons jeesten seggen,
In Ardenne ende in Loreine lecgen,
Ende tusscen Mase ende Rijn,
Daer al noch moenke in sijn.
25[regelnummer]
Dit was in Constantijns VIIIde jaer,
Die den gelove was te zwaer.
Te dien tiden waren in Gallen
Vele riker lieden, die met allen
Hare rijchede so schichten,
30[regelnummer]
Dat sire cloestren mede stichten,
| |
[pagina 3,96]
| |
Beede vrouwen ende man,
Daer vele ware te scrivene an.
Ende vele predicaers quamen
Uut Inglant, uut Scollant tsamen,
35[regelnummer]
Die grote bederve sekerlike
Daden binnen Vrankerike.
Ende van sente Benedictus mede
Quamen die heilege liede ter stede,
Van Ytale, van Monte Cassijn,
40[regelnummer]
Toter stat daer si nu sijn,
In Vrancrike bi Orliens,
Daer si noch sijn na mijn gepens.
In Constantijns Xste jaer
So quam sente Judocus vorwaer,
45[regelnummer]
Diemen sente Joos nu heet,
Ute Bertaengen over gereet,
Om te leerne aerme vite
In Ponten ende sijn hermite.
Judatyel so hiet sijn vader:
50[regelnummer]
Bartaengen was meest sijn algader,
Sonder dats hem afgewonnen
DIngelsche, dien sijs noch wanconnen.
Dese liet dat rike algader
Naer sine doot sijns selves vader;
55[regelnummer]
Maer hi ontliep ende ontcroep,
So dat hi sinen magen ontsloop
In Ponten, daer hi priester waert,
Ende was capellaen eens heren waert,
Die hiet Haymont; - daerna hi bat
60[regelnummer]
In een foreest ene stat,
Daer hi lange zat hermite,
Ende miracle dede, seit die vite.
Eens daer hi sinen palster stac,
Eene fonteine daer ute brac.
65[regelnummer]
Eere joncvrouwen gaf hi echt,
Die blent was, weder haer lecht.
Alse hi staerf, sijn na hem bleven
Winnoc ende Arnoud sine neven,
Diene daer ter erden brochten,
70[regelnummer]
So si eerlijcst vermochten.
Menech wonder dedi meer
Na sine doot ende oec eer.
In quaets Constantijns XIste jaer
Viel vanden trone, groot ende claer,
75[regelnummer]
Vier hier neder uptie liede,
Daer grote plaghe na gesciede;
Want inden somer wart plage groot,
Drie maent achter een, vander gadoot.
Men sach met vlesceliken ogen
80[regelnummer]
Hem al ghinder claer vertogen,
Te Constantinoble indie stede,
Den inghel enten duvel mede
Nachts inde strate gaen genouch;
Entie duvel die drouch
85[regelnummer]
In sijn hant alse een spiet,
Ende daert hem die goede ingel hiet,
Gaf hi der lieder doren stoot:
So blever also menech doot
Daer na des dages, dat niet gebrac,
90[regelnummer]
Als hi menege steke stac.
| |
Wat in Constantijns tiden ghevel. XXXV.Echt alse Constantijn daernaer
Geregneert hadde XIII jaer,
Geviel een wijch in Ingelant,
Tusscen den coninc Penda, die metter hant
5[regelnummer]
Den goeden sente Oswalden slouch,
Die crone vanden Bertoenen drouch,
Ende sente Oswals broeder Oswijn,
Dus coninc na den broeder sijn
In Nortumberlant es bleven,
| |
[pagina 3,97]
| |
10[regelnummer]
Daer menech Bertoen liet sijn leven.
Ende in dien wijch dede sijn ende
Uptien velde die coninc Pende,
Ende besat na hem sijn lant
Die selve Oswijn. Alle die hi vant,
15[regelnummer]
Die heidijn waren, bekeerdi mede;
Die Poitevine hi onder dede,
Die sere int lant daer waren verheven,
So dat si onder dIngelsche bleven.
Int XVste jaer, alsict bevant,
20[regelnummer]
Dat dese Constantijn Constant
TRoemsce keyserrike besat,
So staerf Icce indie stat
Te Nyvele, Puppijns wijf van Landen,
Ende liet haerre dochter indie handen,
25[regelnummer]
Sente Geertruden, dat bedwanc
Vanden Gods huse, cort ende lanc.
Int selve jaer wart sente Lambrecht
Bisscop gecoren te Maestrecht;
Een edel man so was die ghone,
30[regelnummer]
Des edels grave Aspers sone,
Die harde vele dogeden dede
Met leerne ende met sire edelhede.
Int selve jaer so wart echt
Servaes verheven tote Atrecht
35[regelnummer]
Van sente Auberte van Camerike,
Ende van sente Lambrechte dies gelike,
Ende van sente Omare, die bisscop sat
Te Terenborch indie stat,
Ende van andere diere wesen wouden.
40[regelnummer]
Sente Omaer, die blent was van ouden,
Ontfinc al weder sine ogen.
Het was hem leet, hine const gedogen,
Om dattem God nam sine roede,
Die hem comen mochte te goede,
45[regelnummer]
Ende hevet Gode so vele gebeden,
Dat hi weder wart blent ter steden.
Dese Omaer was geboren
Ute Constantien, recht als wijt horen.
Teerst wart hi moenc te Lesu
50[regelnummer]
In Borgoengen, seggic u,
Die gemaect hadde sente Columbaen.
Daer naer so moesti ontfaen
Van Terenborch dat bisscopdoem;
Dies hout hi noch vor Gode roem,
55[regelnummer]
Dat hi tfolc vant heidijn daer,
Die te voren, over vele jaer,
Kerstijnheit hadden ontfaen,
Ende waren dies al afgegaen,
So dat hi altemale uutdede
60[regelnummer]
Die afgoden vander stede.
In vastene, in predicaden,
In bedingen, in goeden daden,
Dede hi menege doget groot.
Hi vorwiste lange sine doot,
65[regelnummer]
Ende alse quam sijn stervedach,
Quam ginder, daermenne sterven sach,
Die soetste roke entie meeste,
Die oyt erdersch man verheeste.
Menege myraclen groot
70[regelnummer]
Dedi naer sine doot.
XXX jaer, eer hi voer dane,
Was hi bisscop van Terewane.
Die abt van Sycuwin, Bertijn,
Die grouf doe den lachame sijn,
75[regelnummer]
Tere stede, diemen noch weet,
Die dor hem Senthomars heet;
Want si waren beede te samen
Van enen lande, ende si quamen
Int lant om els ne gene miede,
80[regelnummer]
Dan om te bekeerne liede.
Nu salic u vort tellen mede
Een deel van sente Bertijns zede.
| |
Van sente Bertine. XXXVI.Bertijn was geboren mede
Van Constansen die stede,
Tusscen Bertaenyen ende Normandien,
Van edelen lieden ende van vrijen,
| |
[pagina 3,98]
| |
5[regelnummer]
Ende rumede tlant met Mommeline,
Ende met enen anderen, Ebertine,
Ende quamen in Vlaendren te sente Omare,
Daer si Gode dienden al dare.
Hij ende sine ghesellen gingen
10[regelnummer]
Predeken van heilegen dingen
Onder tfolc ende bekeeren,
Die tgelove wilden leeren,
Ende maecten enen cloester daer,
Daer sente Bertijn menech jaer
15[regelnummer]
Abt was over een covent,
Dat versament was al omtrent.
Verre verteldemen haer doen,
Also dat tote Noyoen
Mommelijn wart bisscop genomen,
20[regelnummer]
Ende Ebertijn es daer tote hem comen.
Dat hi berechte met sire pine
Dabdie van sente Quintine.
Maer sente Bertijn sat
In sinen cloester, in sine stat,
25[regelnummer]
Vul miraclen, in dogeden groot,
In sinen live ende na sine doot,
Die sijn bescreven, daer hi leget,
Te sente Omaers, alsmen seget.
In Constantijns XVIIste jaer
30[regelnummer]
So geviel, lesen wi vorwaer,
Dat Clodoveus nam te dompelike,
Die coninc was in Vrancrike,
Dat gebeente van sente Denise;
Doch dedijs niet in quader wise,
35[regelnummer]
M .. hi ..... sine aerme scede
Ende bracse ontwee tsinen lede,
Alse dies sijn deel hebben woude.
Up die stede ende also houde
So verloos hi sinen zin,
40[regelnummer]
Ende hine quam nemmermeer daer in.
Ten naesten jare na dit doen
Staerf sente Amant tote Elyoen,
Int jaer van Cristus menscelichede
VIc XL ende een mede.
45[regelnummer]
Dese Amant, alsemen vertelt,
Maecte drie cloestren ande Scelt,
Twee te Ghent, die daer noch staen,
Enten derden, sonder waen,
Tote Elymont, dat noch int lant
50[regelnummer]
Int Walsch heet: ‘asaint Amant.’
Nu moeten wi u cortelike
Besceden vanden Vrancscen rike,
Dat doe gesceden was in tween,
Want Clodoveus was die een,
55[regelnummer]
Ende dander broeder Segebrecht:
Elc besat met vreden sijn recht.
Clodoveus overste raet
Hiet Ercanolt, daert al an staet
Des conincs doen, - een edel man.
60[regelnummer]
Segebrechts raet was oec wijs dan,
Grimolt, Puppijns sone van Landen,
Sente Geertruden broeder, die in handen
Alt Duudsce lant hilt van sinen here.
Segebrecht staerf ende liet nemmere
| |
[pagina 3,99]
| |
65[regelnummer]
Na hem dan enen jongen sone,
Dagobrecht so hiet die ghone
Naer sinen goeden oudervader.
Grimolt die vergat algader
Sijns vader trouwe ende sijn werc,
70[regelnummer]
Ende maecte daer af enen clerc,
Ende sendene in Scollant mede.
Sinen sone hi heeten dede
Van Oesterike coninc ende here.
Dies bolgen die Fransoysen sere,
75[regelnummer]
Ende quamen up hem vechten,
Omme sulke overdaet berechten,
Ende hebbene in wighe gevaen,
Ende prosenteerdene saen
Clodoveuse, diene sterven dede
80[regelnummer]
In gevangnesse, om die valschede.
Dus verdaerf hi, alsict screef;
Dat van hem quam te nieute bleef.
Clodoveus van Vrankerike
Nam sinen outsten sone Hildrike,
85[regelnummer]
Ende maectene coninc indie stat,
Daer sijn oem eerst coninc zat.
Dese Hilderic was dus here
In Oesterike met groter eere.
Dit was te voren, eer die vader
90[regelnummer]
Sinen zin verloes algader.
In Constantijns XXIIIste jaer
Staerf Clodoveus over waer,
Int jaer ons Heren, min no mee,
VIc XL ende twee.
95[regelnummer]
Hem bleven drie scone kinder
Van Batilden sinen wive ginder,
Die ene heilege vrouwe was,
Alsemen hier te voren las.
Hilderic was die outste man,
100[regelnummer]
Dien tlant van Oesterike quam an;
Lottaris was dander daer naer,
Die derde Diederic vor waer.
Lotaris quam an Vrankerike,
Ende regneerde mogendelike
105[regelnummer]
Ne waer vier jaer, noch hine verwarf
Ne gheen hoir, doe hi staerf.
Sijn drussate hiet Erkanout,
Die hadde al des lands gewout.
Onder hem was Ebronus de quade,
110[regelnummer]
Die nie doget en vant in rade.
| |
Van Batilden ende van sente Geertruden doot. XXXVII.Na desen vort daelden die heren
Van Vrancrike van haerre eren,
Want die coningen alle te samen
Ne hadden ne ghene macht dan namen,
5[regelnummer]
Datmen alleene coninc hiet.
Anders en daedsi lettel iet
Dan eten, drinken, sijn te ghemake;
Al dorloghe ende aldie sake,
Waest van laste of van ghedinghe,
10[regelnummer]
Droughen die heren sonderlinghe,
Diemen hiet in haerre tale
Die hovetmanne vander zale.
Crone drougen si na haer geslachte,
Maer lettel hadsi meer van machte,
15[regelnummer]
Ende dat si mochten verteren,
Dat gaven hem al die hoeftheren.
Up Meye dach gingen si hem vertogen,
Ende saten voer der lieder ogen,
Ende groeten die te hem quamen,
20[regelnummer]
Ende gaven ende namen
Prosente, diemen hem brochte daer;
Dan waren si ledich vort alt jaer,
Alse ghi hier naer sult horen,
Dat sire trike al bi verloren.
25[regelnummer]
Hier willic dat men bekinne
Wie Batilt was die coninginne.
Batilt was, alse wijt horen,
Ute Sassenlant geboren,
Van hoghen coninx geslachte,
30[regelnummer]
Ende wart gerovet met machte
Ute haren lande ende vercocht,
So dat soe was so verre brocht,
| |
[pagina 3,100]
| |
Datse verloeste Erkenout,
Die doe hadde die meeste ghewout
35[regelnummer]
In Vrancrike, na slands maniere,
Ende soe wart sine bouteliere,
So dat hem sijn wijf ontstaerf,
Ende hi naer dese Batilt waerf,
Maer dies es soe hem ontcomen.
40[regelnummer]
Sidert hevet hare ghenomen
Clodoveus, Dagobrechts sone,
Ende wan sidert ane die ghone
Sine drie zonen, Hilderike,
Lotarise ende Diederike.
45[regelnummer]
Ene vrouwe waest, die gherne gaf
Aelmoesene, lesen wi daer af;
Symonie halp soe scone
Verdriven uter Vrancscher crone,
Ende menech onrecht, menech scot,
50[regelnummer]
Ende menech onhovesch gebot.
Dese edele vrouwe vrie
Maecte den clooster van Corbie,
Ende te Parijs indie stede
Enen cloester, hiet Cala, mede,
55[regelnummer]
Dat Clothilt teersten eerst began,
Die Clodoveuse haren man,
Den eersten kerstinen coninc mede,
Comen dede ten kerstijnhede.
