[p. 273]
Deel II
Tekst
Cod. Ups. Dg. 56
[p. 274]
[p. 275]
+Dit boec is van astronomien ende van
naturen ende van den .vij. planeten.
naturen ende van den .vij. planeten.
5
Icsal v segghen in vrae
en rimen,
en rimen,Elc gheset op sine linien,
Om dat ghijt te bet onthouden sult
Ende niet daer in en sijt verdult.
(5)
Ander dinc sal ic v segghen toe
10
Ende toghen v allen, hoe
Aertrijc ende tfirmament
Sijn ghescepen al omtrent,
Ende die sonne ende oec die mane
(10)
Hoe dat si pleghen te gane,
15
Ende die ander planeten mede,
Daer elc mensche of heeft sijn sede,
Sine conplexie, sine nature.
Want dat seghet ons die scrifture,
(15)
Dat elke creatuer die leeft
20
Haer nature van bouen heeft
Al vanden .vij. planeten.
Ghi sult horen hoe si heten.
Merct hoe ic dit sal beghinnen.
(20)
Verstatet wel in uwen sinnen,
25
Want wildi emmer lesen voert,
Eer ghi wel verstaet elc woert,
Van dien dat ghi hier sult horen,
[p. 276]
[p. 277]
28
+Vwe pine is dan verloren.
(25)
Dit en slacht anderen boeken niet,
30
Want elc woert datmen hier siet
Moetmen onthouden ende verstaen,
Eer men voert sal lesen gaen.
Die cracht van astronomien ic sal
34(30)
Ende van naturen v segghen al.
279
Aldus so is hemelrike
280
Ghescepen ende aertrike,
Ende algader tfirmament,
Als ghi hier siet ende bekent.
(35)
Ende vanden .vij. planeten
Willic v rechte voert doen weten.
285
Haer loep is onder tfirmament
Ende gheen en isser so wel bekent
Als die sonne ende die mane.
(40)
Dese kent elc wel als ic wane.
Die ander .viue. altemale
290
Die en kent1 men niet so wale,
Tensi dat astronomie doet:
Si kennessen2 diere of sijn vroet.
(45)
Ende ic salse v noemen alle,
Na dien dat elc sijn stede valle.
295
Van desen seuenen sijnre twee
Bouen der manen, min noch mee,
[p. 278]
[p. 279]
297
+Die ene bouen die andre gheset,
(50)
Ende elc ghift propre cracht, dat wet,
In aertrike: dats Marcurius
300
Ende daer bouen loept Venus,
Dats auonts sterre in duytsche woert.
Si comt voer die sonne voert.
(55)
Som wijl is gheheten soe
Lucifer, ic seg v hoe:
305
Dats licht dragher. Dese .ij. namen
Ne heeft si gheen tijt te samen,
Want, als si tsauonts west op gaet,
(60)
Ende si voer die sonne staet,
Dan heet si1 Vesperus in latijn,
310
Dat wil auont sterre sijn.
Bouen dese drien planeten,
Ic heb v gheset hoe si heten,
t hoe si heten,(65)
So loept die sonne, die es so claer,
Dat sijt al verclaert haerentaer;
315
Die bouen desen .iij. so hoghe es
Dat haer cirkel, gheloeft mi des,
Wel twalef weruen also groot si
(70)
Als der manen, dat segic di,
Die haren loep binnen .xxx. daghen doet,
320
Als ic v allen sal maken vroet.
Als die mane an die sonne ontfaet,
[p. 280]
[p. 281]
322
+Wel .xxx. daghe si daer na gaet,
(75)
Som wile meer som wile min.
Dit merc elc wel in sinen sin.
325
Eer si ter sonnen weder comen can
Ende anderwerf ontfaen daer an,
Dus loept si omme tfirmament
(80)
Binnen .xxvij. al omtrent
Daghen ende .viij. veilen mede.
330
Mer veel hogher is der sonnen stede,
Daer si loept bouen al aertrike.
Si loept omme sekerlike
(85)
In .CCC. daghen tfirmament
Ende .lxv. al omtrent,
335
Als ons toghet tkalendier.
