De natuurkunde van het geheelal

auteur: anoniem Natuurkunde van het geheelal, De

bron: Ria Jansen-Sieben (ed.), De natuurkunde van het geheelal. Een 13de-eeuws middelnederlands leerdicht. Paleis der Academiën, Brussel 1968.

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet

[p. 433]

Deel III
Varianten

[p. 435]

vv. 1-4, aangehaald uit S:

1
Van hier vortwaert
2
So is ons gheopenb't
3
Vele dinghē indē kalendier
4
Nv wil ic v vort seggē hier

Varianten uit H en L:

1	L.	vorwaert;
	H.	-
2	L.	= so - Es - gheopenbaert;
	H.	gheopenbaert;
3	L.	dinghes in dien;
	H.	dingen;
4	L.	voort al hier;
	H.	Nu - = v;

5	L.^o	In verse ende in frayen rime;
	H.^o	In versen e in warē rime;
	S.^o	In versen e in warē rime;
6	L.	+ E - line;
	H.	vp sinen lime;
	S.	vp sinen lime;
7	L.	= om - zult;
	H.	zult;
	S.	ghiit - zult;
8	L.	= en - sijn;
	H.	= en - sijn;
	S.	= en - siin;

W begint met 2 oorspronkelijke verzen:

Ic wil v seggē mit mijnre macht

Van compoten die meeste cracht

9	L.	= v;
	H.	-
	S.	-
	W.	= segghen;
10	L.	al;
	H.	-
	S.	-
	W.	+ seggen - = allen;
11	L.	Eertrike;
	H.	Eertrike;
	S.	Eertrike;
	W.	Aerdrike;
12	L.	-
	H.	-
	S.	Siin;
	W.	gescepen;
13	L.	zonne - = oec;
	H.	= oec - entie mane;
	S.	= oec - entie mane;
	W.	Ende hoe - = oec;
14	L.	= dat;
	H.	plegen;
	S.	-
	W.^o	Bi naturen plegen te gane;
15	L.	vijf;
	H.	vij;
	S.	.vij.;
	W.	andre;
16	L.	mensch - zijn;
	H.	= mensche - heuet sine;
	S.	D' - = mensche - heuet sine;
	W.^o	Waer af elc mensche heuet sede;
17	L.	complexie ende zijn;
	H.	complexie;
	S.	complexie;
	W.	Sijn complexie e sijn;
18	L.	zeghet - de;
	H.	-
	S.	-
	W.	Want ons seget;
19	L.	elc creature - leuet;
	H.	creature - leuet;
	S.	creature - leuet;
	W.	creature - leuet;
20	L.	nature - heuet;
	H.	Sine nature - heuet;
	S.	Sine nature - heuet;
	W.	Hoer nature - heuet;
21	L.	seluen;

[p. 436]

	H.	-
	S.	-
	W.	Algader - seuē;
22	L.	zelt weten;
	H.	sultse;
	S.	sultse;
	W.	+ noch - hoerē - sij;
23	L.	ict;
	H.	Maerct - ic v - = dit;
	S.	Maerct - ic v - = dit;
	W.	Mercket - = dit;
24	L.	Verstaet - so moghedi winnen;
	H.	Verstaet - so mogedi winnen;
	S.	V'staet - so mogedi winnen;
	W.	Verstaet - soe muechdi wīnē;
25	L.	= emmer;
	H.	suldi - = emmer - vort;
	S.	suldi - = emmer - vort;
	W.	= emmer - + altoes;
26	L.	= wel - woerd;
	H.	= wel - een wort;
	S.	= wel - v'staet - een wort;
	W.	= ghi;
27	L.	= dat;
	H.	= dien;
	S.	= dien;
	W.	sult hier hoerē;
28	L.	dan[ne]1;
	H.	V - + al;
	S.	V - + al - v'loren;
	W.	+ al;
29	L.	woerden neit;
	H.	ne - andren boerdē;
	S.	ne - andren boerdē;
	W.	andren;
30	L.	woerd - seit;
	H.	wort;
	S.	wort;
	W.	-
31	L.	kauwen;
	H.	Moetmen kennen;
	S.	Moetmen kennē - v'staen;
	W.	seker sijn;
32	L.	-
	H.	Eermen vort;
	S.	Eermen vort;
	W.	-
33	L.	-
	H.	-
	S.	aestronomiē;
	W.	astromien;
34	L.	naturen;
	H.	naturen - seggen;
	S.	naturē;
	W.	naturē - seggē;

Rubriek	W.	Hier muecht ghii m'kē e v'staē
		Hoe die planetē omme gaen

279	M.	-
	L.	es;
	U.	= so;
	H.	es;
	S.	es;
	B.	soe es;
	M'.	-
	O.	= so;
	W.	= so;
280	M.	Ghescapen - + al - ertrike;
	L.	+ al - eertrike;
	U.	-
	H.	+ al - erdrike;
	S.	+ al - erdrike;
	B.	Ghescapē - + al - erterike;
	M'.	Ghecepen - eertrike;
	O.	Gescapen - + al - eertrike;
	W.	Gescepen;
281	M.^o	E daer toe aldat firmament;
	L.	-

[p. 437]

	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	tfiermament
	M'.	allegad';
	O.	allegad';
	W.	-
282	M.^o	Als ic v hier doe bekent;
	L.^o	Alse ic v hier doe bekent;
	U.^o	Als ic v hier doe bekent;
	H.^o	Als ic v hier doe bekent;
	S.^o	Als ic v hier doe bekent;
	B.^o	Als ic v hier doe bekent;
	M'.^o	Als ic v hier doe bekent;
	O.^o	Als ic v doe bekent;
	W.^o	Als ic v sal doen bekent;
283	M.	= E;
	L.	= E - zeuen;
	U.	= E - seuen;
	H.	= E - dien;
	S.	= E - dien;
	B.	= E - seuen;
	M'.	= E - zeuen;
	O.	= E - souen;
	W.	= E - seuē;
284	M.^o	Wil ic v nv doen weten;
	L.^o	Wil ic v nv doen te weten;
	U.^o	Wil ic v nu doen weten;
	H.^o	Wil ic v nv doen weten;
	S.^o	Wil ic v nv doen weten;
	B.	v oec latē weten;
	M'.^o	Wil ic v nv doen weten;
	O.^o	Wil ic v nů doen wetē;
	W.^o	Wil ic nv laten weten;
285	M.	Hoer;
	L.	loop;
	U.	-
	H.	loop es;
	S.	loop es;
	B.	es - tfiermament;
	M'.	Hair - ond';
	O.	Harē loep loept;
	W.	Hoer;
286	M.	-
	L.	isser wel bekant;
	U.	+ en - soe;
	H.^o	Als ic v hier doe bekent;
	S.^o	Alsic v hier doe bekent;
	B.	negheen nesser;
	M'.^o	Alse ic v hier doe bekent;
	O.	en geen - soe wael;
	W.	Mer ghen - = en - soe;
287	M.	entie;
	L.	Alse de zonne;
	U.	-
	H.	Also - entie;
	S.	Also - entie;
	B.	Alse de - de;
	M'.	Alse - sonnen - of;
	O.	-
	W.	-
288	M.	ellic na minē wane;
	L.	Deze - in minen wane;
	U.	in minē wane;
	H.	betekenen elc na minē wane;
	S.	betekenen elc na minen wane;
	B.	ī minē wane;
	M'.	na sine wane;
	O.	wael na mynē waen;
	W.	na minē wane;
289	M.^o	Dand' viue als ic wane;
	L.	-
	U.	Dander - altemael;
	H.	Dander v;
	S.	Dander .v.;
	B.	Dand';
	M'.	Dande xvj;
	O.	Dander vijve;
	W.	Dandre;
290	M.^o	Kōnen luttel lude hen op v'staen;
	L.^o	Diene kē[n]nen niet so wale;
	U.	soe wael;
	H.	bekent - also;
	S.	bekent - also;
	B.	ne;
	M'.	Diene;
	O.	= Die - alsoe wael;
	W.	soe;
291	M.	+ hem - astronomiē;
	L.	En si;
	U.	En sij;
	H.	-
	S.	-

[p. 438]

	B.	-
	M'.	-
	O.	-
	W.	Het en sij - astromie;
292	M.	kēnen se wel die d' - siin;
	L.	kennense - die daer af zijn;
	U.	Sijn kennisse hier af;
	H.	kennesse - af;
	S.	kennesse - af siin;
	B.	kennēse die d' af siin;
	M'.	dier af;
	O.	Die kennēse die d' aff;
	W.	Sij kennense wel dier;
293	M.^o	E wil se v nv a[^b]lle no[^a]men;
	L.^o	E salse noemen alle;
	U.	= v - al;
	H.	= v - nomen;
	S.	= v - nomen;
	B.	-
	M'.	= v - nomē;
	O.	hi sal se nomē;
	W.	wil v;
294	M.	ellic - ghevalle;
	L.	sine - gheualle;
	U.	-
	H.	sine stade;
	S.	sine stade;
	B.	elkē sine;
	M'.	-
	O.	Nae - dat die stede gevallen;
	W.	Nae;
295	M.	vij siin nv twe;
	L.	dezen seuen - twe;
	U.^o	Vanden seuen sijnder twe;
	H.	vij;
	S.	.vij. siinre;
	B.	esser;
	M'.	zeuen sinre twie;
	O.	souē isser twe;
	W.^o	Vanden isser twee;
296	M.	d' - no meer;
	L.	no me;
	U.	+ no - no;
	H.	no;
	S.	no;
	B.	de mane - no;
	M'.	Tusschē sōne e mane - me;
	O.	die maen noch - meer;
	W.	no;
297	M.^o	E elc boue and' gheset;
	L.	De - den anderen;
	U.	Deen - dander;
	H.	Deen - den anderē geset;
	S.	Deen - den anderē;
	B.	Deen - + es - dand' geset;
	M'.	Deen - denan d'n gheseit;
	O.	Deen is - dander geset;
	W.	Deen - den andre;
298	M.^o	Elc heeft sond'linghe cracht dit wet;
	L.	gheeft - proper - ende wet;
	U.	= E - gheeft - craft;
	H.	gheuet proper craft twet;
	S.	gheuet proper craft twet;
	B.	heeft pper - e;
	M'.	= elc - gheuē proper - e;
	O.	geeft - weet;
	W.	= E - heeft proper;
299	M.	die erste is marcuri
	L.	aerdrike;
	U.	aertriken;
	H.	eerdrike - saturnus;
	S.	eerdrike - saturnus;
	B.	erterike;
	M'.	eertrike;
	O.^o	In eertrike dat een is mercuri;
	W.^o	Der mane naest marcurius;
300	M.	ven;
	L.	loop;
	U.	-
	H.	loopt;
	S.	loopt;
	B.	-
	M'.	= E - Dair;
	O.	-
	W.	dair - + soe;
301	M.	auont - dietsche;
	L.	auond - dietsce woord;
	U.	Dat auonsterre - duutsche;

[p. 439]

	H.	auont - duutsche wort;
	S.	auont - duutsche wort;
	B.	auont - dietsch wort;
	M'.	dietsche;
	O.	die auontst're - dietsche [of dietscche?];
	W.	dietsche;
302	M.	-
	L.	comet voor de zonne voord;
	U.	comet - der sonnē;
	H.	na der sonnen vort;
	S.	na der sonnē vort;
	B.	vor de - vort;
	M'.	comē na d' sōnen;
	O.	-
	W.	coemt voir;
303	M.^o	Somtijt so heit si soe;
	L.^o	Somwile so heet si;
	U.^o	Som wile dat heet soe;
	H.^o	Somwile heet si soe;
	S.^o	Somwile heet si soe;
	B.	Somme - dan heet soe;
	M'.	wile heit si soe;
	O.^o	Somwilen dan heitse lucifer1;
	W.	dan heet;
304	M.	-
	L.	segget di - = hoe;
	U.	segghe;
	H.	-
	S.	-
	B.	segge;
	M'.	segghe;
	O.	-
	W.	-
305	M.	liecht - manē;
	L.	deze;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	lichtdrag'e;
	M'.	liecht - name;
	O.	lichtdragere - twe;
	W.	drager dees;
306	M.	En - ghen;
	L.	En heuet - tezamen;
	U.	En - sij en gheen;
	H.	heuet - gheenē;
	S.	heuet - gheenē tiit;
	B.	En - genē;
	M'.	En - ghene;
	O.	En heeftse genē - tsamen;
	W.	= Ne - ghene;
307	M.	sauonts;
	L.	alsi auonds;
	U.	sij sauonts;
	H.	alsi sauons;
	S.	alsi sauons;
	B.	alsi sauonts;
	M'.	sauonts;
	O.	des auonts;
	W.	sij auonts west wert staet;
308	M.	Eer;
	L.	voor de zonne;
	U.	-
	H.	vor;
	S.	vor;
	B.	vor de;
	M'.	voere;
	O.	se;
	W.^o	E na der sonnen ghaet;
309	M.	heitsi;
	L.	hiet - latine;
	U.	sij;
	H.	int latijn;
	S.	int latiin;
	B.	latiin;
	M'.	heyt;
	O.	heitse;
	W.	sij - int;
310	M.	-
	L.	+ de - auond - sine;
	U.	wille auonsterre;
	H.	+ die;
	S.	+ die - siin;
	B.	wilt - siin;
	M'.	+ die - auonts;
	O.	die auontsterre;
	W.	die auontsterre;

[p. 440]

311	M.	desen drie;
	L.	dezen;
	U.	desen;
	H.	desen iij;
	S.	desen .iij.;
	B.	planeeten;
	M'.	desen iij;
	O.	drie;
	W.	desen tween;
312	M.	Heb ic gheseit - heiten;
	L.	ghenoemt;
	U.	gheseghet - sij;
	H.	hebbe - geseit;
	S.	hebbe - gheseit;
	B.	hebbe - gesegt - heetē;
	M'.	gheseit - = si;
	O.	geseet - heitē;
	W.^o	Die bouē der manē sijn gesetē;
313	M.	is;
	L.	loopt de zonne si is;
	U.	Soe - is - = so;
	H.	loopt - clare;
	S.	loopt - clare;
	B.	de - clare;
	M'.	Soe - is - clair;
	O.	Soe - is claer;
	W.^o	Loept die sonne sekerlike;
314	M.	= al - v'claert haer entaer;
	L.	= al - v'claret haer ende daer;
	U.	sij - = al - haer e daer;
	H.	Datsi - = al - harentare;
	S.^o	Datsi v'claert harentare;
	B.	si - = al - v'claerd hare entare;
	M'.	al - v'claert entaer;
	O.^o	Datse verclert hare entare;
	W.^o	Si verlicht al aertrike;
315	M.	E - drien;
	L.	E - dezen drien hoech;
	U.	E - drien soe;
	H.	E - hoge;
	S.	Ende;
	B.	E - dese - hoge;
	M'.	E - drien;
	O.	E - dese drie soe hoge is;
	W.	= Die - den drien soe hoge sij [eerst volgde dan: is, veranderd in es];
316	M.	-
	L.	des sijt ghewes;
	U.	-
	H.	ghelooft;
	S.	ghelooft;
	B.	geloeft;
	M'.	hair;
	O.	geloeft;
	W.	geloeft;
317	M.	= Wel - Twelfw'f al so groet;
	L.	= Wel - Twaelf werf so;
	U.	= Wel - xij^c warf alsoe groet;
	H.	= Wel - xij warf;
	S.	= Wel - .xij. warf;
	B.	= Wel - xij - groet;
	M'.^o	Xij _∧ also groot is _∧ veruen si;
	O.	= Wel - Twelff warff alsoe groet;
	W.^o	Twaelf werf alsoe groet is sond' waen;
318	M.	d' - seit men mi;
	L.	Alse;
	U.	maen - segghe;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	B.	Alse - = dat - seggic;
	M'.	Alse;
	O.	Alse die mane - seg ic;
	W.^o	Als die cirkel vander maen;
319	M.	ī - dagφ;
	L.	loop;
	U.	haer;
	H.	loop in;
	S.	loop in;
	B.	= harē loep - dagē;
	M'.	horen - in .iij.;
	O.	oerē - bijnnē - dagē;
	W.^o	Die in xxx dage haerē loep doet;
320	M.	Dies wil ic v;
	L.	= allen - zal;

[p. 441]

	U.	= allen;
	H.	= v allen sal;
	S.	= v allen sal;
	B.^o	Harē loep des wordi vroet;
	M'.	= allen;
	O.	= allen;
	W.	= allen;

Rubriek	W.	Hier muechdi weten sonder waen
		Hoe aen die sonne ontfanct die maen

321	M.	an d' mane;
	L.	+ E - de - zonne;
	U.	maen aen;
	H.	-
	S.	-
	B.	de - de;
	M'.	Alse - van d';
	O.	[ontbreekt]
	W.	-
322	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	d';
	B.	dertich dage - d';
	M'.	dair;
	O.	[ontbreekt]
	W.	dage sij dair na;
323	M.	e sulc tijt;
	L.	me;
	U.	mee;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	M'.	-
	O.	Somwilen - somwilē;
	W.	somwijl mijn;
324	M.^o	Onthout dit wel in uwe sin;
	L.	Dat;
	U.	= wel;
	H.	mercke;
	S.	merke - sinē;
	B.	m'ke;
	O.	merke - wael - sine sijnne;
	M'.	Dat merke - = wel;
	W.	= wel - sinē sijn;
325	M.	= weder;
	L.	zonnen;
	U.	kan;
	H.	-
	S.	co;
	B.	-
	M.	-
	O.	= weder - kan;
	W.	sij - = weder;
326	M.	And'w'f ontfangφ dan;
	L.	ander werf - dan;
	U.	anderwarf - dan;
	H.	anderwerf - dan;
	S.	ander w'f - dan;
	B.	dan;
	M'.	and'w'f - dan;
	O.	= E - Een and' warff - dan;
	W.	dair;
327	M.^o	Voerwaer si loept dat firmament;
	L.^o	Daer si loopt tfirmament;
	U.^o	Mar soe loept tfirmament;
	H.	Waer si loopt int;
	S.	Waer si loopt int;
	B.	loept de mane om tfiermament;
	M'.^o	M' si loept tfirmamēt;
	O.^o	Mer si loept om tfirmament;
	W.^o	Hets waer sij loept tfirmament;

Rubriek	O.	Bijnnē xxvij dagē loept die mane om tfirmament

328	M.	In seuen e twintich - = al;
	L.	= al - + daghen;
	U.	-
	H.	+ daghē;

[p. 442]

	S.	+ daghen;
	B.	xxviij;
	M.'	+ daghē;
	O.	Bijnnē - dagē1;
	W.	+ dage - = al;

Rubriek	L.	In hoe langhe de mane omme gaet tfirmament

329	M.^o	E in .viij. daer toe mede;
	L.	Daghe;
	U.	Daghe;
	H.	= Daghen;
	S.	= Daghen;
	B.	Dagen;
	M'.	= Daghen;
	O.	Dagen - vi;
	W.	= Daghen - + dair toe;

Rubriek	O.	In hoe langhe die sonne om geet

330	M.^o	M' die sōne die in so hogher stede;
	L.^o	Waer die sonne in so hoghe stede;
	U.^o	Mar die son die in soe hoghe stede;
	H.^o	Waer die sonne in so hogh' stede;
	S.^o	Waer die sonne in so hogh' stede;
	B.^o	Maer de sōne die ī so hoge stede;
	M'.^o	Wair die sonne in so hoghe stede;
	O.^o	Mar die sonne in die hoge stede;
	B.^o	Die sonne die loept dat waerhede;
331	M.^o	Loept bouē ons e ertrike;
	L.^o	Loopt bouen ardrike;
	U.^o	Lopet bouen aertriken;
	H.^o	Loopt bouen al erdrike;
	S.	= Daer si - Loopt - erdrike;
	B.	= Daer si - = al - erterike;
	M'.^o	Loept bouen al eertrike;
	O.^o	Loept bouē eertrike;
	W.	[ontbreekt]
332	M.	-
	L.	looptet;
	U.	om;
	H.	loopt;
	S.	loopt;
	B.	-
	M'.	zekerlike;
	O.	[ontbreekt]
	W.	[ontbreekt]

Rubriek	L.	In hoe langhe de sonne omme gaet

333	M.	drie hond't daghe;
	L.	-
	U.	cc[^c]c;
	H.	-
	S.	-
	B.	dagen tfiermament;
	O.	dagen;
	W.	dage;
334	M.	ī vijf e xl. omtrent;
	L.	+ daghe - = al [xlv doorgehaald, en in margine vervangen door lxv];
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	O.	-
	W.	-

4, alleen maar in W voorkomende verzen:

334'	E van eenē dage tfierdendeel
334''	Dat houdewij stille tes wij geheel

[p. 443]

334'''	Een dach cōnen gemakē dair naer
334''''	Dit is altoes int vierde iaer

335	M.	betughet;
	L.	de kalendier;
	U.	die calendiere;
	H.	-
	S.	-
	B.	Alse - toent die kalēgier;
	O.	toent die kalendier;
	W.	[ontbreekt]
336	M.	Zes - ou';
	L.	Sesh - + al;
	U.	Ses;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
	W.	[ontbreekt]
337	M.	dat iaer - heeft;
	L.	omme dat iaer - = en - neit;
	U.	dat - heeft;
	H.	= om - dat claerne - = en;
	S.	dat tIaer ne;
	B.	dat diaer;
	O.	dat tjaer;
	W.	[ontbreekt]
338	M.	Als eens - dit besiet;
	L.	Al eens - ment seit;
	U.	Al eens - seyt;
	H.	Al eens beginsel;
	S.	Al eens;
	B.	Al eens beghinsele;
	O.	Al eens begijnsel;
	W.	[ontbreekt]
339	M.	Watt ten iaer;
	L.	een iaer;
	U.	een iaer - beghinnet;
	H.	een iaer - begint;
	S.	een iaer - begint;
	B.	.l. iaer;
	O.	een - dagen begijnt;
	W.	[ontbreekt]
340	M.	= E - nacht - = wel - vint;
	L.	= E - Dat;
	U.	= E - bij nacht dat mē - kent;
	H.	= E;
	S.	= E;
	B.	= E - Dand' - dat - = mē;
	O.^o	Dander bi nacht dat wael kent;
	W.	[ontbreekt]
341	M.	-
	L.	zijn - sesh;
	U.	Soe - ses - ghenoemen;
	H.	comen;
	S.	siin - comen;
	B.	siin - genomen;
	O.	Soe - genomē;
	W.	[ontbreekt]
342	M.	vier iaer te gad';
	L.	iaer;
	U.	vier iaren;
	H.	Tusschen - iaer tsamē;
	S.	Tusschen - iaer tsamē co;
	B.	Tote - iaer;
	O.	Teyns dat die vier jairē [?];
	W.	[ontbreekt]
343	M.	sijn dan daer;
	L.	heuet me;
	U.	men;
	H.	heuet men;
	S.	heuet men;
	B.	mē;
	O.	mē;
	W.	[ontbreekt]
344	M.	-
	L.	-
	U.	segghe;
	H.	-
	S.	-
	B.	segge;
	O.	-
	W.	[ontbreekt]
345	M.	iaer een;
	L.	heuet - iaer;
	U.	heuet iaer een;
	H.	heuet - iaer;
	S.	heuet - iaer;
	B.	iaer .i.;
	O.	Ald;
	W.	[ontbreekt]

[p. 444]

346	M.	seiden ten eersten eer;
	L.	zeide voort;
	U.	tiersten eer;
	H.	seide vort;
	S.	seide vort;
	B.	seide tierstē eer;
	O.	seide tirsten eer;
	W.	[ontbreekt]
347	M.	-
	L.	daen;
	U.	dane;
	H.	after;
	S.	after;
	B.	-
	O.	[ontbreekt]
	W.	doetmē achter staen;
348	M.^o	Dade mens niet als ic merken kan;
	L.	Deed - zaen;
	U.	Dade - et;
	H.	Dademens - san;
	S.	Dademens - san;
	B.	En dademens;
	O.	-
	W.	En daet - noch gaen;
349	M.^o	Kersdach soude comen sinte johās daghe;
	L.^o	Kersauant tsente ians misse gheuallē;
	U.^o	Korsauont tot sente ians misse uallen;
	H.^o	Karsauont tsint ians misse vallen;
	S.^o	Karsauont tsint ians misse vallē;
	O.	+ te - sunte - mis geuallē;
	B.^o	K'sauont tsente ians misse vallen;
	W.^o	Kersdach in die meeste dage;
350	M.^o	Also vele sout ou' lanc v'draghe;
	L.	-
	U.	-
	H.	wondrē;
	S.	wondren;
	B.	wondrē;
	O.	-
	W.^o	Dat weet ic wel sonder sage;
351	M.^o	Ia ten eende van vijfhond't iaren;
	L.	iaren;
	U.	.vi[^c]j. iaren;
	H.	Al - iii jaren;
	S.	Al - iij jaren;
	B.	Alse - iaren;
	O.^o	Alse in dcc jaren;
	W.	[ontbreekt]
352	M.	+ int - xviij - = daer toe;
	L.	achtentwintich toe in;
	U.	xviij - = daer;
	H.	xviij - = daer - te waren;
	S.	xviij - = daer - te waren;
	B.	xxxiiij te waren;
	O.	+ in - xxxiij toe te waren;
	W.	[ontbreekt]
353	M.	Hier - heit men - virde iaer;
	L.	hiet - iaer;
	U.	heit - iaer;
	H.	ōme;
	S.	D'ōme;
	B.	ōme - iaer;
	O.	heit;
	W.	Dair - iaer;
354	M.	segt voer waer;
	L.	-
	U.	-
	H.	Lopeliaer;
	S.	Lopeliaer;
	B.	segge;
	O.	Scrickel jaer;
	W.	Scrickel iair;
355	M.	comt tot elkē iiij iaren;
	L.	het is telken vier iaren;
	U.	telken vier jaren;
	H.	es telken iiij jaren;
	S.	es telken .iiij. jaren;
	B.	es telkē vier iaren;
	O.	et is telken vierdē jaren;
	W.	[ontbreekt]
356	M.^o	E sulc heiten lopel iaer twaren;
	L.	ghevaren;

[p. 445]

	U.	van dien;
	H.	Lopeliaer - gevaren;
	S.	Lopeliaer - gheuaren [verbeterd uit: ghebaren];
	B.	geuarē;
	O.	Scrickel jaer - = dan - geuaren;
	W.	[ontbreekt]
357	M.	So comt die sōone;
	L.	zonne coomt - steden;
	U.	son coemt - yerster;
	H.	-
	S.	-
	B.	t' ierst';
	O.	taldφ irst';
	W.	Coempt die sonne;
358	M.^o	Dus ist al gheeffent hier mede;
	L.	= het;
	U.	et;
	H.	-
	S.	-
	B.	al daer;
	O.	et;
	W.	= dan - al dair;

Rubriek	L.	In hoe langhe venus ende mercurius omme gaen
	U.	In hoe langhe tijt venus e marcurius om gaen
	O.	In hoe lang' tijt ven e mercuri om gaen tfirmament

359	M.	marcurius;
	L.	marcurius;
	U.	marcurius;
	H.	marcurius;
	S.	marcurius;
	B.	-
	O.	-
	W.	marcurius;
360	M.	Loepen oec om;
	L.	ooc;
	U.	om;
	H.	-
	S.	-
	B.	Loepen - beide;
	O.	Loepē om beide - = oec;
	W.	Loepen;
361	M.	Mitt';
	L.	Mitter - zeluen;
	U.	Mitter;
	H.	Mitter - dien;
	S.	Mitter - dien;
	B.	M der;
	O.	Mitter - ganck;
	W.	Mitter;
362	M.	Effen - effen;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	lanck;
	W.	-

Rubriek	L.	In hoe langhe mars omme gaet
	U.	In hoe langhe tijt mars omgaet
	O.	In hoe lange mars om geet

363	M.	d'
	L.	zonnē - loopt;
	U.	soe;
	H.	sonne loopt;
	S.	sonne loopt;
	B.	de - mars;
	O.	die sonne soe - mars;
	W.	sonne soe;
364	M.	Voert;
	L.	-
	U.	Cont;
	H.	Cont;
	S.	Cont;
	B.	Cont willic;
	O.	Cont;
	W.	Cont;
365	M.	al;
	L.	loopt - dat firmament;
	U.	om;

[p. 446]

	H.	loopt;
	S.	loopt;
	B.	Hi - tfiermament;
	O.	om;
	W.	Sij;
366	M.	twen jaren;
	L.	iaren - [in margine: ix];
	U.	twe iaren;
	H.	iaren;
	S.	iaren;
	B.	tween iarē;
	O.	twe jaerē;
	W.	vier iarē;

Rubriek	L.	In hoe langhe iupit' omme gaet
	U.	In hoe langhe tijt jupiter omgaet
	O.	In hoelange Jupit' om geet

367	M.	+ E - Jupit';
	L.	-
	U.	[ontbreekt]
	H.	-
	S.	-
	B.	mars - iupit';
	O.	mars - Jupit';
	W.	-
368	M.^o	Jupit' ōme loept dat v' staet;
	L.	= omme;
	U.	[ontbreekt]
	H.	-
	S.	ōme - v'staet;
	B.	Tfiermament - + al - v'staet;
	O.	al om - v'staet;
	W.	[v'staen, verbeterd in:] v'staet;
369	M.	twelf iaren;
	L.	iaren;
	U.	[ontbreekt]
	H.	iaren;
	S.	iaren;
	B.	iarē;
	O.	jaerē;
	W.	twaelf iarē - dair;
370	M.	sat²n;
	L.	loopt;
	U.	[ontbreekt]
	H.	loopt;
	S.	loopt;
	B.	-
	O.	-
	W.	-

Rubriek	O.	In hoe lange saturn om geet

371	M.	dertich iare dat firmament;
	L.	iaren;
	U.	[ontbreekt]
	H.	iaren;
	S.	iaren;
	B.	iarē - tfiermament;
	O.	jaerē;
	W.	iarē;
372	M.^o	Gaet sat'n al omtrent;
	L.^o	Saturnus al omtrent;
	U.	[ontbreekt]
	H.^o	Saturnus al omtrent;
	S.^o	Saturnus al omtrent;
	B.^o	Saturnus al omtrent;
	W.^o	Soe loept hijt al omtrent;
	O.^o	Loept saturn al omtrent;

Rubriek	L.	Werwaert die planeten gaen
	O.	Werwart die planetē gaen

373	H.	V'staet - ganseliken;
	L.	ganseliken;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	redelike;
	O.	redeliken ēn wael;
	W.	[ontbreekt]
374	M.	Wat - miēne;
	L.	Wat;
	U.	Wat;

[p. 447]

	H.	Wat - meene;
	S.	Wat - meene;
	B.	Wat - meine;
	O.	Want ict meyne e niet el;
	W.	[ontbreekt]
375	M.	Ellic van desen;
	L.	Elker;
	U.	Elcker deerre;
	H.	Elken d';
	S.	Elken d';
	B.	Elker derre;
	O.	dierrē;
	W.	Elker deser;
376	M.	Is - coert - is si;
	L.	-
	U.	is;
	H.	-
	S.	Is;
	B.	-
	O.	Is - ofte lanc;
	W.	Is hij - is hij;
377	M.	den west ten oesten waert;
	L.	westen oost waerd;
	U.	westen oestwaert;
	H.^o	Ist van westen oestwaert;
	S.^o	Ist van westen oestwaert;
	B.	westē tē oestē waert;
	O.	Eest - westē ten oestēwart;
	W.	weste ten oestē waert;
378	M.	ons - name - openbaer;
	L.	-
	U.	aen - maen;
	H.	-
	S.	openb't;
	B.	oppēbaert;
	O.	aen - maen wael apenbaert;
	W.	= wel;
379	M.^o	Want als wy sin die nywe mane;
	L.	alsi heuet;
	U.	als sij;
	H.	alsi heuet;
	S.	als si heuet;
	B.	alsi;
	O.^o	Want alse heeft ontfaen;
	W.^o	Want als sij is oest ontfaen;
380	M.^o	Ten ersten auonts bet oestw't an;
	L.	Des auonds;
	U.	Sauonts siet mense;
	H.	Sauons sien;
	S.	Sauons sien;
	B.	Sauonts - = dan;
	O.^o	Soe si wise west tsauonds staen;
	W.	Auonts sien - west wert staen;
381	M.	[ontbreekt]
	L.	auonds - oost;
	U.	Sanders;
	H.	Sanders;
	S.	Sanders;
	B.	Sanders auons - w't;
	O.	anderē - aen;
	W.	aen1;
382	M.	[ontbreekt]
	L.	derden auonds - oost;
	U.	Sderden - noch oest bet dan;
	H.	Sanders;
	S.	Sanders;
	B.	Des derts auons noch;
	O.	Sanders;
	W.^o	Dit mach merkē wijf of man;
383	M.^o	So lanc so meer dus moghē wi v'staen;
	L.	= wel;
	U.	bij - = wel;
	H.	= wel;
	S.	= wel - v'staen;
	B.	-
	O.	= wel;
	W.	machmē;
384	M.	ten oesten wel;
	L.	+ dan - oost waerts willen;

[p. 448]

	U.	+ ten - willen;
	H.	willen;
	S.	Datsi - w't willen;
	B.	ten oestē w't willē;
	O.	ten oestē w't wilt;
	W.	sij ten oestē willen;
385	M.	anderen - + alle;
	L.	de;
	U.	Alsoe;
	H.	-
	S.	-
	B.	Al soe - andre;
	O.	Alsoe - ande';
	W.	Alsoe - andre;
386	M.	-
	L.	segge deze;
	U.	af;
	H.	D' - segge;
	S.	D';
	B.	af segge;
	O.	[ontbreekt]
	W.	Dair ic af segge;
387	M.	M';
	L.	Waer;
	U.	Mar;
	H.	Mer;
	S.	M';
	B.	Maer - fiermament;
	O.^o	Waer dat wil tfirmament;
	W.	En waer;
388	M.	+ den - ten;
	L.	oostwaert ten;
	U.	oestwaert ten;
	H.	oestw't ten westē;
	S.	oestwaert ten;
	B.	= den - west w't;
	O.	ten;
	W.	ten;
389	M.	Trectse mit hem tot eenre;
	L.	hem ter zonnen;
	U.	mit hem tere sommen;
	H.	hem ter sonne;
	S.	hem ter sonne;
	B.	mit hem tere;
	O.^o	Treckense mit hem teenre sōmen;
	W.	Het trectse mit hem;
390	H.	w'f;
	L.	ene warf;
	U.	Elcs - warf;
	H.	Elker dages ene warf;
	S.	Elker - ene warf;
	B.	dages;
	O.	Elcx dagφ een warff;
	W.	Elcs daechs;
391	M.	Nochtan;
	L.	Nochtan;
	U.	Nochtan;
	H.	Nochtan;
	S.	Nochtan;
	B.	Nochtan;
	O.	Nochtant hoerē;
	W.	Nochtan haerē - sij;
392	M.	wille - v'staen;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	v'staen;
	B.	-
	O.	-
	W.	-
393	M.^o	Ghelijc als hy een wieghel rent;
	L.	wel;
	U.	Micket daer - wile;
	H.	Micket;
	S.	Micket;
	B.	-
	O.	wile;
	W.	-
394	M.	zeuē vlighen;
	L.	Dat1;
	U.	-
	H.	D' vij vliegen;
	S.	D' .vij.;
	B.	vij vliegē;
	O.	vij vliegen crůpē;
	W.	Dair - vliegē;

[p. 449]

395	M.	-
	L.	vlighe crupet - = alle - oostwaert;
	U.	= alle;
	H.	vliegen - = alle;
	S.	= alle;
	B.	vliegē - = alle;
	O.	vliegē - = alle - oestwart;
	W.	Die vij vliegen - = alle - oestwert;
396	M.	Dat rat dat - mit;
	L.	mit;
	U.	twiele ga mit;
	H.	-
	S.	-
	B.	dat wiel;
	O.	dat rat geet mit;
	W.	mit;
397	M.^o	Ten westen w't het trectse ōme;
	L.	Ten westen - trecse;
	U.	+ Ten - treckese om;
	H.^o	Ten westē waert e trec so ōme;
	S.	Ten westen waert - trecso;
	B.^o	Tē westē w't het treck ōme;
	O.^o	Ten oestē wart het trecse ōme;
	W.^o	Ten westen waert het trecket ōme;
398	M.	zeuē vlighen - sūme;
	L.	tot ere somme;
	U.	Dese - tere som;
	H.	vij vliegen - tere;
	S.	.vij. - tere;
	B.	vliegen tere;
	O.	souē vliegē - sōmen;
	W.	vij vliegē tot eenre;
399	M.	Nochtien sullen - = d';
	L.	Nochtan sullen - hier;
	U.	Nochtan suldi;
	H.	Nochtan sulsi daer jegen;
	S.	Nochtan sulsi - iegen;
	B.	Nochtā selē sire iegē;
	O.	Nochtant soelen - daer tegen;
	W.	Nochtan sullen sij dair iegē;
400	M.	v'staen;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	ict;
	O.	-
	W.	-
401	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	tfiermament;
	O.	-
	W.	elc planete int;
402	M.^o	Die een and' ieghen rent;
	L.	een ieghen den anderen;
	U.	Deen ieghen;
	H.	Deen ieghen;
	S.	Deen ieghen;
	B.	Deen iegē;
	O.	een tegen;
	W.	Deen iegen der ander;
403	M.	hadt - ald;
	L.	Ne hadde;
	U.	had niet god alsoe;
	H.^o	En hadt niet god gheuoucht;
	S.^o	En hadt god niet gheuoucht;
	B.	En hadt - geset;
	O.	En hadt got - alsoe geset;
	W.	En had alsoe god - geset
404	M.	wil niet wel bet;
	L.	= in - Een hand wille - + wel;
	U.	= in - Een - + wel;
	H.^o	Ene hantwille dat vermoet;
	S.^o	Ene hantwille dat vermoet;
	B.	= in - Ene hantwille;
	O.^o	Een hant wile dat wael weet;

[p. 450]

	W.^o	Een hant wile dat wel weet;
405	M.	+ En - w'elt;
	L.	-
	U.	-
	H.	geduren;
	S.	geduren;
	B.	+ En - gedurē;
	O.	+ En - werlt - gedurē;
	W.	geduerē;
406	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	tfiermament;
	O.	-
	W.	-
407	M.	dick;
	L.	Souds;
	U.	dic - zeer;
	H.	-
	S.	dicken;
	B.	-
	O.	ducke - ze';
	W.	veel te seere;
408	M.	Ten waer - alle;
	L.	En;
	U.	En waer - wel;
	H.	Ten - alle;
	S.	Ten - siit - alle;
	B.	M' dat;
	O.	En wart;
	W.	En;
409	M.	Nochtien - = en - sij;
	L.	Nochtan - + niet;
	U.	Nochtan - konnen;
	H.	Nochtan - = en - consi;
	S.^o	Nochtan consi tfiermament;
	B.	Nochtā - tfiermament;
	O.	Nochtant - sij niet tfirmament;
	W.	Nocthan canse;
410	M.	= niet - vent;
	L.^o	Also ghehouden en nerent;
	U.	Soe - behouden et te nietent;
	H.	= So - Ghehouden niet ten;
	S.	= So - Ghehouden niet ten;
	B.	gehoudē - en;
	O.^o	Soe gehouden en rent;
	W.	Niet soe houdē - en;
411	M.	Ou' and' sins eenē;
	L.	sins;
	U.	ander sins;
	H.	andersins;
	S.	andersins;
	B.	andersins;
	O.	andersens ēnigen;
	W.	sins;
412	M.	Binnē hond't;
	L.	-
	U.	.c.;
	H.	C;
	S.	.C. jaren;
	B.	.c.;
	O.	C jaerē;
	W.	-
413	M.	brinct eenē;
	L.	brenghet - graet;
	U.	brengt;
	H.	brinct;
	S.	brinct;
	B.	brinct;
	O.	brengt;
	W.	Soe brenct die graet;
414	M.	+ Een - jof;
	L.	-
	U.	-
	H.	Lettel;
	S.	Lettel;
	B.	Lettel - lettel;
	O.	mijnne;
	W.	-