Indien cloestre ginc Batilt,
60[regelnummer]
Daer soe nonnen regle in hilt.
Niet lange eer soe versciet,
Eene ledere soe staen siet,
Die al toten hemele quam:
Daer dochte hare dat soe up clam,
65[regelnummer]
Ende hare dinglen volgeden naer.
Dese droem wart saen waer,
Ende alsoe staerf, die bi haer waren
Sagen haren lachame verclaren,
Entie ingelen voerden scone
70[regelnummer]
Hare ziele up inden trone.
In Constantijns XXIste jaer
Staerf sente Geertruet, die daer naer
Ter selver wilen te Trieren verbaerde
Ere abdesse, die haer clene vervaerde;
75[regelnummer]
Modestis hietmen de vrouwe daer,
Die doe lach vorden outaer
Vor onser Vrouwen in gebede;
Ende doe soe upstont daer ter stede,
Sach soe staen ter rechter side
80[regelnummer]
Vanden outare, vro ende blide,
Sente Geertrude, die seide daer:
‘Suster Modesta! wet vorwaer,
Dat ic vander werelt schiet
Nu ter wilen, en twifelets niet.’
85[regelnummer]
Wien so niet en twifelde daer ave,
Ende siec quam te haren grave,
Die keerde weder al gesont,
Ende al noch doet te derre stont.
Te haren beelde, alsemen vint,
90[regelnummer]
Wart levende een verdronken kint.
| |
Die doot van Constante Constantine. XXXVIII.In Constantijns XXIIste jaer
Staerf sente Loy, weetmen vorwaer.
Int XXIIste jaer dat Constantijn
Onwettich keyser hadde gesijn,
5[regelnummer]
Staerf Lotaris van Vrancrike.
Doe namen die heren Diederike,
Sinen broeder, te coninge ginder,
Want Lotaris staerf sonder kinder.
Ebronus was hier af al raet,
10[regelnummer]
Die vromech was ende quaet,
Om dat hi metten jongelinge
Wilde vorderen sine dinghe,
Niet omme dat hi die crone
Hoghe wilde verheffen ende scone.
15[regelnummer]
Maer hier jegen was sente Legier
Ende ander menech Fransoys fier,
Die Diederike kenden ongestade
Ende Ebronise valsch van rade,
Ende senden in Oesterike echt
20[regelnummer]
Omden coninc Hildebrecht,
Dat hi die Vrancsce crone ontfinge,
Ende hi ordineerde die dinge.
Hilderic quam ende ontfinc de crone,
| |
[pagina 3,101]
| |
Ende sat in des vaders trone
25[regelnummer]
XII jaer al achter een.
Die broeder, die eerst coninc sceen,
Diederic, want hine ontsach,
Dedi hem up enen dach
Crune gevene ende deden ontfaen
30[regelnummer]
Te sente Denijs moenc saen.
Daer was hi alse gevangen vri,
Up aventure, hoet ginge, dat hij
Den broeder uten lande niet dreve,
Ende hi te bet in sekerheit leve.
35[regelnummer]
Ebronius die wart vervaert,
Alse die waent varen hinderwaert,
- Want doe hi was drussate vanden lande,
Dedi den menegen grote scande -,
Ende bat sente Legiere,
40[regelnummer]
Die doe in alre maniere
Die meeste was van sconinx rade,
Dat hine in enen cloester dade,
Ende vergave hem sinen evelen moet.
Die goede man dit gerne doet,
45[regelnummer]
Ende hevet hem sijn lijf verbeden,
Dat hi moeste in sekerheden
Te Lysu inden cloester gaen.
Dus hevet Ebronius tabijt ontfaen,
Daer hi onlanghe in sal bliven,
50[regelnummer]
Alsemen hiernaer wel sal scriven.
Dus bleef den coninc Hilderike
Die crone van al Vranckerike.
Vanden quaden keyser Constantine
Sullen wi nu comen ten fine.
55[regelnummer]
Dese dreef uten lande
Vele goeder liede met groter scande,
Ende deedse geselen ende blouwen,
Dattem tleven mochte rouwen,
Omme dat si sire heresien
60[regelnummer]
Niene wilden, no siere paertien.
Om dese dinc wart hi gehat
Te Constantinoble inde stat,
Ende voer van danen tote Athenen,
Want sijn doen was ende sijn menen,
65[regelnummer]
Dat hi over wilde in Ytale
Ende verlossen altemale
Tlant vanden fellen Lumbaerden.
Dus voer hi over sire vaerden
In Ytalen ende slouch sine tenten
70[regelnummer]
In dat lant van Boneventen.
Daer was een hertoge over de Lumbaerde,
Een hiet Grimolt, stout ten swaerde,
Die jegen hem quam ten stride,
Ende maectem des zeges onblide,
75[regelnummer]
Want hi slougene uten lande,
Den Romeinen te groter scande.
Constant Constantijn hi siet,
Dat hi pijnt al omme niet
Te verdrivene die Lumbaerde,
80[regelnummer]
Ende trac henen siere vaerde
Met sinen here te Rome waert.
Doe quam jegen hem andie vaert
Die paues Valentiniaen,
Ende heeftene lievelike ontfaen
85[regelnummer]
VI milen buten der stede,
Ende brochtene eerlike mede
Met vele volx, leeke ende clerke,
Al tote in sente Pieters kerke.
Daer offerde die keyser daer
90[regelnummer]
Een diere cleet van goude claer.
Alse hi hadde XII daghe
Te Rome geweest, leidi laghe
Omme te nemene die chierhede,
Daer versiert bi was die stede,
95[regelnummer]
Beede van marbre ende van latoene;
Dat geboot hi woch te doene,
Ende dat oude Panteon,
Dat ghewijet was na kerstijn doen
In deere onser Vrouwen te waren
100[regelnummer]
Ende oec allen maertelaren,
Daer hevet hi die weeghe ontect,
Entie taflen af geplect,
Die waren van latoene fijn.
Indie Tybre sceeptement, het moeste sijn,
105[regelnummer]
Omme datment soude voeren vort
Te Constantinobele indie port.
Van Rome voer hi vort ter wile
Indat lantscap van Cycile,
Te Cyracusen indie stat.
| |
[pagina 3,102]
| |
110[regelnummer]
Daer wart hi vermort in een bat
Van sinen lieden ende verraden.
Mettien die ridders kiesen daden
Enen keyser, van Aermenien,
Hiet Mesentius, dies vertien
115[regelnummer]
Daer naer moeste in cortere wile,
Want daer na quam in Cycile
Constantijn met vele scepen,
Ende hevet Mesentius begrepen
Entie vermorderden sinen vader,
120[regelnummer]
Ende ontlivese alle gader,
Ende hevet ontfangen scone
Naer sinen vader die keyser crone.
Dat was een goet kerstijn man,
Daer doget ende trouwe lach an,
125[regelnummer]
Ende saget inden rike staen onsiene,
Ende maecte pays jegen dArabiene,
Die Damasch hilden die stede,
Ende oec jegen die Bulgren mede.
Die kerken maecti al te gader,
130[regelnummer]
Die, sint dat sijn overoudervader
Eraclius was, gevellet waren.
Oec sone wildi niet sparen
Dongelovege, die sijn vader
Hadde ghelovet alte gader,
135[regelnummer]
Hine willetse alte gader breken.
Dies versaemdi, horen wi spreken,
Te Constantinoble indie stede,
CC ende LXXXIX mede
Bisscoppe ende heileghe lieden,
140[regelnummer]
Die in Jhesus Kerste bedieden
Twee naturen, dats sine godhede
Ende oec sine menscelichede.
| |
Van eenen anderen Constante. XXXIX.Dit was die vierde Constantijn,
Die keyser begonde sijn
Int jaer van Cristus menscelichede
VI hondert ende LXX mede,
5[regelnummer]
Ende hi drouch crone daer naer
Achter een XVII jaer:
Dus scrivet ons Segebrecht
Van Gembloys, diet ons berecht.
In des Constantijns eerste jaer
10[regelnummer]
Grimolt, die sinen vader was zwaer,
Die metten Lumbaerden besat
Boneventen die goede stat,
Gheviel, dat hi ten IXsten daghe,
Rechts naer sine aderslaghe,
15[regelnummer]
Ene duve soude scieten;
Die adere en consts niet genieten,
Soene ontspranc van pinen daer,
Ende dbloet liep hem uut al claer.
Ersatren haeldemen daer toe,
20[regelnummer]
Om den aerm te bindene doe,
Ende leidenre up medicine,
Plaestren getempert met venine,
Ende hi staerf in corter stont.
Dese Grimolt, - dats den jeesten cont,
25[regelnummer]
Doe des coninx Ariprecs kinder
Onderlinge streden ghinder,
Om te regneerne over die Lumbaerde, -
Grimolt, die de hoocheit begaerde,
Slouch den enen doot jegen recht,
30[regelnummer]
Die gheheten was Godebrecht,
Ende Partarich vlo alte hant,
Ende rumde hem sijn lant;
Ende Grimolt, die hertoge was,
Nam trike ende dore das
35[regelnummer]
Datmen hem te houdere blive,
Nam hi haerre zuster te wive,
Ende regneerde IX jaer
Over die Lumbaerde, dats waer,
Ende Patarich, Ariprechts sone,
40[regelnummer]
Wart ontboden entie gone
Regneerde in sijns vaders stede
XVII jaer, lesen wi mede.
| |
[pagina 3,103]
| |
In desen tiden sekerlike
So woende bi Camerike
45[regelnummer]
Een edel joncfrouwe, hiet Maxillent,
Daer een omme groten torment
Van minnen dogede, hiet Hardewijn;
Maer soe en wilde sijn wijf niet sijn,
Want soe Gode hadde upgegeven
50[regelnummer]
Ende belovet haer zuver leven,
Ende daer soe mochte, soe ontran,
Ende ontsloop den dullen man;
Doch dat hise vant ten lesten,
Maer hine constse niet bevesten
55[regelnummer]
Sine minne in haren zinne.
Doe maecte hise martelarinne,
Ende nam hare dat leven.
Uptie stat es hi blent bleven,
Ende over drie jaer nadien
60[regelnummer]
Gaf soe hem weder sijn zien,
Daer hijs met gelove haer bat.
Tien tiden mede lesen wi dat,
Dat in Bertaenyen een man
Staerf ende lijf weder gewan,
65[regelnummer]
Die vander hellen enten vageviere beide
Vele wonderlicheiden seide,
Alse Beda scrivet, de goede clerc,
In sine bouken, in sijn werc.
| |
Van enen doden die levende wart. XL.Het was, seit Beda, een huusman
In Nortumbren, dien quam an
Een evel ende een ongesonde,
Ende staerf savonts, inden avontstonde.
5[regelnummer]
Men wachtene, alsemen daer plach,
Ende rechts alse aneginc die dach,
So quam hem weder sijn leven.
Die hem saten daer beneven
Vloen alle, doe si sagen dat wonder,
10[regelnummer]
Dan sijn wijf allene besonder,
Die bleef bi hem sere vervaert.
Doe sprac hi te hare waert:
‘Ne vervaerdi clene no groot!
Ic bem genesen vander doot;
15[regelnummer]
Mi es georlovet noch vortane
Metten lieden omme te ghane,
Maer ic moet al ander leven
Volgen dan ic hebbe ghedreven.’
Mettien es hi upgestaen
20[regelnummer]
Ende te siere kerken gegaen,
Daer hi in gebede lach
Tote dien dat was scone dach.
Doe deeldi sijn goet in drien:
Deen derdendeel gaf hi met dien
25[regelnummer]
Sinen wive ende tander sinen kinder;
Dat derde namen die aerme ghinder.
Daer naer es hi moenc ontfaen
In Malcos enen cloester saen,
Dat in ene riviere staet,
30[regelnummer]
Heet Tende, dat in dat lant gaet.
Crune nam hi daer inden huse,
Ende bejagede eene cluse,
Daer hi in tote sire doot
Levede in penetencien groot.
35[regelnummer]
Dit telde hi, daer hi tellens plach,
Wat hi in dander werelt sach:
‘Een,’ sprac hi, ‘met claren anscine,
Ende wit waren die cledere sine,
Leedde mi woch, ende onse ganc
40[regelnummer]
Was jegen der zonnen upganc,
Alsoe riset in hare macht,
Alse even lanc es dach ende nacht.
Doe quamen wi vort teenen dale,
Lanc ende breet, diep alse wale,
45[regelnummer]
Dat was tonser luchter hant:
Deene zide was al een brant,
Dander was vul van coude,
Vul van hagele menechfoude.
Dit was eynselijc indien tiden!
50[regelnummer]
Zielen waren daer in beden ziden,
Dat dal vul, die men daer waerp
Vanden couden inden brant scaerp,
Ende alse hem dat vier was te heet,
Warpmense indat coude wreet:
55[regelnummer]
Ic peinsde dat ware die helle.
Mijn leetsman sprac, mijn geselle:
‘Neen! dit en es die helle niet.’
| |
[pagina 3,104]
| |
Met dien hi mi danen sciet,
Ende leedde mi teere ander stede,
60[regelnummer]
Daert vul was dicker deemsterhede,
Dat ic niene sach tier tijt
Dan minen ledere ende sijn abijt.
Daer saghic enen pitte diep ende groot,
Daer die vlamme utescoot;
65[regelnummer]
Nu viel soe weder in uter maten.
Daer heeft mi mijn ledere gelaten
Alleene, want ic sijns daer daerf.
Daer saghic int vier menech waerf
Menschen zielen in diere gebare,
70[regelnummer]
Alse oft spaerken in vlamme ware,
Nu upscieten, nu invallen.
Die stanc was groet boven allen,
Dat nemmermeer te segne dooch,
Die upwaert uten pitte vlooch.
75[regelnummer]
Doe quamer van duvele ene scare,
Die brochten mettem aldare,
Al schachende, vijf menscen zielen,
Die mettem inden putte vielen.