.vj. wilen comen ouer hier
Ende, om dattet jaer en heuet niet
(90)
Dan een beghinsel, als men siet,
Ende tene jaer bi daghe beghint,
340
Ende tander bi nachte, als men wel kint,
So sijn die .vi. wilen ghenomen
Dus, dat .iiij. jaer te gader comen.
(95)
.xxiiij. wilen heeft meer daer:
Dats een dach, ic seg v waer.
345
Dus heeft dat jaer enen dach meer,
Dan ic v sede voert eer.
de voert eer.Dien dach setmen achter dan.
[p. 282]
[p. 283]
348(100)
+Dede mens niet, het soude saen
Kersauont sinte Ians misse ghevallen,
350
Dat soude wonderen ons allen,
Als in seuen hondert jaeren
Ende .xxvij. daer toe twaren.
(105)
Daer om heet dat vierde jaer
Scrickeliaer, ic seg v waer,
355
Ende het tellet .iiij. der jaren,
Scrickeliaer, want1 dan gheuaren
Die sonne comt ter eerster2 stede
(110)
Ende het effent dan al mede.
Venus ende Mercurius360
Lopen omme oec aldus
Metter sonnen den seluen ganc,
Euen cort ende euen lanc.
(115)
Bouen der sonnen so loept Maers,Cond wil ic v maken haers.
365
Si loept omme tfirmament
In .ij. jaren al omtrent.
Bouen Maers Iupiter gaet(120)
Tfirmament omme, dat verstaet,
In .xij. jaren, ende daer
370
Bouen loept Saturnus naer
In .xxx. jaren tfirmament
Al omme ende omme, dat bekent.
Warwaert die planeten gaen.
[p. 284]
[p. 285]
373(125)
+Verstaet dit ganselike wel
Dat ic mene, ende niet el:
375
Elke der planeten ganc,
Es hi cort of es hi lanc,
Es van westwaert tot oestwaert:
(130)
Dat an die mane wel openbaert.
Want wanneer dat si heeft ontfaen,380
Tsauonts sie wise west dan staen;
Des anders auonts noch oest bet an;
Des dorden auonts bet oestwaert dan.
(135)
Hier bi machmen wel verstaen,
Dat si oestwaert wille gaen.
385
Also doen die ander sesse,
Daer ic of segghe dese lesse.
Want dat snelle firmament,
(140)
Dat van oesten den westen rent,
Trecse met hem teerre somme
390
Elkes daghes eenwerf omme.
Nochtans haren ganc si gaen,
Als ic v sal doen verstaen.
(145)
Mict dat hier1 een wiel rentDaer seuen vlieghen crupen omtrent.
395
Die vlieghen crupen alle oestwaert,
Ende twiel gaet met snelre vaert
Westwaert, ende trect omme
(150)
Die seuen vlieghen teenre somme.
[p. 286]
[p. 287]
399
+Nochtans sollen si daer ieghen gaen.
400
Aldus doe ic v verstaenDat die planeten ende tfirmament
Die ene ieghens dander rent.
(155)
Enne haddet god niet also gheset,
In eenre hantswile, dat wet,
405
Soude die werelt1 niet gheduren,
Want tfirmament, in corter vren,
Soude dicke te sere gaen,
(160)
Ne ware dat sijt al weder staen.
Nochtans, en connen si tfirmament410
So niet ghehouden, het ne rent
Ouer anders sends enen graet
In hondert iaren, dat verstaet.
(165)
Die graet brenct enen dach in,
Luttel meer of luttel min.
Texempel hier of soect hier after in
die eerste spera dat dit ghetal .I. in staet.
Hoe hoghe dattet es van aertrijc
tot elker planete.
die eerste spera dat dit ghetal .I. in staet.
Hoe hoghe dattet es van aertrijc
tot elker planete.
415
Alden ganc vanden planeten
Heb ic v nv laten weten;
Nu wil ic haer hoechede
(170)
Altehant oec leren mede.
Hoe hoech si sijn van aertrike
420
Sal ic v segghen sekerlike,
Ende daer na hoe groot elc es.