Rubriek	L.	Hoe hooch het is van eertrike tote elker planete
	U.	Hoe hoeghet es van artrike tot elcker planeten

[p. 451]

	W.	Hoert der planetē hoecheit als aristotiles die meyster seit
	O.	Dits hoe hoge van eertrike tot elker planetē is

415	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	Aldien ghanc;
	S.	Aldien ghanc - dien;
	B.	-
	O.	ganck vandē;
	W.	ghanc der;
416	M.	-
	L.	-
	U.	nu doen;
	H.	= nv - gedaen;
	S.	= nv - ghedaen;
	B.	Hebbic;
	O.	nů laetē;
	W.	-
417	M.	Nv - + v - haerre alre hoechede;
	L.	Nv;
	U.	+ v - hoeghede;
	H.	-
	S.	Nv;
	B.	Nv willic - + v;
	O.	Nv - hoecheide;
	W.	Nv - + v - hoer hoecheden;
418	M.^o	Bewisen e doen wetē mede;
	L.	Hier nv al leren;
	U.	= oec;
	H.	Hier nv leeren;
	S.	Hier nv leeren;
	B.	Hier nv al leeren;
	O.	Hier nů al leren;
	W.	Vallen hier nv lerē;
419	M.	+ elc - ertrike;
	L.	hooch - in ardrike;
	U.	sij;
	H.	hoghe - ertrike;
	S.	hoghe - siin - ertrike;
	B.	hoge - siin - erterike;
	O.	hoge - eertrike
	W.	hoege sij;
420	M.	-
	L.	zegghen zekerlike;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	seggē;
	O.	seggen;
	W.	seggē;
421	M.	groet;
	L.	-
	U.	groet - is;
	H.	d';
	S.	d';
	B.	g^ot;
	O.	nae - g^ot elke is;
	W.	dair nae - groet;
422	M.	waerheit zuldi;
	L.	waerheit;
	U.	zuldij;
	H.	waerheit - weten;
	S.	waerheit - weten;
	B.	De wareit seldi;
	O.	hoerē ds [důs?];
	W.	waerheit sult ghij hoerē;
423	M.	ptholomeus - alfragaen [verbeterd uit: alfragraen];
	L.	Alse parthome' - affragaen;
	U.	ptholomeus - affraen;
	H.	Alse prolomeus - affragaen;
	S.	Alse prolomeus - affragaen;
	B.	Alse - affragaen;
	O.	Alse - effragaen;
	W.	ptholomeüs - alphagaen;
424	M.	-
	L.	haren - doet;
	U.	hoeren;
	H.	haren;
	S.	haren;
	B.	harē;
	O.	hoerē;
	W.	haerē;
425	M.	biredinen e beprouē;
	L.	Die ic bi reden - wil;
	U.	bij;

[p. 452]

	H.	redenen;
	S.	redenen;
	B.	siet - redenē proeft mē;
	O.	siet - redenē proeftmē;
	W.	Die - redenen - [wil, veranderd in:] wel;
426	M.	pure waerheit;
	L.	pure waerheit;
	U.	[ontbreekt]
	H.	waerheit;
	S.	waerheit;
	B.	pure wareit;
	O.	puer waerheit;
	W.	puer waerheit;
427	M.	d' dicke;
	L.	Bider dicke - eerdrike;
	U.	Bij - dicte;
	H.	dicke - erdrike;
	S.	dicke - erdrike;
	B.	erterike;
	O.	Bider dicten - eertrike;
	W.	Bider dicheit;
428	M.	Prouen - zekerlike;
	L.	zekerlike;
	U.	-
	H.	-
	S.	siit;
	B.	-
	O.	Prŭůē - wael;
	W.	wel sekerlicke;
429	M.	ane;
	L.	+ E - ane leggen;
	U.	Pinē - aen;
	H.	ic daer ane leggen;
	S.	ic d' ane leggen;
	B.	salic er ane leggen;
	O.	Pijn - aen leggen;
	W.	leggē;
430	M.	ic - + v - segghen;
	L.	zal seggen;
	U.	-
	H.	can gesegghen;
	S.	can gesegghen;
	B.^o	Salict v in rime seggen;
	O.^o	Sal ict v in rine seggē;
	W.	wel sal seggē;

Rubriek	L.	Hoe hoghe die mane ten naestē is van eerdrike
	U.	Die hoghet vander manen ten naesten van artrike
	O.	Hoe hoge die mane is tē naestē eertrijc

431	M.	an die;
	L.	an die;
	U.	aender maen;
	H.	+ v - die;
	S.	+ v - die;
	B.	wille begīnē an die;
	O.	begijnnē aen die;
	W.	aen die;
432	M.	plach;
	L.	Alsi;
	U.	tegaen;
	H.	Ast - pleget;
	S.	Alst - ghane;
	B.	Alsi - plegt;
	O.	pleget - gaen;
	W.	sij - pleecht;
433	M.	isser;
	L.	Aerdrike soe ist;
	U.	Aertrike - = so - is - tuschen;
	H.	Eerdrike - is;
	S.	Eerdrike - is;
	B.	Erterike - = so - esser;
	O.	Eertrijc soe isser;
	W.	Aertrike soe isser;
434	M.^o	Hond't dusent e ix dusent milen d' van;
	L.	-
	U.	Hondert dusent;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	dan;
	W.	.C. dusent - = e;
435	M.	d';
	L.	-
	U.	-
	H.	der;
	S.	der;

[p. 453]

	B.	-
	O.	-
	W.	xxx - = daer;
436	M.	eyn half so;
	L.	[ontbreekt]
	U.	haue - loepet;
	H.	E ς dus lopet - + daer;
	S.	E ς dus lopet - + daer;
	B.	.i. half dusentech - = dus;
	O.	ς deusentich loep;
	W.	-
437	M.	Dat twisken d' mane;
	L.	Dan tusscen - aerdrike;
	U.	tuschen;
	H.	hore - erdrike;
	S.	hore - erdrike;
	B.	Dats - hare - erterike;
	O.	Dats - eertrijc;
	W.	-
438	M.	vele is;
	L.	ist zekerlike;
	U.	vele is;
	H.	vele is;
	S.	vele is;
	B.	vele eist;
	O.	ald - ist;
	W.	is;

Rubriek	L.	Hoe hoech mercurius es van es1 van eerdrike
	U.	Hoe hoghe marcurius is van artrike
	O.	Hoe hoge mercuri tē naestē is

439	M.	Dus - die lagheste;
	L.	de - vorsten;
	U.	maen - vorsten is;
	H.	Waer - vorsten;
	S.	Waer - vorstē;
	B.	de - v'stē;
	O.	versten is;
	W.	Dair - hoechsten;
440	M.	Marcůrius is d' naesten;
	L.	ten naesten es;
	U.^o	Marcurius is ten naesten dijs;
	H.	Marcurius - naesten;
	S.	Marcurius - naesten;
	B.	naestē;
	O.	is - naesten;
	W.	Marcuri - naestē;
441	M.^o	Twehond't e viij^m tech;
	L.	duzentich;
	U.	T[w?]ehondert dusent - = e;
	H.	= viij;
	S.	= viij;
	B.	dusentech;
	O.	= milen;
	W.	= milen - achte;
442	M.	= vijf - sech;
	L.	vijf duzent;
	U.	viue - = hond't;
	H.	.D.;
	S.	.d.;
	B.	.v.c. - lech;
	O.	v c - sech;
	W.	.v^c. dair - lech;
443	M.	twie e xl;
	L.	twe ende viertich mede;
	U.	twe eveertich;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
	W.	-
444	M.	Marcuri is;
	L.	is;
	U.	Marcurius is;
	H.	Marcurius is d';
	S.	Marcurius is d';
	B.	M'curi;
	O.	-
	W.	Marcuri - dair;

Rubriek	U.	Hoe hoghe venus is

[p. 454]

445	M.	bouē die mane gaet;
	L.	-
	U.	hij - hogheste;
	H.	hoghester;
	S.	D' - hoghester;
	B.	+ M' - d' - = stede;
	O.	steden;
	W.	hij;

Rubriek	O.	Hoe hoghe venus ten naesten is

446	M.	na laechste staet;
	L.	-
	U.	= ten - nederste;
	H.	ter nederster;
	S.	ter nederster;
	B.	naesten;
	O.	+ si - naestē;
	W.	dair ter nederstegaet [na ter: nder1];

Rubriek	L.	Hoe hoech venus es

447	M.	hoghe is soe;
	L.	-
	U.	-
	H.	esser;
	S.	esser;
	B.	esser;
	O.	Aldus veel;
	W.	aldus;
448	M.	+ nv;
	L.	zal;
	U.	-
	H.	-
	S.	seggen;
	B.	seggen;
	O.	seggen;
	W.	toghen;
449	M.	dusent - t' stede;
	L.	tot eenre;
	U.	dusent - ter;
	H.	.V.Cm. - ter;
	S.	.V.C.m. - ter;
	B.	v.m. - te dire;
	O.	v^m - ter;
	W.	.v[^c].m. - tot eenre;
450	M.	twie e xl.m. milen mede;
	L.	twe ende viertich milen mede;
	U.	twe e veertich dusent;
	H.	-
	S.	-
	B.	dusent - + milē;
	O.	xlij milen;
	W.	xlvij.m.;
451	M.^o	E .ccc. milen e .l.;
	L.	+ E - zeuen - = milen;
	U.	+ E - lv;
	H.	+ E - dcc - ende;
	S.	+ E - .dcc. - ende viiftich;
	B.	+ E - viftech;
	O.	E dcc [er stond eerst: vcc] - = milen;
	W.	D.cc;
452	M.	nv besich;
	L.	-
	U.	isset nu;
	H.	-
	S.	-
	B.	eist;
	O.	veel - nů sech [cf. 442];
	W.	-
453	M.	Twisschen eertric;
	L.	Tuschen aerdrike;
	U.	Tuschen;
	H.	erdrike;
	S.	erdrike;
	B.	eerterike;
	O.	eertrike;
	W.	-

[p. 455]

Rubriek	L.	Hoe hooch de zonne ten naesten es

454	M.	comt ald
	L.	[ontbreekt]
	U.	sij;
	H.	D' - te - comt;
	S.	D' - comt;
	B.	hi - comt - + al;
	O.	comt ald
	W.	Dair sij - hoechsten coemt ald
455	M.	Sond' daer si ten hoghesten;
	L.	Waer si daer - hoochsten gaet;
	U.	Mer - naesten gaet;
	H.	Waer datsi - gaet;
	S.	Waer datsi - gaet;
	B.	M' - hi - naestē;
	O.	Waer dat - naestē gaet;
	W.^o	Waer venus ten hoechsten gaet;

Rubriek	O.	Hoe hoge die sonne tē naestē is

456	M.	hier na lageste staet;
	L.	zonne;
	U.	nederste;
	H.	naesten staet;
	S.	d' - naesten staet;
	B.	De - d' - naestē;
	O.	daer si ten naestē staet;
	W.	dair ten leechsten staet;

Rubriek	U.	Hoe hoghe die sonne is ten naesten

457	L.	coomt;
	U.	coemt;
	H.	uele comt - getal;
	S.	uele comt - getal;
	B.	in tghetal;
	O.	comt - getal;
	W.	coemtet - getal;
458	L.	[mach] sal;
	U.	nu;
	H.	-
	S.	seggen;
	B.	+ hier - seggē;
	O.	nů seggen sall;
	W.	seggen;
459	L.	Sesh ende dertich - dusent;
	U.	-
	H.	C;
	S.	.C.;
	B.	dusentech;
	O.	c;
	W.	[niet duidelijk of het dusentich, dan wel dusentech is];
460	L.	= toe - lich;
	U.	lich;
	H.	d';
	S.	lich;
	B.	lech;
	O.	= e - lech;
	W.	dair - lech;
461	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	dusentich;
	W.	-
462	L.	Daer heefstu - zonnen hoochede;
	U.^o	Der sonnen heefstu dan hoechede;
	H.	Der sonnen heefstu dan die;
	S.	Der sonnen heefstu dan die;
	B.	D' sonnē heefstu dan;
	O.	Soe hebdi - hoecheide;
	W.	soe;
463	L.	tusken - + haer ende - aerdrike;
	U.	tuschen;

[p. 456]

	H.	ertrike;
	S.	ertrike;
	B.	eerterike;
	O.	eertrike;
	W.^o	Dat si van aertrike staet;
464	L.	+ E - de zonne;
	U.	+ E;
	H.	+ E - d';
	S.	+ Ende - d';
	B.	+ E - d' - de;
	O.	+ E - d';
	W.^o	Als si ons ten naesten gaet;

Rubriek	L.	Hoe hooch mars es ten naesten
	O.	Hoe hoge mars ten naesten is

465	L.	zonne - vorstē is waer;
	U.	ten vorsten is waer;
	H.	ten vorsten - = dats;
	S.	D' - ten vorstē - = dats;
	B.	de - v'stē - = dats waer;
	O.	naesten is - = dats waer;
	W.^o	Mars coemt ons ten naesten daer;

Rubriek	U.	Hoe hoghe mars is ten naesten

466	L.	Mars si is;
	U.	Mars hij is;
	H.	Maer - is;
	S.	Maer - is - d';
	B.^o	Daer es maers tē naestē des;
	O.^o	Daer is mars ten naestē des;
	W.^o	Der aerden coemt hij niet bet naer;
467	L.	= Nu;
	U.	= Nu - leere;
	H.	= Nu - leere;
	S.	= Nu - leere;
	B.	= Nu - wat ic v leere;
	O.	= Nu - wael dat ic v lere;
	W.^o	Daer en es toe alle wile;
468	L.	= noch - no;
	U.	eest no - no meer;
	H.	= noch - no meere;
	S.	= noch - no meere;
	B.	v're eist no - no meere;
	O.	Aldus - eest mīne - meer;
	W.^o	.c. warf .c. dusent mile;
469	L.^o	xxxix ende dertich duzent;
	U.	dusentich;
	H.^o	xxxix .c.m. daer e toe lech;
	S.^o	xxxix .c.m. milē e d' toe lech;
	B.	-
	O.^o	xxxix c m milen daer tœ lech;
	W.^o	Ende xx[^c]x dusentech;
470	L.	lich;
	U.	lich;
	H.	[ontbreekt]} cf. v. 469
	S.	[ontbreekt]} cf. v. 469
	B.	Mede - lech;
	O.	[cf. v. 469: in één vers opgenomen]
	W.	dair - lech;
471	L.	duzent;
	U.	milen1 dusent;
	H.	= dusent;
	S.	= dusent;
	B.	-
	O.	m - ane sec;
	W.	lxvij m. - mede;
472	L.	Haer hoochhede;
	U.	Mars;
	H.	hebstu;
	S.	hebstu;
	B.	Mars hoecheit;
	O.	[ontbreekt]

[p. 457]

	W.^o	Dus hebstu die hoechste stede;
473	L.	Alsi;
	U.	sij - der;
	H.	Alsi - der andren;
	S.	Alsi - der andren;
	B.	d' eerden;
	O.	Alse hij - eerden;
	W.	[staat op de plaats van 483] sij - der;
474	L.	Waer si - hoochste;
	U.	[ontbreekt]
	H.	alsi - hoghest;
	S.	alsi - hoghest;
	B.	M' - hogest;
	O.	alse hij hogest;
	W.	[staat op de plaats van v. 484] Mer - sij ten hoechsten;

Rubriek	L.	Hoe hooch dat iupiter es ten naesten
	O.	Hoe hoge jupiter geet

475	L.	coomt ten naesten - = stede;
	U.	coemt;
	H.	ten naesten - = stede;
	S.	ten naesten - = stede;
	B.	cont tē naestē - = stede;
	O.	ten naestē d';
	W.^o	Dair si ons ten versten is ouerwaer;

Rubriek	U.	Hoe hoghe iupiter is ten naesten

476	L.	en coomt;
	U.	en coemt si;
	H.	eerde ne comt;
	S.	eerde ne comt;
	B.^o	Nochtā en comt hire n[^t] so naer;
	O.	eerdē e comt niet bat;
	W.^o	Iupiter coemt ons ten naesten dair;
477	L.	isser;
	U.	isser - wile;
	H.	isser;
	S.	isser;
	B.	Daer en siin tusschē;
	O.	isser;
	W.^o	Wel soe verstaet min'e lere;
478	L.	Twe - warf - duzent;
	U.	Tvehondert warf;
	H.	warf .m.;
	S.	warf .m.;
	B.	-
	O.	Twe .c. warff .c.m;
	W.^o	Dus verre ist no min no mere;
479	L.	acht e tachtich - duzentich;
	U.	-
	H.	C dusentech;
	S.	C. dusentech;
	B.	dusentech;
	O.	.C.^m dusentich;
	W.^o	xxxviij .c. dusentech;
480	L.	= ende - lich;
	U.	sich;
	H.	lech;
	S.	lech;
	B.	lech;
	O.	= ende - lech;
	W.	dair - lech;
481	L.	Zeuen e viertich duzent;
	U.	-
	H.	xlij;
	S.	.m.;
	B.	-
	O.	m;
	W.	lxv.m.;
482	L.	heuestu de hoocheit;
	U.	Soe;
	H.	heuestu - hoecheit;
	S.	heuestu - hoecheit;
	B.	de hoecheit;
	O.	Soe hebdi - hoecheit;
	W.^o	Iupiter hoecheden hebstu dan;

[p. 458]

483	L.	eerde;
	U.	Tuschen - iupiter;
	H.	erden - iupit'e;
	S.	erden - iupit'e;
	B.	eerdē - iupit're;
	O.	eerdē - jupit're;
	W.^o	Tusschen der aerden e mars; [: op de plaats van v. 473]
484	L.^o	Waer dat hi nie noch verre;
	U.	Mar - hij - ver;
	H.	W' - is noch niet verre;
	S.	W' - is noch niet verre;
	B.	es;
	O.	mē - v're;
	W.^o	Mer dair hij meest es verre; [: op de plaats van [v. 474]

Rubriek	L.	Hoe hooch saturnus ten naesten es
	U.	Hoe hoghe saturnus ten naesten es
	O.	Hoe hoge saturn ten naestē eertrijc is

485	L.	coemt;
	U.	coemt - nasten;
	H.	D';
	S.	D';
	B.	-
	O.	-
	W.	coemt;
486	L.	= Der - Wilker hoocheit;
	U.	welcker hoechede;
	H.	D';
	S.	D';
	B.	Des welx - es;
	O.	Den welken;
	W.	wilker;
487	L.	warf - dusentich;
	U.	Cccc warf - dusentich;
	H.^o	CCCC waerf C dusentich;
	S.^o	.CCCC. waerf .C. dusentich;
	B.	.CCCC. - .c.;
	O.	Cccc warff - dusentich;
	W.	cc. [?] warf .c.;
488	L.	lich;
	U.	sich;
	H.	lech;
	S.	d' - lech;
	B.	lech;
	O.	lech;
	W.	dair - lech;
489	L.	duzent;
	U.	Lxix - = hondert;
	H.	= hondert - m.;
	S.	= hondert - .m.;
	B.	c;
	C.	Lxvij C dusentich;
	W.	.c. - = dusent;
490	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	m.;
	S.	.m.;
	B.	-
	O.	m;
	W.	.m.;
491	L.	twe;
	U.	cc.;
	H.	CC;
	S.	.CC. - viiftich;
	B.	.cc. - viftech;
	O.	[ontbreekt]
	W.	.cc.;
492	L.	Is - hoocheit - + ende;
	U.	Dit is - hoechede;
	H.	hoecheit;
	S.	hoecheit;
	B.	hoecheit;
	O.	hoecheit sech;
	W.	hoecheit;
493	L.	Alsi - ardrike;
	U.	hi;
	H.	Alsi - erdrike;
	S.	Alsi - erdrike;
	B.	hi tē naestē eerterike;
	O.	Alsi ten naestē eertrike;
	W.	Als sij;
494	L.	Waer alsi;
	U.	Mer - hij - hogheste;
	H.	alsi;

[p. 459]

	S.	alsi;
	B.	M'
	O.	alsi;
	W.	Mer - sij;
495	L.	coomt - ant firmament;
	U.	Soe coemt - aen;
	H.^o	Si comt hi ant firmament;
	S.	ant firmament;
	B.	tfiermament;
	O.	Soe - hij aen;
	W.^o	Soe coemt hij aent firmamēt;
496	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	D';
	B.	D' - st'rē;
	O.	-
	W.	Dair;

Rubriek	L.	Dit es die hoocheit toten firmamente
	U.	Dits de hoghede totten firmament
	O.	Dits hoe hoge dat is tottē firmamēt

497	L.	hoocheit;
	U.	hoechede;
	H.	hoecheit;
	S.	Wiltu - hoecheit;
	B.	de hoecheit;
	O.	Wiltu - hoecheit;
	W.^o	Wilt ghi die waerheit wetē des [i.p.v. de initiaal alleen de representante];
498	L.	-
	U.	tot den firmament;
	H.	Dat;
	S.	Dat;
	B.	firmamente;
	O.	tottē tfirmamēt [met later (?) bijgeschreven proclitische t] is;
	W.	Hoe hoege ten;
499	L.	de - al;
499	L.	de - al;
	H.	al - gaen;
	S.	D' - al;
	B.	= alle;
	O.	al;
	W.	Dair - al;
500	L.	Nv hoor - segget di zaen;
	U.	hoer - segt di;
	H.	Nv hort - = hier - seg v;
	S.	Nv hort - = hier - seg v;
	B.	Nv hort ic saelt v seggē;
	O.	Nv - = hier - ic salt v seggen zaen;
	W.	Nv - = hier - ic salt v seggē;
501	L.	Seshondert warf - duzentich;
	U.	Seshondertich warf - dusētich;
	H.	Dc - m.;
	S.	.Dc. - .m.;
	B.	.Dc.;
	O.^o	Dc dusentich;
	W.	D.c. warf .c.;
502	L.	lich;
	U.	lich;
	H.	lech;
	S.	lech;
	B.	lech;
	O.	lech;
	W.	dair - lech;
503	L.	Drie en vijftich - = dusent;
	U.	-
	H.	C - = dusent;
	S.	.C. - = dusent;
	B.	.c.;
	O.	Liiij m;
	W.	.c. milen1 mede an;

[p. 460]

504	L.	zeuen ende vijftich;
	U.	-
	H.	.m.;
	S.	.m.;
	B.	+ milē;
	O.	+ milē;
	W.	.m.;
505	L.	-
	U.	der - = toe - vijftich hondert;
	H.	d' - .v.;
	S.	d' - .v.;
	B.	d';
	O.	D.;
	W.	dair toe sultu doen v;
506	L.	wane;
	U.	al seer;
	H.	wane v - al gadert;
	S.	wane v;
	B.	wane v des sere;
	O.	weent [weert?] v ze';
	W.	v;
507	L.	is de hoghe - ardrike;
	U.	hoeghede is;
	H.	is hoe hoghe is van erdrike;
	S.	is hoe hoghe is van erdrike;
	B.^o	Dus hoghe es vā eerterike;
	O.^o	Aldus hoge is van eertrike;
	W.^o	Ende aldus hoege [een alleenstaande letter doorgeschrapt] ist sekerlike;
508	L.	zekerlike;
	U.	Totter - sekerliken;
	H.	Tot den;
	S.	Tot den;
	B.	-
	O.	Totten;
	W.^o	Tottē sterrē van aertrike;
509	L.	No me no - dan trecht;
	U.	No - no min dat rechte tal;
	H.^o	Meer noch dan recht tgetal;
	S.^o	Meer noch dan recht tghetal;
	B.	No - no - = na - tgerechte getal;
	O.	= [eerste] noch - dan recht getal;
	W.	noch min dan - getal;
510	L.^o	Heb ic v nv ghezeghet al;
	U.^o	Heb ic v gheseghet hier al;
	H.^o	Heb ic v gheseit hier al;
	S.^o	Heb ic v gheseit hier al;
	B.^o	Hebbic v geseget al;
	O.^o	Heb ic v geseet all;
	W.^o	Heb ic v geseit hier al;

Rubriek	L.	Hoe veel ene mile heuet
	U.	Hoe vele een mile heeft an
	O.	Hoe veel een mile heeft an
	W.	Nv hoert hier dan is gheen ghile Hoe groet dat wesē mach een mile

511	L.	-
	U.	-
	H.	vort cont;
	S.	vort cont;
	B.	willic;
	O.	Nů;
	W.	-
512	L.	ene;
	U.	vele - heeft;
	H.	vele ene;
	S.	uele ene;
	B.	vele ene;
	O.	heeft aen;
	W.	vele - heeft;
513	L.	Ene;
	U.	dats voeten;
	H.	dats;
	S.	dats;
	B.	dats;
	O.	dats - vijůe;
	W.	stappe;

[p. 461]

514	L.	Beide;
	U.	mannen;
	H.	Bede;
	S.	Bede;
	B.	Beide;
	O.	Beide - wijue;
	W.	Beide;
515	L.	Tve - ene;
	U.	Tue - screde dats die;
	H.	die mile;
	S.	die mile;
	B.	Twe - .i.;
	O.	Twe - dat is;
	W.	Twe - stappe;
516	L.	alle wile;
	U.	groeten - alle wile;
	H.	alle wile;
	S.	alle wile;
	B.	alle wile;
	O.	g^oten - alle wile;
	W.	groete - alle wile;
517	L.	voete zijnt;
	U.	Groet voet eest - meen;
	H.	Grote voete ist - meene;
	S.	Grote voete ist - meene;
	B.	G^ote voete eist;
	O.	Groete - ist - ict meyne;
	W.	Groete voete;
518	L.	nu ne vint ghene;
	U.	Diemen nu - gheen;
	H.	= en;
	S.	= en - gheene;
	B.	Dier - = en;
	O.	vijnt nu en geen;
	W.^o	Van dien en vintmē nv en ghene;
519	L.	Mar - van;
	U.	Mar;
	H.	wile naest;
	S.	wile na[est];
	B.	M' de;
	O.	M' - nae ast^onomiē;
	W.	Mer - milen nae astromyen;
520	L.	ghelouets;
	U.	ghelouets mi;
	H.	ghelouets;
	S.	ghelouets;
	B.	Nes - gelouets;
	O.	En is - geloues my;
	W.^o	En sijn aldus niet des wil ic lyen;
521	L.	duzent;
	U.	vierhondert;
	H.	iiij .m.;
	S.	.iiij .m.;
	B.	heu .iiij .m.;
	O.	iiij m;
	W.	Lanc sijn sij iiij .m.;
522	L.	iaers;
	U.	iaers;
	H.	iaers;
	S.	iaers;
	B.	iears;
	O.	maect mēt;
	W.^o	Hier voermaels matmē dus;
523	L.	Van den ellen boghe;
	U.	+ Want - totter;
	H.	Vandien elleboghe
	S.	Vandien elleboghe;
	B.	+ Wāt - ellēboge;
	O.	+ Want - ellemboge tott';
	W.	ellēboge terhant;
524	L.	Soe - = een;
	U.	Soe - = een;
	H.	ist - = een;
	S.	ist - = een;
	B.	es - = een - genant;
	O.	Soe - = een;
	W.^o	Also ist cubitus genant;
525	L.	ander half;
	U.	hij;
	H.	houdet een alf;
	S.	houdet een alf;
	B.	ond'halue;
	O.	hoůt and'haluē;
	W.	e [: vooraan in de marge bijgeschreven door zelfde hand] Hij - iς;
526	L.	de letter;
	U.	-
	H.	lettre;
	S.	lettre;
	B.	de lett'e;
	O.	Alse - lett';
	W.	= mi - lettre;

[p. 462]

527	L.	Mar - physoph hiet rabunus [rabimus?];
	U.	Mar - philosophe;
	H.	M' - philosoph hiet;
	S.	M' - philosoph hiet;
	B.	= Maer - philosophe hiet;
	O.^o	Het was een philosoph hiet raban;
	W.^o	Was een philosooph hiet raban;
528	L.	+ Hi - voete hout;
	U.	Hi seghet - heuet;
	H.	+ Hi - voete hout;
	S.	+ Hi - voete hout;
	B.	Segt - voete hout;
	O.	Hi seet - hadde;
	W.	voete hout;
529	L.	Noe de die - also;
	U.	arcke alsoe;
	H.	archa alsoe;
	S.	also; -
	B.	alsoe;
	O.	alsoe;
	W.	alsoe;
530	L.	Driehondert - = vat;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	cubisse;
	W.	+ E - .cccc.;
531	L.	-
	U.	.l.;
	H.	.l.;
	S.	.l. - wiit;
	B.	.l.;
	O.	v. cupit;
	W.	-
532	L.	.xx. cubitus hooch - zeker zijt;
	U.	-
	H.	hoghe;
	S.	hoghe - siit;
	B.	hoge;
	O.	hoge;
	W.	-
533	L.	Hondert - vijf ende twintich;
	U.	viuee twintich;
	H.	xxv;
	S.	xxv.;
	B.	viue e twintech;
	O.	xxv;
	W.	stappen - vijf e twintich;
534	L.	-
	U.	ghemeten;
	H.	nv;
	S.	nv;
	B.	gemet - + oec - sech;
	O.	ghemet ccc dat sech;
	W.	gemet - lech;
535	L.	zetten - clerke;
	U.	groet klerc;
	H.	clerken;
	S.	clerken;
	B.	settent - clerke;
	O.	settent - clercken;
	W.	settent groete clerckē;
536	L.	haeren;
	U.	[ontbreekt]
	H.	wercken;
	S.	werkē;
	B.	haer gewerke;
	O.	gewercken;
	W.	hoerē werkē;
537	L.	lantscaps wet;
	U.^o	Mar elc lanscap wet;
	H.	elc lantscaps wet;
	S.	elc lantscaps wet;
	B.^o	M' elx lantscaps wet;
	O.	Mer - lantscaps wet;
	W.	Mer - lantsceps wet;
538	L.	-
	U.	ghemeet nu;
	H.	ghemet - geset;
	S.	ghemet - geset;
	B.^o	Heuet andre gemate geset;
	O.^o	Heuet ande' gemete nů geset;
	W.^o	Heeft nv andre milen geset;
539	L.	En diē;
	U.	E;
	H.	Ende - hare;

[p. 463]

	S.	Ende - hare;
	B.	E - na haren sai sede;
	O.	E - nae - seden;
	W.	[ontbreekt]
540	L.^o	Maer aleens die screde;
	U.	Mar al eens is;
	H.	Maer al eens is;
	S.	Maer al eens is;
	B.	M' aleens;
	O.^o	M' al eens is die screden;
	W.	[ontbreekt]

Rubriek	L.	Dit es van den vijf planeten Hoe groot dat si zijn
	U.	Hoe groet die sonne is tieghen artrike
	O.	Hoe g^ot die sonne is tegē eertrike

541	L.	ooc;
	U.	-
	H.	= oec;
	S.	= oec;
	B.	willic - = oec;
	O.	Nů - = oec;
	W.	[als rubriek] = oec - + voert;
542	L.	zijn de .v.;
	U.	groet - seuen;
	H.	-
	S.	siin;
	B.	siin;
	O.	gt^o - souē;
	W.	[als rubriek] groet;
543	L.^o	Elc ieghens aerdrike;
	U.	Elc - = al - aertrike;
	H.^o	Elc ieghe ertrike;
	S.^o	Elc ieghe ertrike;
	B.	= al - eerterike;
	O.	tegen eertrike;
	W.	= al;
544	L.	zonne - is;
	U.	is;
	H.	= si;
	S.	= si - is;
	B.	-
	O.	is;
	W.	des es;
545	L.	sesh e sestich;
	U.	C warf - sesendetsestich;
	H.	C;
	S.	.C.;
	B.	w'f - tsestech;
	O.^o	C warff e lx;
	W.^o	.C. warf ses e vijftich;
546	L.	Mere - eerdrike es;
	U.	Meer - sich;
	H.	Meere - ertrike es;
	S.	ertrike es;
	B.	= al - eerterike - sech;
	O.	eertrijc sech;
	W.	Meere - sich;

Rubriek	L.	Die groot heit der mane
	U.	Hoe groet die maen is
	O.	Hoe groet die maen is tegē al eertrike

547	L.	micke - eerdrike;
	U.	micke al aertrike gheheel;
	H.	micke - ertrike;
	S.	micke - ertrike;
	B.	eerterike - geheel;
	O.	mict dan eertrike - geheel;
	W.	merct van al aertrike geheel;
548	L.	neghē e dertichste;
	U.	Tneghende dertichste;
	H.	Tneghen ende xxx;
	S.	Tneghen en .xxx.;
	B.	negenendertechste;
	O.	negē e dartichste;
	W.	lxxxix;
549	L.	de;
	U.	Alsoe groet - maen is;
	H.	-
	S.	-
	B.	groet de;
	O.	Alsoe groet - maen is;
	W.	Alsoe groet;

[p. 464]

550	L.	Oorconde tholomeus;
	U.^o	Orcůnde ptholomeus dies;
	H.	prolomense;
	S.	prolomense;
	B.	ptholomeus;
	O.	tholome
	W.	ptholomeus;

Rubriek	L.	Hoe groot mercurius es
	U.	Hoe groet marcurius is [in margine]

551	L.	ardrike;
	U.	-
	H.	ertrike;
	S.	ertrike;
	B.	deilt eerterike;
	O.	Nů deilt eertrike;
	W.	Nu - aerdrike;
552	L.	tue. e twintich duzent;
	U.	twe etwintich - = dusent;
	H.	.m.;
	S.	m.;
	B.	I tween e .m.;
	O.	= dusent;
	W.	xij.m.;
553	L.	Mercurius is mere;
	U.	is meer;
	H.	Mercurius is meere;
	S.	Mercurius is meere;
	B.	Mercurius nes;
	O.	Mercuri en is;
	W.	meere;
554	L.	daer zijt;
	U.	ghij daer;
	H.	daer;
	S.	daer;
	B.	-
	O.	ēnich - gi;
	W.	ghij hier;

Rubriek	L.	Hoe groot venus is
	U.	Hoe groet venus is [in margine]
	O.	Hoe g^ot venus is

555	L.	seuen ende dertich;
	U.	Seuenedertich warf;
	H.	xxxvij;
	B.	.xxxvij.;
	B.	Seuēentwintech w'f;
	O.	xxxvij warff;
	W.	E xxxvij warf;
556	L.	venus mere - aerdrike;
	U.	mere dan venus artrike;
	H.	meere - ertrike;
	S.	ertrike;
	B.	eerterike;
	O.	meerrφ - al eertrijc;
	W.	venus meere - aerdrike;

Rubriek	L.	Hoe groot [venus[^mars]] es
	U.	Hoe groet mars is [in margine]
	O.	Hoe groet mars is

557	L.	eerdrike;
	U.	aertrike;
	H.	ertrike - + al;
	S.	ertrike - + al;
	B.^o	Ond'half eerterike al geheel;
	O.^o	Anderhalff eertrike al geheel;
	W.	aerdrike geheel;
558	L.	mars - tachtendeel;
	U.	mars - = groot - tachtende;
	H.	tachendeel;
	S.	tachtendeel;
	B.	Is mars g^ot - dachtēde;
	O.	Is mars g^ot' - dachtende;
	W.	mars groet - tachten;

Rubriek	L.	Hoe groot iupiter es
	U.	Hoe groet iupiter is [in margine]
	O.	Hoe groet Iupiter is

559	L.^o	Iupiter vijf ende tuintich werf;
	U.^o	Iupiter vijfhondert warf;

[p. 465]

	H.	es xcv. werf;
	S.	es .xcv. werf;
	B.	es viue en twintech w'f;
	O.^o	Iupiter is xv werff;
	W.^o	Iupiter xvj warf es;
560	L.^o	Es mere dan eerdrike kerf;
	U.^o	Mere dan aertrike kerf;
	H.^o	Meerre dan al erdrike kerf;
	S.^o	Meerre dan al erdrike kerf;
	B.^o	Meerre dan eerterike kerf;
	O.^o	Meerre dan al eertrike kerff;
	W.^o	Meere dan aerdrike geloeft des;

Rubriek	L.	Hoe groot saturnus es
	U.	Hoe groet saturnus is [in margine]
	O.	Hoe g^ot sat²nus is

561	L.	neghentich;
	U.	Elfhondert warf;
	B.	Xci werf;
	S.	.Xci. werf;
	B.	negētich w'f al dus;
	O.	Xcj werff;
	W.^o	Meere dan aerdrike dit verstaet;
562	M.	= oec;
	L.	is ooc mere;
	U.	Soe is - mere;
	H.	-
	S.	-
	B.	= So - = oec;
	O.^o	Soe is meerre sat²nus;
	W.^o	Xij warf es saturn die opperst gaet;

Rubriek	L.	Hoe groot elke sterre es
	U.	Hoe groet elc groet sterre is [in margine]
	O.	Hoe g^ote elke grote st're is

563	M.	-
	L.	-
	U.	elc groet - is;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	g^ote - is;
	W.	groete - + die;
564	M.	fri1 firmament si;
	L.	zeker es;
	U.	-
	H.	-
	S.	siit [t]seker;
	B.	In tfiermament siit;
	O.	-
	W.	-
565	M.	w'f meere;
	L.	werue mere;
	U.	warf mere;
	H.	c werf;
	S.	.C. werf;
	B.	w'f merre;
	O.	C warff;
	W.	.C. warf meere;
566	M.^o	Dan die we'lt heuet an;
	L.	Als al eerdrike;
	U.	-
	H.	eertrike;
	S.	ertrike;
	B.	eerterike;
	O.	eertrike;
	W.	aerdrike heeft;

Rubriek	L.	Hoe groot elke clene sterre es
	U.	Hoe groet elc sterre is [in margine]
	O.	Hoe g^ot vandē mīsten st'ren is tegen al eertrike

567	M.	Van dien minsten sterren;
	L.	Van den minsten;
	U.^o	Vanden minsten sterren elc;

[p. 466]

	H.	Van dien minsten sterrē;
	S.	Van dien minsten sterren;
	B.	Van dē minstē sterrē;
	O.	Vandē mīsten sterrē;
	W.	Vanden minsten sterrē is;
568	M.	bekinnē mach wilke;
	L.	mach de;
	U.	kan - welc;
	H.	-
	S.	-
	B.	bekīnē can de;
	O.	can die welke;
	W.	mach;
569	M.	Achtien w'f;
	L.	Achtien warue mere;
	U.	warf - is;
	H.	-
	S.	-
	B.	Achtien w'f;
	O.	Xiij warff - is;
	W.	Achtien weruē - meere;
570	M.	die w'elt des sijt ghewes;
	L.	eerdrike zijt zeker;
	U.	-
	H.	erdrike;
	S.	ertrike siit;
	B.	eerterike siit;
	O.	eertrike;
	W.	aerdrike;
571	M.	ne gheen;
	L.	ne is;
	U.	= en - en gheen;
	H.	= daer - is - gheene;
	S.	= daer - is - gheene;
	B.	= en - nes st're;
	O.	is - en gheen;
	W.	het en is - = ne;
572	M.^o	Die men siet also cleyne;
	L.	nemmer;
	U.	nemmer is soe cleen;
	H.	Datsi nemmer is - cleene;
	S.	Datsi nemmer is;
	B.	nember nes;
	C.^o	Datse nūmermeer is soe cleyne;
	W.	Die hier bouē schijnt soe;
573	M.	Dat si viel - = en;
	L.	Velle - zoude;
	U.	+ al;
	H.	sine - + al;
	S.	sine - + al;
	B.	-
	O.	Vielse;
	W.	si su - = en;
574	M.^o	Al die w'elt e betrecken;
	L.	Ardrike;
	U.	e oec om strecken;
	H.	Erdrike;
	S.	Erdrike;
	B.	Al erterike;
	O.	Al eertrike;
	W.	Al aerdrike;
575	M.	Alfragaen - ptholomeus;
	L.	Affragaen;
	U.	Alfragaen - ptholomeus:
	H.	Affragaen - prolomeus;
	S.	Affragaen - prolomeus;
	B.	Alfragaen - ptholomeus;
	O.	Affraen;
	W.	Alphagaen - ptholomeus;
576	M.	haren latine aldus;
	L.	haren;
	U.	+ Si - haren;
	H.	-
	S.	-
	B.	Seggē - harē;
	O.	Seggen - harē - aldus;
	W.	Seggen - hoerē boeckē;
577	M.	prouen;
	L.	is - + ooc;
	U.	is;
	H.	-
	S.	-
	B.	proeuene;
	O.	et is - proůene guet;
	W.	proeuene;
578	M.	-
	L.	is;
	U.	is;
	H.	-
	S.	-
	B.	siin;
	O.	Astronomiē sijn;
	W.	astromyen;