Daer saghic enen clerc bescoren;
80[regelnummer]
Dandere waren leeke verloren,
Ende some warent wijf,
Die euwelike daer bleven keytijf.
Doe quamen up genen putte viande,
Die van ghenen stinckende brande
85[regelnummer]
Uten nesegaten ende uten ogen
Bliesen, die te mi waert vloghen,
Ende wilden mi trecken met haren haken,
Maer sine conden mi niet genaken.
Doe quam mijn leeder, diese verdreef
90[regelnummer]
Metter claerheit, datter geen en bleef.’
| |
Sine aventuren die hi telt. XLI.‘Daer na hevet hi ons gheleet,
Mijn leedere, die den wech al weet,
Ter zonnen upganc, daer soe upgaet,
Alse die dach ten lancsten staet,
5[regelnummer]
Ende wi keerden ter rechter hant,
Daer ic so grote claerheit vant.
Daer en was toe dore no gat,
Hoemen comen mochte in dat.
Daer ic ene leedere staen sach,
10[regelnummer]
So groot, so hoge, dat ic en mach,
No menschelijc ogen oec nie bekende
Upwaert henen daer ant ende;
Daer up waren wi boven te hant,
Maer hoet was, es mi onbekant.
15[regelnummer]
Ene mersch was daer bi ons onder,
So scone, so wijt, dat es wonder,
Die vul stont van sconen bloemen,
Van meer dan ic can genomen.
So soete was die roke daer,
20[regelnummer]
Entie claerheit so claer,
Dat des geliken niet en mach
Die clare zonne upten middach.
Daer waren zielen met witten gecleet,
Blide, ende menech sitten gereet.
25[regelnummer]
Alsemen mi leedde onder die schare,
Waendic dat hemelrike ware,
Ende mijn leedere heeft mi bediet,
Dat ware hemelrike niet.
Bet vort van danen gingen wi echt.
30[regelnummer]
Daer saghic vele meerre lecht,
Ende verhorde den soetsten sanc,
Die oint gehort was cort of lanc.
So soete lucht so quam van dane,
Dat ginc buten allen wane.
35[regelnummer]
Ende alsic daer in waende gaen,
Keerde ons mijn ledere omme saen
Van danen wi quamen, ende seide:
‘Tiepe dal, dattu sages, ende tbreide,
Daer in suveren hem die zielen,
40[regelnummer]
Die onlange, eer si ter doot vielen,
Byechte ende berouwenesse groot
Gheverst hebben toter doot,
Ende dan also sterven mede.
Die zielen bi Gods ontfermechede
| |
[pagina 3,105]
| |
45[regelnummer]
Ten ordele Gods al sijn vertroost;
Vele wertre oec verloost
Met aelmoesnen ende met gebede,
Ende metten messange mede:
Dats datse best mach danen tien.
50[regelnummer]
Dien put, dien du heves gesien,
Dat es die mont vander hellen,
Diere in woent moet ewelic quellen.
Die scone stede, daer wi in waren,
Dat es, daer si in varen,
55[regelnummer]
Die hier in levene kerstijnlike
Sceden vanden erderike,
Ende niet vulmaect van saken,
Dat si den hemel noch genaken.
Die sulre al in ten joncsten dage,
60[regelnummer]
Daer God sal doen sine clage.
Die in gepeinse ende in wort
Ende in alle gewerke vort
Vulmaect sijn, varen in hemelrike,
Teersten dat si wisselen erderike,
65[regelnummer]
Daer du af sages den inganc,
Daer du hores den soeten sanc,
Ende danen die soete roke quam.
Ic sciet van di ende vernam,
Wat van di soude gescien:
70[regelnummer]
Du souds ten lachame weder tien;’
Ende alse mi vernoyede das,
Wardic levende, in weet hoet was.’
| |
Vanden selven noch. XLII.Aldus sprac dIngelsche man,
Niet hem allen die hem spraken an,
Maer den genen, die hem gescent
Ontsien te sine inden torment,
5[regelnummer]
Of die begeren hertelike
Die bliscap van hemelrike.
Bi siere cellen, daer hi in zat,
Woende een moenc; - bi hem wart dat
Der werelt cont, want hijt verhorde
10[regelnummer]
Van hem van worde te worde, -
Ende was een pape die Engles hiet,
Ende sint van danen sciet,
Ende voer bi Yrlant, daer hi sat
In een eylant, daer hi at
15[regelnummer]
Water allene ende broot,
Ende leefde also toter doot.
Oec die coninc Attafrijt,
Die doe was indes mans tijt,
Een wijs man sonder quade treken,
(r20">Horde dien man gerne spreken.
So lange ginc hi toe ende af,
Dat hi hem selven begaf
Inden cloester, daer hi in zat.
Dien man dien geviel al dat,
25[regelnummer]
Alsoet sach een broeder, een man,
Die dit seide ende sach an,
Ende hiet bi namen Dictelijn.
Hi tormenteerde tleven sijn,
Want int water, datter liep an,
30[regelnummer]
Spranc hi dicke, de arme man,
Ende daer omme dede hi ditte,
Om te coelne sijns vlees hitte,
So dat hem dicke om de dinc
Dat ijs an sine cledere hinc,
35[regelnummer]
Want hi alle wege plach dat,
Dat hi de clederen cout ende nat
Noint van sinen live en dede,
Hine hadse gedroget daer mede,
Ende alsemen hem vragen woude,
40[regelnummer]
Twi hi gedogede so groot coude,
So antworddi nadien:
‘Ic hebt coudere vele gesien,’
Ende alse hem iemen was beneven,
Die begreep sijn scarpe leven,
45[regelnummer]
So antwordde hi naer dien:
‘Ic hebbe scaerper dinc gesien.’
Nu willen wi vanden pauesen scriven,
Ende laten dandere redene bliven.
Na paues Martine, dien slands verdreef
50[regelnummer]
Constant, alsic hire voren screef,
Wart Eugenius paues gecoren,
Die ute Rome was geboren.
Sijn vader hiet Rufijn.
Goedertierre mochte geen sijn
55[regelnummer]
Ende van meerre heilechede.
| |
[pagina 3,106]
| |
Te sente Pieters leget hi mede.
Na hem quam paues Vitaliaen,
Die was geboren, hebwi verstaen,
Van Tsampaengen altegader.
60[regelnummer]
Anastasius hiet sijn vader.
Dese maecte den zanc
Te Rome, diesmen hem weet danc.
Dese, als hi paues was gecoren,
Eermenne wijede te voren,
65[regelnummer]
Senddi boden indie stede
Te Constantynoble naden zede
Ten keyser Constantijn Constant,
Diese met eren ontfinc te hant,
Die privilegie van Rome mede
70[regelnummer]
Dat hi die vernuwen dede,
Ende hevet den boden gegeven
Ewangelien met goude bescreven,
Ende met precieusen stenen beset,
Die de keyser om teerne bet
75[regelnummer]
Sente Pietren sende teeren.
Dese paues, alswi horen leren,
Ontfinc den keyser met groter feeste,
Alse hi sine coemst te Rome verheeste.
Dese paues sendde in Ingelant
80[regelnummer]
Enen Griec, Theodorius genant,
Te Cantelberge ten bisscopdoeme,
Die was van clergien bloeme.
Hi maecte bi sconen ondersouke
Van penetencien vele bouke,
85[regelnummer]
Daer hi up elke sonde gaf,
Wat beteringen daer lage af,
Daermen af up elken sondach
In rechte noch hevet gewach.
Adeodatus wart ontfaen
90[regelnummer]
Paues hier na, ende was Romaen.
Moenc haddi wilen gewesen.
Jobin hiet die vader van desen.
So soete was hi, - die te hem quam,
Aerm, rike, droeve of gram,
95[regelnummer]
Dat hi van hem niet en ginc,
Hine was getroost in sine dinc.
Up eenen tijt, binnen sire wile,
Quamen Sarrasine in Cycile,
Ende beroveden alt lant.
100[regelnummer]
Dompnus wart paues te hant,
Ende was ute Rome algader.
Mauricis so hiet sijn vader.
Dese maecte dat paradijs
Vor sente Pieters in scoenre wijs.
| |
Van eere sterren, ende sente Legiere. XLIII.In goede Constantijns VIIIde jaer
Wart Dompnus paues vorwaer.
Indien tiden sachmen verre
Van na middernacht ene sterre,
5[regelnummer]
Anden hemel ten oestenwaert,
Onthier endse die dach verclaert.
Inden oest soe teersten sceen,
Ende geduurde drie maent achter een.
Daer na wart groot sterfte bekent
40[regelnummer]
Inden lande van Orient.
Inden naesten jare daer na an
Quam Calmicus, een wijs man,
Uten lande van Surien,
Ende leerde der Roemscher partijen
15[regelnummer]
Water vier te makene daer.
Hier bi daden si scade zwaer
Den Sarrasinen daer ter stede,
Want Cesarien verbernen dede
Scepe lieden; daer en ontran
20[regelnummer]
Cume maer somech man,
Ende dus wonnen si den zeghe,
Entie heidine vloen en weghe.
Int naeste jaer quaemt te Rome so,
Dat na Dompnus quam Agato
| |
[pagina 3,107]
| |
25[regelnummer]
Paues van Rome tsine ene wile,
Ende was geboren in Cicyle.
Dese custe enen lazersen man,
Die sine gesonde thant gewan.
Dese brochte teenen vrede
30[regelnummer]
Die kerke van Rome der stede,
Dat soe onder Rome hare dede
Met grotre onderhorichede.
Int selve jaer was vrede geset
Tusscen die van Mahumets wet
35[regelnummer]
Enten Romeinen, vast ende zwaer,
Te geduurne XXX jaer,
Up dat die Sarrasine allen jaer
Den Romeinen gaven daer
Van goude fijn IIIM pont,
40[regelnummer]
Ende oec elx jaers terre stont
L gevangene, in vrier wise,
Ende oec L orsse van prise.
Nu salic u hier vort besceden,
Wat live die Vranesce heren leden.
45[regelnummer]
Hilderic drouch crone in Vrancrike
In sijn beghin goedertierlike;
Dies gehalp hem sente Legier.
Sidert wart hi alte fier,
Maer omtrent drie jaer vor sine doot
50[regelnummer]
Wart sine overdaet so groot,
Ende so ongestade sijn zin,
Dat hi ghemint was te min.
Te Maersaelgen was tien tide
Een patricius, dien hi benyde
55[regelnummer]
Vele omme sine mogenthede;
Oec beteech hem die coninc mede
Dat hi veronrechte die kerke tAlverne.
Dus sette hi hem den man te derne,
So lange dat hine dede ontliven.
60[regelnummer]
Hector hore ic sinen name scriven.
Hier omme ende dor dese saken
Was geslegen in wederwraken
Sente Preiectus, alsict las,
Die bisscop in Alvernen was.
65[regelnummer]
Vort pijndi in alre maniere
Tontlivene sente Legiere,
Die bisscop was van Austun.
Hier omme balch sere dat commun.
Sente Legier en wilde niet,
70[regelnummer]
Dat den coninc sulke quaetheit gesciet;
Hi liet sijn bisscopdoem staen,
Ende es hem begeven gaen
Te Lysu, indie heileghe stede,
Daer Ebronius in was mede.
75[regelnummer]
Daer verzoenden si tier tijt,
Waser te voren enech nijt.
Coninc Hilderic die vulstoet
Vort in sinen overmoet,
So dat echt was een edel man
80[regelnummer]
Daer hi up belghen began,
Omme dat hi een deel mesdede.
Dien dedi binden teere stede
An enen stake, tsire onnere,
Ende dedene gheselen sere.
85[regelnummer]
Die Fransoys hiet Badilo,
Die sijns mesprijs was onvro,
Ende hevet also nauwe gewacht
Den coninc, daer hi voer ter jacht
Met Blitilden siere coninginnen,
90[regelnummer]
Die oec hadde een kint doe binnen,
Dat hine gemoete ende slouch dare
Beede den coninc ende hare.
XII jaer ende lettel mere
Haddi in Vranckerijc gewesen here.
95[regelnummer]
Diederic sijn broeder liet onscone
Sijn monecscap ende ontfinc de crone,
Ende was here XIII jaer:
Sijns gewagen wi noch hier naer.
| |
Vanden rike van Bulgren. XLIIII.Tien tiden quamen van hogen Cyten
Liede van vreseliker viten,
Die Bulgren bi namen hieten,
Die cume iet in Grieken lieten,
5[regelnummer]
Sine ergerent wat daer es.
| |
[pagina 3,108]
| |
Over die mersche Meotydes,
Daer bi dat nu es Tartarie,
Danen quam dese partie,
Ende Grote Bulgren es noch daer.
10[regelnummer]
Dese lieden waren zwaer
Den goeden keyser Constantine,
Ende daden hem menege pine.
Des keysers here voerre jegen,
Ende waren verjaget ende versleghen
15[regelnummer]
Vanden Bulgren dorperlike.
Dus crancte dat Roemsce rike,
So dat si so vele scaden
In dat Roemsche rike daden,
Dat den keyser die noot dede
20[regelnummer]
Dat hi mettem maecte vrede,
Ende moestem alle jaer
Cheins met lachtre geven zwaer.
Hier moetic der Bulgren rike
Besceden, hoet stont mogendlike,
25[regelnummer]
Entie coningen, diere in waren,
Bi namen setten ende bi jaren.
Haer eerste coninc, hiet Bathias,
Was XX jaer here, alsict las.
Na hem quam coninc Cherebel:
30[regelnummer]
XXVII jaer, weet men wel,
Was hi here, men scrivet dus.
Na hem wart here Cormesius,
Die was XXIII jaer
Coninc van Bulgren, weetmen vorwaer.
35[regelnummer]
Daer na Telesis, die nemmee
Ne regneerde dan der jare twee.
Na hem was coninc Sabijn,
Diet waer een jaer mochte sijn.