[p. 288]
[p. 289]
422
+Die waerhet suldi horen des,
t suldi horen des,(175)
Als Tholomeus ende Affricaen
In horen boeken doen verstaen,
425
Diet bi redene proeuen wel,
Die fine waerhet ende niet el.
t ende niet el.
+ Bi der dicken van aertrike
(180)
Proeuen sijt al sekerlike.
Pine sal icker an legghen,
430
Eer ict in rime sal ghesegghen.
Hoe hoech die mane ten naesten is aertrijc.
Ic wil beghinnen ander mane.
Als si naest pleghet tegane
(185)
Aertrijc, so es daer tusschen dan
.C.m. ende .ixm. milen an,
435
Ende .xxxvij. milen daer toe,
Ende een halue, dus loept soe
Dat tusschen haer ende aertrike
(190)
Ten naesten dus veel es sekerlike.
[p. 290]
[p. 291]
444
+Mercurius es daer ter naester stede.
Gaet toter spera die dit ghetal in
heeft: .iij.
Hoe hoech Venus es ten naesten.
heeft: .iij.
Hoe hoech Venus es ten naesten.
445
Daer hi ter hoechster stede staet,
Venus daer ten nedersten gaet,
Ende dus vele isser toe,
(200)
Als ic v sal segghen hoe:
Vijfhondert .m. milen teere stede,
450
Ende .xlij.m mede
Seuen hondert milen ende vijftich.
Aldus vele ist, nv sich,
(205)
Tusschen aertrike ende Venus,
Daer si ten naesten comet dus.
Gaet toter spera daer ghi vint staen .iiij.
Hoe hoech die zonne ten naesten es aertrijc.
Hoe hoech die zonne ten naesten es aertrijc.
455
Daer daer si ten hoechsten staet,
Die sonne daer ten nedersten gaet.
Dus vele comet int ghetal,
(210)
Als ic v nv segghen sal:
.xxxvi. hondert dusentich
460
Milen, ende daer toe licht
.xl. dusent milen mede.
Dan hebstu der sonnen hoechede,
(215)
Die tusschen aertrike staet,
Daer ons die sonne ten naesten gaet.
[p. 292]
[p. 293]
465
Daer die sonne ten versten1 es, dats waer,
Maers hi es ten naetsten daer.
Nu verstaet wel mine lere:
(220)
Dus verre ist, noch min noch mere,
.xxxix. hondert dusentech
470
Milen, ende daer toe lecht
.lxv. dusent milen an.
Maers hoechede heefstu dan,
(225)
Als hi naest ter aerden gaet.
Maer als hi alre hoechste staet,
Gaet toter spera die dit ghetal in
heeft: .vi.
Hoe hoech Iupiter ten naesten es aertrike.
heeft: .vi.
Hoe hoech Iupiter ten naesten es aertrike.
475
Iupiter comt ter naester stede daer.
Der aerden comet hi niet naer.
Dan esser toe, alle wilen,
(230)
Twee hondert werf hondert dusent milen,
Ende .lxxxviij. hondert dusentich
480
Milen, ende daer toe licht
.xlvij. dusent milen an.
So heefstu die hoechet dan
t dan(235)
Tusschen der aerden ende Iupiterre.
Maer daer hi noch meer is verre,
[p. 294]
[p. 295]
485
Daer comt ten naesten1 Saturnus,
Der welker hoecheit is aldus:
Vierhondert werf hondert dusentech2
(240)
Milen, ende daer toe lecht
.lxviij. hondert dusent milen an,
490
Ende .xvi. dusent milen dan,
Ende twee hondert ende vijftich.
Dits Saturnus hoechet, sich,
t, sich,(245)
Als die naest aertrike gaet.Maer als hi ten hoechsten staet,
495
So comt hi an tfirmament,
Daer die sterren staen omtrent.
Gaet toter spera die dit ghetal in
heeft: .viij.
Dit is die hoechet toten firmamente metten sterren.
heeft: .viij.
Dit is die hoeche
t toten firmamente metten sterren.Wiltu weten die hoecheyt des,
(250)
Die toten firmamenten es,
Daer die sterren alle in staen?
500
Nu hoert hier, ic segdi saen.