[p. 467]

579	M.	Nv mochdi - daer en is ghien;
	L.	Hoe mooch di seghen daer;
	U.	moghen wij - daer en gheen;
	H.^o	Nv moegdi seggen d's ne gheene;
	S.	Nv - d's ne gheene;
	B.	Nv moegdi seggē d' nes;
	O.	mochti seggē dat en is en gheen;
	W.	Nv moeghdi seggē dair en is;
580	M.	sine scijnt herde cleyn;
	L.	sine scijnt harde;
	U.	= en - scijnt harde cleen;
	H.^o	Sterren sine sijn clene;
	S.^o	Sterren sine siin clene;
	B.	St're. siin scijnt h'de;
	O.	schijnt - cleyne;
	W.	sij - scijnt soe cleene;
581	M.	soudsi - groet;
	L.	mocht - wezen;
	U.	mocht - soe groet;
	H.	mocht;
	S.	mocht;
	B.	mocht - g^ot siin;
	O.	machse soe groet sijn;
	W.	sij groet;
582	M.	men si niet ghesien;
	L.	mere;
	U.	= sien - kan;
	H.	meere ghesiē - kan;
	S.	meere ghesiē - kā;
	B.	n[^t] - gesiē - = en;
	O.	meerrφ gesien;
	W.	meere - kan;
583	M.	= toe - antwoerde;
	L.	seggic andwoorde;
	U.	antwoerde;
	H.	andworde;
	S.	andworde;
	B.	seggic redene;
	O.	antwoerde guet;
	W.	antworde;
584	M.	dit - = al;
	L.	grootheit - = al;
	U.	Hoer groet hoecheyt - = al;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	dit;
	O.	dat - allet;
	W.	Hoer - dit - = al;
585	M.	= dat;
	L.	-
	U.	= dat;
	H.	+ men - = dat seker;
	S.	+ men - = dat seker;
	B.	wet - = dat;
	O.	= dat;
	W.	ic dit weet wel - = seker;
586	M.	Henghe - an tfirmament al daer;
	L.	Henghe ene - = e - ladaer;
	U.	aen tfirmament - = e;
	H.	= e;
	S.	= e - d';
	B.	Hinge .i. an tfiermament - = e;
	O.	Hijnge - aent - = e;
	W.	Hinge - = e;
587	M.	Liet hi - sincken;
	L.	= E - zijn - zinken;
	U.	Liet hi - sincken;
	H.	Liet hi - oghe;
	S.	Liet hi siin oghe;
	B.	Liete hi siin ogē;
	O.	Liet hi sine ogē - sincken;
	W.	Liet hij - = neder;
588	M.	= al - aertriken dincken;
	L.	zoude - = al - eerdrike dan dinken;
	U.	= al - dincken;
	H.	= al - erdrike dincken;
	S.	= al - erdrike dinken;
	B.	= al - erterike dinken;
	O.	= al - eertrike důncken;
	W.^o	Hem en soude aerdrike niet dinkē;
589	M.	groet alst scarp is;
	L.	alset scarp;
	U.	alsoe groet alst scerpe is;

[p. 468]

	H.	tscarpe;
	S.	tscarpe;
	B.	g^ot - tsarpe;
	O.	alsoe groet - Scarpe is;
	W.^o	Alsoe groet alst tscarpe es;
590	M.	naelden;
	L.	zeker;
	U.	naelden;
	H.	ere naelden;
	S.	ere naelden siit;
	B.	ere naeldē siit;
	O.	naeldē;
	W.	naelden;

Rubriek	L.	Van sterren de sterte hebben
	U.	Van sterren die stert hebben e heten cometen [in margine]
	O.	Vandē sterrē die sterten hebbē e heitē cometen

591	M.^o	Nv voert wil ic v doen v' staen;
	L.	Voort - zuldi ooc;
	U.	= so;
	H.	Vort wilt;
	S.	Vort wilt;
	B.	Vort doe ic v;
	O.	doe ic v;
	W.	Hoert gij sult - = dat;
592	M.	sulc;
	L.	ziet;
	U.	sulc;
	H.	sulc - vp;
	S.	sulc tiit - vp;
	B.	selc;
	O.	-
	W.	= Dat - Men siet op sulke;
593	M.	Smorghens;
	L.^o	Smorghens inde dagheraet root;
	U.	Smorghens in die;
	H.	Tsmorghens in die;
	S.	Tsmorghens indie;
	B.^o	Smorgens in die dageraet;
	O.^o	Smergens in die dageraet;
	W.^o	Tsmorgens in die dagharaet;
594	M.	Sterren [verbeterd uit: Sterrem] mit sterten dit;
	L.	sterte cleen ende groot;
	U.	mit sterten;
	H.	mit;
	S.	mit;
	B.	m steertē;
	O.	mit st' ten;
	W.	[ontbreekt]
595	M.	en is ghien;
	L.	[ontbreekt]
	U.	en is en gheen;
	H.	vandien - is ne gheene;
	S.	vandien - is ne gheene;
	B.	nes ghene;
	O.	is - gheen;
	W.	en is;
596	M.	groet - clien;
	L.	[ontbreekt]
	U.^o	No van sterren groet no cleen;
	H.	= vanden - groot no;
	S.	= vanden - groot no;
	B.	No - no;
	O.	st'ren groet - cleyn;
	W.	groet - cleene;
597	M.	-
	L.	int firmament;
	U.	int firmament;
	H.	int firmament;
	S.	int firmament;
	B.	-
	O.	int firmament;
	W.	ant firmament;
598	M.	alle;
	L.	+ E - alle;
	U.	-
	H.	die mane - alle;
	S.	d' mane - alle;
	B.	mane;
	O.	alle;
	W.	sij alle;
599	M.	dattet is - hoirt - = al;
	L.	is - hoort - = al;

[p. 469]

	U.	Want daer is nu - = al;
	H.	is - hort - = al;
	S.	is - hort - = al;
	B.	hort - = al;
	O.	is nů - = al;
	W.	het es moechdi hoerē - = al;
600	M.	Ten is - + een;
	L.	= Het - is - + een;
	U.	= Het - is - = el;
	H.	Ten is - + een;
	S.	Ten is - + een;
	B.	Ten es els - + een;
	O.	Ten is niet - een vůer;
	W.	+ een;
601	M.	Een luch is - dair;
	L.	Een - is onsteken;
	U.	Een licht is onsteken;
	H.	Een - is - d';
	S.	Een - is - d';
	B.	locht;
	O.	Een locht is;
	W.^o	Een luch^t is onstekē claer;
602	M.	hangt - h'de;
	L.	hanghet - = herde;
	U.	bernt harde;
	H.	hanghet - b'net - = herde;
	S.	hanghet - bnet - = herde;
	B.	hangt - b'n;
	O.	hangt - barnt - = herde;
	W.	Die hanghet - bernet dair;
603	M.	van dier naturen;
	L.	valt van de naturen;
	U.	naturen;
	H.	Somtijt - = ist - naturen;
	S.	Somtiit - = ist - naturen;
	B.	Selc - eist vā dier naturē;
	O.	Somtijt - naturen;
	W.	van dier naturē;
604	M.	-
	L.	duren;
	U.	-
	H.	Dat het - gedurē;
	S.	Dat het - gedurē;
	B.	Dat h lange - geduren;
	O.	lange - geduren;
	Wl	Dat het - mach gedurē;
605	M.	M' - stert diet strecket;
	L.	Mar de stert de - = of;
	U.	Mar - stert - = of - strect;
	H.	M' - stert - neder w't;
	S.	M' - stert - der ned' w't;
	B.	M' - steert die hē d' -; = of;
	O.	stertē - daer strecken;
	W.	die soe strect [met zeer verbleekte st];
606	M.	= die - waecheit diere;
	L.	Dat is - de wacheit - = d';
	U.	vuchticheyt - trect;
	H.	wacheit diere;
	S.	wacheit diere;
	.B	dier toe leck;
	O.	wacheit - d' lecket;
	W.	wachede diere - trect;
607	M.	aristotiles;
	L.	zeghet aristotiles;
	U.	seghet aristotiles;
	H.	seghet aristotiles;
	S.	seghet aristotiles;
	B.	segt aristotiles;
	O.	seet Aristotiles;
	W.	aristotiles;
608	M.	Dat viif maniren - is;
	L.	Die manieren - dezen;
	U.	-
	H.	.V.;
	S.	.V.;
	B.	manirē - es;
	O.	V - is;
	W.	-
609	M.	Hare namē heiten;
	L.	+ E - name sijn comethen;
	U.	Hare name - = gheheten;
	H.	Hare namē - = gheheten;
	S.	Harenamen siin - = gheheten;
	B.	name es - = gheheten;
	O.	name is - = gheheten;
	W.	namē - = gheheten;

[p. 470]

610	M.	te weten;
	L.	-
	U.	-
	H.	= E;
	S.	= E;
	B.	= E - + dat;
	O.	= E - boeck - + dat;
	W.	ons;
611	M.	Als een - schijnt;
	L.	Alsi - = ene;
	U.	Als een;
	H.	Alse - schijnt;
	S.	Alse - schiint;
	B.	Als eneghe - sci;
	O.	Alse enige - een lant schijnt;
	W.^o	Als een in een lant haer v' taghet;
612	M.	= Dat - lant sal w'den;
	L.	wart;
	U.	wert;
	H.	= Dat - lant;
	S.	= Dat - lant - ghepiint;
	B.	w't - gepiint;
	O.	= Dat - gepijnt;
	W.	geplaghet;
613	M.	-
	L.	Van ere plaphe;
	U.	een;
	H.	Van ere plaghen;
	S.	Van ere plaghen;
	B.	plage;
	O.	Van ēniger plagen;
	W.	een plage - + desen;
614	M.	mer daer na;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.^o	Moet dan emm' daer gescien;
	O.^o	Moet ōmer daer geschien;
	W.^o	Moet ōmer in dat lant gheschien;
615	M.	Dat ierste is - ghemien;
	L.	is;
	U.	Tierste is;
	H.	Deerste - ghemeene;
	S.	Deerste - ghemeene;
	B.	Dierste - gemeine;
	O.	irste is - gemeyne;
	W.	is;
616	M.^o	Van ouden ionghen groet en cleyn;
	L.	Van ouden ionghen. groot;
	U.^o	Van ouden ionghen groet e cleen;
	H.	Van ouden ionc groot of;
	S.	Van ouden ionc groot of;
	B.^o	Van dē iongē g^ot e cleine;
	O.^o	Van oudē grotē jongē e cleyn;
	W.	Van ouden ionc groet;
617	M.	Tand' - = Iaer - E dat deerde;
	L.	Dat ander - iaer ende;
	U.	iaer e terde;
	H.	= Iaer - e tarde mede;
	S.	= Iaer - e tarde mede;
	B.	hong' - = Iaer - e dat;
	O.	hongerich iaer e;
	W.	iaer die derde;
618	M.	Is slachtinghe;
	L.	Is gheslachte - houerde;
	U.	Is slachtinghe - onweerde;
	H.	Manslacht van;
	S.	Manslacht van;
	B.	Es slachtinge - onurede;
	O.	Is vechtinge;
	W.	+ Es - onwerde;
619	M.	lans[^t]heren ond'linghē;;
	L.	lantsheren;
	U.	lants he'n;
	H.	lantsheren;
	S.	lantsheren;
	B.	lantsherē ond' linge;
	O.	landsherē onderlingē;
	W.	lantsheren onderlinge;
620	M.	= Nu - Siet - dinghē;
	L.	= Nu besiet - zijn - + die;
	U.	= Nu - Siet - + die;
	H.	= Nu - Siet - + die - iij;
	S.	= Nu - Siet dit siin die .iij.;

[p. 471]

	B.^o	Siet dit siin die drie dinge;
	O.	= Nu - Siet dat - die drie dingē;
	W.	= Nu - Siet - die drie dinge;
621	M.	Daerw'ts - sterte staet;
	L.	Daer wart de sterren;
	U.	Warwaert - sterre;
	H.	D'waert dese sterre;
	S.	D'waert dese sterren;
	B.	Daerw't - st'ren;
	C.	Darwart die stertē dat si;
	W.	Daerwert dandre sterrē;
622	M.	Zo - desen1 plaghē;
	L.	Soe zullen deze plaghen;
	U.	Soe;
	H.	Sal dese plaghe seker;
	S.	Sal dese plaghe sek';
	B.	Selen dese plagen;
	O.	Soelen die plagen;
	W.	= So - dees iij cometē;
623	M.	Want meist' - = die - seit;
	L.	Mar - = die - seit;
	U.	Waer - = die;
	H.	Maer - = die - seit;
	S.	Maer - = die - seit;
	B.	Want - = die - seit;
	O.	Want - = die - seet;
	W.^o	Al dat aristotiles seit;
624	M.	E ic houdet ou';
	L.	= oec - ouer;
	U.	waerheyt;
	H.	= oec - ouer;
	S.	= oec - ouer;
	B.	= oec - ou';
	O.	ict hoůde;
	W.	= Dat - Hout ic ouer;
625	M.	dese;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	dageraet;
	O.	dageraet;
	W.	somerse;
626	M.	cometē nord'w'ts;
	L.	comethe noord waerds;
	U.	vorwaert;
	H.	noortwaert;
	S.	noortwaert;
	B.	nortw't;
	O.	Een comete - wart [verbeterd uit: want];
	W.	die noertwart;
627	M.	is - lucht;
	L.	is ene lucht;
	U.	is - lucht;
	H.	ene lucht;
	S.	ene lucht;
	B.	ene locht;
	O.	is ene locht;
	W.	lucht;
628	M.	Die;
	L.	Die;
	U.	Die;
	H.	Die - d';
	S.	Die - d';
	B.	Die hang;
	O.	Die hangt - vlamt;
	W.^o	Die hanct e bernt dair;
629	M.	si beduden gherne tempeest;
	L.	= ons - tempeest;
	U.	tekent tempeest;
	H.	= ons - tempeest;
	S.	= ons - tempeest;
	B.	= ons - tempeest;
	O.	beteykent tempeest;
	W.	= ons - tempeest;
630	M.^o	Reghen e wint alre meest;
	L.	somer meest;
	U.^o	E wijnt e reghen meest;
	H.	somer meest;
	S.	somer meest;
	B.^o	E wint e regē meest;
	O.^o	E wijnt e regen meest;
	W.^o	Wijnt e reghen meest;

[p. 472]


Rubriek	L.	Van den sterren die v dinken scieten
	U.	Van sterren die v duncken scieten[in margine]
	O.	Vandē sterren die schieten

631	M.^o	Voert van sterren die v dinck scietē;
	L.	Voort - + die;
	U.	důncket;
	H.	Cort - dinct;
	S.	Cort - dinct;
	B.	Hort - dunct - st'rē scichte;
	O.	dunct - st'ren schieten;
	W.	= Voert - V dŭnct dat;
632	M.^o	E waendi dat si sciet vallē lietē;
	L.	Die - ghescut;
	U.	sterren scotte;
	H.	sterrē ghescut;
	S.	sterren ghescut;
	B.	st'rē gescutte - lichte;
	O.	st'ren gescutte;
	W.	sterrē scot;
633	M.	Neen te sijn die rechte;
	L.	sijn;
	U.	sijn en gheen recht;
	H.	Ten sijn;
	S.	Ten siin gerechte;
	B.	Hen siin gerechte st'rē;
	O.	Et en sijn gerechte st'ren;
	W.	Her en sijn rechte;
634	M.	-
	L.	Dat;
	U.	alsoe;
	H.	-
	S.	-
	B.	aldus;
	O.	aldus schieten;
	W.	alsoe;
635	M.	is;
	L.	Her is de - onsteken;
	U.	Ets - lůcht e - = die;
	H.	Het es;
	S.	Het es;
	B.	= die - locht;
	O.	Het is locht - is;
	W.	Het es - onstekē;
636	M.	wils - wijs;
	L.	zal - uroet;
	U.	sal;
	H.	sal;
	S.	sal;
	B.	sal;
	O.	sal;
	W.	sal;

Rubriek	L.	Van kersen die v dinken scieten
	U.	Van keersen die bernen in die lucht [in margine]
	O.	Van keersē die v dunckē bernē in die locht

637	M.^o	Want men siet oec dicwile;
	L.	ziet - ooc dicke wile;
	U.	Keersen;
	H.	Kersen;
	S.	Kersen;
	B.	Kerssen - = oec - dic wile;
	O.	Keersē - = oec - ducwile;
	W.	Kaerssen - dic wile;
638	M.	Ind';
	L.	ene;
	U.	-
	H.	ene;
	S.	ene;
	B.	de locht - ene;
	O.	locht;
	W.	-
639	M.	blixen;
	L.	blissem comet ooc;
	U.	blixeme coemt -wt der;
	H.	= oec;
	S.	= oec;
	B.	blixeme - wt' locht;
	O.^o	Die blixeme comt d' oec vyt;
	W.	blexeme coempt;

[p. 473]

640	M.	mensche - = g^ote;
	L.	menighen mensce - = g^ote;
	U.	menighen mensche - = g^ote;
	H.	Den menighen mēsche - = g^ote - + si;
	S.	Den menighen mensche - = g^ote - + si;
	B.	Dierē sche - menege vrocht;
	O.^o	Die die mīsche seer ontsiet;
	W.	Die den ludē - groetē ducht;
641	M.	wil ic - al;
	L.	Nv wil ic ooc - = v allen;
	U.	wil ic - al;
	H.	Nv wil ic - = allen;
	S.	Nv wil ic - = allen;
	B.	Nv - = allen;
	O.	Nv wil ic - alle gad';
	W.	Nv soe wil ic - = allen;
642	M.	dese;
	L.	dezen zaken;
	U.	dese;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	alle gad';
	W.	-

Rubriek	L.	Exempel hoe die lucht wort vier
	U.	Exempel hoe die lucht wert vier [in margine]
	O.	Exempel hoe die locht wort vuer

643	M.	is haeste;
	L.	is voor voets;
	U.	is vorvoets;
	H.	is vorvoets;
	S.	is vorvoets;
	E.	locht es haestelike;
	O.^o	Die locht is haesteliken vuer;
	W.	is al vier;
644	M.	v wil bewisen hier;
	L.	v toghen zal hier;
	U.	v nu toghe hier;
	H.	v toghe hier;
	S.	v toghe hier;
	B.^o	Alsic v nv toghe hier;
	O.^o	Als ic v nů tone hier;
	W.^o	Als ic v sal toghen hier;
645	M.	Boordi zeer - nauegars;
	L.	Boort zere - nauegaers;
	U.	= wel - nauegars;
	H.	Bort seere - naueghers;
	S.	Bort se'e - naueghers;
	B.	Boort sere - eggers gat;
	O.	Baert zeer een effers;
	W.	= wel - zeer in een auegers;
646	M.	Steecti uwen;
	L.	steket dan int gat;
	U.	-
	H.	Jouwen - steict;
	S.	Jouwen - steict;
	B.	Wen ving' stect;
	O.	vinger;
	W.	-
647	M.	-
	L.	zult - inne;
	J.	vijnden heette;
	H.	sullet d';
	S.	sullet d';
	B.	sel d';
	O.	Gij - der - vijndē vuer heet;
	W.	Ghij - dair - viinden;
648	M.	te ontsteken sijn;
	L.	onsteken ghereet;
	U.	te ontstekene ghereet;
	H.	ghereet;
	S.	ghereet;
	B.	gereet;
	O.	gereet;
	W.	te onstekene ghereet;
649	M.	= en - = ne - dinct;
	L.	= ne;
	U.	en gheen;

[p. 474]

	H.	Dan - = en - gheene;
	S.	Dan - = en - gheene;
	B.	Dan duet - negene;
	O.	doet and's geen dinck;
	W.	el gheen;
650	M.	-
	L.	ginc;
	U.	luchte dier;
	H.	wint die d';
	S.	wint die d';
	B.	locht die d' - ginc;
	O.	locht die daer - ginc;
	W.	-
651	M.	bedruct waert mettien;
	L.	[ontbreekt]
	U.	= Die - Bedruct wart mit;
	B.	bedruct wort mettien;
	S.	bedruct wort mettien;
	B.	bedruct - mettien;
	O.	bedruct wort mit;
	W.	bedromt wort mit;
652	M.	= wt - mocht wed';
	L.	[ontbreekt]
	U.	weder mocht ontulien;
	H.	ne - vte;
	S.	ne - vte;
	B.	niene mochte wed';
	O.	= wt - wed';
	W.^o	E en mach niet weder zien;
653	M.	+ mit arbeide;
	L.	wart zelue;
	U.	verheet;
	H.	End v'hit wort selue;
	S.	E v'hit wort selue;
	B.	-
	O.	-
	W.	-
654	M.	laestē - = so - d' een vier;
	L.^o	Tachterste coomt hier vier an;
	U.	= so - coemter vier;
	H.	Taftert comter vier;
	S.	Taftert comt' vier;
	B.	Tachterst - = so - cōt hare;
	O.	Techterst - = so - vuer;
	W.	Tachtarst coemter vier;

Rubriek	L.	Wane tfier coomt in den steen
	O.	Wan vuer in stenē e in stael comt

655	M.^o	In stale e in stien;
	L.	An - an dien;
	U.	Aent stale - aenden;
	H.	An - an dien;
	S.	An - an dien;
	B.	-
	O.	In - inden;
	W.	An;
656	M.	dit dicke sien - = allē een;
	L.	al in;
	U.	al in;
	H.	al in;
	S.	al in;
	B.	al in;
	O.	duck sien al in;
	W.	zien dit al in;
657	M.	tstael aen den sten;
	L.	-
	U.	aen den;
	H.	an dien;
	S.	andien;
	B.	-
	O.	aendē;
	W.	-
658	M.	= So sietmen - + dan;
	L.	= So sietmen - + danne;
	U.	= So sietmen - Dat vier daer dan;
	H.	= So sietmen - tfier dan vte;
	S.	= So sietmen - tfier dan vte;
	B.	= So sietmen - Dat daer - wte;
	O.	= So sietmen - tfuer;
	W.	= So sietmen - + dan;
659	M.	= en;
	L.	coemt;
	U.	= en - comte - vanden stael;

[p. 475]

	H.	= en;
	S.	= en;
	B.	ne cōt - wtē;
	O.	vuer - wt dē stael;
	W.	cooemt - utē staele;
660	M.	vten steen wet dit wale;
	L.	vten - = mē;
	U.	wael;
	H.	vtēe steene dat mict wale;
	S.	vten steene dat mict wale;
	B.	wtē - wet - = men;
	O.	wten - = men - wael;
	W.	utē - weet ic;
661	M.	M' - twisken twien;
	L.	= die - de;
	U.	Daer - so is al in een;
	H.	hē tweē;
	S.	hē tweē;
	B.	M' - locht - hē tween;
	O.	Mer - locht - hem tweē;
	W.^o	Waer die lucht utē tween;
662	M.^o	Bedruct is al in een;
	L.^o	Also is si allen een;
	U.	[ontbreekt]
	H.	= starc - is al in een;
	S.	= starc - is al in een;
	B.^o	Es. si eist al in een;
	O.^o	Is soe eest al in een;
	W.^o	Als sij is al in een;
663	M.^o	E die twie harde dinghen;
	L.	Ende die twe harde;
	U.	E die twe harde;
	H.	Ende - h'de;
	S.	Ende - h'de;
	B.	E die .ij. - dinge;
	O.^o	E die twe haerde dingē;
	W.	E - harde;
664	M.	hurten ond'linghen;
	L.	-
	U.	-
	H.	horen sonderlinghe;
	S.	horen [s]onderlinghe;
	B.	hurtē onderlinge;
	O.^o	Alsoe hůrtē onderlingen;
	W.^o	Alsoe hurten onderlinge;
665	M.	-
	L.	onsteken;
	U.	onsteken;
	H.	-
	S.	-
	B.	locht;
	O.	locht - onsteken;
	W.	onsteken;
666	M.	ontwiken;
	L.	-
	U.	gheulien - kan;
	H.	gevlien;
	S.	ghevlien;
	B.	geuliē;
	O.	gevlien - kan;
	W.	sij - wel vlien - kan;
667	M.	Nūmermeer;
	L.	onstake de;
	U.	onstaec;
	H.	Nemmermee;
	S.	Nemmermee;
	B.	Nemb'meer - de locht;
	O.	Nūmermeer - locht;
	W.	onstake;
668	M.	Mocht;
	L.	v'crighen de;
	U.	Mocht - crighen;
	H.	-
	S.	-
	B.^o	Mochtse gec'gē enige vlocht;
	O.	Mocht - gecrigen;
	W.	Mocht sij ghecrigen die;

Rubriek	L.	Wane kersen ende walme comen in de lucht
	U.	Wanen keersen comen e brande e vlāmen in die lucht
	O.	Wan keersen e walme ende brande in die locht comen

669	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	-

[p. 476]

	S.	-
	B.	de locht;
	O.	locht;
	W.	inder;
670	M.	Kerssen - het - is;
	L.	is;
	U.	Keersen - is;
	H.	Kersen - = dat;
	S.	Kersen - = dat;
	B.	Kerssen - hens el;
	O.	Keersē en is anders;
	W.	Kaerssen - = dat - is;
671	M.	+ die - die bernt;
	L.	die;
	U.	die daer bernt;
	H.	die bornt;
	S.	die bornt;
	B.	die locht die b'ret clare;
	O.	locht die bernt;
	W.	+ die - die bornet;
672	M.	ofter kerssen henghen;
	L.	Alof keersen henghen;
	U.	Alsoe of keersen;
	H.	kersen;
	S.	kersen - d';
	B.^o	Alse ocht k'sen hingē dare;
	O.	Alse off keersē hingen;
	W.	kaerssen hingē dair;
673	M.	-
	L.	-
	U.	alsoe;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	alsoe;
	W.	sij soe;
674	M.	Zulke harw'ts e;
	L.	Some harwaert some;
	U.	Som harwaert som;
	H.	Some daer some;
	S.	Some daer some;
	B.	Some herwaert some;
	O.	Som harwart som;
	W.^o	Som wijl harwert som wijl weder1;
675	M.	parden - g^auen si dicke;
	L.	hebbē si vallē;
	U.	peerde - hebben si gheuallen;
	H.	vp graue hebi si geuallē;
	S.	vp graue heb si geuallē;
	B.	parde - g^aue hebbē si geualē;
	O.	peerde - hebbē si gevallē;
	W.	[ontbreekt]
676	M.	lede d';
	L.	liede;
	U.	liede die daer wonder af;
	H.	der of;
	S.	der of;
	B.	liede d' af;
	O.	aff - kallen;
	W.	[ontbreekt;]
677	M.	Vlāme - groet;
	L.	Walm;
	U.	groet;
	H.	-
	S.	-
	B.	Vlammē - brande groet;
	O.	Vlāme - brande groet;
	W^o	[677 en 678 volgen na v. 680:] Walmen e wonder groet;
678	M.^o	Entie lůcht harde roet;
	L.	harde;
	U.	= die - harde roet;
	H.	h'de;
	S.	h'de;
	B.	locht h'de groet;
	O.	locht - roet;
	W.	harde roet;
679	M.	-
	L.	ghezien;
	U.	-
	H.	gesien;
	S.	gesien;
	B.	de locht gesiē;
	O.	Die - locht gesien;
	W.	gesien;

[p. 477]

680	M.	-
	L.	ooc;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	gescien;
	O.	geschien;
	W.^o	Als dese saken ald gescien;

Rubriek	L.	Dits reden waer of vier comet in de lucht
	U.	Waer of coemt vier in die lucht
	O.	Waer om die locht geeft vuer

681	M.	mach comē;
	L.	= dat;
	U.	af dit coemt;
	H.	= dat - comt;
	S.	= dat - comt;
	B.	af dat comt;
	O.	aff dit comt;
	W.	= dat - cooemt;
682	M.^o	Waen ic die v segghen sal;
	L.	Ict - nu - zegghen [verbeterd uit: zeghen];
	V.	+ Als - = v - nu;
	H.	-
	S.	seggē;
	B.	seggē;
	O.	Ict - nů seggen sall
	W.	seggē;
683	M.	comt;
	L.	Alset;
	U.	coemt een droeghe;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	B.	Alse comt - droge locht;
	O.^o	Alse comt een droge locht;
	W.	cooemt een droege;
684	M.	E - = se - mit grot' vlucht;
	L.	E - = se - groter;
	U.	E si - andere mit groeter ducht;
	H.	E si ene - mit grot',
	S.	E si ene - mit grot';
	B.	E .i. andre - drocht;
	O.	E - = se - mit grot' vrucht;
	W.	E - = se - mit groet';
685	M.	bedruct;
	L.	-
	U.	-
	H.	bedruct;
	S.	bedruct;
	B.	Iag - bedruct;
	O.	Iages - bedruct;
	W.	Iaget - bedromt;
686	M.	ontflien;
	L.	onbliuen;
	U.	kan;
	H.	ne;
	S.	ne;
	B.	ontfliē;
	O.	kan;
	W.	sij - kan;
687	M.	barnt claer;
	L.	onsteke[n[^t]] - barnet claer;
	U.	Soe onsteket - claer;
	H.	ontsteket - = si - bornet;
	S.	ontsteket - = si - bornet;
	B.	ontstecse - b'n;
	O.	Soe ontsteket se - claer;
	W.^o	Sij onsteect e bernt claer;
687'	U.^o	Alse of keersen hinghen daer
688	M.	+ dair - d' formē hair;
	L.	de - haer;
	U.	haer;
	H.	-
	S.	-
	B.	Gescepē nad';
	O.	Gescepen nae;
	W.	vā haer;
689	M.	Is - oft;
	L.	de;
	U.	-
	H.	-
	S.	-

[p. 478]

	B.	de locht;
	O.	Is - locht;
	W.	-
690	M.	kersse - dier;
	L.	keerse - tot dier;
	U.	Een keerse - tot dierre;
	H.	kerse schinet tot dier;
	S.	kerse schinet tot dier;
	B.	k'se sciint - dier;
	O.^o	Ene kerse schijnt si ter stont;
	W.	Een kaersse schijnt t' selve';
691	M.	Es si - = also;
	L.	Alse;
	U.	Esse - = also;
	H.	-
	S.	-
	B.	M' essi - = also;
	C.	Alsoe - alsoe;
	W.^o	E is sij dicke e breet;
692	M.^o	So is die vlāme ghelijc ghereet;
	L.	-
	U.^o	Vlamme ghelijcket godweet;
	H.	Vlamme gelike;
	S.^o	Vlamme gelike godweet;
	B.^o	Vlāmē geliicse godeweet;
	O.^o	Walme gelike got weet;
	W.	Walme gelike;
693	M.	-
	L.	si;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	vuer;
	W.	wij - ons;
694	M.	Nempt ghescepen [esse];
	L.	ghescepnesse;
	U.	Nemet;
	H.	ghesceppenesse;
	S.	ghesceppenesse - hir;
	B.	Nemt gesceppenisse;
	O.	gescepenisse;
	W.	Neempt gesceppenisse;
695	M.	sijn;
	L.	sijn de zaken;
	U.	Na die - sijn;
	H.	sijn;
	S.	siin;
	B.	siin;
	O.	Nae - sijn;
	W.	Nae - sijn;
696	M.	wy dit;
	L.	-
	U.	af;
	H.	-
	S.	D';
	B.	af;
	O.	vuer aff;
	W.	Dair wij sijn materie;

Rubriek	L.	Van sterren de scieten
	U.	Redene vādē sterrē die v dunckē scieten
	O.	Van sterren die v dunckē schieten

697	M.	-
	L.	de;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	de locht;
	O.	Is - locht - small;
	W.	Als die lucht is;
698	M.	-
	L.	ieghen;
	U.	ieghen een;
	H.	ieghen - st're;
	S.	ieghen - st're;
	B.	iegē - st're;
	O.	tegen;
	W.^o	En een sterre dair ieghen sal;
699	M.	Comt;
	L.	Coomt;
	U.	soe;
	H.	Comt - schinet;
	S.	Comt - schinet;
	B.	Comt - st're;

[p. 479]

	O.	Comt soe schijnt - st're;
	W.	Comē. soe;
700	M.	Haer vier - harde v're;
	L.	herde;
	U.	harde;
	H.	scoot herde varre;
	S.	scoot h'de varre;
	B.	sciet h'de v're;
	O.	vuer schiet herde;
	W.	Haer vier sciet harde;
701	M.^o	Nochtien isser telker wilen;
	L.	Nochtan;
	U.	Nochtan;
	H.	Nochtan isser - wilen;
	S.	Nochtan isser - wilē;
	B.	Nochtan;
	O.	Nochtan;
	W.	Nochtan sijnt;
702	M.	Twisken menighe;
	L.	Tusscen - duzent mile;
	U.	Tuschen menighe - mile;
	H.	.m.;
	S.	.m.;
	B.	menech .m. mile;
	O.	mēnige - mile;
	W.	-
703	M.	Wanttet - manē is;
	L.	manen;
	U.	Wanttet - manen;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	et - manē is;
	W.	Wantet - manē;
704	M.	= v - make;
	L.	make;
	U.	make;
	H.	make;
	S.	make;
	B.	make;
	O.	make;
	W.	make;
705	M.	dit ghesciet alst is dach;
	L.	ghevalt;
	U.	-
	H.	iet geualt - diē;
	S.	iet gheualt vp diē;
	B.	dit geualt;
	O.	Alse - geualt;
	W.	dit - dien;
706	M.	en mach;
	L.	zonne - = men;
	U.	en mach;
	H.	ne mach;
	S.	ne sach;
	B.	de;
	O.	en mach;
	W.	dat niet en mach;
707	M.	-
	L.	Deze dinghe - ghescien;
	U.	dinghe;
	H.	-
	S.	-
	B.	dinge - gesien;
	O.	dingē - gesien;
	W.	dinc wesē gesien;
708	M.	ind';
	L.	zien;
	U.	-
	H.	-
	S.	gesciē;
	B.^o	Die ons in de locht gescien;
	O.	aldus - locht geschien;
	W.	sij - gescien;

Rubriek	L.	Van nacht ridders e van duuelen Die in die lucht maken vier
	U.	Van nachtridders e van ande'n duuelen die snachts vier make[n] in die lucht [in margine]
	O.	Vandē nacht ridders e vandē anderē duuelē die in die locht maken vuer

709	M.	Důůelen - = die - ind';
	L.	Duuele - zijn;
	U.	Duuelen - = die;
	H.	Duuele;
	S.	Duuele - siin;
	B.^o	Duuele siin oec in de locht;
	O.	Důuele - = die - locht;
	W.	Duuele sijn oec inder;

[p. 480]

710	M.	-
	L.	mensce;
	U.	Die den menschen;
	H.	dicken;
	S.	dickē;
	B.	Die dē - menege vrocht;
	O.	mīschen doen g^ote;
	W.^o	E doen den menigē ducht;
711	M.	Si - vel m1 dus;
	L.	Si - + dus;
	U.	Si - + dus;
	H.	Si cōmen;
	S.	Si;
	B.	Si cūnē - dus;
	O.	Si - wael - + ald - vuer;
	W.	Si;
712	M.	[ontbreekt]
	L.	walm scinet al hier;
	U.	onse vlamme scinen;
	H.	vlāme dinct schinē;
	S.	vlāme dinct schinē;
	B.	vlammē dunkē;
	O.	walmē duncken;
	W.^o	Dat vreselic is e onghier;
713	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	schieten;
	S.	schieten;
	B.	-
	O.	schieten onderlingen;
	W.	sij - onderlinge;
714	M.	Sulke wilre af segghen;
	L.^o	Daer of so zeghet men vele dinghe;
	U.	seyder af - dinghe;
	H.	D' seghet men;
	S.	D' seghet men - dinghe;
	B.	Wilē seide m' af - dinge;
	O.^o	Oec sietmenre aff voel dingē;
	W.^o	Dair men of seecht vele dinge;
715	M.	= so - heiten;
	L.	+ E - hieten;
	U.	= so;
	H.	= so;
	S.	= so;
	B.	Nacht riddrē hietē;
	O.	= so - heitē;
	W.	= so - sij;
716	M.	Het - důůelen seit men mi;
	L.	Dat - duuelen - seg;
	U.	sine - seg;
	H.	= dat - ic seg di;
	S.	siin - = dat - ic seg di;
	B.	H siin - = dat - seggic;
	O.	Het - seg;
	W.	Het - seg;
717	M.	-
	L.	-
	U.	Haghetessen;
	H.	v^owē;
	S.	v^owē;
	B.	Hagetissē;
	O.	Hertissen;
	W.	-
718	M.^o	Naecte [Maecte?] kind' e onghetrouwe;
	L.	Godelingher ooc;
	U.	Goede kijnder;
	H.^o	Goede kinder in goedē trouwē;
	S.^o	Goede kinder in goedē trouwē;
	B.	Goede kindrē;
	O.	Guede kijnd' - in;
	W.	Voeden kijnder - bi truwen;
719	M.	Cobbouts;
	L.	eluen;
	U.	necker;
	H.	Couboutē;
	S.	Couboutē;
	B.	Ruboute alue neckerē;
	O.	Roubouts alue neckers;
	W.	Cobbouts eluē - + e;

[p. 481]

720	M.	snachs;
	L.	smorghens;
	U.	smorghens;
	H.	smorghens;
	S.	-
	B.	hē smorgens oppenbaren;
	O.	smergens apenbaerē;
	W.	tsomorgēs;
721	M.	Si comen e halen dat;
	L.	comen ende halen;
	U.	comen - = wel;
	H.	comen - = wel;
	S.	comē - = wel;
	B.	comē - = wel;
	O.	comē e - = wel - vuer;
	W.	comē - = wel;
722	M.	heitment;
	L.^o	Maren hieten wi dat hier;
	U.	Maren - wij dat;
	H.	Maren;
	S.	Maren;
	B.^o	Marē heetē wi dat hier;
	O.	Marē heitē wij dat hier;
	W.	Marē hietē wij dat hier;
723	M.	Ic seg v dit sijn;
	L.	dit hieten e zijn;
	U.	dat si duuele;
	H.	het sijn duule;
	S.	het siin duule;
	B.	siin duuele;
	O.	Mijnne het sijn - all;
	W.	Zeker het sijn;
724	M.	bedrochten;
	L.	-
	U.	gheerne - ualle;
	H.	gh'ne - ualle;
	S.	gh'ne - ualle;
	B.	g'ne - brachtē;
	O.	brachtē - g'ne;
	W.	ghaerne bruchtē;
725	M.	pijnt;
	L.	penset;
	U.	penset;
	H.	penset;
	S.	penset;
	B.	piint;
	O.	duuele;
	W.	duuell pijnt;
726	M.	v'leiden;
	L.	-
	U.	hij - verraden;
	H.	+ ouer;
	S.	+ ouer;
	B.	v'leiden;
	O.	verlistigen;
	W.	hij - verlistigē;
727	M.	wt onse;
	L.	brenghen;
	U.	gheloeue brenghen;
	H.	vut dien;
	S.	vut dien;
	B.	wtē geloue bringen;
	O.	wten geloue brengē;
	W.	utē geloeue brenghen;
728	M.	Hi - voele;
	L.	misseliken;
	U.	proeuet - mit;
	H.	proeuet - mit misselikē dingē;
	S.	proeuet - mit misselikē dingē;
	B.	u - m menegē dingē;
	O.	mit misselikē dingē;
	W.	proeuet - mit warē dingē;
729	M.	= so;
	L.	God ghi moeten voor ons;
	U.	= die - moet - = so;
	H.	hi moetse - = so;
	S.	hi moetse - = so;
	B.	hi - = so;
	O.	Got hi motene - = so;
	W.	= die - moetene - = so;
730	M.	-
	L.	moghe;
	U.	moet;
	H.	= en;
	S.	-
	B.	-
	O.	moet;
	W.	hij;
730'	M.	E moet ons ieghens hem v'dinghē;
730''	M.	E te sinē rike bringhen;
731	M.	Te - materien;
	L.	miere materi - + nu;