Daer na was here Pagaen,
40[regelnummer]
VII jaer mochti gestaen.
Cereligus daer na met machte,
Ende regneerde der jare achte.
Cardanius was daer naer
Here XXIX jaer.
45[regelnummer]
Echt Ruwin waest X jaer ende drie,
Ende daer na en lasic nie,
Dat die Bulgren hadden macht,
Die ten rike worden gehacht.
Dese Bulgren scorden onscone
50[regelnummer]
Met harre macht de Roemsce crone,
Want si den goeden Constantine
Daden scade ende grote pine.
Doch alsic eerst weten dede,
Maecte hire jegen onsconen vrede.
55[regelnummer]
Ten Vrancscen coningen wi keren,
Ende van haren jeesten wi leren.
| |
Vanden coninc Diedericke ende sente Legiere. XLV.Diederic wart na Hildrics doot,
Sijns broeder, coninc ende here groot
Over die crone van Vrancrike,
Niet cloesteriers ghelike.
5[regelnummer]
Ebronius hevet dit vernomen,
Ende es uut sinen cloestre comen,
Daer hi moenc in was begeven,
Ende leedde een vele aerger leven,
Dan hi te voren hadde gewesen,
10[regelnummer]
Eer hi noint quam te desen.
Hi trac an hem vriende vele,
Alse die van fellen spele
Meester was ende hadde ghelesen.
Hi pijndem om weder wesen
15[regelnummer]
Indie macht, daer hi te voren
Vanden coninc was vercoren.
Daer jegen en spaerdi ziele no macht,
No weder dach nochte nacht;
Maer Diederic was die niet woude,
20[regelnummer]
Dat hi weder comen soude
Indie stat daer hi was te voren.
| |
[pagina 3,109]
| |
Dies hadde Ebronius groten toren,
Ende wart orlogende bitterlike
Upten coninc Diederike,
25[regelnummer]
Die kintsch was ende niet vroet,
So dat hi hem te voren doet,
Ende wan hem af sinen schat,
Daer hi lach in ene stat,
Ende oec rovedi die kerke mede
30[regelnummer]
Van haren scatte te meneger stede.
Diederic sach tlant gaen te scanden,
Want Puppijns dochter sone van Landen,
Die oec mede Puppijn hiet,
Die en wilde gedogen niet,
35[regelnummer]
Dat Diederic van Vrankerike
Tlant besate van Oesterike,
Hine wilt te hem waert keren,
Want tlant ginc al tonneren
Na des coninx Hilderix doot.
40[regelnummer]
Sente Lambrecht, die here groot,
Wart verdreven van Maestrecht
Uten stoele jegen recht,
Ende wart moenc bi deser dinc,
Ende menege andere onscone dinc
45[regelnummer]
Ghesciede inden conincrike.
Dies wart geraden Diederike,
Dat hi ontfinge Ebroniuse weder,
Ende leide alle haette neder.
Nu wart Ebronius maerscale te hove,
50[regelnummer]
Ende wie so hem oec tonlove
Diende in coninc Hilderies tiden,
Dien ginc hi vellen ende riden.
Dus wart sente Lambrecht gevelt,
Ende sente Legier oec met gewelt
55[regelnummer]
Wart genomen omme dat
Tote Austun in sine stat,
Omme dat hine minde node ........
Dor den coninc Diederike,
60[regelnummer]
Dien hi vorderde ten rike.
Dien dedi dogen eerst uutsteken;
Nochtan wille somech spreken,
Also alst staet gescreven vort,
Dat si hem uut waren ghebort.
65[regelnummer]
Daer naer dedine in karkere vaen,
Ende met swaren hongre slaen;
Daer naer sine voete reene
Sticken scoren up harde steene;
Daer na dedi hem tenen tiden
70[regelnummer]
Leppen ende tonge al afsniden.
Nochtan gaf hem God na de sake
Tonge weder ende sprake,
Ende voerseide meneghe dinc,
Die sidert also verginc.
75[regelnummer]
Oec vorseidi sonder bliven,
Datmen Ebroniuse soude ontliven,
Ende hi van hem soude sijn verslegen.
Ebronius en wachter hem niet jegen,
Ende dede onthoveden sente Legiere.
80[regelnummer]
Vele miracle ghesciedere sciere,
Die God dor sinen wille dede.
Oec ontlivede Ebronius mede
Sente Legiers broeder Garine;
Dien senddi na den wille sine.
85[regelnummer]
Daer na wart hi selve vermort;
Dus brochti sijn leven vort,
Toter jammerliker doot,
Te levene in tormente groot.
Sente Ameit wart oec verdreven
90[regelnummer]
Van Sans, daer hi was bisscop verheven,
Die nu te Duwai leghet.
Int selve jaer, alsemen seghet,
Sachmen in Maerte enen regenboge
So groot staen ende so hoghe,
95[regelnummer]
Dat des elc mensce was in vare,
Ende men seide al openbare,
Dat die werelt enden soude:
Die sorge was menechfoude.
Nu sullen wi vanden pauesen tellen,
100[regelnummer]
Ende vanden coningen die tale vellen.
| |
[pagina 3,110]
| |
Vanden paues ende sente Vigilius. XLVI.Na den paues Agato
Was te Rome gecoren do
Een heilech man, hiet Leo ter wilen,
Ende was geboren van Cecylen:
5[regelnummer]
Paulus was geheten sijn vader.
Hi sette in kerstijnheit dore algader,
Datmen paes gave openbare,
Alse Agnus Dei gesongen ware.
Dese was van scoenre tale
10[regelnummer]
Ende conste Griex ende Latijn wale;
Den aermen was hi goedertiere
Ende milde in alre maniere,
Ende indie heilege scrifture
Wijs ende geraect ter cure.
15[regelnummer]
Doe paues Leo was verstorven,
Hebben die Romeine verworven
Eenen Benedictus, alse wijt horen,
Die van Rome was geboren:
Met rechte hiet hi so tier tijt,
20[regelnummer]
Want hi was gebenedijt.
Hi maecte te Rome indie stede
Vele tevalne kerken mede.
Na desen quam die vijfte Jan:
Van Antyochen was die man,
25[regelnummer]
Hudo so hiet sijn vader.
In vinder nemmeer af algader.
Cono die wart paues na desen:
Van Rome was hi, alse wi lesen.
Sijn vader hiet Bonoit, alse wijt horen,
30[regelnummer]
Ende was van Celymont geboren.
Dese leedde een heilech leven:
Els en wetic van hem niet bescreven.
Nu keren wi ter jeesten weder,
Die wi hier voren leiden neder.
35[regelnummer]
In des paues Benedictus tiden,
Daer wi die redene af lieten liden,
Alse Ebronius was verstorven,
Heeft een sine eere verworven,
Een fel man, hiet Waracho.
40[regelnummer]
In Autsure so was do
Bisscop sente Vigilius.
Wi lesen van hem aldus,
Dat hi daer maecte tiere ure
Onser Vrouwen buten mure
45[regelnummer]
Eenen cloestre ende goeddene wale,
Ende gaf goet teenen hospitale.
Waracho die haddene leet,
Alsemen dicken gescien weet
Dat die quade haten die goede.
50[regelnummer]
Dese wart in sinen bloede,
Bi Compiengen in een wout,
Gemaertelijt sonder sine scout
Van Waracho, die marscalc was.
Alsemen wart geware das,
55[regelnummer]
Haeldene sine porters tien tiden.
Daer hi dore Sans soude liden
Bi eenen kaerkere, te handen
Worden quite van haren banden
Die gevaen waren, ende saen
60[regelnummer]
Sijn si alle uutgegaen
Ende quamen tsinen like tier ure.
Tonser Vrouwen buten mure
Hebben si hare ketene brocht,
Ende hem selven upvercocht,
65[regelnummer]
Ende hare afcomene al haer leven
Sente Vigiliuse ghegheven.
Hughe seghet van Flori,
Dat desen tiden ghesciet si,
Dat beede zonne ende mane mede
70[regelnummer]
Verloren hare claerhede.
So grote sterfte quam nadat
Tote Rome indie stat
Ende int lant al omme ende omme,
Men can vertellen niet de somme.
75[regelnummer]
Drie maent so stont die plaghe,
Van Julius tote sente Baves dage.
Pavyen verstaerf so mede,
Dat die porters vander stede,
Diere tlijf ontdragen mochten,
80[regelnummer]
Up berghe ende in dale si sochten
Waer si mochten vinden onthout.
Die straten worden ru als een wout,
Want daer niemene up en ginc:
Dit was eene selsiene dinc.
85[regelnummer]
Doch dedem God te verstane,
Dat si van sente Sebastiane
Tgebeente souden halen daer,
Ende maken hem eenen outaer.
| |
[pagina 3,111]
| |
Dit daden si ende met deser dinc
90[regelnummer]
Ghene plaghe al teghinc.
| |
Vanden jongen Justiniane. XLVII.Alse dese goede Constantijn
Keyser hadde te Rome ghesijn
Met zalicheit XVII jaer,
Staerf hi keyserlike, dats waer,
5[regelnummer]
Te Constantinoble indie stat.
Naer hem in sijn rike sat
Sijn sone Justiniaen die jonge,
Die doe was tsinen eersten spronge,
Alse van XVI jaren,
10[regelnummer]
Ende dat sceen hem wel te waren,
Want hi breken dede den vrede,
Die sijn vader maken dede
Jegen die Arrabiensce Sarrasine:
Daer af quam hem scade ende pine.
15[regelnummer]
Jegen die Bulgren hi tebrac
Den vrede, die sijn vader sprac.
Die rovers, die met haerre pine
Hem keerden uptie Sarrasine
Ende bescermden sijn rike,
20[regelnummer]
Dedi woch doen gemeenlike.
Dus quamen die heidine paertijen
Dicken roven in Romenien.
Oec trac hi up enen Persien,
Die Steven hiet, ende sette dien
25[regelnummer]
Boven sine edele liede gereet,
Die quaet, fel was ende wreet,
Ende vele pinen ende onneren
Dede sinen groten heren,
Ende die des keysers moeder dede
30[regelnummer]
Naect gheselen al haer lede,
Alsemen pleghet jonge kinder:
Maer haer sone en was niet ginder.
Omme dese dinc, alsict vinde,
Hatene princen ende alt ghesinde.
35[regelnummer]
Justiniaen ontfinc dat rike
Int jaer ons Heren sekerlike
VIC LXXX ende sevene.
Doch verloos hij in sinen levene
In sijn tiende jaer dat rike,
40[regelnummer]
Alse ghi sult horen cortelike.
Doch bedochti hem daer naer,
Dat hij den rike was te zwaer,
Ende beterde een deel sine dorperhede,
Ende maecte vasten vrede
45[regelnummer]
Jegen die Sarrasine X jaer,
Die sinen rike waren te zwaer;
Ende hi wart goet ende vroet,
Ende gewan enen milden moet,
Ende beterde vromechlike
50[regelnummer]
In sinen tiden tRoemsce rike,
So dat hi verdiende das,
Dat in Panteon lange was
Sine jeeste gheset.
Oec maecti menege goede wet,
55[regelnummer]
Ende eerde die heilege kerke;
Maer daer na ergerde sijn gewerke,
Alse ghi horen sult hier naer.
In sijns riken ander jaer
Sat paues in Rome Sergius,
60[regelnummer]
Geboren, wi lesent dus,
Van Anthyochen alte gader:
Tyberius so hiet sijn vader.
Onse Here vertogede mede
Desen paues in ene stede
65[regelnummer]
Sente Pieters kerke ene stat,
Sere donker waest in dat.
Daer vant hi een out selverijn vat;
Van ouden so swart was dat,
Dat selverijn niet en dochte.
70[regelnummer]
Alse hi tgeent vat uutbrochte,
Vant hire in enen zegel mede,
Die hi ontwee breken dede.
Upten zegel lach een orcussijn
Van dore edelre ziden fijn.
75[regelnummer]
Doe hi gheent vat ondede,
Vant hi een cruce daer ter stede,
Verchiert met goude ende met stenen,
Diere ende edel menech eenen;
Dat was gesloten te vier enden
| |
[pagina 3,112]
| |
80[regelnummer]
Met nagelen, so dat sijt bekenden,
Ende trakense uut ende ondaden
Ghene dinc met goeder staden.
Daer in vondsi een stic groot
Vanden houte, daer God doot
85[regelnummer]
Ende levende dor ons ane hinc.
Vro waren si van derre dinc,
Ende hilden tgene al onbesmet.
Sergius die paues hi set,
Datment elx jaers togen sal
90[regelnummer]
Den volke, datter comet al
Upten cruce dach, die leget
Achter Oegst, alsemen noch pleget.
Dese Sergius sette mede
Indie kerke desen zede,
95[regelnummer]
Dat alsemen brake ten outare
Gods lachame, datmen zonge dare
Drie waerf Agnus Dei claer.
Dese want bi miraclen daer,
Waer deerste paues Leo lach,
100[regelnummer]
Ende verdrougene up enen dach.
| |
Puppijns strijt uptie Fransoyse. XLVIII.In Constantijns keysers jare
Quam gevaren, niet openbare,
Die coninginne van Persi,
Met lettel gheselscaps hare bi,
5[regelnummer]
Te Constantinoble indie stede
(Cesares so hiet soe mede),
Daer soe kerstijndoem ontfinc,
Want soe quamer omme die dinc.
Die keyser selve hiefse daer.
10[regelnummer]
Doe sochtmense verre ende naer,
So datmense ghinder vant.
Men bat hare keren te hant
Te haren man, die bat ende hiet,
Maer soe en wilde keren niet,
15[regelnummer]
Hine worde kerstijn mede.
Doe quam hi daer indie stede,
Ende ontfinc kerstijndom dan,
Mettem XL dusent man,
Ende keerde te sinen lande
20[regelnummer]
Met groten paise ende sonder scande.