.vi. hondertwerf hondert dusentech
Milen, ende daer toe lecht
(255)
.liij. hondert dusent milen an,
Ende .lvij. dusent dan,
[p. 296]
[p. 297]
505
+Ende daer toe milen vijfhondert.
Ic waen, di dit algader wondert.
Dit es die hoecheyt van aertrike(260)
Toten sterren, sekerlike,
Noch meer noch min. Na trechte ghetal
510
Hebic v hier gheseyt die waerhet al.
t al.Nv wil ic v vroet maken dan,
Hoe veel een mile heuet an.
(265)
Een screde, dat sijn voete viue,
Beyde van manne ende van wiue.
515
Twee dusent screden, dats een mile
Van groten voeten, sonder ghile.
Grote voeten sijnt dat ic mene,
(270)
Die men nv en vint neghene.
Maer die mile na astronomie520
Es niet aldus, ghelouet mie.
Want si hout vier dusent cubitus2,
Ende eens jaers mat men aldus
(275)
Vanden ellenboghe toter hant:
So is een cubitus ghenant.
525
Ende hi hout anderhalf voet,
Als mi die lettere verstaen doet.
Maer een philosoof, heet Rabanus,[p. 298]
[p. 299]
528(280)
+Seit, dat ix voet heeft cubitus.
Noe die arke aldus mat:
530
.CCC. cubitus was lanc dat vat,
Ende vijftich cubitus wijt,
Ende .xxx. hoech, des seker sijt,
(285)
.C. screden ende viuentwintich
Ouer een ghemet, dat sich.
535
Aldus setten grote clercke
Ouer al in haren werke.
(290)
Maer elcs lants zede ende wetHeeft ander mate nv gheset,
Entie milen na haren sede,
540
Sonder dat alleens es die screde.
Hoe groot die zonne es ieghens aertrijc.
Nv wil ic v oec doen weten,
Hoe groot sijn die .vij. planeten
(295)
Elke ieghen al aertrike.
Die sonne, si es sekerlike545
Hondertwerf ende lxvi
Meerre dan al aertrike, sic.
Hoe groot die mane is ieghens aertrijc.
Nv mic van aertrijc al gheheel
(300)
Dat neghendedortichste deel:
Also groot1 die mane es,
[p. 300]
[p. 301]
550
+Orconde Tholomeuse des.
Hoe groet Mercurius es ieghens aertrike.
Nv deelt aertrike echt
In .xxij. dusent recht:
(305)
Marcurius es meerre niet
Dan enich deel dat ghi daer siet.
Hoe groot Venus is ieghens aertrijc.
555
Seuenendortich werf sekerlike
Es meerre Venus dan aertrike.
Hoe groot Maers is ieghens aertrijc.
Anderhalf artrike gheheel
(310)
Es Maers groot, ende tachdende deel.
Hoe groot Iupiter es ieghens aertrijc.
Ivpiter es meerre dan aertrike
560
.xxv. werf sekerlike.
Hoe groet Saturnus es daer ieghen.
Een ende tneghentichwerf aldus,
So es oec meerre Saturnus.
Hoe groet elke grote sterre es.
(315)
Ende elke grote sterre es
Int firmament, sijt seker des,
565
Hondert weruen meerre, dan
Al aertrike heuet an.
Hoe groet elke clene sterre es.
ne sterre es.[p. 302]
[p. 303]
567
+Vander minster sterre elke,
(320)
Diemen bekennen can die welke,
.xviij. werf si meerre es
570
Dan aertrike, sijt seker des.
Ende daer en es sterre ne ghene,
Dat si nummer es so clene,
(325)
Viel si, si en soude bedecken
Aertrike ende ouerstrecken.
575
Affricaen ende TholomeusSegghen in horen boeken dus,
Ende het es te proeuen goet
(330)
Die van astronomien es vroet.
Nu moghedi segghen: daers en ghene580
Sterre, si en scijt herde clene.
Hoe mochten si so groot wesen dan,
Ende mense niet meerre sien en can?
(335)
Hier toe seg ic andwoerde goet:Haer grote hoecheit dat al doet.