[p. 482]

	U.	Te - materien;
	H.	Tote;
	S.	Tote;
	B.	Te - materiē willic;
	O.	Te mijnre materiē;
	W.	Te mijnre;
732	M.	+ wil - blixen;
	L.	blessene;
	U.	= vanden - kennen le ren;
	H.	van dien blixme leeren;
	S.	van dien blixme leeren;
	B.	+ willu - blixemē;
	O.	vand' blixemē;
	W.	+ wil - vand' blexeme;

Rubriek	L.	Waer af donre ende blissem comet
	U.	Waen blixom coemt
	O.	Wan donre e blixeme comt

733	M.	wair of het compt;
	L.	waer af comet;
	U.	waer af coemt;
	H.	Wiltu - w' of comet;
	S.	w' of comet;
	B.	waer af comt;
	O.	waer aff comt;
	W.	waer of cooemt;
734	M.	dorne of - noempt;
	L.	of blessene nomet;
	U.	blixom;
	H.	of - nom;
	S.	of blexme nom;
	B.	dond' - nomt;
	O.	blixeme;
	W.	blexeme nooemt;
735	M.	= mede;
	L.	Hi is ooc - = mede;
	U.	Et - = mede - een;
	H.	Et - = mede;
	S.	Et - = mede;
	B.	= mede - locht;
	O.	is - = mede - een locht;
	W.	= mede - een;
736	M.	ontstect mit - ducht;
	L.	onsteket;
	U.	ducht;
	H.	onsteket mit - vrucht;
	S.	mit - vrucht;
	B.	ontstect m - drocht;
	O.	onsteect van - droecht;
	W.	onsteect mit groeter;
737	M.	Waessem die - aerder;
	L.	-
	U.	Wasom wt der eerden;
	H.	erde;
	S.	erde;
	B.	wter erdē;
	O.	wter eerden;
	W.	uter;
738	M.	-
	L.	E altoes climmet;
	U.	climmet;
	H.	climmet;
	S.	climmet;
	B.	clemt;
	O.	opw't gaet;
	W.	up clīmet - = op;
739	M.	wassem - iaghet;
	L.	= ene - iaghet;
	U.	Deen wasom - iaghet;
	H.	Deen - andrē iaghet;
	S.	Deen - andrē iaghet;
	B.	Deen - andrē iaget;
	O.	Deen - jaget;
	W.	een mjst - andrē;
740	M.	tott' lucht draghet;
	L.	totten anderen draghet;
	U.	tot tere luchte draghet;
	H.^o	Die op dien andren draghet;
	S.^o	Die op dien andren draghet;
	B.	locht draget;
	O.	tott' locht draget;
	W.	lucht;
741	M.	lucht - doer breken;
	L.	lucht - dien doere breken;
	U.	lucht - doer breken;
	H.	lucht - danne dor;
	S.	lucht - danne dor;

[p. 483]

	B.	locht - dorbreken;
	O.	locht - doer brect;
	W.	lucht sij - doen breken;
742	M.	mit - ontwe steken;
	L.	= E - fortse ende ontwe steken;
	H.	mit crafte;
	S.	mit crafte;
	B.	+ dā - stekē;
	O.	mit fortzen dan ontwe stict;
	W.	mit crachte ontween stekē;
743	M.	= dan - mer;
	L.	Alse de - = dan;
	U.	Alse - = die - = dan - vmmer;
	H.	Alse - = dan;
	S.	Alse - = dan;
	B.	Alse - locht - = dan;
	O.	Alse - locht ōmer;
	W.	mer;
744	M.	Scoren - wassen;
	L.	di;
	U.	wasom;
	H.	Sceiden;
	S.	Sceiden;
	B.	wasē;
	O.	-
	W.	-
745	M.	sceiden - lwt;
	L.	sceiden si de lucht gheuet;
	U.	luut gheuet;
	H.	sceiden - luůt gheuet;
	S.	sceiden - luut gheuet;
	B.	luut geeft;
	O.	sceden dat die locht geeft;
	W.	= si - een luut dan;
746	M.	Donre slach dat die;
	L.	hi die name heuet;
	U.	die name heuet;
	H.	hi - heuet;
	S.	hi - heuet;
	B.	Dond' slach hi;
	O.	hij;
	W.	+ Dat - die name heft;
747	M.	doer dat;
	L.	-
	U.	-
	H.	omme dat;
	S.	omme dat;
	B.	locht;
	O.	ōme - locht;
	W.	-
748	M.	crachte - maken vlůcht;
	L.	cracht;
	U.	craft;
	H.	-
	S.	-
	B.	crachte - vlocht;
	O.	crachtē - vrucht;
	W.	crachte - crige;
749	M.	+ So - = thant - waert;
	L.	So onsteket ende wart;
	U.	Ontsteket - = thant - wart;
	H.	Ontsteket - = thant;
	S.	Ontsteket - = thant;
	B.	Ontstecse - = si thant - word;
	O.	Onsteect se - = thant - vuer;
	W.	Onsteect sij e weert;
750	M.	heiten;
	L.	blissem hieten;
	U.	blixom;
	H.	blexem heeten;
	S.	blexem heeten;
	B.	blixeme;
	O.	wij blixeme heitē;
	W.	Datmē blexeme heit;
751	M.	Důs is - eer dan - = daer;
	L.	Aldus;
	U.	is - = die - eer vier daer;
	H.	is - = al;
	S.	is - = al;
	B.	= al;
	O.	Aldus is - = al;
	W.	= al;
752	M.	= daer;
	L.	onsteket;
	U.	Ent - ontsteket;
	H.	ontsteket - = daer;
	S.	ontsteket - = daer;
	B.	locht ontstek - = daer;
	O.	locht onsteect - = daer;
	W.	onsteect';

[p. 484]


Rubriek	L.	Wilc men voren siet

753	M.	Nochtien - = so - tfir;
	L.	Nochtan - = so;
	U.	Nochtan sie wi - tevoren;
	H.	Nochtan - = so - + te;
	S.	Nochtan - = so - + te;
	B.	Nochtā sietmē;
	O.	Nochtant - = so - tvuer voeren;
	W.	Nochtan zien wi;
754	M.	sclach connē;
	L.	-
	U.	-
	H.	die;
	S.	dien;
	B.	mogē;
	O.	mogē hoeren;
	W.	mogē;
755	M.	-
	L.	= dat - comet;
	U.	coemt bij;
	H.	= dat;
	S.	= dat;
	B.	= dat - bi die;
	O.	hoerē - = dat - bedien;
	W.	= dat - is bi dien;
756	M.	Is - scarp als dat;
	L.	scarp so dat;
	U.	soe - als;
	H.	+ En - scarp - dat sien;
	S.	+ En - scarp - dat sien;
	B.	Nes - scarp alse - sie;
	O.	En sijn - also - alse dat;
	W.	En is niet soe scarp - ons zien;
757	M.	voerd';
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	[ontbreekt]
	W.	zien;
758	M.	Beide;
	L.	Beide;
	U.	-
	H.	Bede after;
	S.	Bede after;
	B.	Beide;
	O.	Beide - voerē;
	W.	Bede;
759	M.	lucht;
	L.	Soe;
	U.	Soe - lucht droegher es;
	H.	lucht;
	S.	lucht;
	B.	locht roder es;
	O.	Soe - locht droger is;
	W.	Soe dat die lucht droger;
760	M.	blixen is te;
	L.	is - roeder;
	U.	blixome - te roeder des;
	H.	blexem - te;
	S.	blexem - te;
	B.	De blixeme - te roder des;
	O.	blixeme is te - des;
	W.	Soe die blexeme roder was;
761	M.	= dat - blixen valt also;
	L.^o	Daer die blissem valt alsoe;
	U.	Daer - = dat - blixeme - soe;
	H.	Daer - = dat - soe;
	S.	D' - = dat - soe;
	B.^o	Daer die blixeme valt soe;
	O.^o	Daer die blixeme valt soe;
	W.	Daer die blexeme - zoe;
762	M.	Daer valt si toeten;
	L.	Si uallet;
	U.	= Hi - totten;
	H.	Het - tot den;
	S.	Het - tot den;
	B.	Valt si;
	O.	= Hi - Valt totten;
	W.	= Hi - tottē;
763	M.	Dair en can - dinck;
	L.	-
	U.	-

[p. 485]

	H.	D';
	S.	-
	B.	D' - = en;
	O.	Dat - geen;
	W.	-
764	M.	So starc ten moet ontwe;
	L.	Al ist starc het moet ontwe;
	U.	Eest starc et moet ontwe;
	H.	Ist starc het moet;
	S.	Ist starc het moet;
	B.	Eist starc h moet;
	O.	Eest starck et moet ontwe;
	W.^o	Het moet al ter neder gaen;
765	M.	latten - ontwe;
	L.	ontwe;
	U.	ontwe;
	H.	het;
	S.	het;
	B.	kepre;
	O.	kopers [?] - ontwe;
	W.	soe ontween;
766	M.^o	Dat gheine deere en had dat;
	L.^o	E een berch die heuettac;
	U.	en gheen - die stat;
	H.	arch an tac;
	S.	arch an tac;
	B.	negheen - dat - = tac;
	O.	geen - = en;
	W.	dat vat;
767	M.^o	So doet si tzwert in die scoe;
	L.^o	Sweert ooc in sinen scoen;
	U.^o	Sweert ende scoene;
	H.	Tswert oec indien;
	S.	Tswert oec indien;
	B.^o	Swerde oec in den scoe;
	O.^o	Suert oec inden schouwe;
	W.^o	Tswaert oec inden scoe;
768	M.^o	Entie scoe had ghien dere doe;
	L.	E heuet die herte;
	U.	= oec - wt keren;
	H.	hi - = oec - ontsteken;
	S.	hi - = oec - ontstekē;
	B.^o	Ontwee geslegē heeft soe;
	O.^o	Heeft soe ontkeert joue;
	W.^o	Heeftet soe te brokē toe;
769	M.^o	Dus subtijllic can sijt sceden;
	L.	Nochtan gheen arch en hadde de;
	U.	Nochtan;
	H.	Nochtan - te stede;
	S.	Nochtan - de stede;
	B.	Nochtā gheē arch ne hadde de;
	O.	Nochtant geen arch;
	W.	Nochtan gheen arch en hadde de;
770	M.	+ E [twijfelachtige restauratie];
	L.	mensce ooc;
	U.	-
	H.	Hi - + oec - dickē;
	S.	Hi - + oec - dickē;
	B.	duet dē menegē;
	O.	dē mīschen oec ducke;
	W.	mēssche dicwijl;
771	M.	+ menighe;
	L.^o	E met v'vaernesse groot;
	U.	verwaernesse;
	H.	verwaernisse groot;
	S.	v'vaernisse groot;
	B.^o	E slaettene dicke te doot;
	O.	swaernisse;
	W.	vervaernisse;
772	M.	heeft meni[ghe] gheslagen doet;
	L.	+ ooc - toter;
	U.	= ter - doet;
	H.	= ter;
	S.	dicken - = ter;
	B.^o	E doet hē pilijchede groet;
	O.	slatene ducke - doet;
	W.	slatene dicwijl - doet;

Rubriek	L.	Welc die liede slaet die blissem so die donreslach

[p. 486]

773	M.	ghie[n];
	L.	+ en;
	U.	+ en;
	H.	+ en;
	S.	+ en - ongeual;
	B.	De dond' slach - ōgeual;
	O.	+ en - geen ongeual;
	W.	[d van donreslach over s heengeschreven] - en doe - ongeual;
774	M.	blixen;
	L.	Mer de blissem si;
	U.	Mar - blixome doet dat;
	H.	blixen si doet;
	S.	M' - blixen si doet;
	B.	de blixeme si duet;
	O.	Mer - blixeme si doet all;
	W.	Mar - blexeme;
775	M.	Want lijcteyken - brinct;
	L.	Want - = scoen - brenghet;
	U.	Want - = scoen - brengt;
	H.	Want tliteken - bringet;
	S.	Want tliteken - bring;
	B.	= scoen - bringet;
	O.	= scoen - Lijtteyken;
	W.	= scoen - Lyteken sij - bringet;
776	M.	E - bezenght;
	L.	et is altoos bezenghet;
	U.	is al;
	H.	et is altoos besinget;
	S.	et is - besingh et;
	B.	hets - besinget;
	O.	is - besinct;
	W.	hets - besinghet;
777	M.	důsdanich;
	L.	dus dane;
	U.	-
	H.	dus dane - gesciet;
	S.	D' dus dane - gesciet;
	B.^o	D' dus gedane dīc gesciet;
	O.	sulc - geschiet;
	W.	Dair dusdanich - geschiet;
778	M.	[ontbreekt]
	L.^o	Dicke wile men ooc ziet;
	U.	= E;
	H.	= E - ment;
	S.	= E - ment;
	B.	= E - ment;
	O.	= E - Ducwile;
	W.^o	Dicwijl oecmen ziet;
779	M.	Dat te hants dair - wayt;
	L.	v'voets - wayet;
	U.	Dat vorvoets;
	H.	Dat thans daer - waiet;
	S.	Dat thans d' - waiet;
	B.^o	Dat voruoets d' na waeit;
	O.	Dat vorvoits - wait;
	W.^o	Dat voeruoets een wijnt waeyet1;
780	M.	= oec - ze' drayt;
	L.	[ontbreekt]
	U.	wijnt - = oec - seer drayt;
	H.	= oec - drayet;
	S.	= oec - drayet;
	B.	= oec - draeit;
	O.	wijnt - = oec - drait;
	W.^o	Dair mede hi zeer draeyt;
781	M.^o	E dat di wint waerpt ontwie;
	L.	wijnt warpet ontwe;
	U.	E dat - wijnt warpt;
	H.	Ende dat hi worpt;
	S.	E dat hi worpt;
	B.	E dat - wīt w'pt;
	O.^o	E dat die wijnt worpt ontwe;
	W.	E dat - = wel - warpt;
782	M.	Sterke - = hem;
	L.	we;
	U.	Starc - doen;
	H.	bome;
	S.	bome - hē;
	B.	molene - hē;
	O.	Stercke moelne - we;
	W.	Sterke moelen - doe;
783	M.	bliximt;
	L.	Alset - blessemt;

[p. 487]

	U.	Alset - blixomet;
	H.	blexemt;
	S.	blexemt;
	B.	dus blixemt;
	O.	= Alst - blixemt;
	W.	= Alst - blexemet;
784	M.	Soe - noch;
	L.	en is - noch;
	U.	en is - no;
	H.	Sone is noch - no;
	S.	Sone is noch wiif no;
	B.	en - + no - no;
	O.	Soe en is wijff noch;
	W.	Soe en - nochman;
785	M.^o	Sine sijn dan ze' v'uaert;
	L.	wert - = herde;
	U.	wart dan - = herde;
	H.	Hine - dan sere veruaert;
	S.	Hine - dan se'e veruaert;
	B.	Hine worde sere;
	O.	Hij - = herde - se' verveert;
	W.	Hii - = herde - zeer veruaert;
786	M.	dorr[en] - opw't;
	L.	zien;
	U.	-
	H.	ne - vp waert;
	S.	ne - vp w't;
	B.	-
	O.	opwart;
	W.	zien opwart;
787	M.	Twisken - besiet;
	L.	Tusscen;
	U.	Tuschen;
	H.	enter mane mē;
	S.	enter mane mē;
	B.	-
	O.	-
	W.	nv ziet;
788	M.	altoes;
	L.^o	Alle deze dinghe ghesciet;
	U.	alle;
	H.	+ Dat - al;
	S.	+ Dat - al;
	B.	al gesciet;
	O.	dinge al geschiet;
	W.	al is geschiet;

Rubriek	L.	Van den duuelen die in die lucht sijn
	U.	Van duuelen die sijn in die lucht [in margine]

789	M.	Daer sijn twisken - d' manē;
	L.	Nu sijn;
	U.	sijn tuschen - der;
	H.	sijn - ent';
	S.	siin - ent';
	B.	siin tussē - de;
	O.	sijn;
	W.	sijn - d';
790	M.	duuelen - = als;
	L.	E die lucht duuelen;
	U.	duuel dat;
	H.	dat ic;
	S.	dat ic;
	B.	locht - = duuele - dat ic;
	O.	locht - = duuele - dat ic;
	W.	Inder - = als;
791	M.	alle;
	L.	alle;
	U.	= die - natuure;
	H.	alle;
	S.	alle;
	B.^o	Duuele die wetē al nature;
	O.^o	Duuelē die wetē alle nature;
	W.	= wel - alle naturen;
792	M.	scrifturē;
	L.	alle die;
	U.	= si - konnen al;
	H.	= si;
	S.	= si;
	B.	conē al;
	O.	-
	W.	sij - scrifturē;
793	M.	luch v'stormet sien;
	L.	de lucht v'stoort zien;
	U.	verstormt - = dus;
	H.	Alsi - v'stormt - = dus;
	S.	Alsi - v'stormt - = dus;
	B.	Alsi de locht v'stormt - = dus;

[p. 488]

	O.	Alsi - locht verstormē; = dus;
	W.	sij - versturmet zien;
794	M.	dan ghescien;
	L.	dan;
	U.^o	Ent die lude seer ontsien;
	H.	dan gescien;
	S.	dan gescien;
	B.	sal gescien;
	O.	dan geschien;
	W.	dat;
795	M.	E die - dat ze';
	L.	E die - zeer;
	U.ē	E dit wonder al ghescien;
	H.	Die de lude seere;
	S.	Die die lude seere;
	B.	Dat die - = hem - sere;
	O.	E - die lude ze';
	W.	Dat die ludē zeer;
796	M.^o	So pijndsi hem te mere ī dien;
	L.	-
	U.	mit dien;
	H.	minghen - mittien;
	S.	minghē - mittien;
	B.	mingē - hē met dien;
	O.	Soe mengē - mittien;
	W.^o	Si menghen hē mede in dien;
797	M.^o	qu[..] dam moghen doen b[..];
	L.	in de blessem dan;
	U.^o	Om dat si quaet moghen doen tebat;
	H.	= in - der blexeme;
	S.	= in - der blexeme;
	B.^o	Ō datsi qe[^a]t mogē doē tebet;
	O.^o	Om dat si quaet mogē doen te bet;
	W.^o	E coomt' blexeme met;
798	M.^o	waren si d' bl[...] m[.]t;
	L.^o	Hoe si quaet doen moghen den man;
	U.^o	E varen der blixeme met;
	H.	te;
	S.	te;
	B.^o	E warē [eerste haal van w met verbleekte inkt, of weggeradeerd?] der blixemē met;
	O.^o	E varē in die blixeme mit;
	W.	mogē;
799	M.	is ghereet;
	L.	is altoos ghereet;
	U.	is ghereet;
	H.	bekent reet;
	S.	be[kent] reet; [d.i. bereet]
	B.	de - gereet;
	O.	is gereet;
	W.	is ghereet [met inktvlek gedeeltelijk over eerste e];
800	M.	-
	L.	Daert die mensce;
	U.	Als;
	H.	Als;
	S.	Als;
	B.	ne;
	O.	mīsche;
	W.	Als - menssche mjnst weet;
801	M.	toeten valle;
	L.	Dien;
	U.	uallen;
	H.	uallen;
	S.	uallen;
	B.	Dat hine brīgē moge te;
	O.	brengē;
	W.	brengē;
802	M.	behoede;
	L.	Des - + amen;
	U.	Des;
	H.	Des bescherme;
	S.	Des bescherme;
	B.	D'af;
	O.	beschirme got;
	W.	Des;

Rubriek	L.	Wane donre comet na[ⁱⁿ] der boeke

[p. 489]

	U.	Waen donre coemt na ander boeke [in margine]
	O.	Wan donre comt nae aldē boecken

803	M.	ons gheseit;
	L.	blissem - = v - gheseit;
	U.	Vander blixome - gheseghet;
	H.	Van dien blexem - = v - gheseit;
	S.	Van dien blexem - = v - gheseit;
	B.	d' blixemē hebbic - geseit;
	O.	Vand' blixeme - = v - geseet;
	W.	Vander blexeme - = v - geseit;
804	M.	myn verstaen - waerheit;
	L.	mine macht - waerheit;
	U.	macht;
	H.	mine macht de waerheit;
	S.	mine macht de waerheit;
	B.	mine macht - waerheit;
	O.	Nae mynre macht - waerh[^t];
	W.	Nae - macht - waerheit;
805	M.	M' - wi vinden;
	L.^o	In boeken ooc mede vinde;
	U.	= Maer - oec ic et vinde;
	H.	= Maer - oec;
	S.	= Maer - oec;
	B.	= Maer - + andrē - mach mē vindē;
	O.	= Maer - oec ic vijnde;
	W.^o	Dat icker of in boeke vinde;
806	M.	[ontbreekt]
	L.	coomt;
	J.	wijnde;
	H.	comt - iiij;
	B.	comt - iiij;
	B.	dond' - iiij. winden;
	O.	comt - iiij dingē;
	W.	Dat die donre makē vier;
807	M.	te samen;
	L.	Dat;
	U.	-
	H.	D';
	S.	D';
	B.	-
	O.	gade' - all;
	W.	Dair - gadre;
808	M.	Dats;
	L.	loghene alsic .v.;
	U.	= v;
	H.	Dats - tellen;
	S.	Dats - tellen;
	B.	logene - tonē;
	O.	geen logē - = v - tonē;
	W.	Dats logene - togē;
809	M.	+ Want - blixen - drayt;
	L.	blissem - draien;
	U.	blixome;
	H.	blexem dicken drait;
	S.	blexem dicken drait;
	B.	Dondre - blixeme - drait;
	O.	ducke drait;
	W.	blexeme dicwijl draeyt;
810	M.	Als - = an bomen - wayt;
	L.	de loue der bome niene waghen;
	U.	= an bomen;
	H.	Daert - loof - = an bomen - wayt;
	S.	Daert - loof - = an bomen - wayt;
	B.	= an bomen - wayt;
	O.	= an bomen - wait;
	W.^o	Dattet niet een vese waeyt;
811	M.	Wair wint machtich;
	L.	de;
	U.	wijnt;
	H.	Ende de - + is;
	S.	E de - + is;
	B.	Ware;
	O.	wijnt;
	W.	-
812	M.	soud;
	L.	zoudet - wijnter wezen;
	U.	wijnter;
	H.	-
	S.	-

[p. 490]

	B.	-
	O.	Soe soudt - ind' wijnt';
	W.	Soe;
813	M.	E cont ri wy;
	L.^o	Daer bi wi contrarie dicke zien;
	U.	Ende contrari - al;
	H.	Ende contraie;
	S.	Ende contraie;
	B.	E contrarie - al;
	O.	E contrarie wijt;
	W.	E contrie - zien;
814	M.^o	In dien somer dicke ghescien;
	L.	somer - = dit;
	U.	zoemer - = meest;
	H.	somer - = dit - gescien;
	S.	somer - = dit - gescien;
	B.	somer - = meest - gescien;
	O.	somer - = meest - geschien;
	W.	somer dicke gescien;
815	M.	Wanttet is wel;
	L.	et is - = dan;
	U.	is - = dan;
	H.	is sacht;
	S.	is sacht;
	B.	es somer weder;
	O.	et is smoůt;
	W.	Als het was een;
816	M.	d' lucht beide;
	L.	+ Dan - hooch;
	U.	lůcht;
	H.	+ Dan - hoghe;
	S.	+ Dan - hoghe;
	B.	locht hoge;
	O.	locht hoge;
	W.	hoghe;
817	M.	M' - weyt - + daer;
	L.	et waiter;
	U.	Mar et wayt daer gheerne;
	H.	M' - wait ghaerne daer naer;
	S.	M' - wait gh'ne daer naer;
	B.	Want - wayt d' g'ne;
	O.	Want et wait g'ne;
	W.	Mar - wayter;
818	M.	= hi;
	L.	wijnt;
	U.	wijnt;
	H.	= hi;
	S.	= hi - d';
	B.	E de;
	O.	E - wijnt - wast;
	W.	= hi - dair;

Rubriek	L.	Wane wijnt coomt ende wasset
	U.	Waer of die wijnt coempt e waer af hi wayt
	O.	Wan wijnt comt e waer aff hi wast

819	M.	[I]nden boec van;
	L.	-
	U.	boeke;
	H.	-
	S.	-
	B.	boeke;
	O.	Aristotiles;
	W.	sine boeke;
820	M.	dat wie wint;
	L.	wijnt;
	U.	Seyt - wijnt;
	H.	-
	S.	-
	B.	Segt - ne;
	O.	Seet - wijnt - anders - is;
	W.	Seget - die wint;
821	M.	wasem;
	L.	wasem;
	U.	droeghe;
	H.	wasem - vp;
	S.	wasem - vp;
	B.	droge wasem;
	O.	droge wasem;
	W.	droge wasem;
822	M.	bouē in d' - = dan;
	L.	+ die;
	U.	= dan;

[p. 491]

	H.	= dan;
	S.	= dan;
	B.	bouē in die locht - = dan;
	O.	locht - = dan;
	W.	+ upwaert - = dan;
823	M.	wasem;
	L.	Alse - wasem;
	U.	droeghe;
	H.	wasem;
	S.	Alse - wasem;
	B.	Alse .i. droge wasem;
	O.	droge wasem;
	W.	droge wasem;
824	M.	[onleesbaar]
	L.	wasem - comen[^t];
	U.	een - coemt;
	H.	andren wasem;
	S.	andren wasen;
	B.	andrē comt;
	O.	= wasem - comt;
	W.	andren cooemt;
825	M.	Die ene iaghet;
	L.	iaghet - steket;
	U.	Deen iaghet - steket;
	H.	Deen iaghet - andrē - soeket;
	S.	Deen iaghet - andrē - soeket;
	B.	Deen iag - andrē - stect;
	O.	Deen jaget - stect;
	W.	Deen - andren - steket;
826	M.	e si1 Dats diere wint is die;
	L.	wijnt dier - breket;
	U.	wijnt dier at breket;
	H.	die breket;
	S.	die breket;
	B.	dier af brect;
	O.	wijnt dierre aff brect;
	W.	breket;
827	M.	= wint;
	L.	= dat - is;
	U.	wijnt - = dat - is;
	H.	= dat - is;
	S.	= dat - is;
	B.	= dat;
	O.	wijnt - = dat - is anders;
	W.	die wint - = dat;
828	M.	die ene iaghet - wliet;
	L.	de ene iaghet entie ander;
	U.	die een iaghet;
	H.	deen iaghet;
	S.	deen iaghet;
	B.	iag;
	O.	deen jaget;
	W.	deen;

Rubriek	L.	Hoe de reghen stillet den wijnt;
	U.	Hoe die reghen vellet die wayt
	O.	Hoe die regen stilt die wijnt

829	M.	Daer - mochdi - = dan;
	L.	moghedi - = dan;
	U.	moeghe di - = dan - mercken;
	H.	moghedi - = dan - m'ken;
	S.	moghedi - = dan - m'kē;
	B.	mogdi - = dan - m'ken;
	O.	= dan - wael;
	W.	muechdi - = dan;
830	M.	sere weyt - = tweder - is;
	L.	zere waiet - dweder is;
	U.	zeer wayt - = tweder es;
	H.	sere waiet - = tweder es;
	S.	se'e waiet - = tweder es;
	B.	sere wayt e h es fel;
	O.	ze' wait - = tweder - is;
	W.	zeer waeyt - = tweder - is;
831	M.	droghe wasen - + doet;
	L.	wasems;
	U.	droechs;
	H.	droghe wasems es;
	S.	uele droghe wasems es d';
	B.	droges wasems;

[p. 492]

	O.	veel droge wasems;
	W.	droge wasems dair;
832	M.	Is - wlghet;
	L.	-
	U.	wijnt;
	H.	= Es - die wint - = of;
	S.	= Es - d' die wint - = of;
	B.	af volg;
	O.	wijnt aff volge;
	W.	dair die wint volget;
833	M.	Comt' dan op;
	L.	Coomt' dan op;
	U.	Coempt daer dan op;
	H.	Comet dan daer vp;
	S.	Comet dan d' vp;
	B.	Comt d' - regen;
	O.^o	Comt daer op ēnich regen;
	W.	E alser up coemt;
834	M.	So is - haest;
	L.^o	Dat gh'ne also pleghet te wezen;
	U.	wijnt;
	H.	thans al gesleghen;
	S.	thans af gesleghē;
	B.	+ hi - saen gelegen;
	O.	wijnt is zaen gelegen;
	W.	wort varinge gelegē;
835	M.	waesem w't;
	L.	wasem w't;
	U.	droeghe - wart;
	H.	wasem wert;
	S.	wasem w't;
	B.	droge wasem w't;
	O.	droge wasem;
	W.	droge mist;
836	M.	= die wint;
	L.	Entie wijnt - stillen;
	U.	= die wint;
	H.	= die wint - uallen omme;
	S.	= die wint - uallen omme;
	B.	= die wint - omme;
	O.	= die wint - ōme;
	W.	= die wint;

Rubriek	L.	Waen haghel sne e reghen comet
	U.	Waer af haghel e reghen coemt
	O.	Wan hagel sne e regen comt [later werd aan deze zin nog iets onleesbaars toegevoegd]

837	M.	Dit seit;
	L.	zeghet ooc;
	U.	-
	H.	seit;
	S.	seit;
	B.	segt - = oec;
	O.	seet Aristotiles;
	W.	seit = oec;
837'	M.	Seit dat die wint niet en es [het hele vers werd doorgeschrapt]
838	M.	-
	L.	sne - = e;
	U.	+ en - sne;
	H.	-
	S.	-
	B.	hagel - regē;
	O.	hagel sne - regen is;
	W.	hagel regē el niet en es;
839	M.	Dat die wasen die wt;
	L.^o	Wasem ende wt ardrike;
	U.	Wasom - wt;
	H.	vut erdrike;
	S.	vut eerdrike;
	B.	wt erterike;
	O.	wt eertrike;
	W.	Mist - wt aerdrike;
840	M.	Slaet op elkel;
	L.	Slaet op;
	U.	Slaet op elcker;
	H.	Slaet vp;
	S.	Slaet vp;
	B.	Slaet op - dagelike;
	O.	Slaet op - dagelike;
	W.	Slaet up - dagelike;
841	M.	Selc es - + e - selc es;
	L.	Som - + ende - som;
	U.	Som droeghe som;
	H.	Some - som;
	S.	Some - som;
	B.	Some droge some;

[p. 493]

	O.	Som droge som;
	W.	Som droge som;
842	M.	Sulc heet sulc kout;
	L.	= e;
	U.	-
	H.	Some - = e - ōme;
	S.	Some - = e - ōme;
	B.	ōme dat;
	O.	-
	W.	= e
843	M.	Da si sijn van v'sceidenre;
	L.	Si zijn van dezer;
	U.	Sijn si van diuerser;
	H.	Si sijn van diuersen;
	S.	Si siin van diuersen;
	B.	Siin si van diu'ser;
	O.	Sijn si - mēnig'hand;
	W.	Sijn sij - menigerhāde;
844	M.^o	So wasset daer af ī elker naturē;
	L.	Datter - in allen;
	U.	Datter om - alle;
	H.	Datter;
	S.	Datter;
	B.^o	Datt' af wast al wren;
	O.	aff wast allē [met een abnormaal kleine streep boven de e];
	W.	Datter of wassen telker;
845	M.^o	Sōme lichte e selke swaer;
	L.	Some - some swaer;
	U.	+ e - swaer;
	H.	Some - sware;
	S.	Some - sware;
	B.	Some - + e - some swaer;
	O.	+ e - swaer;
	W.	sware;
846	M.	Natuer hebben si d' - naer;
	L.	Nature hebsi;
	U.	Natuure hebben si - af naer;
	H.	Nature hebsi - mare;
	S.	Nature hebsi d' - mare;
	B.	hebbē si d' naer;
	O.^o	Nature hebben si daer naer;
	W.^o	Nature hebbē sii dair of ware;
847	M.	tott';
	L.	coomt ooc - zonnen;
	U.	-
	H.	D';
	S.	D';
	B.	D';
	O.	geet;
	W.	Dair;
848	M.	w'ct aen dicte;
	L.	dicte;
	U.	wercket aen;
	H.	dit w'ket;
	S.	dit w'ket;
	B.	datse;
	O.	Nae - aen;
	W.	= dat si - soe market;
849	M.	segghen;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	willic - geuē;
	O.	-
	W.	geuē;
850	M.	een - ou' tfir;
	L.	E zet - op een vier;
	U.	ouer tfier;
	H.	ouer tfier;
	S.	ouer tfier;
	B.^o	Stect een pot ouer tfier;
	O.	Steet een - ou' tfuer;
	W.	een - ouer een;
851	M.	die daer;
	L.	die daer;
	U.	wasom dier op;
	H.	vte;
	S.	vte;
	B.	die d' wte;
	O.	die d';
	W.	gaet;
852	M.	Aen sijn - dat beuaet;
	L.	deckels dat gaet;
	U.	sinen - hij;
	H.	sijn - hi der;

[p. 494]

	S.	siin - hi der;
	B.	hi;
	O.	Aen sine - hi;
	W.	sijn - dat hii slaet;
853	M.	aen;
	L.	-
	U.	wasom - aen;
	H.	-
	S.	-
	B.	= Die wasem - + E - ane;
	O.	aen;
	W.	v'gadert;
854	M.	= dan - is swaer;
	L.	Alse hi is swaer;
	U.	= dan - is swaer;
	H.	= dan - is swaer;
	S.	= dan - is swaer;
	B.	+ M' - als hi swaer es;
	O.	Alse - = dan - is swaer;
	W.	hij swaer es;
855	M.	hi dan vallen;
	L.	hi dan vallen;
	U.	Soe - hij dan vallen;
	H.	Si moet hi dan uallen;
	S.	hi dan uallē;
	B.	hi d' vallē;
	O.	Soe - hi daer vallen;
	W.	Soe - hij dan vallen;
856	M.	Nochtien;
	L.	-
	U.	climt daer;
	H.	climmet;
	S.	climmet;
	B.	clemt d';
	O.	Nochtant;
	W.	-
857	M.	oec - roeck;
	L.	gheuet ooc - rooc;
	U.	gheuet - wasom;
	H.	gheuet - rooc;
	S.	gheuet - rooc;
	B.	geeft - wasē;
	O.	Tfuer geeft - roeck;
	W.	brenct wasem;
858	M.	altoes climt opw't;
	L.	ooc;
	U.	vmmer;
	H.	clemmet op w't;
	S.	clemmet vp w't;
	B.	clemt opwert;
	O.	ōmer climt opwart;
	W.	mer - upwart;
859	M.	Daer ghien - clemmē;
	L.	= hogher - + en [in de plaats van hogher staat nog zéér verbleekt opw [..]];
	U.	hoegher;
	H.	D' - clemmen;
	S.	D' - clemmē;
	B.^o	Dat af wast bitt' e zoet;
	O.^o	Daer hij oec is geclommē;
	W.	Dat hij niet hoger;
860	M.	wel soet;
	L.	-
	H.	wast - rooc;
	S.	D' wast - rooc;
	B.^o	E and' dinc hi wassen doet;
	O.	suet;
	W.	Dair wast - zoet;
860'	O.	En and' dinc hij d' wassen doet;
861	M.	Elc daer na die wam1;
	L.	-
	U.	wasom;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Nae - is;
	W.	Nae;
862	M.	wast dair of;
	L.	= So - of dinc zijt;
	U.	Wasset daer af dinc;
	H.	Wast daer of dinc;
	S.	Wast d' of dinc siit;
	B.^o	Wast d' af dinc des sijt gewes;

[p. 495]

	O.^o	Wast' aff dinc des sijt gewes;
	W.	= So - zijt;
863	M.	= noch [: eerste noch];
	L.	= so - = noch - no me;
	U.	= so - wasset no - no mee;
	H.	= so - wasset min - mee;
	S.	= so - wasset min - mee;
	B.	= so - no min no mee;
	O.	= so - wasset mijn;
	W.	= so - no - no mee;
864	M.	Ind' - = reghen;
	L.	sne;
	U.	= reghen;
	H.	hagel regen;
	S.	hagel regen;
	B.^o	In de locht hagel regen snee;
	O.	locht hagel - = reghen;
	W.	hagel - = reghen;
865	M.	eerden - slaet;
	L.	slaet;
	U.	wt der - slaet;
	H.	vter - slaet;
	S.	vter - [ga] slaet
	B.	wt' erdē - slaet;
	O.	wt' eerden - slaet;
	W.	uter - ald slaet;
866	M.	Wasem - ymmer opw't gaet;
	L.	Wasem - = vast - gaet;
	U.	= vast - gaet;
	H.^o	Wasem die vp waert gaet;
	S.^o	Wasem die vp w't gaet;
	B.^o	Wasem die opweert gaet;
	O.^o	Wasem die opwart gaet;
	W.^o	Wasem die der upwart gaet;
867	M.	wasem;
	L.	zonne - ooc wasem;
	U.	trecket;
	H.	wasem;
	S.	wasem;
	B.	wasem;
	O.	wasem aen;
	W.	zonne trect altoes;
868	M.	Dien;
	L.	-
	U.	kan;
	H.	v' teeren;
	S.	v' teeren;
	B.	= si;
	O.	Dien - kan;
	W.	sij - kan;
869	M.	In d' - hanghen;
	L.	In;
	U.	In - hij hanghede bliuet;
	H.	In - die hangende bliuet;
	S.	Indie - die hangende bliuet;
	B.	In die locht - hangēde;
	O.	In die locht hij hangēde;
	W.	In - hangende hij;
870	M.	+ Also - scrijft;
	L.	+ Also;
	U.	Alst;
	H.	ons bescriuet;
	S.	ons bescriuet;
	B.	Alse;
	O.	Alse Aristotiles;
	W.	-
871	M.	Hier oft wast - = reghen;
	L.	sne;
	U.	-
	H.	hagel regen;
	S.	D' - hagel;
	B.	af hagel - = reghen;
	O.	aff hagel regē;
	W.	Dair - hagel regen - = e;
872	M.	+ Reghen - = wast - mede;
	L.	Wast . comet ende - ooc me[de];
	U.	Wasset - mee;
	H.	mee;
	S.	mee;
	B.	mee;
	O.	-
	W.	Coomt - dingē mee;

Rubriek	L.	Waer bi die zonne me sciint Oost jof west dan zuut

[p. 496]