In Justiniaens vijfte jaer
So rees een orloge swaer
Tusscen den coninc Diederike
Ende Puppine, die Oesterike
25[regelnummer]
Altemale bedwanc ende helt
Jegen der Fransoysen ghewelt.
Dese Puppijn was Becgen kint,
Sente Geertruuts zuster, alsmen vint.
Sijn oudervader was Puppijn van Landen,
30[regelnummer]
Die wilen trike hilt in handen.
Angijs sente Arnouds sone was
Sijn vader, alsict las,
Ende wart gerovet van sinen live,
Alsemen VIC LXXX ende vive
35[regelnummer]
Die jare screef van onsen Here.
Doe quam indes vaders ere
Puppijn sijn sone, ende maecte de zale
Updie Mase tote Harstale,
Tusscen Ludeke ende Maestrecht,
40[regelnummer]
Ende hevet sijn hertogescap berecht
Stoutelike, alse een here groot.
Doe coninc Hilderic bleef doot,
Doe slouch hi an Oesterike sijn hant,
Ende berechte wel dat lant,
45[regelnummer]
Dat nu Lottrike heet bi namen,
Ende waser af here altesamen.
Diederic van Vrankerike
Die wille dattem Puppijn wike,
Ende quam up hem gevaren
50[regelnummer]
Metten groten Vrancschen scaren,
Ende Bercharis sijn drussate
Was sijn overste raet sonder bate.
Puppijn van Harstale quam,
Den wijch hi upten coninc nam,
55[regelnummer]
Ende sconfierdene ende sijn here.
Puppijn, die stout was ter were,
| |
[pagina 3,113]
| |
Volgede den Fransoysen naer.
Bercharis volc hadde vaer,
Omme dattene Puppijn hadde leet,
60[regelnummer]
Ent sijn scout was dat men street,
Ende sloughen dore Puppijns lieve
Haren here, alse quade dieve.
Puppijn volgede vromelike
Den coninc na Diederike,
65[regelnummer]
So verre dat men om versoenen sprac,
Ende Puppijn sinen sone stac,
Die Dreu hiet, in Bercharis goet.
Selve hi alsulc zoendinc doet,
Dat hi Neustren trac tsire paertie,
70[regelnummer]
Datmen nu heet Normendie,
Ende hi onder Diederike
Here wart van Vrankerike.
Die dingen, die bi quaden rade
Ghevallen waren te zwaerre scade,
75[regelnummer]
Hevet hi te goeden pointe gheset;
Entie verdreven waren bi quader wet,
Waren si bisscoppen ofte papen,
Princen, ridders ochte knapen,
Bi Ebroniuse, bi Waracho,
80[regelnummer]
Ende bi Bercharise also,
Die dede hi met groter eeren
Tlant geven ende te lande keren.
Hier bi quaemt dat sente Lambrecht
Wederkeerde te Maestrecht,
85[regelnummer]
Ende Fatramont, diere bisscop sat,
Moeste rumen stoel ende stat.
Int naeste jaer, hebben wi verhort,
So quam sente Willebort
In Ingelant met XII gesellen,
90[regelnummer]
So dat men began van hem tellen,
Ende men gaf hem groten prijs.
Doe was sente Wandelghijs,
Die van bi Verdunen was geboren,
Van groten magen uutvercoren,
95[regelnummer]
Van Monte Falcon uter stede,
Die twee cloesters maken dede
In Neustren van sinen deele:
Dat een es Fontenele,
Ende dander es Viscamp up de zee;
100[regelnummer]
Noch gheduren dese twee.
XC jaer so was hi out,
Nochtan haddi die ghewout
Alse van eenen jongen man.
Te Fonteneel so quam hem an
105[regelnummer]
Die doot, ende daer wart hi geleit.
Menege miracle ongeseit
Dedi binnen sinen live groot,
Ende oec mede naer sine doot.
Sidert so wart hi ghesent
110[regelnummer]
Upten berch Blandijn te Ghent,
Daerne brochte Arnout de grote,
Grave over die Vlaemsche genote.
| |
Hoe die Vriesen worden bedwongen. XLIX.Int sevende jaer dat ontfaen
Sijn rike hadde Justiniaen,
So quamen uut Ingelant castien
Twee papen der Vrancscer paertien,
5[regelnummer]
Want alt lant niet kerstijn was.
Die heidine die benyden das.
Die papen hieten Oswal beede,
Doch kendemense bi enen onderscede:
Deen hiet die swarte, dander de witte.
10[regelnummer]
Die heidine slougense omme ditte,
Omme dat si hare wet ontseiden.
Puppijn van Harstale dede hem beiden
Met eeren dragen ende leggen bede
Te Coelne in die goede stede.
15[regelnummer]
Inden naesten jare daer naer
So quaemt teenen wighe zwaer
Tusscen Puppine van Harstale
Enten hertoge Rabboude also wale,
Die here was in Vrieselant.
20[regelnummer]
Dese hadde in sine hant
Wiltenborch die vaste stede,
| |
[pagina 3,114]
| |
Ende menegen stouten Vriese mede.
Nu was tlant vaste entie port,
Ende hadden dicke grote mort
25[regelnummer]
Upten Rijn den Vranken gedaen;
Maer Puppijn heeftse bestaen,
Die de aventure hadde alle wege,
Ende God gaf hem dien zege,
Dat hi Rabboude onder dede
30[regelnummer]
Ende Wiltenborch de vaste stede,
So dat hine brochte scone
Onderdaen der Vrancscer crone,
Ende sende sente Willeborde,
Te predekene ons Heren worde
35[regelnummer]
In Vrieselant, in Neder Sassen;
Want dIngelsche sijn gewassen
Van enen tronke, weetmen wale,
Ende spreken na eene tale.
Dit was int jaer Jhesus vorwaer
40[regelnummer]
VI hondert ende XCIIII jaer.
Doe was, mogen wi wel lijen,
Die fonteine van clergien
In Ingelant vanden Roemscen rike,
Benort den berghe sekerlike.
45[regelnummer]
Dit was dalre eerste bedwanc,
Dat die Vriesen an haren danc
Vanden Vrancscen rike gedogeden,
Wat vrijhede dat si sidert togeden.
Int IXste jaer dat Justiniaen
50[regelnummer]
Die keyser crone hadde ontfaen,
Wart hi weder tgelove gekeert,
Ende pijnt hem hoe hi onteert
Mochte hebben die heilege kerke.
Den paues Sergius ende sine clerke,
55[regelnummer]
Diene wederstonden bi wetten,
Wildi onteeren ende beletten.
Doe wart te tierchetide nacht
Ende donkerhede van groter cracht,
Dat die zonne also verghine;
60[regelnummer]
Daer sachmen wonderlike dinc,
Dat den menegen was openbare:
Vor middach ene sterre clare.
Dit, wanic, bediede Gods wrake
Om des keysers dorper sake.
65[regelnummer]
In Justiniaens tijt den jongen,
Dat hi trike hadde bedwongen
In dat Xste jaer, gevielt dus,
Dat een Leo, [die] patricius
Hadde geweest des keyserriken,
70[regelnummer]
Sinen here niet en wilde wiken,
Maer hi onderginc sinen here
Die keyser crone entie ere.
Te deser dinc gehalp hem starke
Galunicus die patriarke,
75[regelnummer]
Die die gevangene uteliet;
Want daer lach een mekel diet
Indie prisoene ghevaen,
Die ridders name hadden ontfaen,
Die versament in VI jaren
80[regelnummer]
In genen starken karker waren.
Ja, sulc hadder oec met crachte
Der jare gheleghen achte.
Mettem so quam Leo saen
Indie maerct te hant gegaen;
85[regelnummer]
Daer vinc hi Justiniane,
Ende dedem so sware bane,
Dat hi hem den nese afsneet,
Ende sendene, waest hem lief of leet,
Tote Sersone ghevaen,
90[regelnummer]
Daer hi niet lichte mochte ontgaen,
Ende metter macht vanden gevanen
Verdreef hi sine hulpe danen,
Ende trac an hem mogendelike
Die werde vanden keyserike.
| |
Van Beda ende van sente Willeborde. L.Leo, die teersten patricius was,
Ontfinc aldus, alsict las,
Die keyser crone int jaer ons Heren,
Alse ons die coroniken leren,
5[regelnummer]
VIC XC ende sevene,
Ende waest twee jaer in desen levene.
In desen tiden, alsict vant,
Was moenc ende pape in Ingelant
Beda, ende was van XXX jaren,
10[regelnummer]
Ende van danen vort versleeti twaren
| |
[pagina 3,115]
| |
In scrivene, in lesene, in bedieden,
Die scrifture orconden den lieden.
Van Malmesberge Willem
Scrivet aldus van hem:
15[regelnummer]
Dese Beda was geboren
Inden utersten hornijc, als wijt horen,
Van erderike ende hevet verlecht
Met leerne aldie werelt echt.
Men seghet dat hi te Rome was,
20[regelnummer]
Maer Willem die waent wel das,
Dat hi noint te Rome en quam,
Want hijs niet van hem vernam.
Doch scrivet hi van hem aldus,
Dat die paues Sergius,
25[regelnummer]
Deerste paues van diere name,
Omme hem screef, dat hi quame,
Tote sinen abt, omme tontbindene
Sware questien ende te vindene
Redene hoe mense mach verclaren.
30[regelnummer]
Sine vaert en screef hi niet twaren.
So groot was van hem de mare,
Dat die hoocheit sendde aldare
Van Rome om alsulke noot
Te ontbindene die questie groot.
35[regelnummer]
Sulke willen wanen das,
Dat hi tote Rome was,
Om sine bouke te autoriseerne,
Die hi maecte, niet te scerne.
In keyser Leuwen eerste jaer
40[regelnummer]
Was Willebort, lesen wi vorwaer,
Te Rome toten paues gevaren,
Die Segerius hiet, diene tewaren,
Om dat sijn name was onbekent,
Verwisselde hine ende hieten Clement,
45[regelnummer]
Ende wijedene bisscop, om dat hi woude,
Dat hi den Vriesen predeken soude.
Doe gaf hem Puppijn, Becgen sone,
(Prence van Vrancrike was de gone,
So dat men dicken coninc hiet,
50[regelnummer]
Al en drouch hi der cronen niet)
Wiltenborch, dat hi daer sette
Sijn bisscopstoel ter rechter wette.
Wiltenborch hiet doe die stat,
Om datter wilen volc in zat,
55[regelnummer]
Hieten die Filten, fel int gevecht.
Die Vranken hietense Wiltrecht:
Dat nu hovenstat heet, weetmen wale,
Hiet doe ovedrecht in Walscher tale.
Nu heetmen weder ende vort
60[regelnummer]
Utrecht die selve port.
Dus was sente Willebort
Deerste die ons Heren wort
Predecte in West Vrieselant,
Also ict in coroniken vant.
65[regelnummer]
In desen tiden, alsict vant,
Was sente Kelyaen van Scollant
In Wesenborch, in Oest Vranclant,
Met sinen gheselle, alsict vant,
Gemartelijet heimelike;
70[regelnummer]
Want die prince van den rike,
Godebrecht, hadde daer te wive
Eene, hiet Gellane, ende die keytive
Hadde sijns broeders wijf gewesen,
Ende soe ontsach hare van desen
75[regelnummer]
Te scedene van haren man,
Want Killiaen die lach hem an,
Dat die wet daer jegen liepe,
Dat hi sijns broeders wijf besliepe.
Omme dese dinc, om dese wort,
80[regelnummer]
Waren si heimelike vermort,
Ende het bleef lange verholen,
Wanen si henen waren verstolen;
Also dat die duvel quam ane
Inden live deser Gellane,
| |
[pagina 3,116]
| |
85[regelnummer]
Enten genen diese doot slougen,
Ende si hem selven bedroegen
Vander mort, ende waer si laghen
Begraven in ghenen daghen.
| |
Keyser Leuwen mesfal. LI.In keyser Leuwen ander jaer
Staerf vrouwe Becge vorwaer,
Des eersts Puppijns dochter van Landen,
Sente Geertruden zuster, die in handen
5[regelnummer]
Begraven was met groter eren,
Ende liet Puppine here van heren,
Haren sone, in Vrankerike,
Die naer den coninc Diederike,
Die doot was wel VI jaer,
10[regelnummer]
Die crone hadde gegeven daer
Clodoveuse, die vier jaer
Naer sinen vader leefde vorwaer.
Doe ghalt hi der naturen recht,
Ende sijn broeder Hildebrecht
15[regelnummer]
Die ontfinc de Vrancsce crone
Van desen Puppine te lone.
Die en hadde macht min no mere,
Maer dat hi hiet wesen here;
Maer Puppijn gaf hem sinen cost al,
20[regelnummer]
Te vullen ende niet te smal,
Ende alt Duutsce ent Walsce mede
Stont onder sine mogenthede.
XVIII jaer was hi, die ic segge,
Coninc, ende Puppijns moeder Beege
25[regelnummer]
Es in sijn ander jaer doot bleven,
Ende ontfinc deuwelike leven.
Int selve jaer die Sarrasine
Van Arabien daden pine
Den lande van Affrike groot.
30[regelnummer]
Keyser Leuwe dor die noot
Sendde menegen stouten man
Met sinen patricius Jan.
Te Cartago quamen hi ente sine,
Ende verdreef die Sarrasine,
35[regelnummer]
Ende verwinterde in dat lant.
Doe keerdi ten keyser te hant,
Ende liet sijn here al in Affrike,
Want hi wilde ongelike
Meer hers bringen inden lande.
40[regelnummer]
Hier af rees grote scande,
Want sijn here wart hem loos
In Affrike ende vercoos
Enen Tyberiuse te here,
Ende wouden bringen tes keysers ere,
45[regelnummer]
Ende quamen met hem al omme dat
Te Constantinoble indie stat,
Ende ten mure van Blaterne
Wonnen si de stat, ende niet te scerne;
Want Tyberius hevet saen
50[regelnummer]
Den keyser Leuwen daer gevaen,
Ende ontset van sire steden,
Ende sinen nese afgesneden,
Ende gheleit in enen prisoen,
Dat hi up hem niet mach doen,
55[regelnummer]
Ende wart keyser aldus daer,
Alsemen screef ons Heren jaer
VI hondert XC ende neghene.