585
Want weet dat seker ouerwaer:
Hinghe een ant firmament, ende daer
Liet sijn oghen neder sinken,
(340)
Hem soude al aertrike denken
Niet also groot als tscarpste es
590
Van eenre naelde, sijt seker des.
Vanden sterren die staerten hebben
ende hieten cometen.
ende hieten cometen.
[p. 304]
[p. 305]
591
+Voert so suldi dat verstaen,
Dat men sulke tijt siet op gaen,
(345)
Des morghens inder dagheraet,
Sterren met staerten; dat verstaet,
595
Dat vanden planeten es en ghene,
Noch vanden sterren, groot noch clene,
Die inden firmamente staen.
(350)
Beneden der1 manen si al gaen.
Wat dat es, nv hoert al hier:
600
Het en es el niet dan vier.
Ene lucht es ontsteken daer,
Ende hanct ende bernet herdeclaer.
(355)
Som tijt ist vander naturen
Dattet langhe moet gheduren.
605
Mer die staert, die daer of2 strecket,
Dats die natheit[of wachet], die daer toe trecket,
t], die daer toe trecket, Dat seit Arestotiles.(360)
Vijf manieren van desen es.
Haer naem sijn gheheten cometen,
610
Ende een boec doet mi weten:
Alser ene3 in enich lant scijnt,
Dat dat lantscap wort ghepijnt,
(365)
Want ene plaghe van drien
Moet hem emmer dan ghescien.
615
Die eerste es sterfte ghemene,[p. 306]
[p. 307]
616
+Van out, van jonc, grooet ende clene;
Dander hongher, jaer, entie derde
(370)
Manslachte ende onvrede
Van lantheren onderlinghe.
620
Nu besiet, dit sijn drie dinghe.
+ Darwaert dat die staerte staen,
So sullen dese plaghe gaen.
(375)
Mer Aristotiles die set,Dat ic oec houde voer waerheit,
625
Dat in die somersche dagheraet
Die comete noertwaert staet,
Ende es een luchte claer,
(380)
Ende hanghet ende vlammet daer,
+ Ende betekent ons tempeeste
630
Ende wint, inden zomer meeste.
Gaet toter spera dat bewijstet daer
dit ghetal in staet: .x.
Vanden sterren die den luden dunken scieten.
dit ghetal in staet: .x.
Vanden sterren die den luden dunken scieten.
Voert v dunket dat sterren scieten,
Ende sterre ghescot vallen lieten.
(385)
En sien gherechte sterren niet,
Die men also scieten siet.
635
Hets die lucht, die ontsteken es.
Ic salt v vroet maken des.
Vanden kaersen die men siet scieten in die lucht.
[p. 308]
[p. 309]
637
+Kaersen sietmen oec dicwile
(390)
In die lucht ouer een mile.
Die blixem comt oec vter lucht,
640
Die menighe mensch doet grote vrucht[anxt].
Nu willic v allen vroet maken
Van algader desen saken.
Hoe dat die lucht wort vier.
(395)
Die lucht wort opter stede vier,
Als is segghen sal al hier.
645
Boort wel seer een nauighers gat;
Vwen vingher steect in dat.
Ghi sult daer in vinden heet,
(400)
Ende tonstekene bereet.
Dat en doet el ne ghene dinc
650
Dan die lucht, diere in ghinc,
Die bedrucket wart met dien,
Ende niet wt en mochte vlien,
(405)
Ende verhit haer seluen dan:
Ten lesten so comt haer vier an.
Waen dat vier comt in den steen.
655
Ant stael ende anden steen
Machmen dit sien allen1 een.
Als men stael anden steen slaet,
(410)
So sietmen datter vier wt gaet.
Dat vier en comt niet vten stale,
[p. 310]
[p. 311]
660
+Noch wt den steen, dat weetmen wale,
Maer die lucht, die tusschen tween
Also starc es al van een.
(415)
Daer die twee herde dinghe
Also horten onderlinghe,
665
Die lucht moet ontsteken dan,
Want si niet ontvlien en can.
Nemmermeer ontstake die lucht,
(420)
Mochte si ghecrighen vlucht.
Waen dat kaersen branden ende wal-
me comen in die lucht.
me comen in die lucht.