	U.	Waer af die sonne meer scijnt oest of west dan zuut
	O.	Waer bi die sonne meer schijnt Oest e west dan sůyt

873	M.	sond' waen;
	L.	zegghen zaen;
	U.	-
	H.	seggen;
	S.	seggen;
	B.	willic - seggē;
	O.	willic - seggen;
	W.	Nu - seggē;
874	M.	siet oest op [gae]n;
	L.^o	Alse ghi twe zonnen ziet g[^st]aen;
	U.	= int;
	H.	= int;
	S.	= int;
	B.	= int;
	O.	gij - siet oest w't;
	W.	ghij - sonne ziet up gaē;
875	M.	dan schijnt ter;
	L.^o	Opt west alse si scijnt daer ter stede;
	U.	= int - si scijnt tere;
	H.	= int - datsi schijnt ter;
	S.	= int - datsi schiint ter;
	B.	= int - dā sciinse te diere;
	O.	Off te - dan schijnt si ter;
	W.	Of westw't si bescinet ter;
876	M.	[M]eer - zuden;
	L.	Meere - zuden;
	U.	zuden;
	H.	suden;
	S.	suden;
	B.	sudē;
	O.	Meer - sůyden;
	W.	zudē;
877	M.	wolken wasem al dit;
	L.	wasem - es al daer nat [:samentrekking van vv. 877 en 879];
	U.	wacke;
	H.	wacke wasem;
	S.	wacke wasem;
	B.	v'sche wase;
	O.	wacke wasem - = dat;
	W.	wacke wasem dit;
878	M.	door;
	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	D' - dor;
	S.	D' - dor;
	B.	dor;
	O.	-
	W.	Dairmen - duer ziē;
879	M.	wasem;
	L.	[cf. 877]
	U.	es;
	H.	wasem es;
	S.	wasem es d';
	B.	de wasem es dan;
	O.	wasem;
	W.	wasem es dair;
880	M.	= an;
	L.	zonne - = an - omme;
	U.	trecketen - = an;
	H.	= an - ōme;
	S.	= an - ōme;
	B.	Die de sonne trect - = an;
	O.	trectene ōme;
	W.	trectene - = an - omme;
881	M.	een dinc - mach;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
	W.^o	Dan scijnt die sōne duer die wachede;
882	M.	In natheit schijnt het mere;
	L.	Door tweke so - meere;
	U.	Doer wasom - meer;
	H.	D twasem scinet meere;
	S.	Dor twasem scinet meere;
	B.^o	Dor v'scheide sciint merre dien;
	O.	Doer wacheit schijnt - = in;

[p. 497]

	W.^o	Meerre dan si te voerē dede;
883	M.	Dan heet van hem - is;
	L.	altoos - zeluen;
	U.	-
	H.	= haer;
	S.	= haer;
	B.	= haer;
	O.	se - = haer - is;
	W.	^o Jof dan van naturē es;
884	M.	waerheit mochdi uen;
	L.	waerheit moghedi;
	U.	waerheyde moghe di;
	H.	wacheit mogedi;
	S.	wacheit mogedi;
	B.	De waerheit mogdi uē;
	O.	waerh^t - průuē;
	W.	wairheit - prouē;
885	M.	di leghet op ten;
	L.	leit ī een water gront;
	U.	leghet - den;
	H.	leghet - indē;
	S.	leghet - indē;
	B.	Enē - = die - legt op dē;
	O.	= die - ligge in enē;
	W.	licht indē;
886	M.	schijnt merre ī aller;
	L.	[m]eere daer ter stont;
	U.	alle stont;
	H.	scinet meere;
	S.	scinet meere;
	B.	sciint merre alle;
	O.	Hij schijnt - alle;
	W.	Hij - alle;
887	M.^o	Dan hi is als hi bouē leit;
	L.	alse - buten twater leit;
	U.	Dan hi es als;
	H.	d' - leit;
	S.	d' - leit;
	B.	d' - leit;
	O.^o	Dan hi is als hi butē leet;
	W.^o	Dan hi es als hij es al1 butē leit;
888	M.	= so - proeft - waerheit;
	L.^o	Hier bi moghe di zien de waerheit;
	U.	Hier bi seyde ic di;
	H.^o	Hier bi siedi die waerheit;
	S.^o	Hier bi siedi die waerheit;
	B.^o	Hier bi siedi de waerheit;
	O.^o	Hier bi seg ic die waerheit;
	W.^o	Hier bi [de laatste letters van hier zijn kleiner, als ingelast] toech ic die wairheit;

Rubriek	L.	Waer bi dat men uele sonnen siet
	U.	Hoe men op enē dach vele sonnen euens sach

889	M.	viel - + ens;
	L.	+ ooc;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	geuiel;
	O.	geuiel;
	W.	-
890	M.	teffens vele sōne;
	L.	vele;
	U.	vele;
	H.	uele - zach;
	S.	uele - zach;
	B.	gadre vele;
	O.	gade';
	W.	gadre;
891	M.	= al - weit;
	L.	= al - weit;
	U.	= al - godweyt;
	H.	= al - godweit;
	S.	= al - bidien godweit;
	B.^o	Dat wat' dede dat god weit;
	O.^o	Dat water deedt got weet;
	W.	= al - bedi got weit;

[p. 498]

892	M.	heb gheseit;
	L.	ghezeit;
	U.	= nv - heb;
	H.	= v - gheseit;
	S.	= v - gheseit;
	B.	geseit;
	O.	nů heb geseet;
	W.	geseit;
893	M.	Doedi - in een vat of menich vat;
	L.	Doe - een;
	U.	een;
	H.	-
	S.	-
	B.	een
	O.	een;
	W.	veel vatkine;
894	M.^o	E settet ellic ī die sōne van dat;
	L.	zonne - sette;
	U.	= so - settet;
	H.	= so - settet;
	S.	= so - settet;
	B.	= E - de - = so - settet;
	O.	= so;
	W.^o	E setse ind' sonnē scine;
895	M.	-
	L.	zonne zuldi - = vat - zien;
	U.	saltu - = vat;
	H.	= vat;
	S.	= vat;
	B.	De - seldi - = vat;
	O.	= vat;
	W.	= vat;
896	M.	moch dat - ghescien;
	L.	mocht - ghescien;
	U.	Alsoe mocht - ghescien;
	H.	mocht - ghescien;
	S.	mocht - gescien;
	B.	Aldus so mocht - gescien;
	O.^o	Alsoe mocht wael geschien;
	W.	Alsoe - geschien;
897	M.	natheit bouē hinghe;
	L.	wechede;
	U.	wasom;
	H.	uele;
	S.	uele;
	B.	natheidē gingen;
	O.	veel wacheiden hijngen;
	W.	hingen;
898	M.	ghinghe;
	L.	Voor - zonne;
	U.	-
	H.	Vor - ghingen;
	S.	Vor - ghingen;
	B.	Vore de - hingen;
	O.	gingen;
	W.	Omtrent - ghingē;
899	M.	natheit;
	L.	wecheit - daer;
	U.	wasom - daer;
	H.	wacheit;
	S.	menighe wacheit;
	B.	menege natheit;
	O.	Alsoe mēnige wacheit;
	W.	Alsoe veel wacheiden - dair;
900	M.	-
	L.	+ E - scijn - zonnē;
	U.	-
	H.	scheen;
	S.	scheen;
	B.	-
	O.	Alsoe mēnich scheen - rinck;
	W.	Alsoe [aan menich werd geknoeid; ter verduidelijking staat er een e bovengeschreven] - dair d' - [tussen sonnē en rinc: twee doorgeschrapte letters];

Rubriek	L.	Waer of de reghen boghe comet
	U.	Waer af coemt die reghenboghe
	O.	Waer aff die regēboge comt

901	M.	Die;
	L.	Die - demen dicke ziet;
	U.	Die;

[p. 499]

	H.	Die reghenboghen;
	S.	Die reghen boghen;
	B.	Die regēbode;
	O.	Die regenboge;
	W.	Die regēboge - ziet;
	W'	[D]ie [initiaal niet ingevuld] regēboge - ziet;

De verzen 901-915 werden in W tweemaal na elkaar gecopieerd. Het eerste afschrift (W') werd door de copiist doorgeschrapt. W en W' vertonen onderling varianten en het is wel interessant te zien welke wijzigingen een klerk aanbrengt bij het overschrijven van de legger, op éénzelfde bladzijde.

902	M.	[de]r - and's;
	L.	is;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	locht nes el niet;
	O.	locht - en is anders;
	W.	= en;
	W'	is;
903	M.	wolke van sond'lingher;
	L.	van wonderlik' maniere;
	U.	= Dan - Wolkene van alrehande;
	H.	van diuerser maniere;
	S.	van diuerser maniere;
	B.	vā diu'sen;
	O.	van diuers';
	W.	walkinge vā meniger - hāde maniere;
	W'	walkinge vā menicher - hāde;
904	M.	Dair - + dan - schijnt schiren;
	L.	zonne - + wel;
	U.	-
	H.	schinet schiere;
	S.	D' - schinet schiere;
	B.	sciint;
	O.	schijnt schier;
	W.	Dair;
	W'	Dair;
905	M.	reghenboech;
	L.	+ gh'ne;
	U.	-
	H.	reghen boghen;
	S.	reghen boghen;
	B.	regēbode;
	O.	regēboge;
	W.	regēboge;
	W'	regēboge;
906	M.	reghens;
	L.	zonne;
	U.	tieghen der sonnen staet;
	H.	d';
	S.	d';
	B.	iegē d';
	O.	Rechte tegen - = daer;
	W.	iegē dair;
	W'	iegē dair;
907	M.	so is hi;
	L.	Essi oost - hi;
	U.	Es - hi;
	H.	-
	S.	-
	B.	Es - so es hi;
	O.^o	Als hi is oest soe is hi west;
	W.	Es sij - soe es hij;
	W'	Es sij - soe es hij weest;
908	M.	es altoes dat - mist;
	L.	dat - mist;
	U.	Dese dinc;
	H.	Dits - datmen;
	S.	Dits - datmen;
	B.^o	Dies dat nemb' en gemest;
	O.^o	Dits dat niet en gemest;
	W.	-
	W'	es;
909	M.	scade;
	L.	raye - zonnen;
	U.	raye;
	H.	raye;
	S.	raye;
	B.	de raye;
	O.	raye;
	W.	ray;
	W'	= die - ray;
910	M.	-
	L.	-

[p. 500]

	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	iegē - geronnē;
	O.	tegē - geronnē;
	W.^o	Coomter ghaerne toe gerōnē;
	W'^o	Coomter gherne toe gerōnē;
911	M.	+ Want - waerven sien wi dit;
	L.	varuen gheuet;
	U.	varwe gheuet;
	H.	weruen heuet;
	S.	waeruē heuet;
	B.	Viere varwē geeft;
	O.	varwen geeft;
	W.	= so;
	W'	= so - geeft;
912	M.	-
	L.	Root - gelu;
	U.	gheel;
	H.	Root groene;
	S.	Root groene;
	B.	Root gruene. gelu.;
	O.	gelu;
	W.	gheel [met ter verduidelijking een e superscriptum];
	W'	Rooet - gheel;
913	M.	-
	L.^o	Na dat wolkijn dan s[c]ijn[t];
	U.	-
	H.	-
	S.	siin;
	B.	siin;
	O.	Nae;
	W.	Nae dien dair;
	W'	Na dier dair;
914	M.	varwe aent sōne schijn;
	L.	si verwe;
	U.	Ontfaen si varwe aen der;
	H.	Ontfaen si varwe - sonneschijn;
	S.	Ontfaen si varwe sonneschiin;
	B.	si varwe - sōnesciin;
	O.	Ontfaē si oec varwē aent - schijn;
	W.	Ontfaen sij verwe;
	W'	Ontfaen sij verwe;
915	M^o	Te samen reghenboech twie;
	L.	twe;
	U.	-
	H.	reghenboghen;
	S.	reghenboghen;
	B.	Tegadre regēbodē;
	O.	regēbogen twe;
	W.	gadre regēboge;
	W'	gadre regēboge;
916	M.	mere;
	L.	zien noch min no me;
	U.	mee;
	H.	nemmee;
	S.	nemmee;
	B.	nemmee;
	O.	-
	W.	ziē - oec nemmee;
917	M.	Arestotiles seit' meer:
	L.	seiter mi vele toe;
	U.	seit ter meer;
	H.	seit d';
	S.	seit d';
	B.	segt d' meer;
	O.	Aristototiles seet d' meer;
	W.	zeechter meer;
918	M.	dietschen e mach v segghē;
	L.	dietsce - seggē;
	U.	duutsche - = en;
	H.	dietsche machment - seggē soe;
	S.	dietsche machment - seggē soe;
	B.	dietsche - = en - n[^t] seggē;
	O.	duytsche - mēt - seggē;
	W.	dietsche - = en - seggē;

Rubriek	L.	Wane comet de ommerinc de om de mane gaet
	U.	Waen de rinc coemt die om die maen gaet

[p. 501]

	O.	Wan dōmerinc comt die geet om trent die mane sulken tijt

919	M.	= oec - + nv;
	L.	ooc - een dinc;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	= oec - dese;
	O.	= oec - desen;
	W.	-
920	M.	Waen oec comt;
	L.	Wane comet de;
	U.	Wane - = dat;
	H.	Wane comt;
	S.	Wane comt;
	B.	= dat - comt;
	O.	Wan comt;
	W.	Waen coomt;
921	M.	schijnt - maen;
	L.	omme de;
	U.	om maen;
	H.	schijnt;
	S.	schiint;
	B.	ochti;
	O.	schijnt off;
	W.	hij;
922	M.	Te sulker - plach - gaen;
	L.	Sulc - plaech;
	U.	Sulc - gaen;
	H.	Som wile - ghane;
	S.	Somwile - ghane;
	B.	Selkē - plage;
	O.	Sulken - plagen te stane;
	W^o	Zulckē tidē plage te stane;
923	M.	schijnt groet;
	L.	= herde;
	U.	= herde - groet;
	H.	schinet - = herde;
	S.	schinet - = herde - wiit;
	B.	sciint groet;
	O.	Hij schijnt groet;
	W.	Hij - = herde - groet;
924	M.	M' - zeker;
	L.	Maer - zeker zijt;
	U.	-
	H.	M';
	S.	M' - siit;
	B.	M' - dies - siit;
	O.	Want;
	W.	Maer;
925	M.	-
	L.	mane;
	U.	-
	H.	tenden - mane;
	S.	tenden - mane;
	B.	mane;
	O.	is;
	W.	= hi - mane;
926	M.	zake dat v1;
	L^o	Al ist dat v dunket des;
	U^o	Als dat v důncket des;
	H^o	Al ist dat v dinket des;
	S^o	Al ist dat v dinket des;
	B^o	Al es dat v dunct des;
	O^o	Alsi dat v dunct des;
	W.	Als hij es al dinct u;
927	M.	luch harde;
	L.	is harde;
	U.	harde;
	H.	is;
	S.	is h'de;
	B.	de locht - h'de;
	O.	locht is;
	W.	harde;
928	M.	-
	L.	aldaer;
	U.	-
	H.	mane;
	S.	mane;
	B.	-
	O.	-
	W.	mane dair;
929	M.	is - renc;
	L.	Witti - is de;
	U.	di watt [?] - is;

[p. 502]

	H.	Weet een dan wat;
	S.	Weet een dan wat;
	B.	Wetti;
	O.	Witti wat dat is - rinck;
	W.	ghij wattet - = dan;
930	M.	di d' op ginc;
	L^o	Dat is wasem die daer op ginc;
	U.	Nat wasom - = al - om;
	H.	= al - vp;
	S.	= al - d' vp;
	B.	Versch - = al - ginc;
	O.	dat - = al - ginc;
	W.	Hets wasem dier op;
931	M.	+ so - cleuen;
	L.	cleuen;
	U.	Die - soe cleuen;
	H.	Die - samen so cleuen;
	S^o	Die d' te samen so cleuen;
	B.	Die d' - + so - cleuen;
	O^o	Die daer te gade soe cleuē;
	W.	dair - + alse;
932	M.	gheuen;
	L.	gheuen;
	U.	gheuen;
	H.	die roden - gheuen;
	S.	dien roden - gheuen;
	B.	Dat si - geuē;
	O.	dien - geuen;
	W.	rinc;
933	M.	= g^ote - natheide;
	L.	Et en is - grote we[^e]chede;
	U.	Ens el niet - groete;
	H.	Ten es - grote;
	S.	Ten es - grote;
	B.	Hens el niet - nathede;
	O.	= Het - is anders - = g^ote - wacheide;
	W.	en is el - = g^ote;
934	M.	ter selu' stede;
	L.	hanget an;
	U.	tot dierre;
	H.	tot dier;
	S.	d' - tot dier;
	B.	d' hang te diere;
	O.	d' hanct dier;
	W.	Dier an hanget te dier;
935	M.	[...]em na sine nature;
	L.	Elke dinc - + rechter;
	U.	Elc dinc;
	H.	Elke dinc;
	S.	Elke dinc;
	B.	Elke dinc;
	O.	Elke dinc;
	W.	Elc dinc;
936	M.	rond' figure;
	L^o	Trecket tot eenre ronder figurē;
	U^o	Trect tot eenre ronder figuren;
	H^o	Trecket tere roder figuren;
	S^o	Trecket tere roder figuren;
	B^o	Trect te dier rond' figurē;
	O.	Trect - ronder figurē;
	W^o	Trect tot eenre ronder figurē;
937	M.	= oec dat - schijn;
	L.	= oec;
	U.	= oec;
	H.	= oec - schijn;
	S.	= oec - schiin;
	B.	= oec - sciin;
	O.	= oec - schijn;
	W.	= oec;
938	M.	natheit;
	L.	weecheit - zijn;
	U.	Dat doet die wacheyt - = moet;
	H.	zijn;
	S.	ziin;
	B.	natheit - siin;
	O.	roet;
	W.	Dooet - wachede;
939	M.	-
	L.	zeluer;
	U.	maen;
	H.	es;
	S.	es;
	B.	de - es;
	O.	-
	W.	es;
940	M.	[...] urē ī alre;
	L.	naturen in alre;

[p. 503]

	U.	naturen alle;
	H.	naturen alle;
	S.	naturen alle;
	B.	naturē alle;
	O.	naturē alle;
	W.	naturē alle;
941	M.	maect in water haer;
	L^o	Elke dinc maket na hare;
	U^o	Elc dinc maect na haer;
	H^o	Elke dinc maket na hare;
	S^o	Elke dinc maket na hare;
	B^o	Elke dinc maect hare;
	O^o	Elke dinc maect hare;
	W^o	Elc dinc maect hare;
942	M.	openbaer;
	L.	dits;
	U.	Ghelijc dits - openbaer;
	H.	dits;
	B.	dits;
	B.	Gelike. - = wel - oppenbare;
	O^o	Gelike dat is apenbare;
	W.	Ghelijc dat;
943	M.	schijn - soe;
	L.	mochte;
	U.	wesen soe;
	H.	schijn mochte;
	S.	schiin mochte siin;
	B.	sciin mochte siin;
	O.	schijnt moet - soe;
	W.	mochte - soe;
944	M.	natheit;
	L.	de weechede wel;
	U.	Et - wacheyt;
	H.	deerde - wacheit - = al;
	S.	deerde - wacheit - = al;
	B.	de natheit gereet;
	O^o	Dat sit ere wacheit gereet;
	W.	Het soude wachede verterē - = al;

Rubriek	L.	Wat teken men neemt bi dezen ringhe voorseit
	O.	Wat teyken men neemt int brekē van desen ōmeringe

945	M.	wart dese;
	L.	Alse - mate deze;
	U.	Alse wart te niet die;
	H.	Alse wort - dese;
	S.	Alse wort - dese;
	B.	Alse w't - nieute dese;
	O^o	Alse te niet wort die rinck;
	W.	wort - dese;
946	M.	-
	L.	scijnte die om de mane ginc;
	U.	= hi - maen;
	H.	schinet - = hi - ōme;
	S.	schinet - = hi;
	B.	sciint - de - gīc;
	O.	= hi - ōme - hinc;
	W.	scijnt of hij - ginc;
947	M^o	[..]ringhe ouer al;
	L^o	Euen varinghe ende ouer al;
	U^o	Euen varinghe ouer al;
	H^o	Ent varinghe ouer al;
	S^o	Ent varinghe ouer al;
	B^o	Euen saen al ouer al;
	O^o	Euen varinge ouer al;
	W^o	Euen varinge ouer all;
948	M^o	[...]ken dat dan wesē sal;
	L^o	Dat teken dat daer wezen sal;
	U^o	Dats teken dat wesen sal;
	H^o	Dats tekijn dat wesen sal;
	S^o	Dats tekiin dat wesen sal;
	B^o	Dats tekē dat wesen sal;
	O^o	Dats teyken dat wesen sall;
	W^o	Dats teken dattet wesē sal;
949	M.	+ dan;
	L.	een zoete;
	U.	soet;
	H.	-
	S.	-
	B.	de locht sute;
	O.	locht schoen;
	W.	zoet;

[p. 504]

950	M.	[ho]ghe e d';
	L.	Beide hoghe;
	U.	hoghe;
	H.	Bede hoghe;
	S.	Bede hoghe;
	B.	Beide bouē;
	O.	Beide hoge1;
	W.	Bede;
951	M.	aen;
	L.	dan dene zide - ziet;
	U.	aen een zide;
	H.	+ Ende;
	S.	+ Ende;
	B.	dene;
	O.	mense aen die;
	W.	-
952	M.	die and';
	L.	= an - die ander;
	U.	aen;
	H.	-
	S.	-
	B.	dandre;
	O.	aen;
	W.	zide;
953	M.	w't - = dā;
	L.	Daer - ghi breken beghinc;
	U.	Daenwaert - = dā;
	H.	Derwert - = dā;
	S.	D'w't - = dā;
	B.	Daerw't - = dā - begint;
	O^o	Darwart dat die broke begint;
	W.	hij - = dan - begint;
954	M.	= so;
	L.	dane - = so;
	U.	dane - = so - wijnt;
	H.	= so;
	S.	= so;
	B.	= so - = die;
	O.	Danē wart - = so - wijnt;
	W.	daen soe sael;
955	M.	Als hi brect ī eni[...];
	L.	Alsi breken in;
	U.	Als hi breket in;
	H.	Ende als hi breket in enigh';
	S.	Ende als hi breket in enigh';
	B.	Als hi brect in menege;
	O.	Also hi brect - mēnig';
	W.	Als hij brect in een;
956	M.	wetē;
	L.	wel;
	U.	wel;
	H.	wel;
	S.	wel;
	B.	de scepmā;
	O.	Soe - wael;
	W.	Soe wetē - scipmāne wel;
957	M.	quaet wed' w't;
	L.	wart;
	U.	wart;
	H.	= Dat;
	S.	= Dat;
	B.	sal w'dē;
	O.	-
	W.	tēpest sal wordē - = die;
958	M.	E darren d';
	L^o	E hi in daer daer niet ombeiden mee;
	U.	mee;
	H.	= daer - letten mee;
	S.	= daer - letten mee;
	B.	= daer - ontbeidē mee;
	O.	= daer - lang' beidē mee;
	W.	durrē ontbeidē niet mee;
958'	M.	So sin sij voer den [...]
958''	M.	E pinen him t' ha [...]

Rubriek	L.	Van den lendeghere in die mane staet
	O.	Dit is van lodege' die in die mane steet

959	M.	= v - segghen;
	L.	voort;
	U.	voert maken vroet;
	H.	vort;
	S.	vort;
	B.	willic - vort;

[p. 505]

	O.	-
	W.	v seggē;
960	M.	can;
	L.	+ e - woort;
	U.	corten;
	H.	corten wort;
	S.	cortē wort;
	B.	can - wort;
	O.	Soe ict beste - cortφ;
	W.	Soe - = best - corter;
961	M.	is - plach;
	L.	is - pleghet;
	U.	is - pleghet - staen;
	H.	is - pleget;
	S.	is - pleghet;
	B.	Wat es dat pleegt;
	O.	is die pleet;
	W.	is - pleget;
962	M.	in die middel;
	L.	= in;
	U.	= in - maen;
	H.	int;
	S.	int;
	B.	-
	O.	in die mane;
	W.	= Recht - In die middel;
963	M.	dietschen;
	L.	dietsce hiet ludergheer;
	U.	duutsche - leudergeer;
	H.	duutsche - ludergh';
	S.	duutsche - ludergh';
	B.	dietsch - lodegeer;
	O.	duytschē heit lodege';
	W.	= in dietsche - heit leidergheer;
964	M.	= wel - voerw't;
	L.	voorwaert;
	U.	voert meer;
	H.	vor meer;
	S.	vor meer;
	B.	vorw't;
	O.	= wel - voerwert;
	W.	= dit - voir waeer;
965	M.	in ene;
	L.	in;
	U.	maen - in;
	H.	es in eere;
	S.	es in eere;
	B.	De - es in ene;
	O.	in een stede;
	W.	es in e[^e]ene;
966	M.	-
	L.	effene;
	U.	effene;
	H.	Slicht;
	S.	Slicht;
	B.	effene;
	O.	-
	W.	+ Al - al effene;
967	M.	dand' stede - is;
	L.	ander stede;
	U.	ander stede - = so;
	H.	dander stede - = so;
	S.	dander stede - = so;
	B.	dand' side essi rv;
	O.	dand' stat soe is - růwe;
	W^o	E in een stede1 and' stede ru;
968	M.	oneffen - seg;
	L.	oneffene - seg;
	U.	onneffene - seg;
	H.	oneffen seg;
	S.	oneffen seg;
	B.	oneffene seggic;
	O.	ef2 oneffene - seg;
	W.	oneffene - seg;
969	M.	een dīc dat;
	L.	Alse - dat;
	U.	dat;
	H.	= is - gedaen;
	S.	= is;
	B.	roestech es gedaē;
	O.	Alse dinc - rostich sijn3 is gedaen;
	W.	dat - es gedaen;

[p. 506]

970	M.	Mit donck'en;
	L.	+ E - + is;
	U.	Mit donckeren;
	H.	donckeren adren sijn sijn1;
	S.	adren siin siin;
	B.	adrē;
	O.	Mit donckerē - + is;
	W.	donckerē;
971	M.	is;
	L.	is;
	U.	effene;
	H.	slicht;
	S.	-
	B.	effene;
	O.	is;
	W.	effene;
972	M.	-
	L.	+ si - licht;
	U.	licht;
	H.	sonne - licht;
	S.	sonne - licht;
	B.	-
	O.	licht;
	W.	tlecht;
973	M.	dand' - donc [...];
	L.	bliuet;
	U.	doncker;
	H.	dander;
	S.	dander bliift;
	B.	dand' bliuet;
	O.	dand' - doncker all;
	W.	doncker;
974	M.	-
	L.	+ Een;
	U.	-
	H.	Exemple - segghen;
	S.	Exemple - segghen zal;
	B.	geuē;
	O.	tonē sall;
	W.	Eexempel - togē;
975	M.	is;
	L.	Nemet - is;
	U.	is;
	H.	-
	S.	-
	B.	Nemt .i. gelas;
	O.	gelas - is;
	W.	is;
976	M.	doer2;
	L.	aderen de door;
	U^o	Mit aderen sere doergaen;
	H.	adren dire;
	S.	adren dire;
	B.	adren dire;
	O.	Mit aderē - doer;
	W.	adren die dair duer;
977	M.	mit stremen te;
	L.	-
	U.	mit strimen - sulcker;
	H.	-
	S.	-
	B.	stremē - selk';
	O.	mit stremē;
	W.	sulcke;
978	M.	e;
	L.	Oneffen ende donker;
	U.	ende;
	H.	Oneffen ende;
	S.	Oneffen ende donk';
	B.	Oneffene e donker;
	O.	Oneffen e;
	W.	Oneffene e;
979	M.	Houdi voer - = hout - ghelas;
	L.	+ E;
	U.	-
	H.	Vor;
	S.	Vor;
	O.	Vore - ogē;
	B.	ogen - gelas;
	W.	ogē;

[p. 507]

980	M.	dart;
	L.	-
	U.	effene;
	H.	-
	S.	-
	B.	In der stat - effene;
	O.	-
	W.	dairt doncker; [± v. 983]
981	M^o	Scoen claer e slecht;
	L^o	Scone claer ende slecht;
	U^o	Scoen claer ende slicht;
	H^o	Scone claer ende slicht;
	S^o	Scone claer ende slicht;
	B^o	Scone clare e slicht;
	O^o	Schoen claer e licht;
	W^o	Ghij en zulter niet duer mogē scouwē; [± v. 984]
982	M^o	Daer doer suldi wel sien dicht;
	L^o	Daer door suldi sien licht;
	U^o	Daer suldi wel sien licht;
	H^o	D' dore suldi wel sien licht;
	S^o	D' dore suldi wel sien licht;
	B^o	Daer dore seldi wel sien dlicht;
	O^o	Daer doer suldi wael sien dlicht;
	W^o	Dat weet wel in goedē trouwē;
983	M.	donck'en;
	L.	heuet;
	U.	donckere;
	H.	donkre adrē heuet;
	S.	donkre adrē heuet;
	B.	= die - donk'e adrē heuet;
	O.	= die - doncker;
	W^o	Daert is claer e slecht; [± v. 981]
984	M.	Ghien claerheit - d' in;
	L.	+ En - claerheit - = het - gheuet;
	U.	Gheen claerheit et;
	H.	Gheene claerheit - d' gheuet;
	S.	Gheene claerheit - d' gheuet;
	B.	claerheit - d' geuet;
	O.	Gheen - = het - geeft;
	W^o	Zuldi mogē duer siē lecht; [± v. 980]
985	M.	-
	L.	+ so - de;
	U.	maen;
	H.	de;
	S.	-
	B.	es de;
	O.	-
	W.	es;
986	M.	Mit donck'en ad'en;
	L.	-
	U.	Mit donckeren strimen dier;
	H.	Mit;
	S.	Mit - strie;
	B.	adrē;
	O.	Mit donckerē aderē die d';
	W.	donck'en aderē;
987	M.	ghen;
	L.	ghene lucht en;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	geen - mogē;
	O.	Die en geen licht en mogē;
	W.	mogē;
988	M.	nature is - gedaen;
	L.	nature is;
	U.	Huer natuer is soe;
	H.	Hare nature is - gedaen;
	S.	Hare nature is - gedaen;
	B.	Hare nature - gedaen;
	O^o	Hare nature is alsoe gedaen;
	W.	nature - = so - gedaen;

Rubriek	L.	Vanden cirkel daer die .xij. Teken instaen
	U.	Van den cirkel daer die twaelf teyken in staen

989	M.	hebt;
	L.	Nu;
	U.	hebbe - u - vercallet [vertallet?];

[p. 508]

	H.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	hebbic - v'callet [v'tallet?];
	O.	allet vercallet;
	W.	[ontbreekt]
990	M^o	Watt' ind' lucht vallet;
	L.	lucht;
	U.	lucht;
	H.	+ Al - lucht;
	S.	+ Al - lucht;
	B.	de locht geuallet;
	O.	locht gevallet;
	W.	[ontbreekt]
991	M.	Nv - tottē;
	L.	Nv - toten;
	U.	firmament;
	H.	-
	S.	Nv;
	B.	Nv willic;
	O.	Nv - firmamēt;
	W.	Nv;
992	M.	al;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	al - st'rē inne;
	O.	aen;
	W.	Dair al;
993	M.	Hoert;
	L.	+ So - al hier - rinc;
	U.	een scoen;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	C.	schone;
	W.	eene schoene;
994	M.	Aen tfirmamēt si is;
	L.	[ontbreekt]
	U.	Aen tfirmament - is;
	H.	= so;
	S.	= so;
	B.	An tfiermament - es .i.;
	O.	Aen tfirmamēt soe is;
	W.	Int - soe is;
995	M.	Die tfirmamēt - bevaet;
	L.	Die tfirmament - beuaet;
	U.	Die tfirmament - om uaet;
	H.	tfirmament;
	S.	tfirmament;
	B.	Die tfirmament - gaet;
	O.	Die tfirmamēt - om gaet;
	W.	gaet;
996	M.	w't staet;
	L.	noord waer;
	U.	Deen;
	H.	Deen - noort waert;
	S.	Deen - uoort w't;
	B.	Tene - nortweert;
	O.	Dene - wart staet;
	W.	een zide - staet;
997	M.	+ E - si de1 side dracht swtw't;
	L.	Die ander side drayet suut waert;
	U.	draghet zuutwaert;
	H.	side drait suutwaert;
	S.	side drait suutwaert;
	B.	+ E - side dg[^a]et suutwaert;
	O.	+ E - side draecht sůyt wart;
	W.	+ E - draget zuutwert;
998	M.	+ Die;
	L.	Die dscrifture;
	U.	Scriftuur die dit;
	H.	-
	S.	-
	B.	al dit oppenbaert;
	O.	apenbaert;
	W.	-
999	M.	deilen - + deelt men;
	L.	twaelf - dezen;
	U.	twalf;
	H.	deelen;
	S.	deelen;
	B	tweleuē - = delen;

[p. 509]

	O.	tweluē deiltmē;
	W.	deelē;
1000	M^o	Dit effen can delen e wel;
	L.	-
	U.	effene;
	H.	-
	S.	-
	B.	Deilt - effene;
	O.	-
	W.	-
1001	M.	E ellic - heeft;
	L.	heuet;
	U.	teyken;
	H.	heuet;
	S.	heuet - tekiin;
	B.	heeft;
	O.	heit - teyken;
	W.	heft;
1002	M.	-
	L.	Des;
	U.	Des ghij - zult;
	H.	Des;
	S.	Des - siin;
	B.	Des - selt siin;
	O.	gi;
	W.	des ghij - zult;
1003	M.	seuen - hairen;
	L.	zeuen;
	U.	seuen;
	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	souē;
	W.	seuē;
1004	M.	e selc is lanc;
	L.	Some - ende som;
	U.	Som - som;
	H.	Some - some;
	S.	Some - some;
	B.	Es hi cort of es hi;
	O.	Som - som;
	W.	Som - som;
1005	M^o	Dus loepen si om desen teybijn;
	L.	dezen;
	U.	om - teykijn;
	H.	-
	S.	-
	B.	Loepē - tekene;
	O^o	Loepen om dit teyken;
	W^o	Elc na die maniere sijne;
1006	M.	dier maniren sijn;
	L.	na die na die maniere;
	U.	diere - sijn;
	H.	die maniere;
	S.	die maniere;
	B.	naturen;
	O.	nae - sijn;
	W^o	Moet liden alle dees tekine;
1007	M.	v1 heb;
	L.	-
	U.	heb;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	heb;
	W.	-
1008	M.	si int ome[^int]2;
	L.	Hoe dat si;
	U.	omgaen;
	H.	-
	S.	-
	B.	om;
	O.	om;
	W.	sij int firmamēt;
1009	M.	-
	L.	de leuet;
	U.	Elc creatuur;
	H.	leuet;
	S.	leuet;
	B.	-
	O.	leuet;
	W.	Elcke;
1010	M.	natuer;
	L.	nature - = si - heuet;
	U.	natuur - af;
	H.	Hare nature - = si - heuet;

[p. 510]

	S.	Hare nature - = si - hir - heuet;
	B.	Hare nature - af;
	O.	natuer - aff;
	W.	nature - = si - heft;
1011	M.	Alle tijt cort;
	L.	Ghetide;
	U.	cort;
	H.	cort;
	S.	cort;
	B.	De tide oec - lange;
	O.	cort;
	W.	cort - = ende - + tide;
1012	M.	desen cirkels ganghe;
	L.	+ Die - dezen;
	U.	bij;
	H.	Verwanderē - ghange;
	S.	V'wanderen - ghange;
	B.	gange;
	O.	gange;
	W.	+ all - gange;

Van hier af aan worden in W regelmatig, bij elk teken van de dierenriem, astronomischmeteorologische overwegingen ingelast.

 
Nvttelic ist na minē wane
 
Die cunste te wetene hoe die mane
 
Die tekine loept elc maenscijn du[e]re
 
Want die mane heft den cuere
 
Ons te helpene alre naest,
 
Haren loep mit groter haest
 
Gaf haer got van hemelrike
 
Te regneren ewelike
 
Die werelt e datt' in was
 
E wesē sal als ict 1as
 
In eenē boec die was fijn
 
In dietsche maect ict utē latijn
 
E vant dair in dat sij nochtan
 
Niet allene gedoen en kan
 
Maer andere planetē helpē haer
 
E lettē somwil dat is waer
 
Mer die werlt int ghemene
 
Ontfinc sij vā gode allene
 
Voir alle die andre te bistierrē
 
Menschen vogelē e dierē
 
Nature te gheuene e te wesē
 
E veel meer als wijt lesē
 
Heeft sij vā gode aldus ontfaen
 
Hier om soe wil ic ane vaen
 
Des mi een vrient heft gebeden
 
Soe heb ic dese lere bescreuē
 
Dair mē in bekēnē mach
 
Wat goet is doē op elkē dach
 
Of quaet of latē is beghinnē
 
Watmē verliesē mach of wīnē
 
Hoet weder is of sal kerē
 
Beghinne wij in die name ons he'n

Van dit gedicht bestaat een tweede redactie, in het Zutfens-Groningse handschrift (f^o XIII-XIV), en uitgegeven door P. Leendertz Jr., (in Ts. XIV, 1897), met de varianten uit W (waarvan Conservator O. von Heinemann hem een afschrift bezorgde).

De tekst, door Leendertz ‘Van der manen zeden’ gedoopt, staat in hs. G (= het Groningse) zonder onderbreking, en werd dus zeer waarschijnlijk in W met opzet in 13 stukken (Inleiding + 12 tekens) ingedeeld.