VII jaer haddijs macht te plegene.
In dit selve jaer gevel
60[regelnummer]
Dat sente Lambrecht also wel
Te Ludeke wart geslegen doot;
Want hi den prince Pippine verboot
Overspel met Alpias,
Die sine amie openbare was.
65[regelnummer]
Puppijn hadde ene goede vrouwe,
Die Plestreit hiet, ende getrouwe
Ende van hoghen maghen mede;
Boven hare hi overspel doe dede
Met eere andere, hiet Alpias,
70[regelnummer]
Die oec van hogen magen was.
Enen broeder hadsoe, die Thote hiet,
Die en wilds gedogen niet,
| |
[pagina 3,117]
| |
Want hi vruchte utermaten,
Dat Puppijn soude de zuster laten,
75[regelnummer]
Ende quam te Ludeke indie stede,
Daer sente Lambrecht lach in gebede.
Daer es hi boven upt huus gecleven,
Ende sach nederwaert beneven,
Dat sente Lambrecht in cruce lach,
80[regelnummer]
Ende scotene dore, daer hine sach.
Dus wart hi omme sijn weldoen dare
Ghemaect daer een martelare.
Sine vriendekine namen
Sinen lachame alte samen,
85[regelnummer]
Ende leidene in een bootkijn echt,
Ende voerdene tote Maestrecht.
Daer was hi met haest ter erden
Met weenne brocht. met groter werden.
| |
Hoe Justiniaen weder keyser wart. LII.Te deser tijt, heeft Beda gescreven,
So wart sente Hubrecht verheven,
Die eencedel wilen sat
In Grote Bertaengen in ene stat,
5[regelnummer]
Ende daerna wart hi bisscop gecoren.
IX jaer, alse wijt horen,
Naer sine doot so was hi vonden,
Gheheel van vlesche te dien stonden,
Ende sijn cleet, dat over hem lach,
10[regelnummer]
Dat menech te wonderne anesach.
In deerste jaer dat Tyberius
Ten rike was comen aldus,
Alse u die jeeste besciet hier voren,
So viel in qualen, alse wijt horen,
15[regelnummer]
Thote, die sente Lambrechte
Morderen dede buten rechte,
Dattene die wormen levende aten.
Doe stanc hi so utermaten,
Alse hi doot was, datmen sciere
20[regelnummer]
Indie Mase warp, indie riviere,
Entie in siere hulpen waren,
Hen moghtere gene verjaren,
Sine storven met plagen groot.
Hi, diene metter hant slouch doot,
25[regelnummer]
Wart jegen sinen broeder in stride,
Ende staerf in sulken nyde.
Tyberius, die dus besat
Te Constantinoble indie stat
Dien keyser stoel, alsic eerst seide,
30[regelnummer]
Die hilt in staerker hoeden beide
Leuwen ende Justiniaene,
Alse sine viande ende sine gevane.
Justiniaen was te Sersone,
Daer wilen was gesent onscone
35[regelnummer]
Die paues Clement indie zee.
Justiniane die was wee,
Dat hi so verloos sijn rike,
Ende wart seggende openbarlike,
Daert liede horden sonder waen,
40[regelnummer]
Hi soude noch sijn rike ontfaen.
Sulc was diere hem jegen verhief,
Die Tyberiuse hadden lief,
Ende peinsden si wildene verslaen,
Of den keyser senden gevaen;
45[regelnummer]
So dat hi wart des worts geware,
Ende ontflo hem allen van dare
Ten Tuerken tote Kagan,
Also hieten si hare hooftman.
Kagan heeftene met eren ontfaen,
50[regelnummer]
Ende hevet hem groot vordeel gedaen,
Ende gaf hem siere zuster mede
In huwelike daer ter stede.
Van danen sette hi sine vaert
Ten coninc van Bulgren waert,
55[regelnummer]
Toten coninc Cerubelle,
Ende es worden sijn gheselle,
So dat hi hem oec hulpe gaf,
Want hi des riken was al af.
Metten Tuerken hilt hi paertien
60[regelnummer]
Ende mettien van Bulgerien,
Ende wan weder sijn keyserrike
Up Tyberiuse vromelike.
Leuwen ende Tyberiuse mede
Vinc hi tharen groten lede,
65[regelnummer]
Want hi deedse beede ontliven.
Die patriaerc en mochts ontbliven,
Gallinicus, hine moest gedogen
Datmen hem utestac sine ogen,
| |
[pagina 3,118]
| |
Ende menne in ellenden sende.
70[regelnummer]
So wredelike mense alle schende,
Die eenechsins van siere scade
Daer toe genomen was te rade.
Ende altoos so moest oec wesen,
Alse hem iet droop vander nesen,
75[regelnummer]
Die hem ave was gesneden,
So dedi doden ochte ontleden
Eenegen, die hem hadde mesdaen:
Selden mochtem dat ontgaen.
| |
Vanden pauesen van Rome. LIII.Justiniaen hevet ontfaen
Sijn rike, dat hem was ontgaen
Bi dorperliker verranesse,
Int jaer ons Heren VIIC ende sesse,
5[regelnummer]
Ende regneerde VII jaer.
Ongelove liet hi al vorwaer.
Doe was die paues Sergius doot,
Daermen af scrivet doget groot.
Na hem wart paues Leo gecoren,
10[regelnummer]
Die derde die wi dus noemen horen,
Ende wart paues met gewout.
Hier omme somege coronike hout
Desen Leo buten gesteken;
Van hem en willen si bidi niet spreken,
15[regelnummer]
Want hi vander kerken was ongecoren.
Van Rome so was hi geboren,
Ende sijn vader die hiet Jan.
El niet ic van hem tellen can,
Dan hi omtrent II&ct; jaer
20[regelnummer]
Den Roemscen stoel besat aldaer.
Na hem wart een Jan gecoren,
Die seste, ende was van Grieken geboren;
Pieter was sijns vaders name.
Martelare wart hi Gode bequame.
25[regelnummer]
Na hem quam die sevende Jan,
Van Rome geboren was de man;
Gregorius so hiet sijn vader.
Wijs ende wel sprekende te gader
Was hi ende in onser Vrouwen ere
30[regelnummer]
Maecti ene kerke diere sere.
Doe wart paues Sisimus,
Van Rome geboren, wi lesent dus;
Sijn vader hiet Tresemont.
Hi was paues ene corte stont,
35[regelnummer]
XX daghe ende nemmere.
Doe wart paues ende here
Een Constantijn, was van Surien;
Jan was sijn vader, horewi lijen.
Desen paues Constantine
40[regelnummer]
Ontboot dor die lieve sine
Justiniaen met sire bede
Te Constantinoble indie stede,
Naer dat hi sijn lant verwaerf.
Eerlike, alse wel bedaerf,
45[regelnummer]
Hevet die keyser den paues ontfaen,
Ende ghebat hem daer na saen,
Dat hi hem ene messe dade.
Dies wart die paues daer te rade,
Ende dedem ene messe bequame,
50[regelnummer]
Ende gaf den keyser Gods lachame.
Die keyser lach dor sine werde
Metten anscine jegen derde,
Ende bat den paues dat hi bade
Gode voer sine mesdade,
55[regelnummer]
Ende hevet den paues oec daermede
Vernuwet aldaer ter stede
Privilegien alle te waren,
Alse sulc alse die kerken begaren,
Ende gebrochtene ende eerde,
60[regelnummer]
Alse hi te Rome weder keerde.
Dese Justiniaen die brac
Den vrede, dien hi den Bulgren sprac,
Int derde jaer van sinen rike.
Dat becochti scadelike,
65[regelnummer]
Want hi jegen de Bulgren street,
Daer hi cume selve ontreet,
Ende vele van sinen lieden liet.
| |
[pagina 3,119]
| |
Aldus es hem daer ghesciet.
Ten naesten jare geviel daer naer,
70[regelnummer]
In sijns riken vierde jaer,
Doe Diederics sone Hildebrecht
In Vrancrike was coninc recht,
Also alst hier te voren stont,
Dat sente Michiel maecte cont,
75[regelnummer]
Die ingel ons Heren, dat hi woude,
Datmen hem ene kerke maken soude,
Up enen berch, min no mee,
Up ene roetse indie see.
| |
Van sente Michiels berghe. LIIII.Een bisscop [was] die Aubrecht hiet,
In Clene Bertaenyen, alsmen siet,
Daer hem dingel toe verbaerde,
Sente Michiel, dor sine werde,
5[regelnummer]
Dat hi hem sette ene kerke
Inde zee van goeden gewerke,
Up enen berch, die Tomba hiet,
Omdat menne verre siet,
Omdat hi wilde dat men mede
10[regelnummer]
Uptie zee eerde ende in de stede,
Alsemen noch den berch doet sonder waen,
Daer jaerlijcs vele liede gaen.
Nu hadde een dief enen stier gestolen,
Ende haddene upten berch verholen,
15[regelnummer]
Ende an enen stake gebonden.
Doe quam derdewaerf tien stonden
Dinghel ten bisscop ende hiet,
Daer hi den stier gebonden ziet,
Dat hi daer al ommetrent
20[regelnummer]
Make der kerken fondament,
Ende also alse hi daer ter steden
Metten voeten hadde getreden
Derde, dat hi der kerken ganc
Also wijt make ende also lanc,
25[regelnummer]
Ende hise in sente Michiels ere
Mede wijen soude die here.
Die bisscop dede datmen hem hiet.
Van danen vort so eist gesciet,
Dattere tfolc ginc alle jaer
30[regelnummer]
In des ingels eere daer,
Alst te Montegargane doet
Menech omme te hebbene goet.
Int jaer daer na sente Hubrecht
Die bisscop was van Maestrecht
35[regelnummer]
Na sente Lambrechte, ende dede tgebot,
Dat hem van boven sendde God,
Dat hi met groter eeren name
Daer sente Lambrechts lichame,
Ende voerdene te Ludeke in de stede,
40[regelnummer]
Daer hi was gemarteliet mede.
Sente Hubrecht dede dat.
Ende eer hine brochte daer in de stat,
Ghesciedenre miraclen so vele,
Datment getellen can niet wele.
45[regelnummer]
Ende sente Hubrecht die versette
Den bisscopstoel ende al bi wette
Van Maestrecht te Ludeke in de stat.
Noch die van Maestrecht om dat
Ne vieren niet sinen dach,
50[regelnummer]
Want hi hem dede desen slach.
In Justiniaens VIste jaer
Quam sente Oda over waer
Van Acquitaengen, danen soe was,
Ende was een wijf, alsict las,
55[regelnummer]
Oestwaert in dit Vrancrike,
Ende maecte die kerke rike,
Want soe uutquam omme geven,
Ende leedde een heilech leven.
Wie van hare niet lesen node,
60[regelnummer]
Die gha te sente Odenrode
Up die Kempene; daer soe leget,
Vintmer af dat de kerke seget.
| |
Keysers Justiniaens doot. LV.Hierna peinsde Justiniaen
Vanden mesprise wrake ontfaen
Van Sersone, daer menne sende
Ghevaen in sijn ellende,
5[regelnummer]
Daermen hem vele mesprijs dede,
| |
[pagina 3,120]
| |
Ende peinsde die stede
Te verdervene altemale,
Ende versamende in stilre hale,
Also alse hi best mochte,
10[regelnummer]
Scepe, die hi verre sochte,
Ende nam Maurisise sinen patrijs,
Ende eenen Helyen, in derre wijs,
Dat si aldaer souden varen,
Ende niemens leven sparen,
15[regelnummer]
Maer dat sijt al slougen doot,
Jonc ende out, clene ende groot.
Dus sijn si in dat lant gevaren,
Die altoes niemene en sparen,
Ende slaent al doot dat si vinden,
20[regelnummer]
Sonder die gemeente van kinden.
Tudine, den meester vander stede,
Sendden si gevaen oec mede
Den keyser, dat hire mede dade,
Dies hi worde te rade;
25[regelnummer]
Mettem XLsten best geboren
Vanden lande verre te voren.
VII porters vander port
Hebben si daertoe jammerlike vermort,
Want si briedense biden viere
30[regelnummer]
An speten, ghelijc arsten maniere.
Ten herfste daerna Justiniaen
Sendde noch meer liede saen,
Ende geboot hem dat si ghinder
Selves levende en lieten de kinder.
35[regelnummer]
Maer al dachterste here
Bleef naer verdronken inde mere,
Want LXXXIIIM man
Bleven daer verdronken dan.
Alse Justiniaen dat hort,
40[regelnummer]
Luste hem noch meerre mort.
Doe senddi een groot here nadat,
Ende hiet hem Sersone die stat
Al even slicht der erden maken.
Alse die liede wisten de saken,
45[regelnummer]
Dat up hem quam so menech scip,
Coren si enen here Phillip,
Die vanden keyser was verbannen,
Ende was daer met verdreven mannen.
Dat hi keyser soude wesen.
50[regelnummer]
Dese Phillips voer wech na desen
Te Constantinobele inde port.
Ghevaen heefti ende vermort
Justiniane daer ter stede,
Ende Tyberiuse sinen sone mede,
55[regelnummer]
Ende wart keyser met gewelt,
Dat hi twee jaer cume behelt.
Phillips wart keyser dus vorwaer,
Alsemen screef ons Heren jaer
VII hondert X ende drie;
60[regelnummer]
Twee jaer regneerde die.
In sijn eerste jaer ghevel,
Dat eenen, hiet Grimart, mesfel,
Eenen den hogesten van Vrancrike,
Sonder Puppine sekerlike.
65[regelnummer]
Daer hi was in siere gebede
Tote Ludeke indie stede,
Rechts vor sente Lambrechts outaer,
Quam hertoge Rabouts bode daer,
Een hiet Reingheer, diene vermorde.