Aldus in die lucht men siet
670
Kaersen, ende dat en es el niet
Dan lucht, diere bernet claer
Als of kaersen hinghen daer
(425)
Ende si also vielen neder,
Somme herwaert, somme weder.
675
Op paerde, op graue scinen si vallen.
Die lude daer of wonder callen.
Walme ende brant groot,
(430)
Ende die lucht herde root,
Dit heeft men in die lucht ghesien,
680
Ende ander wonder oec ghescien.
Dit exempel bewijst die spera daer
dit ghetal in staet: .xi.
Dit is die reden waer of dat vier comt in die lucht.
dit ghetal in staet: .xi.
Dit is die reden waer of dat vier comt in die lucht.
[p. 312]
[p. 313]
681
+Waer of dat dit comet al,
Ic v hier nv segghen sal.
(435)
Als comet ene droghe lucht,
Ent se een ander met groter drucht
685
Iaghet ende bedrucket dan,
Ende si niet ontvlien en can,
So ontsteect si ende bernet clare.
(440)
Ghescepen na die vorme hare
Es die lucht lanc ende ront;
690
Ene kaerse scijnt te diere stont,
Also dicke ende also breet,
Ghelike den walme, god weet.
(445)
Want wi sien dat onse vier
Neemt sceppenesse hier
695
Na dien dat sien1 die saken,
Daer wi onse vier of maken.
Gaet toter spera daer dit ghetal in staet:
.xij. dats exempel
Vanden sterren die v dunken scieten.
.xij. dats exempel
Vanden sterren die v dunken scieten.
Es die lucht lanc ende smal,
(450)
Ende ieghens ene sterre al
Coemt, so scijnt dat die sterre
700
Dat vier scoet, sonderlinghe verre.
Nochtans esser alle wile
Tusschen menich dusent milen,
(455)
Want het beneden der mane es,
[p. 314]
[p. 315]
704
+Als ic v vroet maecte des.
705
Als des yet gheuallet op den dach,Die sonne doet, dat men nemach
Dese dinghen niet ghesien,
(460)
Dat si dus in die lucht ghescien.
Gaet toter spera daer dit ghetal in staet: .xiij.
Vanden nacht ridderen, ende van anderen
duuelen, die in die lucht maken vier.
Vanden nacht ridderen, ende van anderen
duuelen, die in die lucht maken vier.
Dvuelen, die sijn in die lucht,
710
Ende den mensche dicke doen vrucht.
Die connen oec wel maken vier,
Dat ons walme duncket hier
(465)
Dat si scieten onderlinghe.
Men seter of vele dinghen.
ter of vele dinghen.715
Nacht ridders, so heten si,
Ende sijn duuele, dat segghe ic di,
Haghetissen, ende varende vrouwen,
(470)
Godelinghe[wichte] oec, en trouwen,
Cobboude, nickers, aluen, maren[nacht merien],
720
Die hem tsmorghens openbaren,
Ende connen wel halen vier.
Nacht merien heten wise hier.
(475)
Minne1, dit sien duuelen alle,Die ons gherne brochten te valle.
725
Die duuel penst nacht ende dach,
nst nacht ende dach,Hoe hi ons verlistighen mach,
[p. 316]
[p. 317]
727
+Ende vten gheloue bringhen,
(480)
Ende proeft ons met menighen dinghen.
God die moeten so weder staen,
730
Dat hi ons niet en moete vaen.
Tot mire materie wil ic keren,
Ende v vanden blixeme leren.
[Waer af]1 dat donre ende blixem comt.
(485)
Wildi weten wanen dat coemt,
Datmen donre ende blixem2 noemt?
735
Het es oec mede ene lucht,
Die ontsteket bi groter drucht.
Wasem vter aerden slaet,
(490)
Die altoes climt ende op gaet.
Die ene wasem den anderen iaecht,
740
Ende op toter luchten draecht.
Die luchte si dan důer breket,
Ende met fortsen ontwee steket.
Als die lucht dan emmer moet
(495)
Sceden, dat die wasem doet,
745
Int sceden si dan lut gheeft.
t gheeft.Donreslach het name heeft.