Rubriek	L.	Welc teerste teiken es
	U.	Dit is dat yerste teyken

1013	M^o	Dat1 eerste teyken [k verbeterd uit b] heit aries;
	L^o	Teerste teken hiet aries;
	U.	Tierste teyken - aries;
	H.	Teerste - het aries;

[p. 511]

	S.	Teerste tekin - aries;
	B.	Dierste tekē - aries;
	O.	Die irste teyken heit;
	W.	dats aries;
1014	M.	-
	L.	sekes;
	U.	zeker;
	H.	-
	S.	siit;
	B.	.i. - siit;
	O.	-
	W.	-
1015	M.	heitet;
	L.	-
	U.	nomen scriftuur;
	H.	-
	S.	hir;
	B.	noem - = die;
	O.	nomet tscrifture;
	W.	noomt - = die;
1016	M.	teiken;
	L.	teken;
	U.	teykijn;
	H.	-
	S.	tekiin;
	B.	tekē;
	O.	teyken nae;
	W.	nae;
1017	M.	est;
	L.	-
	U.	eest;
	H.	D' ōme;
	S.	D' ōme;
	B.	ōme - eist - gedaē;
	O.	= en - eest - gedaen;
	W.	Dair - gedaen;
1018	M.	Dat d' dieren ant tfirmament - = yet;
	L.	tfirmate - = yet;
	U.	dier aen - = yet - gaen;
	H.	ant firmamēt - = yet;
	S.	ant firmat - = yet;
	B.	iet;
	O.	dier aent firmamēt - = yet;
	W.	dierē ant firmamēt - = yet;
1019	M.	M' - tijt - naturen;
	L.	Waer - heuet zijn nature;
	U.	Mar - natuur;
	H.	M' - heuet sine nature;
	S.	M' - tiit heuet sine nature;
	B.	sine nature;
	O.	Mer - sune1 sine nature;
	W.	Mer - heft haer nature;
1020	M.	ī alre;
	L.	die diere in alre vre;
	U.	die dier alle vre;
	H.	die dier - vre;
	S.	die dier - vre;
	B.	die - + in - allē;
	O.	[ontbreekt]
	W.	ure;
1021	M.	daer - gaen;
	L.	Alse - daer;
	U.	daer;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	B.	Alse de - daer - = in;
	O.	[ontbreekt]
	W.	[ontbreekt]
1022	M.	daer - dit v'staen;
	L.	daer;
	U.	daer;
	H.	Dat rechte der;
	S.	Dat rechte der;
	B.	-
	O.	rechte;
	W.	[ontbreekt]
1023	M.	marte;
	L.	marte - comet;
	U.	halue meert soe coemt;
	H.	alf;
	S.	alf;
	B.	meerte;
	O.	Nae halff meerte - zaen;
	W.	Nae - marte comet;
1024	M.	-
	L.	in dien;

[p. 512]

	U.	-
	H.	gegaen;
	S.	gegaen;
	B.	gegaen;
	O.	gegaen;
	W.	gegaen;
1025	M.	is;
	L.	-
	U.	hij is;
	H.	= hi;
	S.	= hi;
	B.	starxt;
	O.	= hi - is sterck voeren;
	W.	= hi - is;
1026	M.	Bachten - = hi - sijn cracht;
	L.	After - den;
	U.	After;
	H.	After - hij;
	S.	After;
	B.	- cracht;
	O.	- cracht;
	W.	+ Mer - heft hij;
1027	M.	is;
	L.	is in;
	U.	Alsoe is;
	H.	-
	S.	-
	B.	de;
	O.	Alsoe is;
	W.	Alsoe is;
1028	M.	= die - wasset;
	L.	die cracht wasset;
	U.	craft - = die - wasset;
	H.	hare craft - h';
	S.	hare - h';
	B^o	Als si loept in den ram;
	O.	[ontbreekt]
	W.	= die - = haer - vort an;
1029	M.	cleyne;
	L.	heuet ghehat clenen;
	U.	craft;
	H.	heuet ghehat - craft;
	S.	ghehat;
	B.	gehadt cleine;
	O.	gehadt cleyne;
	W.	Sij heft gehad;
1030	M.	In dien;
	L.	wijnter;
	U.	wijnter;
	H.	In dien - ofte;
	S.	Indien - ofte;
	B.	-
	O.	-
	W.	In dien;
1031	M.	+ oec - = threchte - tiaer;
	L.	die iaer;
	U.	+ oec - = threchte - tiare;
	H.	+ oec - = threchte - tiaer;
	S.	+ oec - = threchte - tiaer;
	B.	De - + oec - e dat iaer;
	O.	lijntē oec int jaer;
	W.	+ oec - = threchte - tiaer;
1032	M.	ī d1 gaen dair;
	L.	-
	U.	gaet;
	H.	astronomie;
	S.	astronomie - d';
	B.	astronomie;
	O.	Nae - geet;
	W.	astromien - dair;
1033	M.	dien dach;
	L.	ooc - te tijt;
	U.	-
	H.	vp dien;
	S.	vp dien tiit;
	B.	De werelt;
	O.	werlt - dien;
	W.	werlt - in;
1034	M^o	Ghemaect ic voer waer tellen mach;
	L.	zeker zijt;
	U.	Ghemaect;
	H.	Ghemaect;

[p. 513]

	S.	Ghemaect - siit;
	B.	Gemaect - + wel - siit;
	O.	Ghemaect;
	W.	Ghemaect - + wel;
1035	M^o	E bi enē daghe daer omtrent;
	L.	Enen - is daer omtrint;
	U.	is daer omtrent;
	H.	Een - es daer omtrent;
	S.	Een - es daer omtrent;
	B.	Euēnachtich - omtrent;
	O.	[Euen of Enen?] - is daer omtrent;
	W^o	Te dien tiden omtrent dien gaenc1;
1036	M.	calende - ons;
	L.	hem;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	De - ons;
	O.	-
	W^o	Sijn nacht e dach euē lanc;

 
Als in aries is die mane
 
Dan ist goet na minē wane
 
Wech ten oestē wert bestaen
 
Die met s2 comansceppē ōme gaē
 
Want ic wel dat hij wijnt
 
Die darwarts sinē wech beghint
 
Met viere is dan werken goet
 
Dinc die dair mede wesē moet
 
Die latē wille of gaen badē
 
Raed ic wel heeft hijs stade
 
Dat hijs besta wil hij winnē
 
Hets dan oec goet beghinnē
 
Wat haestelic wil sijn volmaect
 
Oec weet dat dan wel spaect
 
Hets dan quaet hoefde dwaē of nettē
 
E indē hals ventosen settē
 
Bloeden ter nese huwelic leidē
 
Huse te makē castele te3 bereydē
 
Eens anders mans boetscepe gaē
 
Wt kerkē lopē wijch bestaē
 
Karre makē of brieue scriuē
 
Die op goet sprekende bliuen
 
Noch ghenē raet en salmē ruerē
 
Op dingē die lange sellē duerē
 
Wie dan name medicine
 
Hij keertse weder mit grot' pine

Rubriek	L.	Dit is tander teken
	O.	Welc dander teyken is

1037	M.	teiken - heit - = een;
	L.	= dat - hiet;
	U.	Et tander teyken heyt - = een;
	H.	tekijn = dat - = een;
	S.	tekiin - = dat - = een;
	B.	Dand' - = een;
	O.	Dander teyken heit - = een;
	W.	is stier gehetē;
1038	M.	hettet4 die hette meeret;
	L.	= dan - meret al hier;
	U.	heitte meerret;
	H.	hitte m'ret;
	S.	hitte m'ret;
	B.	de hitte meerert;
	O.	hitte meerret;
	W^o	Wair om dit is doe ic v wetē;

[p. 514]

1039	M.	Doer dat - is;
	L.	-
	U.	is starckel;
	H.	starker uele;
	S.	starker uele;
	B.	de - stark';
	O.	is sterck';
	W^o	Alsoe wel als die stier sterker es;
1040	M.	so m ist niet wele [w verbeterd uit v];
	L.	seit;
	U.	soe seytmen;
	H.	= so - seitmē;
	S.	= so - seitmē;
	B.	de - siet;
	O.	= so - weet mē wael;
	W.	Dam - ram sijt seker des;
1041	M.	= dan;
	L.	eren ende sayen dal [de laatste 3 woorden zéér verbleekt];
	U.	dan Eeren;
	H.	ere;
	S.	-
	B.	eriē;
	O.	geet;
	W^o	Soe heeft die sonne crachte meer;
1042	M.	Mitten;
	L.	-
	U.	Mitten;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Mittē stiren - all;
	W^o	Dan sij hadde indē ram eer;
1043	M.	die;
	L.	apelle [aprlle?] - dien;
	U.	aprille;
	H.	alf aprijl - die;
	S.	alf apriil - die;
	B.	-
	O.	Nae halff - geet indē;
	W.	Nae - ap'lle - indē;
1044	M.	-
	L.	zonne;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	nae den;
	W.	-

 
Taurus es dat ander teken
 
Die mane scrijf ic hier den lekē
 
Soe wanneer dat sij dair in gaet
 
Die dan doen wille minē raet
 
Sal grauē houē e oec settē
 
Wijnghaert sond' enich lettē
 
Want hij sal in corter urē
 
Wassen e lange duerē
 
Casteele husen es dan goet
 
Funderē dat lange duerē moet
 
Huwelic salmē dan bestaen
 
Oec waen ic in minē waen
 
Datmē medicine sal helen
 
Der mensschen halsche e kelē
 
Wiege bestaen es onspoet
 
E wat met haeste wesē moet
 
Bider aerden is die wint
 
Die wolken loopē al onsint
 
Sonder regē in die lucht
 
Som wil hebbē wij den neuel vocht

Rubriek	L.	Dit es derde teken
	O.	Dit is dat derde teyken

1045	M.	deerde teykijn hiet twellinc;
	L^o	Terde teken hiet twellinc;
	U.	Et terde teyken;
	H.	= dat - Darde;
	S.	= dat - Darde tekiin;
	B.	tekē - twelinc;
	O.	teyken is tvelinc;
	W.	Terde teken;

[p. 515]

1046	M.	Dats twiuoudoghe;
	L.	Dats twevoudighe;
	U.	Dats;
	H.	Dats een;
	S.	Dats een;
	B.	Dats ene tweuoudege;
	O.	Dats tweerhande;
	W.	is twiouldige;
1047	M.	d'der;
	L.	es - zonnen;
	U.	kracht;
	H.	Dobbel es - = dan;
	S.	Dobbel es - = dan;
	B.	Dobbel es;
	O.	Dobbel;
	W.	sijn dair - crachtē;
1048	M.	Ieghens - = si - ghewarcht;
	L.	si heuet ghevracht;
	U.	ghewracht;
	H.	Ieghens datsi heuet;
	S.	Ieghens datsi heuet;
	B^o	Iegē datse heeft gewracht;
	O.	Tegen - gewracht;
	W.	sij te voerē wrachte;
1049	M.	mey;
	L.	zonne;
	U.	mey;
	H.	alf;
	S.	alf;
	B.	de;
	O.	Nae halff;
	W.	Nae;
1050	M.	twiellīc dit;
	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	twilijnc;
	S.	-
	B.	twelinc;
	O.	twelinc;
	W.	Indie;

 
In gemini is goet beghinnē
 
Die vriēscap makē wille of mīnē
 
Pays maken onder viande
 
Beghinnē wijch in elkē lande
 
Pusoen e medicine
 
Machmē nemē sond' pine
 
Want die arm in desē tiden
 
Mach qualic [quelic?] enich quetsē lidē
 
Ic rade dwasē e vroedē
 
Dat sij hem van latene hoedē
 
Ende wachtē van wederstoot
 
Dair mach af comē die doot
 
Nagele cortē is dan quaet
 
Wt hauene varē dats mijn raet
 
Mer enich ander werc beghinnē
 
Raed ic niemēt die wil wīnē
 
Want het word ander werf begōnē
 
Oec scriuē sij ons die de wairheir cōnē
 
Wanneer dat steruet man of wijf
 
Dat dair een and' in sciet sijn liif
 
Late sal soe wair dat es
 
E gheneest hij sijt seker des
 
In desen tekene dat hij te dale
 
Sal vallē in een and' quale
 
Die oec breect wt yserē bande
 
Hij wort ghevaen mit grot' scande

Rubriek	L.	Dit is tfierde teken
	O.	Dit is dat vierde teyken

1051	M^o	Tvierde [i.p.v. de initiaal alleen de representante] teyken dats waer;
	L.	Tfierde teken;
	U.	Et - teyken;
	H.	Tfierde - es;
	S.	Tfierde tekiin - es w';
	B.	Tfierde tekē - es;
	O.	teyken;
	W.	Tfierde tekē - es;
1052	M.	Heit crabbe - = die sonne - dair;

[p. 516]

	L.	Hiet - alse - = die sonne;
	U.	= die sonne;
	H.	alse - = die sonne;
	S.	alse - = die sonne - d';
	B.	Hetet - alse - = die sonne;
	O.	[ontbreekt]
	W.	creeft e wāneer als dair;
1053	M.	+ Die sōne - clemmē;
	L.	Die zonne comet - me clīmem en can;
	U.	De sonne coemt - kan;
	H.	+ Die sonne - nēmeer clēmē;
	S.	+ Die sonne - nēmeer clēmē;
	B^o	De sonne comt e niene can;
	O.	+ Die sonne - me';
	W.	Die sonne is sij nēmeer - en kan;
1054	M.	E sno [?]1 - w't;
	L.	waert;
	U.	nederwaerts;
	H.	waert [gaet, later verbeterd in gaen?];
	S.	waert gaet;
	B^o	Nog geclimmē. So moetse dan;
	O.	wart;
	W.	wart dalē;
1055	M.	Glelic;
	L.	Ghelike;
	U.	Ghelike;
	H.	Ghelike;
	S.	Ghelike;
	B^o	Ned' gaen. alse de crabbe doet;
	O.	Gelijc;
	W.	creeft;
1056	M.	w't;
	L.	waert;
	U.	waert;
	H.	after w't - sinen;
	S.	after w't - sinen;
	B.	w't sett;
	O.	wart sette horen;
	W.	achterwert - sinē;
1057	M.	= na - als seit;
	L.	astromie;
	U.	soemer - astronomi;
	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	nae ast^onomien;
	W.	[ontbreekt]
1058	M.	dan in gheloues my;
	L.	mie;
	U.	in - mi;
	H.	d'vut - mi;
	S.	d' vut - mi;
	B.	in gelouets mie;
	O^o	Geet d' in geloues mie;
	W.	[ontbreekt]
1059	M.	-
	L.	daer gaen;
	U.	= daer;
	H.	= daghe gaen - d';
	S.	= daghe gaen - d';
	B.	De dage - d';
	O.	dagen;
	W.	dage beghinnē - = daer;
1060	M.	Entie nache[^t]n - = meer;
	L.	bet an;
	U.	Ente nacht langhet;
	H.	lange - dan;
	S.	langē - dan;
	B.	de - lingē;
	O.	nacht lengen me';
	W.	lēggē2 vort;
1061	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	alf - uerstaet;
	S.	alf - uerstaet;
	B.	-
	O.	Nae halff weedmaent;
	W.	-

[p. 517]

1062	M.	in d';
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	De - de;
	O.	indē;
	W.	creeft;

 
Als die mane gaet in cancro
 
Indesen soe wil ic wesē vro
 
Want mē macher of hebbē zeghe
 
Van comenscappe e vā wege
 
Hij moet gaen tē noordē waert
 
Hets dan goed vechtē dies beghaert
 
E wat dinge datmē dan wille visierē
 
In watere dat sal wel tierē
 
Hets medicine dan nemē goet
 
Si scriuēt dies willē sijn vroet
 
Dat mē nochtan ter borst niet
 
Curerē sal haer verdriet
 
Hets dan quaet huse makē
 
Of funderē want sij lakē
 
Oec soe raed ic opēbare
 
Datter ghiemant in en vare
 
Of gaen besittē enich goet
 
Das yemās was die hē bestoet
 
Of eens anders wie hij sij
 
Oec est dinghē makē die ghi
 
Bi viere maken of lange duerē
 
Het is cout bi naturē

Rubriek	L.	Dat tfijfte teken
	O.	Dit is tvijfte teyken

1063	N^o	Twijfte teiken hiet libaert;
	L^o	Tfijfte teken hiet liebaert;
	U.	Et - teyken - libaert;
	H.	Tfijfte - het liebaert;
	S.	Tfiifte tekiin - liebaert;
	B.	Tfijfte tekē - liebaert;
	O^o	Tfijfte teyken heit liebart;
	W.	Tfijfte teken - libaert;
1064	M.	-
	L.	heuet- staet;
	U.	heuet;
	H.	E heuet - staert;
	S.	Ende - staert;
	B.	heuet;
	O.	-
	W.	staert;
1065	M.	Het is si - allen dieren;
	L.	is - allen dieren;
	U.	is - allen dier;
	H.	ist - = hi - allen dieren;
	S.	ist - = hi - allen dieren;
	B.	-
	O.	Het is - = hi;
	W.	Het is - = hi - alle die diere;
1066	M.	+ is;
	L.	onghehieren;
	U.	onghehier;
	H.	= E - onghehieren;
	S.	= E - onghehieren;
	B.	ongehiere;
	O.	= E - + ou'dadich - ongehure;
	W^o	Seer fel e onghiere;
1067	M.	= mede;
	L.	= mede - zonnen;
	U.	eest - = mede;
	H.	= mede;
	S.	= mede;
	B.	eist - = mede;
	O.	eest - = mede;
	W.	Alsoe esset bider;
1068	M.	hi;
	L.	= in - coomt;
	U.	coemt;
	H.	Alsi d';
	S.	Alsi d';
	B.	Alse daer ond' - geronnē;
	O.	Alse hi - geronnē;
	W.	Alssi dair - comet gerōnē;

[p. 518]

1069	M.	w't;
	L.	woort;
	U.	wart droeghe;
	H.	-
	S.	tiit;
	B.	De - w't droge;
	O.	droge;
	W.	droge;
1070	M.	-
	L.	mensce;
	U.	menighe;
	H.	-
	S.	-
	B.	menegē;
	O.	mēnigē mīschen;
	W.	menigē menssche;
1071	M.	Te laten - te nemē pusone;
	L.	Bloet laten - te nemē pysoene;
	U.	pusoen;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
	W.	-
1072	M.	= al;
	L.	-
	U.	doen;
	H.	-
	S.	-
	B.	= al;
	O.	Is - = al;
	W^o	Es quaet in dien tidē te done;
1073	M.	vallet;
	L.	Ghelike dat;
	U.	Ghelike dat;
	H.	dat twater;
	S.	Gheliic dat twater;
	B.	Gelijc dat dat - walt;
	O.	Gelijc dat;
	W.	dat dat - vallet;
1074	M.	gheůallet;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	geualt;
	O.	tfuer alsoe gevallet;
	W.	alsoe geuallet;
1075	M.	Datt' liede - vallet;
	L.	des menscen;
	U.	menschen;
	H.	Dat tfirmament wallet;
	S.	Dat tfirmament ^bloet wallet [sic];
	B.	smenschē;
	O.	smēschen;
	W.	des menschē - vallet;
1076	M.	hietten - comt;
	L.	-
	U.	heytten - coemt;
	H.	hitten;
	S.	hitten;
	B.	hietē - comē;
	O.	hitten - comt;
	W.	hittē - comē;

Rubriek	L.	Waer of die hondaghe comen
	O.	Waer aff die hondsdage comē

1077	M.	Hets - d' honden daghen;
	L.	Hets [i.p.v. de initiaal alleen de representante] - hondaghen;
	U.	hondaghen;
	H.	hont daghen;
	S.	inde hont daghen;
	B.	Hets - den hont dagen;
	O.	Dats - indē hondsdagen;
	W.	sijn - = in - honsdaghē;
1078	M^o	Daer af wil ic v oec saghen;
	L^o	Daer af wilic v oec saghen;
	U^o	Daer af wil ic u oec saghen;
	H^o	Daer of wil ic v saghen;
	S^o	D' of wil ic v saghen;
	B^o	Daer af so willic v sagen;

[p. 519]

	O^o	Daer aff wil ic v oec sagen;
	W^o	Dair of wil ic v sagē;
1079	M^o	In dit teiken libaert;
	L^o	In dit teiken hiet liebaert;
	U^o	In dit teyken libaert;
	H^o	In dit tekijn liebaert;
	S^o	In dit tekiin liebaert;
	B^o	In dit teken liebaert;
	O^o	In dit teyken liebaert;
	W^o	In dit tekē libaert;
1080	M.	= een;
	L.	ene;
	U.	-
	H.	ene - die - = al;
	S.	ene - die - = al;
	B.	-
	O.	Steet ene st're die;
	W.	-
1081	M.	hiet libeart [?]1 hont;
	L.	diet hont;
	U.	+ si;
	H.	-
	S.	-
	B.	hetet;
	O.	heit;
	W.	-
1082	M.	pijnt si ī alre;
	L.	Sere pijn si in alre;
	U.	Sere pinct si alle;
	H.	Sere pijnt si alle;
	S.	Sere piint si alle;
	B.	Sere pincse alle;
	O.	Sere pinsic alle;
	W.	Sij es seer pijnlic alle;
1083	M.	Zwtw't - sulc tijt;
	L.	Suutwaert - sometijt gaet;
	U.	Zuutwaert - som tijt;
	H^o	Suutwaert si ōme gaet;
	S^o	Suut waert si ōme gaet;
	B^o	Selkē tijt si suutw't staet;
	O.	Sůyt wart - som tijt;
	W.	Suutwaert sij somwijl;
1084	M.	Si pijnt sere - + si;
	L.	zere pijnt;
	U.	pinct - = seer;
	H.	pinet - = seer;
	S.	pinet - = seer;
	B.	pinket - = seer;
	O.	pinct - = seer;
	W.	= seer;
1085	M.	di;
	L.	zonne;
	U.	bij;
	H.	Alse - es;
	S.	Alse - es;
	B.	Alse de - es;
	O.	-
	W.	es dair;
1086	M.	Woren - so;
	L.	Voer - dat;
	U.	Vore - after dat segghe wij;
	H.	Vore oft after dat seggē;
	S.	Vore oft after dat seggē;
	B.	Vore - so seggē;
	O.	Voer off aft' soe seggē;
	W^o	Achter of voerē dat seggφ wij;
1087	M.	Dat - hon daghen is;
	L.	Dat - hondaghen hebbē si dan;
	U.	Dat - honde daghe is;
	H.	Dat - hontdaghe;
	S.	Dat - hontdaghe;
	B.	Dat - de hontdage;
	O.	Dat - hondsdage;
	W.	Dat het is - honsdage dan;
1088	M.	Viertich daghen so heb si;
	L.	Viertich daghen;
	U.	Veertich;
	H.	so hebsi;
	S.	se hebsi;
	B.	dage;
	O.	dagen;
	W.	dage - sij;

[p. 520]

1089	M.	Die zeuende;
	L.	Den - hoymaent;
	U.	Den seuende - hoymaent;
	H.	Den vij - hoymaent;
	S.	Den .vij. - hoymaent;
	B.	Den vij. - hoymaent;
	O.	Den souēde - hoymaent;
	W.	Den - hoeymaent;
1090	M.	-
	L.	alse alse men;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	wael;
	W.	Ghaen sij;
1091	M.	Ghelijc;
	L.	een v'woet;
	U.	verwoedde;
	H.	Ghelijc;
	S.	Gheliic;
	B.	Ghelijc - de;
	O.	Gelijc;
	W.	Ghelijc dat verwoede;
1092	M.	Is venijnt;
	L.	gheuenijnt;
	U.	venijn;
	H.	gheuenijnt;
	S.	gheueniint;
	B.	geuenijnt - alle;
	O.	Is gevenijnt - alle;
	W.	gheuenijnt alle;
1093	M.	= pijnlic - is;
	L.	= pijnlic;
	U.	Alsoe - = pijnlic - is;
	H.	= pijnlic;
	S.	= pijnlic - tiit;
	B.	= pijnlic - tiit;
	O.	Alsoe - = pijnlic - is;
	W.	Alsoe es - = pijnlic;
1094	M.	Bi;
	L.	Bescreuen wete;
	U.	Bi scrifture wete;
	H.	Bi;
	S.	Bi - wiit;
	B.	Bi;
	O.	Bi;
	W.	Bi scrijfturē;
1095	M.	haelf - = dan so;
	L.	hoymaente metter vaert;
	U.	hoymaent - = dan so;
	H.	hoymaent - = dan so;
	S.	hoymaent - = dan so;
	B.	hoymaent - = dan so;
	O^o	Nae halff hoymaent voert;
	W.	Nae - hoeymaent soe;
1096	M.	libaert;
	L.	So coomt die zonne - liebaert;
	U.	die libaert;
	H.	dien liebaert;
	S.	dien liebaert;
	B.	De - liebaert;
	O.	liebart;
	W.	libaert;

 
Wanneer wij die mane sien ke'n
 
In leone soe est goet he'n
 
Spreken openbaer e stille
 
Soe wie met viere werkē wille
 
Sal heb spoet in desē tiden
 
Soe oec1 wie oec wille met haestē lidē
 
Enich werc dats wel mijn raet
 
Dat hise besta in desē graet
 
Huse est oec goet e castelle
 
Funde'n e die ‘heft’ gouts vele
 
Dat versmede wille beghinnē
 
Hets dan goet na minē sinnē
 
Yuweele eerst an doen
 
Mer hets dan een traysoen
 
Enē langē wech bestriden [bescriden?]
 
E oec lange cleder sniden
 
Ic wil oec datmē medicine hoede

[p. 521]

 
Want mē keerse met bloede
 
Want herte leuere e mage
 
Gheert gheen curerē ī desē dage
 
Noch des mēsschē ingewant
 
Oec soe ist mi wel becant
 
Dat die tijt is heet e droege
 
Som wil gaet die mane soe hoege
 
In desen teken dat die sterren
 
Des climmēs hem een luttel errē
 
E clīmē mede nae harē seden
 
Des hebbē wij neuel hier benedē

Rubriek	L.	Dit is tseste teken
	O.	Dit is tseste teyken

1097	M.	Tseste [met alleen de representante voor de initiaal] teiken hiet;
	L.	Tseste teken heit die;
	U.	Et tseste teyken heyt;
	H^o	Tseste tekijn is maget;
	S^o	Tseste tekiin is mag;
	B.	Tseste - = dat - magt;
	O^o	Tseste teyken heit maget;
	W.	Tseste - = dat - maecht;
1098	M.	Ondadich;
	L.	-
	U.	ende niet;
	H.	e niet - draget;
	S.	ende niet - d^ug;
	B.	niene dragt;
	O.	draget;
	W^o	Die en gheenne vrucht en draecht;
1099	M.	-
	L.	Wl;
	U.	Vůl - gestadicheyden;
	H.	Vul;
	S.	Vul;
	B.	gestadicheden;
	O.	gestadicheiden;
	W.	gestadicheden;
1100	M.	zeden;
	L.	ooc;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	rijpen;
	W.	E dair toe van;
1101	M.	is - = rechte;
	L.	= rechte - de;
	U.	is - = rechte;
	H.	is - = rechte;
	S.	is - = rechte - tiit;
	B.	= rechte - de;
	O.	Alsoe is - = rechte;
	W.	Alsoe is - = rechte - tiit;
1102	M.	-
	L.	wasset mee an;
	U.	en wasset;
	H.	en wast nēmer;
	S.	en wast nēmer;
	B.	de vrocht wast nēb' vort an;
	O.	niet en wast an;
	W.	nēmeer;
1103	M.	M';
	L.	-
	U.	Mar;
	H.	Mer - allen;
	S.	M' - allen tiit;
	B.	M' - allē;
	O.	Mer - geet rijpen;
	W.	sij;
1104	M.	Dus - oghest dies;
	L^o	Dies ghi na half oghest seker zijt;
	U.	Dus;
	H.	alf hoest;
	S.	alf hoest - siit;
	B.	oegst;
	O.	Dats nae halff;
	W.	= des;

In virgine is haer nature

Droege e

cout seit die scrijfture

[p. 522]

 
Hets dan goet saeyē grauē houe
 
Oec weet dat ic dan loue
 
Te plantē wijngaert e bome
 
Want sij brēgē grote vrome
 
Hets oec goet gescutte makē
 
E dair toe alle sakē
 
Diemē met aerdē makē wille
 
Oec soud ic noede swigē stille
 
In gemi piscib e in desen
 
Ende ī scorpione als wijt lesē
 
Machmē alle dinc begīnē
 
Dairmē dubbel an will wīnē
 
Hets dan quaet mac1 maechdē truwē
 
Ghene wedue en salmē scuwē
 
Int noerdē scuwē dan alle sakē
 
Hets quaet met viere dan makē
 
Oec en nem gheen medicine
 
Want die tiit pleecht dan te sine
 
Cout e droge vā naturen
 
Die wolkē plegē te scuren
 
Sonder water in die lucht
 
E oec est weder sōwijl vocht

Rubriek	L.	Dit is tseuende teken
	O.	Dit is tsouende teyken

1105	M.	Tseuende [i.p.v. initiaal alleen representante] dat;
	L.	Tseuende es;
	U.	Et tseuende is;
	H.	Tseuende tekijn - = die - waghescale;
	S.	Tseuende tekiin - = die - waghescale;
	B^o	Tseuende es de wagescale;
	O.	Tsouēde - wage;
	W.	Tseuēde tekē - = die - waghenscale;
1106	M.	= altoes;
	L.	= altoes;
	U.	= altoes - wael;
	H.	= altoes;
	S.	= altoes;
	B.	= altoes;
	O.	weet dat wale;
	W.	= altoes;
1107	M.	is;
	L.	-
	U.	= die dach - is;
	H.	ene2 dan euen;
	S.	+ dan;
	B.	de;
	O.	is - lanck;
	W.	-
1108	M.	d'nacht;
	L.	Ieghen;
	U.	Ieghen;
	H.	Iegen dien - dien;
	S.	Iegen dien - dien;
	B.	Iegē;
	O.	Tegen die - e enē3 indē;
	W.	Iegē - dien;
1109	M.	= hi - = oec;
	L.	di dan daer inne;
	U.	herfts hij gaet daer inne;
	H.	erefst - = hi - = oec;
	S.	erefst - = hi - = oec;
	B.	De - = oec;
	O.	= hi - geest dan in;
	W.	= hi - = oec - in;
1110	M^o	No astronomine minne;
	L.	zinne;
	U.	= der - astronomie mine;
	H.	= der - astronomie minne;
	S.	= der - astromie minne;
	B.	= der - astronomie minne;

[p. 523]

	O^o	Nae ast^onomie myn;
	W^o	Na mijn leringe na minē sin;
1111	M.	is;
	L.	E half spellemaente so;
	U.	spelemant is;
	H.	alf spelmaent;
	S.	alf spelmaent;
	B.	spelmaent;
	O.	Nae halff speltmaent is - all;
	W.	Te - piecmaent moet dus geuallē;
1112	M.	hier - ghevallen;
	L.	Dat dit;
	U.	Dattet;
	H.	-
	S.	-
	B.	geuallē;
	O^o	Dattet aldus geuallen sall;
	W^o	Dit wil ic makē cont v allen;

 
Wanneer si es in libra
 
Soe ist als ic mi versta
 
Wech begīnē goet int westē
 
Dien wech houd ic ouer dē bestē
 
Diemē dan begīnē mach
 
Alsoe alst ic bescreuē sach
 
Wie dan comensceppe bedriuē wille
 
Dien ist goet lude e stille
 
Goet est oec die adre latē
 
Die dinc beghint het sal hē batē
 
Dat haestelic wil sijn gemaect
 
Oec weet wel dat dan misraect
 
Watmē van aerdē wille werkē
 
Ghescreuē vand ict oec vā clerkē [sic]
 
Dat die ghene slachtē den dwasē
 
Die der nierē of der blasē
 
In desen twee doet medicine
 
Die tiit pleecht dan oec te sine
 
Heet e nat e wel gemoet
 
Hets dan wt hauenē varē goet

Rubriek	L.	Dit es dat achtende teken
	O.	Dit is dat achtende teyken

1113	M.	Tachtēde [i.p.v. de initiaal alleen de representante] hiet;
	L.	Tachtende dat hiet;
	U.	Et - = teken - heet;
	H.	Tachtende - heet;
	S.	Tachtende - heet;
	B.	Dachtēde - = teken - heet;
	O.	Dachtende teyken heit;
	W.	Tachtende - heet;
1114	M.	= v hier;
	L.	ic ^v dat nv;
	U.	= hier;
	H.	= hier;
	S.	= hier;
	B.	willic - = hier;
	O.	= hier;
	W.	= hier dat;
1115	M.	Mitten start - gheuet;
	L.	sterte - et gheuet;
	U.	sterte - et gheuet;
	H.	Mitten sterren - heuet;
	S.	Mitten sterren veniin - heuet;
	B.	M dē sterte veniin - geeft;
	O.	Mittē st'te - dat geeft;
	W.	-
1116	M.	nature heuet;
	L.	tjit ooc - nature heuet;
	U.	natuur heuet;
	H.	nature gheuet;
	S.	tiit - nature gheuet;
	B.	De - die nature;
	O.	= oec - nature;
	W.	= oec - nature;

[p. 524]

1117	M.	daghe;
	L.	daghe;
	U.	eynde - daghe;
	H^o	Wordet cout dan alle slaghe;
	S^o	Wordet cout dan alle slaghe;
	B.	in dende van dē dage;
	O.	int dende - dagen;
	W^o	Dat int eynde vanden dage;
1118	M.	Warttet dan cout - slaghe;
	L^o	Wort het cout alle [d[^sl]]aghe;
	U.	Wart et - slaghe;
	H^o	Want int ende van dien daghe;
	S^o	Want int ende van dien daghe;
	B.	Werdet - slage;
	O.	Werdet coůt - = alle - slage;
	W.	Wort het - = dan - slage;
1119	M.	= dan - van dier;
	L.	Tcoude es - = dan;
	U.	Et coude - = dan;
	H.	Tcoude - = dan;
	S.	Tcoude - = dan;
	B.	Tcoude es - = dan;
	O.	Tcoude - = dan - van dierre manierē;
	W^o	Cont is der naturen;
1120	M^o	Dat si gheeft venijn in d' vren;
	L.	in allen vren;
	U.	Groet - = tot - alle;
	H.	Groeit - in allen;
	S.	Groeit veniin in allen;
	B.	Groet - ī allē wren;
	O.	Groet - heuet in allē;
	W.	Groet - in alle urē;
1121	M.	= die - van bames;
	L.	= die - maente sente bauen misse;
	U.	= die - sente bamisse;
	H.	alf - = die - sente bamisse;
	S.	alf - = die - sente bamisse;
	B.	= die - sente bamisse;
	O.	Nae halue - = die - sunte baemisse;
	W^o	Ter haluer maent na bamesse;
1122	M^o	Die scorpioen die sonne is;
	L.	dan in scorpioen esse;
	U.	in scorpioen dan;
	H.	in scorpio sijt gewisse;
	S.	in scorpio siit gewisse;
	B.	De - + dan - esse;
	O.	+ dan - isse;
	W^o	Coomt scorpioen dats waer lesse;

 
Als die mane is int scorpioen
 
Soe en weet ic wat goet es doen
 
Want dit teken es haer stal
 
Dair sij in heeft ongheual
 
Nochtan ist dan goet ontfaen
 
Medicine na minē waen
 
Inder aerdē is dan pinē quaet
 
Oec soe dūcket mi goet raet
 
Dat hem elc hoede dan
 
Te kēnē wat waer enich man
 
Die berge of bome dan op clomme
 
Ic duchte hem euel quame dair oe
 
Der scamelheit salmē niet
 
Medicine doen wats geschiet
 
Oec leestmē inden [verbeterd uit: inder] scrijfturē
 
Dat het cout e nat is bi naturē

Rubriek	L.	Dit is dat neghende teken
	O.	Dit is tnegende teyken [rubriek niet onderstreept]

[p. 525]

1123	M^o	Die [i.p.v. de initiaal alleen de representante] neghende heit sagittarius;
	L.	= teken - hiet sagittaris;
	U.	Et - = teken - sagitaris;
	H.	Tnegende tekijn - sagittari;
	S.	Tneghende tekiin - sagittariu;
	B.	Dnegende - = teken - sagitaris;
	O^o	Dnegende teyken heit sagittarφ;
	W.	Tnegende - sagitarius;
1124	M.	= een - scutre;
	L.	dietsce;
	U.	-
	H.	duutsche - scott' et;
	S.	duutsche - scott' et;
	B.	= een - scuttre;
	O.	duytschen scůtte':
	W.	duutsche scottre dit;
1124'	M.	Achter serpent e voeren gheyt1;
1125	M.	Dan - voer;
	L.	Dan - voren - wijnters;
	U.	Dan - vore;
	H.	Dat - vor swinters;
	S.	Dat - vor tswinters;
	B.	Dan - = des - swīters;
	O.	Dan schiet - = vore des - swijnters;
	W.	Dat - = vore des - den voirwint';
1126	M^o	Mit snee e haghel [g verbeterd uit h] menichfoude;
	L.	sne;
	U.	Mit - mit - alsoe;
	H.	Mit - mit;
	S.	Mit - mit;
	B^o	Met hagle menichuoude;
	O.	Mit hagle mit - alsoe;
	W.	Mit hagele mit - alse;
1127	M.	heilighemisse;
	L.	heilighen;
	U.	alreheylighe;
	H.	heilighe messe alf;
	S.	helighen messe alf;
	B.	ald' heilegē;
	O.	Nae - heiligē - halue;
	W.	Nae - heiligemisse twe wekē;
1128	M^o	Gaet die sonne in scutters ic waent;
	L.	Gaet daer de zonne in dat men;
	U.	Gaet daer die sonne datmen;
	H.	Gaet - d' in;
	S.	Gaet - d' in;
	B.	Gaet de - in dat mē;
	O.	Geet t' sonnē - datmē;
	W^o	Coomt die sonne in dit teken;

 
Sagitari hier nae steet
 
In sijnre nature droege e heet
 
Als die mane coomt dair in
 
Dunct mi goet in minē sin
 
Onder viande vriēscap makē
 
Of die gherechte minne doet wakē
 
Vergaderē als ict bezach
 
Oec est goet op elkē dach
 
In desen tekine die adre latē
 
Die dan laet het sal hem batē
 
Wie hem met comanscappe gheueert [gheneert?]
 
Make sinē wech tē oestē weert
 
Met viere es dan werkē goet
 
Tot gelt te slane heftmē spoet
 
Oec ist goet dan wijch bestaen

[p. 526]

 
Mer het sal te niete gaen
 
Oec soe raed ic elkē man
 
Dat hi der aerdē werc dan niet
 
En besta oec wats geschiet
 
Oec soud ic mi sijns ontsien
 
Die medicine dade den dien
 
Hets droge e heet scrijf ic dē lekē
 
Want wtē oestē sprinct dit tekē

Rubriek	L.	Dit is dat tiende teken
	O.	Dit is dat tiende teyken

1129	M.	Tiende [i.p.v. de initiaal alleen de representante] teiken;
	L.	= Dat;
	U.	Et - = teken heet;
	H.	Tiende tekijn het;
	S.	Tiende tekiin;
	B.	= Dat - heit cap'cornus;
	O.	teyken heit cap'cornus;
	W.	= Dat - heet cap'cornus;
1130	L.	hiet;
	U.	-
	H.	het;
	S.	-
	B.	dier dat heet;
	O.	heit;
	W.	Dat is - dier dat;
1131	L.	voren - = een;
	U.	= e - = een - gheyte;
	H.	After tserpent - voren gheit;
	S.	After tserpent - voren gheit;
	B.	vore geet;
	O.	= e - vore geet;
	W.	+ een - e voir een;
1132	L.	Est dat men wel;
	U.	datmen wel weyt;
	H^o	Eist datmen wel weit;
	S^o	Eist datmen wel weit;
	B.	Eist want mē dit wel;
	O.	Eest - wael;
	W.	Het is dinc diemē wel;
1133	L.	Alsi de gheit hieten;
	U.	Alsi - gheit;
	H.	Alsi - gheit;
	S.	Alsi - gheit;
	B.	Alse de geet eten;
	O^o	Alse die geite eten sall;
	W.	= hi - eten;
1134	L.	si haer hooft;
	U.	si hůer;
	H.	Heffet si hoer - vp;
	S.	Heffet si hoer - vp;
	B.	Hefse haer;
	O.	Hefse haer hoet - all;
	W.	Heeft sij op hoer - = op;
1135	L.	de zonne;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	de;
	O.	Alsoe;
	W.	Alsoe;
1136	L.	= Want - = vast - voorwaert an;
	U.	= Want - = vast;
	H.	= Want - = vast - vort w't an;
	S.	= Want - = vast - vort w't an;
	B^o	Si gaet clemmēde opw't dan;
	O.	= Want - geet - = vast - voerwart;
	W.	= Want - = vast - clīmende;
1137	L.	Mar achter waert - = felle;
	U.	Mar achter wart - = felle - steert;
	H.	M' after w't - = felle - stert;
	S.	M' after w't - = felle - stert;
	B^o	Acht'w't herē steert;
	O^o	Mer acht'wart [wort?] harē stert;

[p. 527]

	W.	Mer acht'wert haren [:over een ratuur van meer dan 5 letters geschreven] - = felle;
1138	L.	si elken deert;
	U.	die leken deert;
	H.	hi elken dert;
	S.	hi elken dert;
	B.	hi elkē deert;
	O.	hi elken deert;
	W.	elcke1 elc u'vaert;
1139	L.	wijnter neem[^t];
	U.	wijnter;
	H.	d';
	S.	d' siin;
	B.	De - nemt d' siin begin;
	O.	wijnter - begin;
	W.	dair;
1140	L.	astronomien;
	U.	-
	H.	d';
	S.	d';
	B.	dan;
	O.	geet nae ast^onomien - = daer;
	W.	astromien dair;
1141	L.	Et is ooc dan;
	U.	Et;
	H.	Et es d' - corste;
	S.	Et es d';
	B.	es dan oec de;
	O.	is dan die;
	W.	Hets dair in oec die couste [corste?];
1142	L.	zien;
	U.	-
	H.	-
	S.	D';
	B.	= dat;
	O.	wael;
	W.	Vanden iare alst wel sijn;
1143	L.	= Dat - ghaen;
	U.	= Dat;
	H.	= Dat - beghinnē;
	S.	= Dat - beginnē d';
	B.	= Dat - De dage - lingē;
	O.	= Dat - dage - lengen;
	W.	= Dat - dage beghinnē langē dair;
1144	L.	nacht maent dats;
	U.	is;
	H.	alf - dats;
	S.	alf - dats w';
	B.	dats w';
	O.	Nae halff - is;
	W.	decēber - is;
1145	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	De - vort;
	O.	[ontbreekt; cf. v. 1148']
	W^o	Sal cap'corn in gaen;
1145'	W.	Dit doe ic v verwaer v'staen;

 
Capricorn als ict vant
 
Es cout e droge wie dē lant
 
Of houe spit of wille saeyen
 
Ic hope dat hij ghewin sal meyen
 
Bome e wijnghaert salmē settē
 
In desen teken sonder lettē
 
Die werct inder aerdē ic waē hij wijnt
 
E die oec sinē wech beghint
 
Int zudē est met comāscapen
 
Of anders scriuē ons die papen
 
Winninghe sal hem dair af comē
 
Oec weet ic wel het sal hem vromē
 
Die hem in sulc werc gheueert [gheneert?]
 