70[regelnummer]
Alse Puppijn die mare horde,
Dat Grimaert also liet sijn leven,
Nam hi eenen siere neven,
Dreus sone, die Tiedalt hiet,
Ende die herscapie, die Grimart liet,
75[regelnummer]
Hevet hi hem gheset in hant,
Dat hi te staerker ware int lant.
In desen tiden so quamen mede
Te Rome binnen der stede,
Toten paues Constantine,
80[regelnummer]
Ute Ingelant, moenke te sine,
Coninc Offe entie coninc Thohet,
Ende hebben hem daer toe gheset
Dat si die werelt hebben begeven,
Ende leedden vort meer heilech leven.
85[regelnummer]
In dander jaer dat keyser waert
| |
[pagina 3,121]
| |
Phillips, dies qualike was waert,
Want sijn ghelove was quaet,
Doe senddi ende sijn felle raet
Te Rome brieve, die quade hont,
90[regelnummer]
Daer sijn ghelove al in stont.
Dit veronwerde, het moeste sijn,
Die goede paues Constantijn,
Ende verboot dat sine name
Altoos in ghene brieve en quame,
95[regelnummer]
No dat mense niet en slouge
In ghenen pennine, diemen drouge.
| |
Puppijns doot van Harstale. LVI.Int selve jaer wart paues gecoren
Dander Gregorius, alse wijt horen;
Van Surien was die man,
Ende sijn vader die hiet Jan.
5[regelnummer]
Tote dies paues tiden men plach,
Dat niemen den Dondersdach
Ne vaste binnen kerstijnhede;
Ende dat quam om sulke zede,
Om dat die heidine des plaghen
10[regelnummer]
Te vastene boven alle daghen,
In Plutoens ere des ghesellen,
Dien si God heeten vander hellen.
Dese Gregorius en woude,
Datmenne vort meer vasten soude.
15[regelnummer]
In dit selve jaer bleef doot
Puppijn, die here, die prince groot,
In zalicheit, in groter eren,
Alsemen screef tjaer ons Heren
VIIC jaer ende viertiene.
20[regelnummer]
God gheve hem die bliscepe te siene
Ende te smakene, die sonder ende
Die zielen smaken sonder schende!
Karel, die gewonnen was
An siere amien Alpias,
25[regelnummer]
Die liet hi prince in sine stede
Dor sine grote vromechede.
Dese Karel, daer dit af es,
Dien hiet men Karel Rutides,
Of Karel Marteel, ende was geboren
30[regelnummer]
Tote Harstale, alse wijt horen,
Daer sijns vader zale stoet.
Om sire moeder stuerte sijn bloet
Van Ludeke sente Lambrecht,
Alsement hier voren tellet echt.
35[regelnummer]
Desen Karle vinc Plectruut,
Sijn stiefmoeder, maer hi quam uut,
Ende wan menege orloghe zwaer,
Alse ghi horen sult hier naer.
Nu die quade keyser Phillip
40[regelnummer]
Moeste vallen in enen kip,
Omme sine ongelovechede.
Te Constantinoble uter stede
Verdreef hi den patriaerke,
Om dat hine wederseide staerke
45[regelnummer]
Sine heresie, alse een goet man,
Ende settere eenen Jan,
Enen valschen moenc, te sine daer.
Ende alse hi wel anderalf jaer
Keyser hadde gesijn, ghevielt aldus
50[regelnummer]
Dat een, hiet Anastasius,
Jegen den keyser hem set,
Ende gheviel hem daer te bet,
Dat hine vinc ende nam de crone,
Ende begadene so onscone,
55[regelnummer]
Dat hi hem dogen utestae
Ende hem trike avebrac.
Anastasius ontfinc trike
Int jaer ons Heren sekerlike
VIIC X ende vive,
60[regelnummer]
Ende waest twee jaer tesen live.
In sijn eerste jaer so quam
Sente Giellijs, alsiet vernam,
Ute Grieken, danen hi was.
In Proventsen verdiendi das,
65[regelnummer]
Dattene noch souken pelegrime.
Van hem settic een lettel rime.
| |
[pagina 3,122]
| |
Van sente Giellise. LVII.Sente Giellis was van Athenen,
Van geslachten niet clenen.
Dor Gode gaf hi al sijn goet,
Ende vlo met scepe ende oec te voet
5[regelnummer]
Ute Grieken, so dat hi quam
In Proventsen, alsict vernam,
Te Arleblanke, dus seget die vite;
Daer so wart hi hermite.
In die wildert gaf hem onse Here
10[regelnummer]
Ene hinde dor sine eere;
Bi haerre melc ende bi crude
(Dat en wisten ghene lude)
So levede hi ghinder vier jaer.
Eens quam Flavius jagen daer,
15[regelnummer]
Die coninc vanden Wester Goten,
Ende een bisscop an sire roten,
Ende daden hem up sente Giellijs hinde.
Tote haren meester, dien soe kinde,
Liep soe, daer hi sat geslopen
20[regelnummer]
In dicken dornen ende gecropen.
Die hinde vlo in sinen scoot.
Mettien ghene jagre scoot
Na hare ende scotene inden aerm,
Datter dbloet uut ran al waerm.
25[regelnummer]
Flavius entie bisscop daer quamen,
Ende doe si ghinder binnen vernamen
Eenen man, dorgraeu ende out,
Sittende in dat dicke wout,
Entie hinde up sinen voet,
30[regelnummer]
Ende ghewont ende bebloet,
Doe was hem harde wee te moede,
Ende boden hem van haren goede,
Ende baden hem ghenaden.
Doe was hijs te doene beraden,
35[regelnummer]
Maer des goets en wilde hi niet,
Want hi cume daer up ziet.
Van hem ginc verre die mare,
So dat Karel openbare
Dat vernam, die coninc hiet,
40[regelnummer]
Al en drouch hi die crone niet.
Vele lieden wanen das,
Dat dit die grote Karle was.
Neen hi, hine was noch niet geboren:
Het was Maerteel, alse wijt horen.
45[regelnummer]
Die bat so dat hi te hem quam.
Met groter eeren hine nam,
Alse die hem gherne lieve dade.
Hem bat hi dat hi vor hem bade,
Want hi hadde mesdaen indien,
50[regelnummer]
Dies hi niet en wilde ghien;
Maer sente Giellijs hevet gedaen
Messe vorden here saen.
Dinghel quam upten outaer
Ende brachtem eene cedele daer,
55[regelnummer]
Daer die zonde in stont gescreven,
Ende dat soe hem ware vergeven
Al daer dor sente Giellijs bede,
Waer soe hem leet ende liet hise mede.
Vort daer na gescreven staet,
60[regelnummer]
Wie dat dor sine mesdaet
Vort sente Giellise bade,
Dat hi dies nemmermeer en dade,
Datse hem vergave onse Here,
Ende al dor sente Giellijs eere.
65[regelnummer]
Doe keerdi te Proventsen waert,
Ende te Minents quam hi ande vaert.
Daer verwecti indie stede
Des princen kint, dat doot was mede.
Daer na keerdi tsire abdien,
70[regelnummer]
Daer hi wel staerf, moetewi lijen.
Nu keere ic ten keyseren weder,
Die nu up gingen ende nu neder.
| |
Van Anastasius ende Theodosius. LVIII.Anastasius, alsic eerst seide,
Rovede des riken ende ogen beide
Phillippe ende nam de crone.
Sijn gelove was vast ende scone.
5[regelnummer]
Den paues van Rome heefti gesent
Sine brieve, daer hi in hevet bekent
| |
[pagina 3,123]
| |
Van kerstine gelove te sine.
Dese wart gehaet onder de sine,
Want hine dochte ter cronen niet.
10[regelnummer]
Met dien hi sijn volc varen liet
Met scepe in Alexandrien,
Upter Sarrasinen partien.
Doe si te halven weghe quamen,
Anderen raet dat si namen,
15[regelnummer]
Ende streken die zeilen neder.
Te Constantinobele keerden si weder,
Ende namen eenen an sinen danc,
Hiet Theodosius; - eist cort eist lanc,
Hi moeste inden stoel sijn geset,
20[regelnummer]
Was hem wers, was hem bet.
Anastasius die sat
Tote Nichene indie stat,
Daerne Theodosius sochte
Te prencen, ende here up hem brochte,
25[regelnummer]
Ende verwanne met swaren stride.
Anastasius ende sine zide
Die moesten daer ondergaen;
Selve so wart hi ghevaen,
Ende ontset al ende ontfrijt,
30[regelnummer]
Ende priester mede ghewijt.
Theodosius wart keyser daer,
Alsemen screef ons Heren jaer
VIIC X ende sevene,
Ende waest een jaer in sinen levene.
35[regelnummer]
Een kerstijn man waest ende goet,
Maer hine was no stout, no vroet,
Ende quam sijns ondanx anden rike.
Doe mercte een up dese gelike,
Die mogenste die daer was do,
40[regelnummer]
Een man, diemen hiet Leo,
Ende heeftene met crachte saen
Uut sinen rike daer gedaen,
Van sinen live al ongescaet.
Die selve Theodosius die gaet
45[regelnummer]
Ende wart clerc, ende leedde vort
Sijn leven in heileghe wort
Te lesene ende te horne mede,
Ende staerf vort in goeden vrede.
Int selve jaer quam van Ingelant
50[regelnummer]
Een, was Wijnfrijt genant,
Tote Rome indie stede,
Dien Gregorius heeten dede
Bonefacis ende benedijede.
Enen bisscop hire af wijede,
55[regelnummer]
Dat hi berecken soude tlant
In Germanien, daer hine sant.
Dese wart erdsbisscop mede
Te Magensen indie stede,
Ende bekeerde te Gods handen
60[regelnummer]
Vele vanden fellen vianden.
Bi hem wart menech man behouden.
Hi stichte den cloestre van Vouden,
Ende es te Utrecht sidert comen,
Ende hevet den stoel daer genomen
65[regelnummer]
Na sente Willeborde, ende voer castien
In Vrieselant met sire paertien.
Tote Dockingen wart hi geslegen,
Van danen te gravene gedregen
In sinen cloester tote Vouden
70[regelnummer]
Van sinen vrienden, die dat wouden.
| |
Vanden keyser Leuwen ende van Rabboude. LIX.Leo die keyser, alse ic seide,
Trac hem an met sire mogentheide
Dat keyserrike al met crachte,
Alsemen screef VIIC X ende achte
5[regelnummer]
Der jare Gods incarnatioen.
XXIIII jaer hilt hi dat doen.
In sinen tiden was te Sans
Een bisscop van ghelove gans,
Diemen heet sente Wulfram.
10[regelnummer]
In drome dinghel ane hem quam,
Dat hi in Vrieselant varen soude
Tfolc bekeren, want God woude.
Die quam predeken den heidinen riesen,
Den verkeerden lieden, den West Vriesen,
15[regelnummer]
So dat Rabbout die hertoghe
| |
[pagina 3,124]
| |
Den man horde roupen hoghe,
Dat niemene en ware behouden,
Dan die kerstijn wesen wouden.
So verre predecte hi dat wort,
20[regelnummer]
Dat hi quam ter vonten vort,
Entie bisscop oec Wulfram
Hem te dopene daer quam.
Indie vonte setti den enen voet,
Metten anderen hi buten stoet;
25[regelnummer]
Den bisscop vragedi, waer gevaren
Sine vorders henen waren.
Doe sprac die bisscop: ‘Clene ende groot,
Die sonder doepsel sijn bleven doot,
Die sijn ter hellen gevaren.’
30[regelnummer]
Doe sprac Rabbout: ‘In mach twaren
Anders niet varen in enege stede,
Dan metter meester menechte mede.’
Den voet heefti uutgetogen.
Die duvel heeftene so bedrogen,
35[regelnummer]
Dat hi, binnen den derden daghe,
Voer onder sine verlorne maghe.
Sinen sone doepte Wulfram,
Die saen daer na sinen ende nam.
Hoe dat Rabbout vanden viant
40[regelnummer]
Bedrogen was, alsiet vant,
Salic u tellen in waerre dine.
Alse hi vanden doepsele ginc,
Was hi in menegen gedochte,
Wat hi best angripen mochte,
45[regelnummer]
So dat kerstijndoem ontfaen,
So te sinen Goden gaen.
Doe quam die duvel, daer hi lach:
Hem dochte, daer hi up hem sach,
Dat een claer inghel ware.
50[regelnummer]
Up sijn hovet haddi aldare
Met dieren steenen ene crone,
Ende sijn hals was claer ende scone.
Alse Rabbout up hem sach,
Sprac them die duvel, daer hi lach:
55[regelnummer]
‘Alrestoutste man die levet!
Wats datti bedroghen hevet,
Dat dijn zin vanden Goden keert?
Volch dattu oint heves geleert:
Ic sal di cortelike betalen,
60[regelnummer]
Ende ontfaen in ghuldinen zalen.
Roep Wulfram margen vor dijn ogen,
Ende vrach hem, of hi di mach togen
Die claerheit, die hi di behiet;
Ende of hijs en mach vulbringen niet,
65[regelnummer]
So sent eenen bode, ende hi enen anderen.
Ende laetse met mi wanderen.
Ic sal hem togen die goudine zale,
Die ic di sal geven wale.’
Alse Rabbout wart in wake,
70[regelnummer]
Seidi sente Wulfram die sake.
Hi seide: ‘Daerne es geen versconen,
Hets die duvel die di wille honen.’
Doch senden si om te wetene de saken,
Sente Wulfram sinen dyaken,
75[regelnummer]
Ende Rabbout enen Vriese dor dat.
Niet verre en waersi buten der stat,
Dattem een gheselle quam ane,
Die seide: ‘Haest u in uwen gane!’