Ende om dat dan die lucht
(500)
Bi crafte moet hebben vlucht,
Ontsteect si thant ende wort vier,
750
Dat wi blixem heten hier.
Dus es die slach eer al daer,
[p. 318]
[p. 319]
752
+Ende die lucht ontsteect daer naer.
Welc wi eerst sien van desen tween.
(505)
Nochtans so sien wi tfier voren,
Eer wi den slach moghen horen.
755
Onse horen, dat comt bi dien,
Es niet so scerp als onse sien:
Wi sien vorder dan wi horen,
(510)
Beyde achter ende voren.
+ So die luchte drogher was,
760
Die blissem es de roder das.
+ Waer dat die blixem vallet so,
Hi vallet toten gronde toe.
(515)
Daer en mach gheen dinc wederstaen,
Hoe starc het is, tmoet ontwee gaen.
765
Want kepers si ontwee brac,
Ende gheen arch en hadde tac;
Swaerde, die waren inden scoen,
(520)
Heuet si oec ontkeren doen.
Nochtans en hadde gheen arch die scede.
770
Si doet den mensche dicke lede,
Ende veruaernisse groet,
Ende slaten dicke ter doot.
Wat die liede slaet, so die blixem, so die donre.
(525)
Die donreslach doet gheen ongheual,
Maer die blixem doetet al.
[p. 320]
[p. 321]
+ Want het es altoes besengt,
Daer dusdanighe dinc ghesciet.
(530)
Ende dicwile men oec siet,Dattet voervoets daer mede waet,
t,780
Ende die wint oec sere draet,
t,So dat die wint wel werpt ontwee
Starke molen, ende doet hem wee.
(535)
Alst aldus blixemet dan,
So ne es wijf nochte man,
785
Hi en wort herde seer vervaert,
Ende en dar niet sien opwaert.
Tusschen ons ende der manen, siet,
(540)
Dese dinc altemael ghesciet.
Van den duuelen, die in die lucht sien ende in
onwedere quaet doen bi goods ghehenghenisse.
onwedere quaet doen bi goods ghehenghenisse.
Nv sien, tusschen ons ende die mane,
790
In die lucht, duuele, als ic wane.
Si weten wel al die nature,
Ende si connen alle scrifture.
(545)
Als si die lucht verstoert dus sien,
Ende dit wonder al ghescien,
795
Entie liede hem seer ontsien,
So menghen si hem mettien,Ende varen in die blixem met,
(550)
Om dat si quaet moghen doen te bet.
[p. 322]
[p. 323]
799
+Want die viant es bereet,
800
Alst die mensche niet en weet,
Hem te brenghen te vallen.
Dies bescerme god ons allen!
Wanen donre comt na anderen boeken.
(555)
Vanden blixem heb ic v gheset,
t,Na mijnre machte, die waerhet.
t.805
Maer in boeken ic noch vinde,Dat donre coemt van vier winde,
Daer si te gader comen al.
(560)
+ Dits loghen, als ic v toghen sal.
Donre ende blixem dicke draet,
t,810
Dat een loef an bomen niet en waet.
t.Waer die wint sake van desen,
+ So sout meest inden winter wesen.
(565)
Maer hier ieghens, wi alle sien
Inden zomer dit meest ghescien,
815
Want het es dan smout weder,
In die lucht hoech ende neder,
+ Maer het waet gherne naer,
t gherne naer,(570)
Want die wint hi wasset daer.
Waen dat wint comt ende waer of hi wast.
In sinen boeken Aristotiles
[p. 324]
[p. 325]
820
+Seit, dat wint el niet en es
Dan droghe wasom, die op slaet,
Ende in die lucht dan gaet.
(575)
Als een droghe wasom dan
Enen anderen wasom comet an,
825
Die iaecht den anderen ende steect:
Dats die wint, diere of breect.
Want wint, dat1 en es el niet,
(580)
+ Dan dene iaecht ende dander vliet.
Hoe dat die reghen stilt den wint.
Hier bi moechdi dan merken wel,
830
Alst seer waet, ende tweder es fel,
t, ende tweder es fel,Dat vele droghes wasoms daer
Es, daer wint of volghet naer.
(585)
Coemt daer op dan een