Dies .i. corten e begheert
 
Hets quaet nemē enich wijf
 
Of oec beghinnē strijt of kijf
 
Waert oec dat een werc v' kore
 
Ic weet wel dat hij dair an v'lore

[p. 528]

 
In te latene enich man
 
Noch medicine te nemene dan
 
Die knien en cureert niet
 
In desen tiden haer verdriet
 
Hets cout e droege vā naturē
 
E die wijnt pleecht te duerē
 
Ander aerdē al omtrent
 
Die wolkē aendat firmamēt
 
Zuutwert sietmē wenden
 
Die ons den vulen neuel zendē

Rubriek	L.	Dit is telfte teken
	O.	Dit is dat ylfste teyken

1146	L.	Telfte - + dat - hoort;
	U.	Et - teyken - nu;
	H^o	Tellefste tekijn dat es nv hort;
	S^o	Tellefste tekiin dat es nv hort;
	B.	Tellefste - es - hort;
	O.	ilfste teyken - nů
	W.	Telfte;
1147	L.	dat is in dietsce eenwoort;
	U.	dat is - waert [de a lijkt verbeterd uit o];
	H.	= dats - duutsche wort;
	S.	= dats - duutsche wort;
	B.	dietsch wort;
	O.	dat is - duytsche;
	W.	dat is;
1148	L.	den watere toe behoort;
	U.	Goet - water;
	H.	Tote - behort;
	S.	Tote - behort;
	B.	hort;
	O.	te wate';
	W.	Ghote - sij;
1148'	O.	Nv hoert ic sal v seggen voert;
	W.	Hier af sal ic seggē voert;
1149	L.	de zonne;
	U.	coemt;
	H.	Alse - comt;
	S.	Alse - comt;
	B.	Alse de - comt;
	O.	Alse - comt;
	W.	coomt;
1150	L.	-
	U.	Et;
	H.	E - = Het - is;
	S.	E - = Het - is;
	B.	regent - + h;
	O.	= Het - Regenet g'ne e is;
	W.	regent - het is;
1151	L.	loumaente comet aldus;
	U.	louwemaent coemt;
	H.	alf laumaent comet dus;
	S.	alf laumaent comet dus;
	B.	loymaent comet dus;
	O.	Nae - hoymaent comt aldus;
	W.	= so - coomt aldus;
1152	L.	zonne;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	Aquarius;
	W.	quarius;

 
Aquarius heet huse begīnē
 
Te fūderē wie wil winnē
 
Of dair in varē oec est goet
 
Dan huwelic doen of latē bloet
 
Oec soe is die tiit dan waert
 
Dinge begīnē dat beghaert
 
Lange te duerē mē niet sal
 
Indeser tiit gheen ongeual
 
Datten beennē hoert curerē
 
Een ander dinc sal ic u lerē
 
Dies ic mi hebbe dac1 bedacht
 
Wat haestelic wil sijn gewracht
 
Noch lange wech en sultu niet
 
Bestaen wes dijns lijfs gesciet
 
Nature es dan heet e nat
 
Astronomye scrijft ons dat

[p. 529]

Dat dan is goet wtuarē

Want vā ghewoente pleecht te harē

Rubriek	L.	Dit is twaelfte teken
	O.	Dit is dat twelfte teyken

1153	L.	twaelfte;
	U.	Et twaelfte teyken - is;
	H.	= Dat - Twalefste tekijn;
	S.	= Dat - Twalefste tekiin;
	B.	tuelefste - vische;
	O.	twelfte teyken vissche is;
	W.	= Dat - Twaelfte - is;
1154	L.	nu louen;
	U.	dies;
	H.	-
	S.	gelouē;
	B.	mog mi gelouen;
	O.	Gij moet my gelouen;
	W.	Ghij muecht - gelouē;
1155	L.	coud sijn;
	U.	sijn - nat;
	H.	sijn;
	S.	siin;
	B.	siin - nat;
	O.	sijn - wack;
	W.	sij cout siin e;
1156	L.	ooc den onghemac;
	U.	+ hi - = groet;
	H.	= groet;
	S.	tiit - = groet;
	B.	hi doet v'noy om dat;
	O.	+ hij - = groet - ongemac;
	W.	= groet - ongemack;
1157	L.	-
	U.	-
	H.	luden - = van;
	S.	luden - regē;
	B.	regene - = van;
	O.	ludē - regenē - colde;
	W.	regē;
1158	L.	ander;
	U.	-
	H.	ander;
	S.	ander;
	B.	andre - menichuoude;
	O.	and' - mēnichfolde;
	W.	andre;
1159	L.	sporkel;
	U.	sporkel dat verstaet;
	H.	alf sporkelle - sonne;
	S.	alf sporkelle - sonne;
	B.	hal sporkle de sōne;
	O.	Nae halff sporkele - sonne;
	W.	Nae - sporcle - sonne;
1160	L.	visce;
	U^o	Die sonne inden vische gaet;
	H.	Inden visch;
	S.	Inden visch;
	B.	de vische;
	O.	Inden;
	W.	vische dit wel;

 
Pisces hebbē haer tysoen
 
Alsulc dat dan goet is doen
 
Huwelic e vriēscap makē
 
Zuluer smeden sonder lakē
 
Ghescutte makē is dā goet
 
Ende wat met watre wordē moet
 
In watre ist goet scriuē plaen
 
Ten noerden wert goet wech bestaē
 
Medicine ist nemē goet
 
Comenscappe sal hebbē spoet
 
E oec goet dairmē an wil wīnē
 
Salmē in deser tiit begīnē
 
Mer hoeti dan van allē boetē
 
Den teen te doen e voetē
 
Hets met viere dan werkē quaet
 
Die tijt enter naturē staet
 
Sie ic staen in goets gewout
 
Ghelijc die wech nat e cout
 
In dese figure men markē sal

[p. 530]

Dese dinc die s1 ic seide al.

Hierna volgt als slot van W. een korte Latijnse tekst over hetzelfde onderwerp.

Rubriek	L.	Hoe ziecheit wasset alse die tijt niet en es ghetempert
	U.	Hoe siecheyt wasset in den mensche [in margine]
	O.	Hoe ziecheit wast alse die tijt ongetempert is

1161	L.	ghezeghet;
	U.	= v;
	H.	gheseit;
	S.	gheseit;
	B.	hebbic - gesegt;
	O.	geseet all;
1162	L.	de - werden;
	U.	werden;
	H.	= tijt - w'den;
	S.	tiit w'den;
	B.	= dat - de - werdē;
	O.	= dat - wedren sale;
1163	L.	iare - naturen;
	U.	iaer - naturen;
	H.	alle dien iare - naturen;
	S.	al dien iare - naturen;
	B.	iare - naturē;
	O.	jaer - naturen;
1164	L.	de;
	U.	-
	H.	leeren;
	S.	leeren;
	B.	Alse - de;
	O.	Alse;
1165	L.	= E - Alse aldus - wert de;
	U.	= E - en wart;
	H.	= E - Alse - = niet ne - wordet;
	S.	= E - Alse - = niet ne - wordet - tiit;
	B.	= E - Alse - w't de;
	O^o	Alse ons nůlle wort die tijt;
1166	L.	+ Also - = hier - voor;
	U.	= voren;
	H.	= voren;
	S.	= voren - siit;
	B.	Alse - = voren - geleert;
	O.	Alse gij - = voren - geleert;
1167	L.	si contarie;
	U.	Endet;
	H.	wercket;
	S.	-
	B.	9trarie;
	O.	[al]2 contrie werct all;
1168	L.	-
	U.	nu toeghen;
	H.	-
	S.	-
	B.	togen;
	O.	= nv - tonē sall;
1169	L.	ziecheit comet;
	U.	groet siecheyde;
	H.	siechede;
	S.	siechede;
	B.	siechedē;
	O.	siecheit comt;
1170	L.	In die derde;
	U.	In die derde;
	H.	In die derde;
	S.	Indie derde tiit der;
	B.	derdē;
	O.	derden tijdē;
1171	L.	gheuic;
	U.	-
	H.	gheuic;
	S.	gheuic;
	B.	geuic;
	O.	geue;
1172	L.	zult;
	U.	zult;

[p. 531]

	H.	-
	S.	Ghiit;
	B.	Dat gijt - selt tebat;
	O.	Gijt - soldt - bet;

Rubriek	L.	Die nature van den wijnter
	O.	Die nature vanden wijnte'

1173	L.	wijnter - wezen zoude;
	G.	wijnter;
	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	wijnt';
1174	L.	Harde - harde;
	U.	Harde - harde;
	H.	= herde [: tweede herde];
	S.	= herde [: tweede herde];
	B.	Harde hard e h'de;
	O^o	Mit rechte haert e coude;
1175	L.	-
	U.	droeghe;
	H.	-
	S.	-
	B.	droge;
	O.	Is hij droge;
1176	L.	die ziecheit;
	U.	Soe groeyen siecheyden;
	H.	siecheden gereet;
	S.	siecheden gereet;
	B.	siecheidē gereet;
	O.	Dan - ziecheiden gereet;
1177	L.	somer heuet;
	U.	soemer heet;
	H.	somer heuet;
	S.	som' heuet;
	B.	somer;
	O.	somer;
1178	L.	dood - ooc - gheuet;
	U.	[ontbreekt]
	H.	dicken gheuet;
	S.	dicken gheu;
	B.	geeft;
	O.	+ E - doet - = het oec - ducke geeft;
1179	L^o	Beide den volke e den beesten;
	U.	Bede;
	H.	Bede den mensche entē;
	S.	Bede den mensche entē;
	B.	Beide;
	O.	Beide mīschen;
1180	L.	-
	U.	Na - ten meesten;
	H.	als;
	S.	als;
	B.	-
	O.	Inden - indē

Rubriek	L.	Dit is van der lentine
	U.	Hoe lenten is sculdich te sijn [in margine]
	O.	Lentē is heet e wack

1181	L.	is;
	U.	Lentin - is - nat;
	H.	= hi - is;
	S.	Lentiin - = hi - is;
	B.	De lentē - = hi - nat e heet;
	O.	Die lijntē is;
1182	L.	-
	U.	Doe;
	H.	ongemac;
	S.	ongemac;
	B^o	Anders mact hi menich leet;
	O.	hij - ongemac;
1183	L.	coud;
	U.	is - droeghe;
	H.	hi is;
	S.	is;
	B.	droge;
	O.	is - droge - coude;
1184	L.	die ziecheit;
	U.	Soe werden siecheden;
	H.	siecheden;
	S.	siecheden;

[p. 532]

	B.	= So - Siechedē - menichuout;
	O^o	Soe wast siecheidē mēnichfout;
1185	L.	voort;
	U.	herfste;
	H.	erefst - vort;
	S.	erefst - vort;
	B.	vort;
	O.	comt;
1186	L.	+ dan - groten moort;
	U.	+ dan - groten;
	H.	mort;
	S.	mort;
	B.	mort;
	O.	maect groetē;

Rubriek	L.	Dit is van den somer
	U.	Hoe des somers die tijt van recht wesen sal [in margine]
	O.	Hoe die somer soude sijn

1187	L.	somer is;
	U.	soemer is droeghe;
	H.	somer;
	S.	somer;
	B.	De som' - droge;
	O.	somer is droge;
1188	L.	Deed - het;
	U.	Dade - et;
	H.	Dade - ware;
	S.	Dade - ware;
	B.	Dade - h ware;
	O.	Dade;
1189	L.	coud;
	U.	nat;
	H.	ware;
	S.	ware;
	B.	ware - nat;
	O.	hij coůt - nat;
1190	L^o	Wi souder of hebbē groot onghemac;
	U.	Siecheyt;
	H.	Siechede;
	S.	Siechede;
	B^o	Siecheidē. ic segge v dat;
	O^o	Dats siecheit e ongemac;
1191	L^o	Want alse ghi wel hebt ghehoort;
	U.	Werden dan als;
	H.	Wassen dan als - gehort;
	S.	Wassen dan als - gehort;
	B.	Wiesen dan. als - gehort;
	O.	Wiessense dan als gi - gehoert;
1192	L.	wijnter - voort;
	U.	wijnter sal si;
	H.	sout - = si - vort;
	S.	sout - = si - vort;
	B.	wintre soudēsi - vort;
	O.	wijnte' soude se;

Rubriek	L.	Dit es van den herfste
	U.	Hoe die herfst is sculdich te sine [in margine]
	O.	Hoe die herfst soude sijn

1193	L.	is;
	U.	herfste is droeghe;
	H.	erefst;
	S.	erefst;
	B.	De - droge;
	O.	is droge - e nat1 cout;
1194	L.	zien - woud;
	U.	wel weet e mach sien int wout;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	wael siet in dat woůt;
1195	L.	Alse - is weec;
	U.	is nat;

[p. 533]

	H.	-
	S.	-
	B.	Alse - nat;
	O.	Alse - is;
1196	L.	Siecheit;
	U.	Siecheyt wasset;
	H.	Siecheden;
	S.	Siecheden;
	B.	Siecheden - gereet;
	O.	Siecheiden - gereet;
1197	L.	-
	U.	lentijn;
	H.	lentijn;
	S.	lentiin;
	B.	oppenbaren;
	O.	lijntē Apenbaerē
1198	L.	Meneghen;
	U.	vervaren;
	H.	-
	S.	-
	B.	Menegē - v'varen;
	O.	Mēnigē;

Rubriek	L.	Waer bi een wijnter heet es
	U.	Waer bi die wijnter cout is [in margine]
	O.	Waer bi een wijnte' is heet

1199	L.	coud;
	U.	= v - ghemaect condt;
	H.	-
	S.	-
	B.	hebbic - gemak;
	O.	Nů - gemaect condt;
1200	L.	tiaer werdet - stond;
	U.	tiaer;
	H.	tiaer weder;
	S.	tiaer weder;
	B.	diaer;
	O.	diaer wertt [werct?];
1201	L.	Nv moghe di;
	U.	moghe di;
	H.	Dus moghedi;
	S.	Dus moghedi;
	B.	Nv mogedi - vragē;
	O.	my vragen;
1202	L.	somer - + dan;
	U.	zoemer;
	H.	W' - + dan;
	S.	W' - + dan;
	B.	.i. som' - + dan;
	O.	coůt dan is;
1203	L.	wijnter;
	U.	wijnter;
	H.	bi wilen;
	S.	bi wilen;
	B.	-
	O.	wijnt' somwilen;
1204	L.	Dits;
	U.	Dits;
	H.	Dits;
	S.	Dits;
	B.	Dits - godeweet;
	O.	Dits contrie got;
1205	L.	zeuen;
	U.	seuen;
	H.	-
	S.	-
	H.	De;
	O.	souē - all;
1206	L.	-
	U.	nu;
	H.	+ dit;
	S.	+ dit;
	B.	togen;
	O.	nů tonē sall;
1207	L.	-
	U.	is;
	H.	is;
	S.	is;
	B.	-
	O.	is;
1208	L.	ī allen uren;
	U.	Droeghe - coudt alle;
	H.	in allen;
	S.	in allen;
	B.	Droge. - alle wren;
	O.	Droge - alle;
1209	L.	+ daer toe;
	U.	maen;
	H.	-
	S.	-

[p. 534]

	B.	De;
	O.	-
1210	L.	Sijn coud;
	U.	Sijn - nat;
	H.	Sijn;
	S.	Siin;
	B.	Sijn - nat.;
	O.	Sijn coůt;
1211	L.	ende die zonne godweet;
	U.	Mars e die - godweet;
	H.	Mars ende die - godweet;
	S.	Mars ende die - godweet;
	B.	Mars e - godeweet;
	O.	Mars e die - god weet;
1212	L^o	Si zijn droghe ende daer toe heet;
	U.	Si sijn droeghe;
	H.	Sijn - = beyde;
	S.	Siin - = beyde;
	B.	Si siin droge;
	O.	Si sijn droge;
1213	L.	is;
	U.	= es;
	H.	= es;
	S.	= es;
	B.	-
	O.	= es;
1214	L.	Mercuri;
	U.	= al;
	H.	-
	S.	Marcuriu;
	B^o	Mercurius getempt bat;
	O.	Mercuri getempert - alle;

Rubriek	U.	Waer bi die tijt wart cout [in margine]
	O.	Waer bi die tijt is contrie

1215	L.	ene - coomt;
	U.	planeet coemt;
	H.	Alse eene - gerōnē;
	S.	Alse ene;
	B.	Alse ene - gerōnē;
	O.	geronnē;
1216	L.	zonnen;
	U.	teyken mitter;
	H.	tekijn mitter;
	S.	tekiin mitter;
	B.	-
	O.	teyken vander;
1217	L.	nemet ooc zijn naturē
	U.	+ oec;
	H.	nemet - + oec - naturen;
	S^o	Dietiit nemet oec siin naturē;
	B.	nemt oec sine;
	O.	-
1218	L.	Van der - in allen uren;
	U.	alle vre;
	H.	tallen vren;
	S.	tallen vren;
	B.	Vand' - alle wre;
	O.	alle;
1219	L.	Wxempel - + nu;
	U.	weet;
	H.	-
	S.	-
	B.	willic;
	O.	gij weet;
1220	L.	moghe dijt - de bet;
	U.	Soe moghe dijt - = te;
	H.	moghedijt - = te;
	S.	moghediit - = te;
	B.	mogedijt - = te;
	O.	Soe;
1221	L.	zonne;
	U.	-
	H.	-
	S.	Quansiis;
	B.	de;
	O.	-
1222	L.	aldus;
	U.	-
	H.	aldus;
	S.	aldus;
	B.	de - al dus;
	O.	aldus;
1223	L.	-
	U.	sonne e saturnus;
	H.	sonne;

[p. 535]

	S.	sonne;
	B.	de som';
	O.	-
1223'	U.	Beyde in zullen gaen;
1224	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	heb;
1225	L.	zout - wezen;
	U.	Mit recht soudt;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Mit recht soudt;
1226	L.	Mer - god weet;
	U.	Mar - godweet;
	H.	god weet;
	S.	godweet;
	B.	gode weet;
	O^o	Mer mercuri got weet;
1227	L.	harde - inde;
	U.	harde - coudt;
	H.	es;
	S.	h'de - es;
	B.	h'de droge es;
	O.	droge - e heet1 coůt;
1228	L.	ziere;
	U.	sijnre ghewoudt;
	H.	Doet hi dat - sire gewout;
	S.	Doet hi dat - sire gewout;
	B.	sire gewout;
	O.	sijnre gewout;
1229	L.	= dan;
	U.	is - = dan - mit;
	H.	= dan;
	S.	tiit - = dan;
	B.	De - = dan;
	O.	is - = dan - mit coůden;
1230	L.	Mee - het - zoude;
	U.	si - recht;
	H.	= hi;
	S.	= hi;
	B.	-
	O.	terecht sijn soůde;
1231	L.	mane ooc;
	U.	-
	H.	Isser - mane - = oec;
	S.	Isser - mane - = oec;
	B.	de mane bi ochte;
	O.	Isser - mane bi off venůs;
1232	L.	Die meere coude - ooc aldus;
	U^o	Die meerre coude esset aldus;
	H.	es d';
	S.	es d';
	B.	couder eist;
	O^o	Te meerre coude eest aldus;
1233	L.	so moeti;
	U.	moet di;
	H.	moeti;
	S.	moeti - siin;
	B.	mogedi - siin;
	O.	moet hi;
1234	L.	de zonne - teiken;
	U.	teyken;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	B.	Alse de - tekiin;
	O.	Alse - teyken is;
1235	L.	en ghene - dan bi;
	U.	enich planeet bij;
	H.	Isser;
	S.	Isser;
	B.	enich der planetē;
	O.	Isser ēnighe;
1236	L.	Die - hebbe;
	U.	Die - soe hebbe wij;
	H.	der na;
	S.	tiit der na;
	B.	-
	O.	nae soe het wij;
1237	L.	wijnter de - zoude;
	U.	wijnter - mit recht;

[p. 536]

	H.	-
	S.	-
	B.	De;
	O.	wijnt' - mit;
1238	L.	[noot] coude;
	U.	mit groeter;
	H.	mit;
	S.	Siin;
	B.	Siin - groten;
	O.	mit groetē;
1239	L.	Comet mars - zonne iewer;
	U.	Coemt mars;
	H.	mars - iew';
	S.	mars - iew';
	B.	mars - iewerīc;
	O.	mars - eygen;
1240	L.	wijnter hebbe;
	U.	wijnter = so;
	H.	= so;
	S.	= so;
	B.	Heetē - = so - hebben;
	O.	wijnt' hebben wi;
1241	L.	Alse - alsi;
	U.	Alsoe;
	H.	lange alsi;
	S.	alsi;
	B.	lange alsi - staen;
	O.	Alsoe lange - staen;
1242	L.	de tijt;
	U.	Soe is - alsoe;
	H.	gedaen;
	S.	tiit - gedaen;
	B^o	Dē tijt hebbē wi also gedaen;
	O.	=So - Is - aldus gedaen;

Rubriek	L.	Dit is de reden waer bi een Phisiin moste conen astronomie
	U.	Waer bi een visiker sal connē astronomi
	O.	Dits waer bi een phisisijn moet connē ast^onomien

1243	L.	en staet;
	U.	Omme dat en gheen planeet;
	H.	Omme dat gheene - + ne;
	S.	Omme dat gheene - + ne;
	B.	ōme - gene;
	O.	gheen planetē - staē;
1244	L.	Waer - wech hene;
	U.	Mar - ganc wech gaet;
	H.	M' horen wech henen;
	S.	M' horen wech henen;
	B.	Maer elke - wech gaet;
	O.	M' elke - wech moetgaen;
1245	L.	moeten si alle - dezen;
	U.	= so;
	H.	= so;
	S.	D'- = so;
	B.	Daer ōbe - = so;
	O.	= so - nae;
1246	L.	die dewers [de wers?] wezen;
	U.	diuers;
	H.	nader tijt diuers;
	S.	nader tiit diuers;
	B.	de - diuers;
	O.	=Planeten - herde diůeers;
1247	L.	= bi - zoude;
	U.	en gheen meyster;
	H.	-
	S.	ne - siin;
	B.	Hier ōme - = en - geē mest';
	O.	= en soude - meisterē en;
1248	L.	hi een goet phisicus sijn;
	U.	hij sijn een - fisijn;
	H^o	Wildi goet visiker zijn;
	S^o	Wildi goet visiker ziin;
	B.	Woudi - fisicijn;
	O.	Wil - sijn guet phisisijn;
1249	L.	Hine;
	U.	-
	H.	Hine - astronomie;
	S.	Hine - astronomie lee'n;
	B.	Hine;
	O.	Hij - ast^omiē;

[p. 537]

1250	L.	-
	U.	Soe;
	H.	mochte;
	S.	mochte - hee'n;
	B.	mochti;
	O.	Soe;
1251	L.	kurerē - + ooc;
	U.	=Seker;
	H.	purgieren;
	S.	purgieren;
	B.	genesen;
	O.	genesen;
1252	L.	= en - qualike wezen;
	U.	-
	H.	ne;
	S.	ne;
	B.	Anders en machi;
	O.	sijns - mocht;

Rubriek	L.	Welc een groot phisisijn es
	U.	Welc een goet visiker is

1253	L.	Waer - = is;
	U.	Waer - fisijn;
	H.	Waer - es - phi[^si]sijn;
	S.	Waer - es - phisisiin;
	B.	M' dats.i.;
	O.	M' dats - phisisijn guet;
1254	L.	-
	U.	+ oec;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	is;
1255	L.	deze - + e dinghe - v'zien;
	U.	kan voersien;
	H.	tiide;
	S.	tiide;
	B.	-
	O.	-
1256	L.	van planetē;
	U.	-
	H.	van dien - gesciē;
	S.	van dien - gesciē;
	B.	gesciē;
	O.	mach geschiē;
1257	L.	coude ofte heet;
	U.	-
	H.	of te heet;
	S.	of te heet;
	B.	-
	O.	e;
1258	L.	sine lede;
	U.	sine;
	H.	sine lude;
	S.	sine lude;
	B.	sine - gereet;
	O.	hij sine sieke - gereet;
1259	L.	altoos;
	U.	kan;
	H.	der;
	S.	der;
	B.	d';
	O.	nae;
1260	L.	Ieghen - ende ieghen;
	U.	Ieghen heet e ieghen;
	H.	Ieghen hitte ende ieghen;
	S.	Ieghen hitte ende ieghen;
	B.	Iegē heet e iegē;
	O.	Tegen heet e tegen;
1261	L.	alse - ziecheit;
	U.	siecheyt coemt;
	H.	siecheit;
	S.	siecheit;
	B.	alse - siecheit comt;
	O.	als een ene siech^t comt;
1262	L.	planetē regneren sal dan;
	U.	planeet;
	H.	planeten;
	S.	planetē;
	B.	planetē regneerde;
	O.	planetē regniert;
1263	L.	= so;
	U.	= so - hij;
	H.	= so;
	S.	D' - = so;
	B.	= so - machi;
	O.	Dair - = so - + wael;
1264	L.	-
	U.	-
	H.	-

[p. 538]

	S.	st' uen;
	B.	genesen - st'uen;
	O.	Off - genesen off st'uen;
1265	L.	ooc hem - pysoene;
	U.	pusoen;
	H.	-
	S.	-
	B.	= oec - geuen;
	O.	geuē;
1266	L.	= oec;
	U.	Soe - = wel oec - tedoen;
	H.	= oec;
	S.	= oec;
	B.	dit oec wel;
	O.	Soe steet - dit oec wel - doē;
1267	L.	de wile - besie;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	de - + oec;
	O.	hij - wael;
1268	L.	+ so;
	U.	planeet;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Van;
1269	L.	Si es de regneret;
	U.	Si is die regnierde;
	H.	Si is;
	S.	Si is;
	S.	So es die;
	O.	Soe is die regneert;
1270	L.	= so - hi is vroet man;
	U.	soe;
	H.	-
	S.	hiit;
	B.	.i.;
	O.	soe is;
1271	L.	ghezien;
	U.	-
	H.	dickē;
	S.	dicken - gesien;
	B.	gesien;
	O.	wij ducke - gesien;
1272	L.	= wel - phisisien;
	U^o	Dat een fisijn;
	H.	= wel - groot phisisien;
	S.	= wel - groot phisisien;
	B.	= wel - groet;
	O.	= wel - guet phisisijn;
1273	L.	zieken;
	U.	zieken;
	H.	-
	S.	-
	B.	te;
	O.	te;
1274	L.	daer wel;
	U.	siecheyt - = herde;
	H.	siecheit - = herde;
	S.	siecheit - = herde;
	B.	De siecheit - = herde wel - + saen;
	O.	siecheit - = herde - wael;
1275	L.	kendi^hi [hi: latere hand?];
	U.	natuur - + wel;
	H.	kendi;
	S.	kendi;
	B.	Sgeens nat²re;
	O.	=Des - Geens nature - = hi;
1276	L.	ziecheit ooc^de [de; latere hand?];
	U.	siecheyt;
	H.	siecheit;
	S.	siecheit;
	B.	siecheit - = oec;
	O.	ziecheit - = oec;
1277	L.	Een recht pysoen hire;
	U.	Gherechte - hier;
	H.	hi - d' iegē;
	S.	hi - d' iegē;
	B.	Gerecht puson hire iegē;
	O.	Gerecht - hier tegē gaff;
1278	L.	Nochtien v'sloet;
	U.	versloecht hem niet;
	H.	halpt;
	S.	halpt;
	B.	= en - besloet;
	O.	Nochtant - besloet;
1279	L.	hi ten zieken mee seerde;
	U.	Mar die;

[p. 539]

	H.	M' die sieke;
	S.	M' die sieke;
	B.	M' - siekē;
	O.	M' - verzeerden;
1280	L.	hi daer toe sine siecheit ooc die stede [ooc die stede: zéér verbleekt; uitgewist?];
	U.	sine siecheyt;
	H.	sine siecheit - = hi oec;
	S.	sine siecheit - = hi oec;
	B.	sine siecheit;
	O.	sine ziecheidē - meerdē;
1281	L.	sere;
	U.	zeer u;
	H.	sere;
	S.	sere;
	B.	wondrē sere;
	O.	Dat - ze';
1282	L.	Dat deze dinghe moghē;
	U.	= mach;
	H^o	Hoe dit mach geuallen;
	S.	Hoe dit mach;
	B.	= dus - geuallē;
	O.	= dus - gevallen;
1283	L.	Dus dwalē - meester dicke;
	U.	Dus doelen - dicke;
	H.	Dus;
	S.	Dus;
	B.	Dus - mestre dicke;
	O.	Aldus - guede meist's ducke;
1284	L.	Dat comet - dezen sticke;
	U.	coemt alle - sticke;
	H.	Dat;
	S.	Dat;
	B.	Dat - sticke;
	O.	stucken;
1285	L.	en;
	U.	en konnen mercken;
	H.	-
	S.	-
	B.	en;
	O.	en - mercken;
1286	L.	connē;
	U.	zellen;
	H.	cēnen w'ken;
	S.	cēnen w'ken;
	B.	selē;
	O.	connē werckē;

Rubriek	L.	Die cracht van elker planetē
	O.	Die cracht van elk' planetē

1287	L.	+ v - de;
	U.	af;
	H.	af latic;
	S.	af latic;
	B.	af latic de;
	O.	aff;
1288	L.	nv voort bescriuen;
	U.	= noch;
	H.	= noch - vort bescriuen;
	S.	= noch - vort bescriuen;
	B.	willu - = noch - vort bescriuen;
	O.	= noch - bescriuen;
1289	L.	-
	U.	pla[^ne]ten haer craft;
	H.	Van dien - craft;
	S.	Van dien - craft;
	B.	-
	O.	-
1290	L.	doghet;
	U.	Haer doeghet - haer;
	H.	doghet;
	S.	doghet;
	B.	dogt;
	O.	doget;
1291	L.	si sijn quaet;
	U.	-
	H.	-
	S.	siin;
	B.	siin;
	O.	twe1 guet;

[p. 540]

1292	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	elke;
	S.	elke;
	B.	-
	O.	al die;
1293	L.	[ontbreekt]
	U.	Mars;
	H.	Mars;
	S.	Mars - siin;
	B.	Mars - siin;
	O.	Mars - + si;
1294	L.	is - hare;
	U.	alsoe is;
	H.	alse - = es - hare;
	S.	= es - hare;
	B.	also s[o] - hare;
	O.	alsoe is - hare;
1295	L.	Mercuri' - ende die;
	U.	e die;
	H.	Mercurius;
	S.	Mercurius;
	B.	M'curi de - e;
	O.	Mercuri - = die - e;
1296	L.	die middel;
	U.	= of - middel - waen;
	H.	middel;
	S.	Siin - middel;
	B.	af middel;
	O.	aff middelt;

Rubriek	L.	Hoe elken mensce sine nature e sine Gheboornesse vā eenre planet comet
	U.	Hoe elc mensche neemt sijn natuur in sijnre gheboerte [in margine]
	O.	Hoe elc mīsche vijnt sijn nature In sijnre geboernissen

1297	L.	grote wijsheit;
	U.	moghe dij groet;
	H.	grote wijsheit;
	S.	grote wiisheit;
	B.	mogdi - vroetscap;
	O.	moechdi - vroetscap hoerē;
1298	L.	kijnt;
	U.	kijnt wart;
	H.	wort;
	S.	wort;
	B.	Alse - wort geboren;
	O.	Alse - kijnt wort geboeren;
1299	L.	oost;
	U.	planeet;
	H.	vp;
	S.	vp;
	B.	-
	O.	= oest - geet;
1300	L.	Es si - of es si;
	U.	Es si - of es si;
	H.	Issi - of es si;
	S.	Issi - of es si;
	B.	Essi - of essi;
	O.	lsse guet ofte;
1301	L.	kijnt;
	U.	kijnt - natuure;
	H.	heuet sine naturen;
	S.	heuet sine naturen;
	B.	heu sine;
	O.	kijnt;
1302	L.	dier - in alre;
	U.	dierre planeet;
	H.	tallen vren;
	S.	tallē vren;
	B.	de - elke wre;
	O.	Nae;
1303	L.	-
	U.	trecketter vmmer;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	trect oec ōmer;
1304	L.	Wel zijt dat seker;
	U.	Mar - des seker;
	H.	= Maer;
	S.	= Maer;
	B.	M' wet;
	O.	sijt seker des;

[p. 541]

1305	L.	= dit - nature;
	U.	= dit - natuur - openbaert;
	H.	= dit - nature wel dat;
	S.	= dit - nature wel dat;
	B.	= dit - nature;
	O.	= dit - natuer;
1306	L.	daer;
	U.	daermen;
	H.	ment;
	S.	ment;
	B.	dingē daer mēt;
	O.	dingē daermēt;
1307	L.	= so - moghedi wel wetē dan;
	U.	bij moghe di;
	H.	= so - moghedi;
	S.	= so - moghedi;
	B.	= so - mogedi;
	O.	= so - wael;
1308	L.	zijn e ooc daer an;
	U.	-
	H.	loghen es;
	S.	loghen es;
	B.	logene siin;
	O.	logene is;
1309	L.	mensce;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	Alse;
	O.	mīsche;
1310	L.	menne hanct - menne;
	U.	= men - hancten;
	H.	= E - Menich;
	S.	= E - Menich;
	B.	mēne hāg - mēne;
	O.	mēne hanct;
1311	L.	liede;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	de liede seggen;
	O.	E die - seggen;
1312	L.	Et;
	U^o	Hem gheboren ist an;
	H.	-
	S.	= an;
	B.	geboren;
	O.	is - geboeren;
1313	L.	ene;
	U.	besloeten - eenre;
	H.	Ware - enē;
	S.	Ware - enen;
	B.	Ware - enē;
	O.	bijnnē - můer;
1314	L.	zijn;
	U.	moest - sine;
	H.	moeste;
	S.	moeste - sine;
	B.	moeste - sine;
	O.	Hij moeste;
1315	L.	loghene - tieghens ghelove;
	U.	ieghen gheloeue;
	H.	= e - ieghen tgeloue;
	S.	= e - ieghen;
	B.	logene - iegē tgeloue;
	O.	logen hets tegē tgeloue;
1316	L.	= Also - v voort segghen zal;
	U.	[ontbreekt]
	H.	= Also - v hier of segghen sal;
	S.	= Also - v hier of seggen sal;
	B.	togen;
	O.	Alsoe - tonē sall;
1317	L.	wert - .i.;
	U.	wart - kijnt;
	H.	Hir w't geborē .i.;
	S.	Hit w't - .i. - quāsiis;
	B.	w't geborē .i. - quāsis;
	O.	w't geborē - kijnt;
1318	L.	lantscap daer;
	U.	lantscap daer - = en;
	H.	lantscap - = en;
	S.	lantscap - = en;
	B.	lantscap - geen;
	O.	In een - daer geen;
1319	L.	sine gheboornesse - = dat;
	U.	sine gheboernis;
	H.	sine gheboerte;
	S.	sine gheborte;
	B.	sine gebornisse - = dat;
	O.	sine geboernisse;

[p. 542]

1320	L.	in twat' verdrenken;
	U.	drencken;
	H.	Dat hi - drenckē;
	S.	Dat hi - drinkē;
	B.	Dat h in - v'drīkē;
	O.	Dat - v'drinckē;
1321	L.	zalt v'drenken dat seit mi
	U.	saelt - segt;
	H.	sal hi v'drinkē segt;
	S.	sal hi v'drinkē segt;
	B.	saelt v'drinkē segg;
	O.	verdrincken segt my;
1322	L.	daer - es;
	U.	daer - es;
	H.	nes;
	S.	nes;
	B.	nes geen;
	O.	d' geen wat' en is;
1323	L.	= also - + dicke;
	U.	lude;
	H.	= also - alse - lude;
	S.	= also - alse - lude;
	B.	de;
	O.	alsoe - lude;
1324	L.	-
	U.	moest - alsoe;
	H.	moest - geuallen;
	S.	moest - geuallen;
	B.	moest ember so geuallen;
	O^o	Soe moest ōmer alsoe geuallen;
1325	L.	zout - duzent;
	U.	dusent;
	H.	dusent;
	S.	dusent;
	B.	dusent;
	O.	soude hi - dusent;
1326	L.	zoude - hem zaen;
	U.	verdrencken;
	H.	+ hem - v'drinkē zaen;
	S.	+ hem - v'drinkē zaē;
	B.	+ hē - v'drīkē;
	O.	Hij - + hē - v'drinckē zaen [: z over g, of vice versa];
1327	L.	zijn - woort;
	U.	Et;
	H.	wort;
	S.	siin - wort;
	B.	logenlike wort;
	O.	logelike;
1328	L.	pure waerheit - nu hoort;
	U.	puur - nu;
	H.	waerheit hir - hort;
	S.	waerheit hir - hort;
	B.	De pure wareit - hort;
	O.	puer waerheit - nů;
1329	L.	Alse kindere worden;
	U.	kijnt wart;
	H.	-
	S.	geboren;
	B.	Alse - geboren;
	O.	kijnt - geboeren;
1330	L.	brenghen mit;
	U.	Et brinct mit - tevoeren;
	H.	brinct mit;
	S.	brinct mit;
	B.	+ h - bringet;
	O.	mit hem brenct voeren;
1331	L^o	Een kijnf dat zal drenken of hanghen;
	U.	Dat - drencken;
	H.	Dat - v'drinckē - hanghen;
	S.	Dat - v'drinken - hanghē;
	B.	Dat - v'drinkē ofte hangen;
	O.	Dat - v'drincken off hangen;
1332	L.	Der doot maghet;
	U.	Diere doet;
	H.	Der doot - ontgangen;
	S.	D' doot - ontgangē;
	B.	Der doot maegt - ōtgangē;
	O.	Dier - maecht wael ontgangē;
1333	L.	= dats - aldus est;
	U^o	Mar dus esset te verstaen;
	H.	Maer aldus est;
	S.	Maer aldus est;
	B.	Maer aldus eist;
	O.	= dats - eest;

[p. 543]