Die leedese al bi onweghen,
80[regelnummer]
So dat si saghen hem te jegen
Risen ene ghuldine zale,
Scone ende claer, vulmaect wale,
Entie straten alle gemeene
Waren precieuse steene,
85[regelnummer]
Ende indie zale stont een zitten,
Men conste die dierheit niet gehitten.
Doe sprac die ledre: ‘Dits de zale,
Die Rabbouts es altemale.’
Die dyaken, die dit hort,
90[regelnummer]
Hevet aldus geantwort:
‘Of God dit hevet ghedaen,
Sone moet nemmermeer tegaen;
Ende hevet die duvel verworven,
So moet saen sijn verdorven.’
95[regelnummer]
Mettien seinde hi hem te hant,
Ende sijn leedere wart een viant,
Entie zale, die ghoudijn was,
Wart al modere ende ghedwas.
Die dyaken entie Vriese
| |
[pagina 3,125]
| |
100[regelnummer]
Vonden hem, alse verdorde riese,
In eenen wilden brouc vul bramen,
Daer si hadden grote mesquamen,
Ende pijnden hem drie dage tsamen,
Eer si keerden danen si quamen.
105[regelnummer]
Ende alse si thuus weder sijn comen,
Hebben si den hertoge doot vernomen.
| |
Ene miracle van Marien. LX.In keyser Leuwen ander jaer
Belagen met orlogen zwaer
Die Sarrasine ende streden mede
Up Constantinoble die stede,
5[regelnummer]
Entie stat was in die were.
Daer verdaerf dat heidijn here
Biden gebeelde onser Vrouwen,
Alsemen daer wel mochte scouwen.
In enen cloester so es daer
10[regelnummer]
Ene ymagie, wet vorwaer,
Van Marien, inder gebare
Alse die hare kint draget met hare.
Men seget dat dat screef Lucas,
Doe onse Vrouwe levende was
15[regelnummer]
Nochtoe indit cranke lijf.
Dit beelde heet daer Leetswijf,
Om die werdicheit van hare,
Die altoes wel leet de hare.
Onse Vrouwe heeft hare vertoget
20[regelnummer]
Tween nonnen al ongeoget,
Ende ledese thaerre kerken daer,
Ende gaf hem beeden die ogen claer.
Dies seggen daer some keytive:
‘Gaen wi tonsen Leetswive.’
25[regelnummer]
Noch plegemen upten Disendach,
Al tfolc datter comen mach,
Dat beelde nemen ende gaen daer mede
Met processien al omme die stede.
Hier omme seggict, alsict seide,
30[regelnummer]
Doe theidijn volc die stat beleide,
Vasten si ende baden binnen,
Ende werden hem ten tinnen.
Een porter was daer, dient goet dochte,
Datmen daer dat beelde brochte,
35[regelnummer]
Ende alle die vander stede
Daden daer an hare gebede:
‘Heileghe Gods ons Heren moeder!
Die ons dicken waers behoeder,
Helpe ons, alse du best gewone,
40[regelnummer]
Jegen die haeten dinen Sone.
Wiltu dijn beelde niet laten sinken,
So doese indie zee verdrinken.’
Dit riepen si alle ende gene man,
Die dese bedinghe began,
45[regelnummer]
Hilt geent beelde bedect
Onder dwater, dies niemen en meet.
Alte hant rees sonder sparen
Die zee up met groten baren,
Ende hevet die scepe der Sarrasine
50[regelnummer]
Some versmort met groter pine,
Some tebroken in spanen al.
Vanden hemel quam hem mesfal,
Vier ende hagel, up hem meest,
Ende oec menech swaer tempeest.
55[regelnummer]
Vanden volke was geen getal,
Maer die scepe blevenre al
Verdorven daer al tote viven.
Dus helpt die rose aller wiven
Den genen die hare baden
60[regelnummer]
Om hulpe ende up genaden.
In deser tijt, seit Elynant,
Dat hi vorwaer gescreven vant,
Dat in Groten Bertaengen was
Een hermite, alsict las,
65[regelnummer]
Dien dingel togede een visioen,
Dat menegen heeft wondren doen,
Van Josephe van Arimathien,
Den edelen ridder enten vrien,
Die Gode vanden cruce dede,
70[regelnummer]
Ende vanden platele mede,
Daer God sijn leste mael uut at,
Doe hi met sinen jongers sat.
Dese hermite, weetmen wale,
Screef dystorie vanden Grale,
75[regelnummer]
Dats vander scottele, daer ic af seide,
Alse hi hem in Witten Donredach meide,
| |
[pagina 3,126]
| |
God, daer sine jongren saten,
Ende alle uut eenen vate aten.
In weet wat sire Arture in trecken,
80[regelnummer]
Maer, alsic best can gemecken,
So was dystorie gescreven,
Na dat Artuur liet sijn leven
CC jaer XXII min.
Dies wondert mi in minen zin,
85[regelnummer]
Wat dat daer Merlijn in doet,
Dient Walsch seget, alsic verstoet,
Dat hi dystorie scriven dede,
Ende noemet den hermite mede
Bi namen Basilis; maer Elynant
90[regelnummer]
Seget dat hi niet en vant
Dese ystorie in Latijn.
Int Walsch vintmense also fijn,
Alse alle Walsche favelen sijn.
Over niet houdet de herte mijn.
| |
Hoe der Wester Goten rike brac. LXI.Echt mede in dit selve jaer
So gesciede een tekijn swaer,
Daer keyser Leo den sone sijn
Dopen dede, eenen Constantijn,
5[regelnummer]
Alsone hiet die patriaerke
Germein, die gelovede staerke.
Daer dede [die] sone ter selver stede
Inder vonten dorperheden,
Ende wart vortekent openbaer,
10[regelnummer]
Dat hi der kerken noch soude sijn swaer.
Int derde jaer dat Leo sat
Keyser te Constantynoble in de stat,
So quamen die Sarrasine
Ute Affrike, alst wart in scine,
15[regelnummer]
In Spaengen ende wonnen tlant.
Int XIXste jaer, alsict vant,
Dat coninc Flavius drouch crone
Over die Wester Goten te lone,
So makeden die Sarrasine
20[regelnummer]
Alte nieute met haerre pine
Dat rike vanden Wester Goten,
Ende dadense onder met haren roten,
Ende besaten tlant met crachte.
Noch sittere in haer geslachte.
25[regelnummer]
Haer hooftman was Abdirama,
Mahumets sone. Hoe langhe het sta,
Emmer verdervet ende tegheit
Werelike moghentheit.
CCC ende XLVI jaer
30[regelnummer]
So waest ommetrent daer naer,
Dat si uut Cyten waren gesteken
Biden Hunen, diet al wilden breken;
Ende nadien dat die Wester Goten
Die Wandelen met haren roten
35[regelnummer]
Van Spaengen dreven, waest daer naer
CC ende XLVI jaer.
Dus wonnen die Sarrasine
Spaengen met haerre pine;
Ende tlant van Portegale
40[regelnummer]
Dats ongewonnen noch tesen male.
Int derde jaer van Leuwen tijt
Hordemen niemare wijt,
Dat Serdaine verherijt waren
Vanden Sarrasijnschen scaren.
45[regelnummer]
Doe was Luprant van groter waerde
Here over die Lumbaerde,
Ende vernam dat sente Augustijn
Wilen uten lande sijn
In Sardaine was brocht int lant,
50[regelnummer]
Dat nu verherijt was ende verbrant
Die stede daer hi begraven lach.
Met groten coste updien dach
So dede hine halen daer,
Ende bringen hem selven bet naer
55[regelnummer]
Indie stede tote Pavien.
Daer dedi eene kerke wijen
In des groots sente Pieters ere,
| |
[pagina 3,127]
| |
Daermen in leide dien here;
Ende Luprant selve die coninc woude,
60[regelnummer]
Dat mense hiete die hemel van goude.
Leo wart in sijn vijfte jaer
Den kerstinen ghelove zwaer,
Ende stont, alse een quaet keytijf,
Om des paues Gregorius lijf;
65[regelnummer]
Maer die Lumbaerden entie Romeine
Wederstondene al ghemeine.
Nu moeten wi ter jeesten keren
Ende vanden Vrancscen heren leren.
| |
Karle Marteels orloghe. LXII.Int jaer daer na dat Pippijn starf,
Die Vrieselant wan ende verwaerf,
Doe staerf coninc Hildebrecht
Van Vrancrike ende wart na recht
5[regelnummer]
Sijn sone Dagobrecht gecroent.
Marteel, omme datmen niene hoent,
Die gheorlovet van desen;
Want en mochte els niet wesen,
Dat eenech coninc daer crone droege,
10[regelnummer]
Het en ware bi sinen gevoege.
Die edelste boden hem de crone,
Maer hi ontseidse harde scone,
Ende seide, het ware meerre eere
Over coninge te sine here,
15[regelnummer]
Dan ware geeroent te sine
In bedwange, in sulker pine.
Dese Dagobrecht van Vrankerike
Ne besat maer vier jaer sijn rike.
Daer na heeft Karel Marteel
20[regelnummer]
Die crone ghegeven al gheel
Lotarise den anderen broeder;
Selve bleef hi des riken behoeder.
Dese Lotaris was twee jaer
Coninc, ende staerf daer naer.
25[regelnummer]
Doe was een, die Cylpric hiet,
Die der erven bestont niet,
Anders dan hi comen was
Vanden geslachte, ende pijndem das,
[Dat hi emmer na desen
30[regelnummer]
Vrancs coninc woude wesen,]
Ende quam om hulpe in Acquitaengen,
Dat tusscen Vrancrike leit ende Spaengen,
An Eudone, den hertoghe,
Ende bidt dat hi mettem orloge,
35[regelnummer]
Dat hi die Vrancsce crone gecrige.
Eudoen quam mettem te wige
Jegen Karle Martele gevaren;
Maer si verlorent metten haren,
Ende worden gesconfiert upt velt,
40[regelnummer]
Ende Karel behilt met gewelt.
Doe sendde Cylpric omme genaden
Boden van sinen mesdaden
An Martele, ende hevet gesproken,
Dat die nijt al was tebroken,
45[regelnummer]
Ende Karel hevet hem gegeven
Die crone naer sine neven.
Dese levede der jare vive,
Crankelijc als een keytive.
Hier binnen hevet hem gereit
50[regelnummer]
Van Angiers die here Ramfreit,
Ende wilde Maertele cranken.
Maerteel quam metten Oest Vranken
Tote Riemen indie stat,
Daer bisscop Ribrecht here sat,
55[regelnummer]
Die Kaerle kerstijn hadde gedaen.
Hine dars niet in de stat ontfaen,
Want hi Ramfreide ontsach.
Alse Marteel dat versach,
Hevet hine sijnt daer omme ontset,
60[regelnummer]
Om dander heren te dwingene bet.
Doe trac hi noch bat gheins,
Ende quam tote Orlieins,
Daer sente Euchier bisscop was,
Die hem mede ontseide das,
| |
[pagina 3,128]
| |
65[regelnummer]
Omdat Ramfreit bi hem sat,
Dat hi niet quame indie stat.
Hier omme was hi danen verdreven,
Ende moeste enden sijn leven
Te sente Truden up Aspengouwe,
70[regelnummer]
Daer hi staerf in groten rouwe.
Marteel quam daer up Ramfreide,
Ende wan hem af lant ende heide,
Ende hevet beseten na dat
Angiers die vaste stat,
75[regelnummer]
Ende daertoe bedwongen so,
Dat sijs waren harde vro,
Dat hi doch die port upnam,
Ende hem te genaden quam.
Ramfreit gaf hem gevangen mede
80[regelnummer]
Up Marteels genadichede.
Dus wart hi geweeldich here
Van Vrankerike vorwaert mere.
| |
Vanden selven meer. LXIII.Alse keyser Leo fel ende swaer
Was comen in sijn sevende jaer,
Wart Gyzit here der amirale
Over die Sarrasine altemale.
5[regelnummer]
Hunimaer hadt vor hem twee jaer
Gheweest ende was den kerstinen zwaer,
Ende maecter vele maertelaren;
Maer onlange dedijt te waren.
Gyzit waest na hem, alsict zie,
10[regelnummer]
Ende regneerde der jare drie.
Desen quam een Jode te rade,
Die hem riet, dat hi dade
In allen riken die beelden ons Heren
Vellen ende te nieute keren,
15[regelnummer]
Want vele kerstine onder hem waren.
Een leven van XL jare
So belovedi hem omme dat.
Gyzit geboot in elke stat,
Maer alse saen alse hijt geboot,
20[regelnummer]
Bleef hi in corter wilen doot.
Naer hem so quam Henelijt,
Die tlant XXI jaer besit.
Echt in Leuwen VIIIde jaer
Wart hij den gelove zwaer,
25[regelnummer]
Ende hiet in sijn keyserike
Die beelden vellen gemeenlike;
Entie paues Gregorius screef hem ane,
Ende riet hem dies af te stane,
Maer dat was al omme niet,
30[regelnummer]
Want hi bleef an dat hi hiet.
In keyser Leuwen IXde jaer
Vintmen lesende vorwaer,
Dat coninc Cylpric was verstorven,
Die de crone hadde verworven
35[regelnummer]
Van Maertele in Vrankerike.
Dese Cylpric sekerlike
Was teersten clerc, weetmen wel,
Ende was gheheeten Daniel,
Ende quam ter cronen vanden rike.
40[regelnummer]
Na hem eenen Diederike
Nam Marteel, een der Vranken neven,
Ende hevet hem die crone gegeven.
Selve bleef hi indie eere,
Over prince ende over here.
45[regelnummer]
Diederic sat XV jaer
Coninc, alsemen weet vorwaer.
Maerteel voer in desen tiden
Uptie sterke Sassen striden,
Ende heeftse onderghedaen,
50[regelnummer]
Want sine constent wederstaen,
Ende ghalt hem met swaren scaden,
Dat si den Roemscen rike daden.
Doe voer hi vort in cargeheide
| |
[pagina 3,129]
| |
Vechten up enen Lamfreide,< |