1334	L.	Dat eer ter dieften;
	U.	tere dieften - = eer - an;
	H.	Dat eer der dieften trect;
	S.	Dat eer der dieften trect;
	B.	Dat h - dieftē - = eer;
	L.	Dat eer daer dieftē trect;
1335	L.	-
	U.	-
	H.	dat het - = die - scade;
	S.	dat het - = die;
	B.	dat h - = die;
	O.	dat;
1336	L.	Dan het ander dinghe;
	U.	-
	H.	Dan het anders dingen;
	S.	Dan het ander dingē;
	B.	Eer. dan tandrē dingē;
	O.	Dan dat and' dinc;
1337	L.	Ghinghet ooc;
	U.	Ghinc - mit - om;
	H.	Ghinghet;
	S.	Ghing;
	B.	Ginct;
	O.	Ginct - mit - om;
1338	L.	voorhanghē vele eer;
	U.	Et - vele eer;
	H.	uele eer;
	S.	uele eer;
	B.	v'hangē vele eer;
	O.	woerde v'hangē - = de;
1339	L.	zoude;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	dieff;
1340	L.	mocht zien;
	U.	die mercken;
	H.	mocht - m'ken;
	S.	mocht - m'ken;
	B.	mocht - m'kē;
	O.	mocht - m'ken woůde;
1341	L.	et leuet - sestich iaer;
	U.	et leuet - .lx. iare;
	H.	leuet - xlix iaer;
	S.	leuet - xlix iaer;
	B.	selc .xl. iaer;
	O.	et heeft - xl[^.lx]1 jaer;
1342	L.	es - hooft dief;
	U.	dief;
	H.	es - gouwe dief ouer w';
	S.	es - gouwe dief ouer w';
	B.	es - groet dief;
	O.	groet dieff;
1343	L.	ziet;
	U.	stelet - [tussen hi en te: twee doorgehaalde letters];
	H.	-
	S.	-
	B.	h tstelne;
	O.	steel;
1344	L^o	Nochtan so en hanghe men niet;
	U^o	Nochtan hanct men ierste niet;
	H.	Nochtan sone hang - = tē eerstē;
	S.	Nochtan sone hang - = tē eerstē;
	B.	Nochtā - hi tachterts niet;
	O^o	Nochtant en hanct hi niet;
1345	L.	comet - sel;
	U.	coemt - = e;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	= ander;
1346	L.	wert - ghevaen;
	U.	wart ter yerster stont [tussen yerster en stont: doorgehaald woord];
	H.	ter eerster v't geuaen;
	S.	ter eerst' v't geuaen;
	B.	w't - ierstē male geuaē;
	O.	irsten geuaen;
1347	L.	vechter altoos - = wel;
	U.	+ altoes - = wel;

[p. 544]

	H.	+ ander - + altoes - = wel - degē;
	S.	+ ander - + altoes - = wel - degē;
	B.	altoes - = wel - .i. degen;
	O.	altoos - = wel - degen;
1348	L.	en wert;
	U.	en wart;
	H.	+ en;
	S.	+ en;
	B.	w't - v'slegen;
	O.	+ en - v'slegen;
1349	L.	sier - battaelge;
	U.	sine yerste betalye;
	H.	betalien;
	S.	batalien;
	B.	sine ierste bataelie;
	O.	sijn irste battalie;
1350	L.	Woort ooc - zonder faelge;
	U.	Wart verslaghen - falye;
	H.	verslaghen - faelgen;
	S.	W't uerslaghen - faelgen;
	B.	Wort v'slegē - falie;
	O.	Wort verslegen - falie;

Rubriek	L.	Hoe dat een mensce gaerne trect na siere naturen
	U.	Hoe een mensche gheerne trect na sijnre naturen [in margine]
	O.	Hoe een mīsche trect g'ne na sijn natuer

1351	L.	est alse - moocht;
	U.	eest - moghet;
	H.	= als - moghet;
	S.	= als - mog;
	B.	eist - mog;
	O.	eest - gi moget hoerē;
1352	L.	mensce;
	U.	wart;
	H.	Dat - geborē;
	S.	Dat - geborē;
	B.	D' .i. - geborē;
	O.	Dat - mīsche wort geboeren;
1353	L.	draghet;
	U.	draghet - sine;
	H.	D' - draghet - sine;
	S.	D' - draghet - sine;
	B.	D' - drag - sine;
	O.	draget - natuer;
1354	L^o	Dat hi begaert tot allen vren;
	U.	gheert dat alle;
	H.	gheert dat alle;
	S.	gheert dat alle;
	B.	begeert dat alle wre;
	O.	begeert alle;
1355	L.	Ontwenne;
	U.	-
	H.	-
	S.	hiis;
	B.	-
	O.	-
1356	L.	+ en;
	U.	In diene - en coem;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	niēme come;
1357	L.	Meer - seer te zure;
	U.	Mar et wart - zere tezure;
	H.	se'e te sure;
	S.	se'e te sure;
	B.	w't - = herde - tesuere;
	O.	Mer - = herde - te sure;
1358	L.	Leerd - = yet - sine;
	U.	= yet - ieghen sine;
	H.	= yet - ieghen sine;
	S.	= yet - ieghen sine;
	B.	= yet - iegē sine;
	O.	= yet - tegen - natuer;
1359	L.	die nature gheuet;
	U.	natuur;
	H.	= hi - nature hē geuet;
	S.	= hi - geu;
	B.	geuet;
	O.	natuer geeft;

[p. 545]

1360	L.	toe dan heuet;
	U.	-
	H.	het d' - heuet;
	S.	het d' - heuet;
	B.	heuet;
	O.	Hij groetē - = hi;

Rubriek	L.	Exempel van tween kijnderen die zijn van diuerser naturē
	U.	Exempel van tween kijn deren van diuerse nature [in margine]
	O.	Exempel hoe twe kijnd' sijn van diuerser naturen

1361	L.	twe kijnder;
	U.	twe kijnder - tere;
	H.	.ij. kind' t' scole;
	S.	.ij. kind' t' scole;
	B.	te;
	O.	twe kijnd';
1362	L.	Teen;
	U.	-
	H.	Teen - leerē;
	S.	Teen - leeren;
	B.	Deen;
	O.	= Dat - wael;
1363	L.	Tander - sloeghent ter;
	U.	Tander - terdoet;
	H.	Tander - slouchment;
	S.	Tander - slouchment;
	B.	Dand' - sloege - te;
	O.	Dand' - doet;
1364	L.	ne;
	U.	Et - cleyne - groet;
	H.	clene no;
	S.	clene no;
	B.	ne lerde cleine no groet;
	O.	= Het - leerden cleyn - groet;
1365	L.	Trecke ment - scolen;
	U.	Trectment - = dā - scolen;
	H.	= dā;
	S.	= dā;
	B.	mēt;
	O.	mēt - scolen;
1366	L.	Daret - dolen;
	U.	zere - dolen;
	H.	seere;
	S.	D't seere;
	B.	af;
	O.	Daer zeer aff - dolen;
1367	L.	= een;
	U.	leer;
	H.	leert .i. and' ric;
	S.	leert .i. and' ric;
	B.	lert .i. - dinc;
	O.	leert - stuck;
1368	L.	selt - des;
	U.	Et sal - des wed ic;
	H.	sal - leeren .i. and' stic;
	S.	sal - leeren .i. and' stic;
	B.	saelt - sonderlinc;
	O^o	Het onthoudet des wedde ic;
1369	L.	Dragheter zijn;
	U.	Draghet daer sine natuur;
	H.	Draghet sine;
	S.	Draghet sine;
	B.	sine;
	O.	Dracht' - natuer aen;
1370	L.	Nemen - kijnt ooc;
	U.	Namen - kijnt - = oec;
	H.	+ men;
	S.	+ men;
	B.	Naemē tand';
	O.	dand' kijnt;
1371	L.	Datter nu ter - ginc;
	U.	nu;
	H.	Datter nv - scole;
	S.	Datter nv - scole;
	B.	Datt' nv - ginc;
	O.	d' nů - ginc;
1372	L.	lere - de dinc;
	U.	oec die dinc;
	H.	leere - oec die dinc;
	S.	leere - oec die dinc;
	B.	hē lerde oec die dinc;
	O.	leert - een and' dinc;

[p. 546]

1373	L.	bliuet dan dwaser - dezen;
	U.	Et bliuet sauentier;
	H.	bliuet tafter;
	S.	bliuet tafter;
	B.	Hi bliuet tsaeftier;
	O.	Heeft1 - tsaeftier;
1374	L.	af wezen;
	U.	sal daer af meyster;
	H.	dander;
	S.	dander;
	B.	af mester;
	O.	dand' salder aff meist' bliuē2;
1375	L.	moet hi wel;
	U.	= so - moghe di;
	H.	= so - mogedi;
	S.	= so - mogedi;
	B.	= so - mogedi - + wel;
	O.	= so;
1376	L.	Nature die hi dus;
	U.	Natuur;
	H.	Nature;
	S.	Nature;
	B.	-
	O.	Natuer - ald;
1377	L.	mensce - heuet iet;
	U.	[Dat verbeterd uit Daer] - menschen;
	H.	Datse die - heuet;
	S.	Datse de - heuet;
	B.	Datse - gereed' geeft;
	O.	die mīsche gered' heeft;
1378	L^o	Daer bi zone ghevallet niet;
	U.	Tere - = spoed - die si;
	H^o	Tere dinc dan die si niet en gheuet [later ingevuld op opengelaten regel];
	S.	[ontbreekt]
	B.	Te dire - = spoed - niene;
	O^o	Dan die der niet en heeft;
1379	L^o	Dat het immer also ghevallē wille;
	U.	= so - en;
	H.	sone;
	S.	sone;
	B.	geuallet;
	O.	soe en gevallet;
1380	L^o	Al swijchmens menich waruē stille;
	U.	alsoe;
	H.	Dat;
	S.	Dat;
	B.	Dat h emb' - gesciet;
	O^o	Dat altoes alsoe geschiet;
1381	L^o	Hier bi moghedi merken an;
	U^o	Hier bi moghe di mercken an;
	H^o	Hier bi moghedi merken an;
	S^o	Hier bi moghedi merken an;
	B^o	Hier bi mogedi m'ken an;
	O^o	Hier bi moechdi merken an;
1382	L.	kijnts nature;
	U.	kijnts natuur;
	H.	nature;
	S.	nature;
	B.	-
	O.	een kijnsche natuer;
1383	L^o	Waer si goet dat mense hem leerde;
	U.	Waer si - datsi;
	H.	W' si - daetse - leeren;
	S.	W' si - daetse - leeren;
	B.	daedse - leerē;
	O^o	Waer si geet dat mēse hē leerde;
1384	L.	dat men daer af keerde;
	U.	daet daer - = hem;
	H^o	W' si quaet d' of keren;
	S^o	W' si quaet d' of keren;
	B.	Waerse - daet d' af;
	O.	+ E - datmēt d' aff keerde;

[p. 547]


Rubriek	L.	Hoe die viant den lieden doet vele quaets dicke wile
	U.	Hoe die maen den mensche doet quaetdoen e men witet sijnre naturen [in margine]
	O.	Hoe die viant dē mīsche doet quaet doen e mit wette sijnre naturē
1385	L.	die weet alle die;
	U.	-
	H.	naturen;
	S.	naturen;
	B.	Di - + hi - al;
	O.	[als rubriek onderstreept]
1386	L.	hi es - nv ende ina lrevre;
	U.	-
	H.	es - tallen vren;
	S.	es - tallen vren;
	B.	hi es - wre;
	O.	+ hi;
1387	L.	mensce;
	U.	menschen;
	H.	dickē;
	S.	dickē;
	B.	dickē;
	O.	mīsche - ducke;
1388	L.	iamerlike - zijn leuen;
	U.	iammerlic;
	H.	iāmerlike;
	S.	iāmerlike;
	B.	iamm'like;
	O.	jamerliken - sijn leuē;
1389	L.	ghehenget des dicke;
	U.	ghehinc oec dicke;
	H.	ghehenct oec;
	S.	heere ghehenct oec;
	B.	gehingt oec dicke;
	O.	Got - gedoget oec ducke;
1390	L^o	Wouden die liede daer op micken;
	U.	gheuallet - sticke;
	H^o	Den duuel menighe sticken;
	S^o	Den duuel menighe sticken;
	B.	geuallē - sticke;
	O.	geuallen - stucke;
1391	L.	is dit;
	U.	sine hant;
	H.	es het;
	S.	es het;
	B.	eist;
	O.	eest all;
1392	L.	= e - groot. starc ende;
	U.	= e [:eerste e];
	H.	= e - groot;
	S.	= e - groot;
	B.	-
	O.	= e [:eerste e] - small;
1393	L.	sire - + hi;
	U.	-
	H.	sire;
	S.	sire;
	B.	sire;
	O.	Mēnich - = naturē - souden [aan de o van souden is geknoeid];
1394	L.	Qualike - in al zijn;
	U.	Qualic eynden alle;
	H.	Qualike tieren;
	S.	Qualike tieren - siin;
	B.	Qualec termten - sine;
	O.	termtē;
1395	L.	Mer datten;
	U.	Mar dat ten;
	H.	M' datten - vte;
	S.	M' datten - d' vte;
	B.	M' dattē - wte;
	O.	Mer dat hē got;
1396	L^o	E sine quaetheit woord ghemeed[^r] [r met latere hand?];
	U.	wart;
	H.	+ dat - quaetheit w't gemeert;
	S.	+ dat - quaetheit w't gemert;
	B.	qe[^a]heit w't gemeert;
	O.	E sijn quaetheit - gemeert;

[p. 548]

1397	L.	haest in zijns zelues dood. kicken;
	U.	sine doot;
	H.	sine doot;
	S.	sine doot;
	B.	sine doot;
	O.	Mēenich - ducke;
1398	L.	Ieghen nature - menighē sticken;
	U.	Ieghen natuur - enighe;
	H.	Ieghen nature - enen;
	S.	Ieghen nature - enen;
	B.	Iegē nature - enegē;
	O.	Tegen natuer - ēnigē stucke;

Rubriek	L.	Hoe sdaghes hare name Hadden van den planeten
	U.	Hoe die daghe heten na den planeten [in margine]
	O.	Hoe die dage oer namē haddē Vanden souen planeten

1399	L.	staen deze woort;
	U.	af;
	H.	af latic - wort;
	S.	af latic - wort;
	B.	af latic - wort;
	O.	= of;
1400	L.	ooc seggen voort;
	U.	-
	H.	vort;
	S.	vort;
	B.	wille - seggē vort;
	O.	seggen;
1401	L.	heidine liede zaghen;
	U.	= die - lude;
	H.	heidijn lude;
	S.	heidiin lude;
	B.	ōme - de heidine liede sagē;
	O.	heydene lude sagen;
1402	L.	iaers - astronomien plagen;
	U.	iaers;
	H.	iaers - plagē;
	S.	iaers - plagē;
	B.	iaers de ast^onomine plagē;
	O.	jaers - ast^onomiē plagen;
1403	L.	van dien - ī alre;
	U.	alle;
	H.	vandien - alle;
	S.	vandien - alle;
	B.	alle wre;
	O.	alle;
1404	L.	dinc van hare nature;
	U.	Elc - sine natuure;
	H.	hare nature;
	S.	hare nature;
	B.	Elc - name sine nature;
	O.	Elc - hadde - natuer
1405	L.	seiden - dattet - goden;
	U.	seiden - dat;
	H.	seiden - dat;
	S.	seiden - dat;
	B.	seidē - dat;
	O.	seidē - dat - gade;
1406	L.	gheboden;
	U.	hielden;
	H.	hilden - gebode;
	S.	hilden - gebode;
	B.	hildē - hare gebode;
	O.	hielden - gebade;
1407	L.	makeden;
	U.	maecten den haerlijc een autaer;
	H.	-
	S.	-
	B.	enē;
	O.	enē outare;
1408	L.	zeer al daer;
	U.	aenbedense zeer;
	H.	+ sere;
	S.	+ sere;
	B.	anebeedense sere;
	O.	aenbedene zeer;
1409	L.	Ooc de;
	U.	oec - weken;
	H.	oec;
	S.	oec;
	B.	De dage oec;
	O.	dage oec in die;

[p. 549]

1410	L.	zekerleke;
	U.	Heten - oec sekerlike;
	H.	sonderleke;
	S.	sonderleke;
	B.	Hietense - sek'leke;
	O.	nae - sekerlike;
1411	L.	zonne hietē - zonnē dach;
	U.	der sonnen heten si den;
	H.	= hiet si - den sondach - = ane;
	S.	= hiet si - den sondach - = ane;
	B.	de - hietēse dē sōdach;
	O.	Nae - hietē - dē sonnē dach - = ane;
1412	L.	E den;
	U.	E den - der maen;
	H.	E die maendach;
	S.	E die maendach;
	B.	En dē maendach - de;
	O^o	E nae die mane die manēdach;
1412'	H.	Dits seker waer na minē wane;
	S.	Dits sek' waer na minē wane;
1413	L.	dijnsdach aldus;
	U.	mars - dinxdach heten - aldus;
	H.	= dē - dinxendach hiet;
	S.	= dē - dinxendach hiet;
	B^o	Na mars disendach. al dus;
	O^o	Nae mars hietē si dinxtdach ald;
1414	L.	+ En;
	U.	marcurius;
	H.	Ende wonsdach;
	S.	Ende wonsdach;
	B.	m'curius;
	O.	goensdach nae;
1415	L.	= Den - Donredaghes - iupiterre;
	U.	= Den - iupiter;
	H.	= Den - Donderdach;
	S.	= Den - Donderdach;
	B.	= Den - Dondersdach - iupiterre;
	O^o	Donresdach nae Iupite';
1416	L.	hi - so verre;
	U.	donre dade;
	H.	hi;
	S.	hi;
	B.	v're;
	O.	donre;
1417	L.	hietē si;
	U.	= noemdē si;
	H.	= noemdē si - vrijdach;
	S.	= noemdē si - vriidach;
	B.	hietēsi - vriendach;
	O.	Nae - hietē - = den;
1418	L.	doe te vriene;
	U.	= dā;
	H.	= dā;
	S.	= dā;
	B.	doe;
	O.	doe - vieren;
1419	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	satersdach;
	O.	Nae [met hoofdletter!];
1420	L.	Deze - aldus;
	U.	naem - aldus;
	H.	namē ghauē;
	S.	namen ghauē - hē d';
	B.	al dus;
	O.	namē - aldus;
1421	L.	goden helden;
	U.	hielden;
	H.	-
	S.	-
	B.	Ome;
	O.	voer gade hielden;
1422	L.	hem ere daer mede;
	U.	hem eer daer mede;
	H.	= daer om - ere;
	S.	= daer om - ere;
	B.	hem ere d' mede;
	O.	si hē eer daer mede;
1423	L.	jeronimus;
	U.	Mar iheronimus;

[p. 550]

	H.	Jeronimus;
	S.	M' Jeronimus;
	B.	Maer ieronomus;
	O.	jeronim;
1424	L.	daer;
	U.	daer;
	H.	-
	S.	-
	B.	sint quamē lāge d' na;
	O.	sent lange - daer nae;
1425	L.	+ Si - = alle - deze;
	U.	+ Si - = alle;
	H.	+ Si - verkeerde - = alle;
	S.	+ Si - = alle;
	B.	+ Si - = alle;
	O.	+ Si - = alle;
1426	L.	Die doe - heidene - = voertijts;
	U.	= voertijts;
	H.	heidenē - = voertijts;
	S.	heidinē - = voertijts;
	B.	heidinē - = voertijts;
	O.	heydene - = voertijts;

Rubriek	L.	Hoe der daghe name warē v'keert
	O.	Hoe der dage namē warē v'wandelt

1427	L.	zonnendach - [endeleke verbeterd uit endelike];
	U.	heten - eyndelike;
	H.	Dien sondach;
	S.	Dien sondach;
	B.	sondach hietēse;
	O.	saterdage heitē;
1428	L.	-
	U.	yersten;
	H.	-
	S.	-
	B.	ierstē;
	O.	irstē - weken;
1429	L.	-
	U.	+ dach - heten;
	H.	andren - = hietē si - maendach;
	S.	andren - = hietē si - maendach;
	B.	andrē - maendach;
	O.	+ dach;
1430	L.	de k'ke - ooc send plach;
	U.	der kercken mens ye plach;
	H.	kerke wantmē oit sint plach;
	S.	kerke wantmen oit sint plach;
	B.	de kerke ment oit sint plach;
	O.	kircke - = dies;
1431	L.	zalmen - voort;
	U.	Alsoe;
	H.	vort dan;
	S.	vort dan;
	B.	vort;
	O.	Alsoe - telken;
1432	L.	Des men ten saterdaghe comet;
	U.	Dus men - coemt;
	H.	Totmen;
	S.	Totmen;
	B.	Tesmē den sat'dage;
	O.	Des mē - sat'dach gewan;
1433	L.	-
	U.	is;
	H.	is;
	S.	is;
	B.	De - = en;
	O.	is;
1434	L.	-
	U.	rust;
	H.	-
	S.	-
	B.	raste;
	O.	M';
1435	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	gewracht;
	O.	got - werlt - gewracht;
1436	L.	zijnre;
	U.	Mit sijnre - kracht;

[p. 551]

	H.	Mit;
	S.	Mit;
	B.	Mits;
	O.	Mit sijnre gotlik';
1437	L.	rust;
	U.	- op den;
	H.	Doen - vp dien;
	S.	Doen - vp dien;
	B.	- op dē;
	O.	rustē;
1438	L.	ooc;
	U.	des saterdaghes daer;
	H.	des sat'daghes;
	S.	des saterdaghes;
	B.	sat'dachs;
	O^o	E oec int graft daer hi lach;
1439	L.	deze zaken;
	U.	graft;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	= int graf;
1440	L.	En wilde hi - and'en naem;
	U.	en ghenē and'en naem;
	H.	Wilde - gheenē and'en name;
	S.	Wilde - gheenen and'en name;
	B.	Ne woudēse hē genē andrē - = namen;
	O.	En woudē si genē anderē name;
1441	L.	= nv;
	U.	= nv;
	H.	= nv;
	S.	= nv;
	B.	willic - = nv;
	O.	= nv - dat laeten;
1442	L.	voort seggen;
	U.	-
	H.	vort seggen saen;
	S.	vort seggen saen;
	B.	wille - vort seggē;
	O.	seggen;
1443	L.	zonne - v'varen;
	U.	maen;
	H.	v'vaert;
	S.	v'vaert;
	B.	de sōne;
	O.	+ die - + die;
1444	L.	zal - thans;
	U.	-
	H^o	Dat wort v openbaert;
	S^o	Dat wort v openbaert;
	B.	oppenbaren;
	O.	wael apenbaerē;
1445	L.	toe mee ander dinghe;
	U.	toe menich ander dinghe;
	H.	d' toe meer ander dinghe;
	S.	d' toe meer ander dinghe;
	B.	and' dinge;
	O.	= noch - and' dingen;
1446	L.	eerbeuinghe;
	U.	et afterste van;
	H.	tafterst - ertbeuinghe;
	S.	tafterst - ertbeuinghe;
	B.	= E - Tachterts - eertbeuinge;
	O.	= E - Tirst - ertbeuīgen;

Rubriek	U.	Hoe de maen veruaert [in margine]

1447	L.	wille;
	U.	-
	H.	wille - + v'uaert;
	S.	wille - de - v'uaert;
	B.	wille - de;
	O.	+ vervaert;
1448	L.	V'vaert - zie;
	U.	= teken - aene;
	H^o	Hie sie dit wel ane herwaert;
	S^o	Hie sie dit wel ane herwaert;
	B.	= teken;
	O.	= Veruaert - teyken aen;
1449	L.	en ghene claerheit en heuet;
	U.	maen gheen - en heuet;

[p. 552]

	H.	De - gheene claerheit heuet;
	S.	De - gheene claerheit heuet;
	B.	De - gene claerheit;
	O.	en geen claerheit en;
1450	L.	de haer die zonne gheuet;
	U.	gheuet;
	H.	Dan - gheuet;
	S.	Dan - h' de - gheuet;
	B.	hare de - geeft;
	O.	geeft;
1451	L.	Haer en gheen stil;
	U.	Haer en gheen stille;
	H.	Haer en gheen stille - = en;
	S.	Haer ne gheen stille - = en;
	B.	Har negeen stille;
	O.	Haer ne gheen stille - steet;
1452	L.	= Als - alse de zonne gaet;
	U.	Die maen als si aen;
	H.	= Als - + als si - gaet;
	S.	= Als - + als si - gaet;
	B.	= Als - De - + alse - de;
	O.	= Als - alse ane - ontfeet;
1453	L.	gaet si wech dan;
	U.	wech gaet si dan;
	H.	gaet si vort an;
	S.	gaet si vort an;
	O.	wech geetse dan;
1454	L.	-
	U.	-
	H.	dan;
	S.	dan;
	B.	emb';
	O.	ōmer;
1455	L.	Tusscen - comet;
	U.	Tuschen - coemt;
	H.	gerōnē;
	S.	gerōnē;
	B.	Tote diē datse - gerōnen;
	O.	Tot dat - geronnē;
1456	L.	Recht - zonnen;
	U.	Recht - mitter;
	H.	Recht - = daer;
	S.	Recht - = daer;
	B.	dan iegē;
	O^o	Recht tegen die sonne;
1457	L.	is si - zeluer;
	U.	is si;
	H.	es si;
	S.	es si - tiit;
	B.	essi;
	O.	issi;
1458	L.	= wel - zeker;
	U.	= wel;
	H.	= dit - = wel;
	S.	= dit - ghiis - = wel - siit;
	B.	= dat - gijs - = wel;
	O.	gijs - = wel;
1459	L^o	Alse tusscen dezen twee[n];
	U.	die eerde tuschen;
	H.	erde;
	S.	erde;
	B.	Alse erterike;
	O.	Alse eertrijc - twe;
1460	L.	no min no mee;
	U.	no min ne mee;
	H.	= dan - no;
	S.	= dan;
	B.	rechte - no;
	O.	Is - rechte no min no mee;
1461	L.	ardrike;
	U.	Soe;
	H.	bedect erdrike;
	S.	bedect erdrike;
	B.	bedect erterike;
	O.	Soe bedect eertriken;
1462	L.	zonne - sijt - en can;
	U.	scinen en kan;
	H.	ghescinē;
	S.	ghescinē;
	B.	De - datse gelichtē en can;
	O.	geschijnē en can;
1463	L.	aldus;
	U.	maen;

[p. 553]

	H.	-
	S.	-
	B.	De mane. daer ōme moetsi;
	O.	+ Ane - ald;
1464	L.	donkerheit;
	U.	Mit;
	H.	Mit - donkerheit;
	S.	Mit - donkerheit;
	B.	M g'ter donkerheit;
	O.	Mit donckerheidē w'den;
1465	L.	eerdrike;
	U.	Inden;
	H.	dese - erdrike;
	S.	Indese - erdrike;
	B.	de - erterike;
	O.	schadue - eertriken;
1466	L.	Tusscen dat - comet;
	U.	Ont si ontcoem;
	H.	Tot si vut come;
	S.	Tot si vut come;
	B.	Tes;
	O.	Tot dat;
1467	L.	zijn;
	U.	-
	H.	stede - tfirmament;
	S.	D' siin;
	B.	siin stade in tfirmament;
	O.	stede aen tfirmamēt;
1468	L.	zijn;
	U.	maen;
	H.	-
	S.	D' - siin;
	B.	D' de - siin;
	O.	-
1469	L.	-
	U.	-
	H.	Iof d' - d';
	S.	Iof d' - d';
	B.	d' in;
	O.	Ofte - rechte d';
1470	L.	hebsi hebts;
	U.	Trecket si en hebds;
	H.	= heten - hebt;
	S.	= heten - hebt;
	B.	hetet. hens geen;
	O.	Draken heitē si v en hebt geē;
1471	L.	zijn zal si vervaren;
	U.	sal vervaren;
	H.	moet d' - sal si;
	S.	moet d' - siin sal si;
	B.	moet d' - siin. salse;
	O.	sal si;
1472	L.	Of het ghevallet - twaren;
	U.	Of et en - en twaren;
	H.	Oof1 en vallet - twaren;
	S.	Of en vallet - twaren;
	B.	Ochte en geualt - twaren;
	O.	Ofte en geualt - te waren;
1473	L.	gheuielt - manenscijn;
	U.	gheuellet - manen scine;
	H.	gheuielt - maneschijn;
	S.	gheuielt - maneschiin;
	B.	geuielt - maēscijn;
	O.	geuielt - elkē manēschijn;
1474	L.	Ne waer dat niet het ne - zijn;
	U^o	Mar dat en plach niet te sine;
	H^o	Mer dat en mach niet sijn;
	S^o	M' dat en mach niet siin;
	B^o	Maer dat ne mach niet siin;
	O^o	Mer dat en mach niet sijn;
1475	L.	Alsi dan - vervaert;
	U.	Als si dan;
	H.	Alsi danne;
	S.	Alsi danne;
	B.	Als dus dan de;
	O.	Alse;

[p. 554]

1476	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	geoppenbaert;
	O.	heb geapenbaert;
1477	L.	est ghemene al eerdrike;
	U.	Soe eest - = ouer;
	H^o	Si is gheen al erdrike;
	S^o	Si is gheen al erdrike;
	B.	eist gemeine al erterike;
	O^o	Soe eest al eertrike gemeyne;
1478	L.	v'vaert;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	niene;
	O^o	Si en schijnt no g^ot no cleyne;
1479	L.	= Mer - zonnē en est;
	U.	= Mer - eest alsoe;
	H.	= Mer - + e;
	S.	= Mer - + e;
	B.	= Mer - eist;
	O.	= Mer - en eest alsoe;
1480	L.	zult - hoe dat;
	U.	zult - hoe tghesciet;
	H.	hoe;
	S.	-
	B.	Alse - selt - gesciet;
	O.	= Als - Gij - hoerē - geschiet;
1481	L.	Soemtijt - = al;
	U.	al heel;
	H.	= al - geel;
	S.	Som tiit - diemane geel;
	B.	Selc - de - geel;
	O.	Sulken - = die mane - geheel;
1482	L.	sometijt maer;
	U.	= E - = oec - mar;
	H.	bi wilen - = oec mer;
	S.	bi wilen - = oec mer;
	B.	selc - = oec - maer;
	O.	+ Die mane - sulkē - = oec;
1483	L.	veel als eerdrike;
	U.	Alsoe - artrike;
	H.	= dan - erdrike;
	S.	uele - = dan - erdrike;
	B.	alse erterike;
	O.	vole alse eertrike;
1484	L.	Bedeckecket.;
	U.	-
	H.	Bedect;
	S.	Bedect;
	B.	Bedect v'uaerse - = si;
	O.	Bedect soe vervaerse;

Rubriek	U.	Hoe die sonne veruaert

1485	L.	wille;
	U.	-
	H.	wille;
	S.	wille - u'vaert;
	B.	wille;
	O.	veruaert die sōne1;
1486	L.	zonne - zie voorwaert;
	U.	herwaert;
	H.	hare waert;
	S.	hare waert;
	B.	De - herwaert;
	O.	herwart;
1487	L.	Alse - es;
	U.	doncker;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	B.	Alse de - es;
	O.	Alse - doncker;
1488	L.	zonne - zal;
	U.	aen;
	H.	-
	S.	-
	B.	de;
	O.	aen - mane - sall;
1489	L.	aerdrike - zonnē;
	U.	Tuschen aertrike;

[p. 555]

	H.	erdrike enter zonnen;
	S.	erdrike ent' zonnē;
	B.	erterike ent';
	O.	eertrike - die sonne;
1490	L.	Comet de mane;
	U.	Coemt;
	H.	-
	S.	-
	B.	de - gerōnen;
	O.	= dan - geronnē;
1491	L.	harde;
	U.	aerde - is;
	H.	doncker;
	S.	h'de;
	B.	d'de;
	O.	doncker is;
1492	L.	Eer haer claerheit comen;
	U.	Ont - coemt;
	H.	Tusschen dat hare clareit comt;
	S.	Tusschen dat hare clareit comt;
	B.	Wt diē dat h' claerheit comt;
	O.	Tot d1 [pen had mop gemaakt op de d] dat haer die claerh^t comt;
1492'	B.	+ E maken weder dach;
1493	L.	zonnē claerheit bedecket si;
	U.	bedecket soe;
	H.	clareit bedect soe;
	S.	clareit bedect soe;
	B.	clarheit bedect soe;
	O.	claerh^t bedecse alsoe;
1494	L.	comet bi;
	U.	= en - coemt;
	H.	ne come;
	S.	ne come;
	B.	niene;
	O.	comt an2 toe;
1495	L^o	Dattet wart donk'er zekerlike;
	U.	wart doncker;
	H.	Dus w'det;
	S.	Dus w'det;
	B.	werd;
	O.	doncker;
1496	L.	eerdrike;
	U.	-
	H.	erdrike;
	S.	erdrike;
	B.	erterike;
	O.	eertriken;
1497	L.	zonne;
	J.	-
	H.	D';
	S.	D';
	B.	de sonne;
	O.	gaff;
1498	L.	seggen;
	U.	-
	H.	nv seggen;
	S.	nv seggen;
	B.	seggen;
	O.	seggen;
1499	L.	[ontbreekt]
	U.	-
	H.	h';
	S.	D' - h';
	B.	de - geeft;
	O.	geeft;
1500	L^o	Daer men den dach dan heuet;
	U.	= sconen - + dan;
	H.	= Den sconen - + dan;
	S.	= Den sconen - d' - + dan;
	B.	= sconen - heeft;
	O.	= sconen - heeft;
1500'	U.	Bider sonnen dien gheuet;
1501	L.	nijt en - zonnē;
	U.	craft;
	H.	d' ne schinet niet;
	S.	d' niet ne schinet;
	B.	d' - + en;
	O.	= E - Waer niet en schijnt;

[p. 556]

1502	L.	moet wezen;
	U.	moet - = dan;
	H.	D' so moet - = dan;
	S.	D' so moet - = dan;
	B.	Daer moet emb' - = dan;
	O.	soe moet - = dan - sijn;
1503	L.	zonne - eerdrike;
	U.	-
	H.	erdrike;
	S.	erdrike;
	B.	de - erterike;
	O.	eertrike;
1504	L.	Lopet omme;
	U.	Lopet om;
	H.	Loopt omme;
	S.	Loopt ōme;
	B.	Loept ōme;
	O.	Loept ōme;
1505	L.	.xij. - in vieren;
	U.	in vieren;
	H.	-
	S.	-
	B.	twintich - vire;
	O.	+ in;
1506	L.	-
	U.	Mit den firmament;
	H^o	Mitten firmamentē schiere;
	S.	Mitten firmamentē;
	B.	M dē - scire;
	O^o	Mittē firmamēt schiere;
1507	L.	daer waert;
	U.	darwaert - coemt;
	H.	d'waert;
	S.	d'waert;
	B.	warwart - comt;
	O.	warwart dese comt;
1508	L.	= Te;
	U.	= Te - = het;
	H.	= Te - d';
	S.	= Te - d';
	B.	= Te - Dagē h begint dan;
	O.	= Te - Dagen begijnnet;
1509	L.	E themelt dat si;
	U.	E die meer dat si coemt;
	H.	E te bet dat si;
	S.	E te bet dat si;
	B.	E temet dat si comt;
	O.	[ontbreekt]
1510	L^o	Themelt beghint te lichten dan;
	U.	Demeer - dan;
	H^o	Te meer dat lichtet dan;
	S^o	Te meer dat lichtet dan;
	B^o	Temet beginn lichtē dan;
	O.	[ontbreekt]
1511	L.	-
	U.	-
	H.	ghonen;
	S.	ghonen;
	B.	genē;
	O.	genē diese ontfaet;
1512	L.	Daer wart nacht;
	U.	= Dien - Wart dan;
	H.	= Dien - W'det dan naest;
	S.	= Dien - W'det dan naest;
	B.	= Dien - Werd;
	O.	= Dien - = dan - ^dat [sic];
1513	L^o	Aldus est yewer emmer dach;
	U.	= so - eest - yewer;
	H.	= so - = erghent;
	S.	= so - = erghent;
	B.	= so - eist emb' iewerinx;
	O.	Aldus eest ōmer iegrant [? de a is niet zeker];
1514	L.	nu;
	U.	nu;
	H.	= nv;
	S.	hir - = nv;
	B.	-
	O.	= nv;
1515	L.	cōtrarie es het;
	U.	contrarie isset;
	H.	contrarie ist;
	S.	contrarie so ist;
	B.	9trarie eist;
	O.	= int - contrie eest;

[p. 557]

1516	L.	coomt - zonnen;
	U.	coemt - craft;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	= al;
1517	L.	Daer men dan dus;
	U.	Daermen - dan dach;
	H.	D'men dan dus nacht;
	S.	D' men dan dus nacht;
	B.	Daer - + dō - dē nacht heeft;
	O.	Daermē aldus - = den - heeft;
1518	L.	zonnen;
	U.	dien; [cf. 1500' U]
	H.	sonne;
	S.	sonne;
	B.	+ Dats - geeft;
	O.	geeft;
1519	L^o	E die mane comet gegaen;
	U.	En die mane coemt;
	H^o	Ende die mane comet gegaen;
	S^o	Ende die mane comet gegaen;
	B.	+ Maer - alse de - = dan - gegaē;
	O.	E - = dan - gegaen;
1520	L.	zal - zonne;
	U.	aen;
	H.	-
	S.	-
	B.	de;
	O.	aen;
1521	L^o	Die zonne bedeckets dan;
	U^o	Die sonne bedecse dan;
	H^o	Die sonne bedect si dan;
	S^o	Die sonne bedect si dan;
	B^o	De sonne bedecse dan;
	O^o	Die sonne bedect se dan;
1522	L.	scinen en;
	U.	-
	H.	gheschinē;
	S.	gheschinē;
	B.	gescinē niet en;
	O.	geschijnē en kan;
1523	L.	willen - nu;
	U.	nu;
	H.	uollen alsi d';
	S.	uollen alsi d';
	B.	vollē alse;
	O.	= si - nů;
1524	L.	E twart donker - diere;
	U.	E et wart doncker tot dierre;
	H.	+ Ende - = seer - ter stede;
	S.	+ Ende - = seer - ter stede;
	B.	+ E - h v'donkert;
	O.	E et - = seer - doncker daer t' stede;
1525	L.	wonderlike dan;
	U.	wonderlic;
	H.	wonderlike gedaen;
	S.	wonderlike;
	B.	+ w't - wonderlic gedaen;
	O.	wonderlike [verbeterd uit: wondellike] gedaen;
1526	L.	Om dat;
	U.	Des - is;
	H.	Dus dan;
	S.	Dus dan;
	B^o	Tote diē datse es gegaen;
	O.	Tot - is;
1527	L.	claerheit geuen;
	U.	-
	H.	d' clareit;
	S.	d' clareit;
	B.	= E si - Daerse cracht iet geuē;
	O.	dan claerheit geeft - = mach;
1528	L.	maken weder;
	U.	maken weder;
	H.	maket;
	S.	maket;
	B.	[ontbreekt: cf. B 1492']
	O^o	E die dach weder leeft;
1529	L.	Tot steden - = oec - = oec;
	U.	= oec - aen tfirmament - = oec;

[p. 558]

	H.	= oec - = oec;
	S.	= oec - = oec;
	B.	Stade an tfirmament - = oec;
	O.	= oec - aent - = oec;
1530	L.	de zonne - ieghen;
	U.	ieghen;
	H.	iegen;
	S.	D' - iegen;
	B.	de - iegē;
	O.	tegē;
1531	L.	sine;
	U.	-
	H.	sine;
	S.	sine;
	B.	Ochte si ne;
	O.	Ofte;
1532	L.	E also ghevielt;
	U.	= so - gheuelt;
	H^o	Els so ghemet twaren;
	S^o	Els so gheniet twaren;
	B^o	Els so geuielt tewaren;
	O^o	Els so gevielt te warē;
1533	L.	-
	U.	-
	H.	maneschijn;
	S.	maneschiem;
	B.	maensciin;
	O.	maneschijn;
1534	L^o	Ne ware dat. sone mach niet sijn;
	U.	Mar - = d'om;
	H^o	M' dan mach niet ghescien;
	S^o	M' dan mach niet ghescien;
	B.	M' - ne mach niet siin;
	O.	M' - = d'om;
1535	L.	seit - = wel - zaen;
	U.	seide - = wel;
	H.	Van dien - seid - = wel;
	S.	Vandien - seidic - = wel;
	B.	seidic - = wel;
	O.	seide - = wel - zaen;
1536	L.	Maer ghine;
	U.	Mar;
	H.	M' ghine soudes;
	S.	M' ghine soudets;
	B.	M' gine soudes;
	O.	gi - soudes;
1537	L.	si es so swaer;
	U.	si - soe swaer;
	H.	si is swaer;
	S.	si is swaer;
	B.	= die - es so swaer;
	O.	= die - soe swaer;
1538	L.	-
	U.	-
	H.	d';
	S.	d';
	B.	-
	O.	sprict;
1539	L.	= oec;
	U.	= niet wel;
	H.	= wel - luden;
	S.	= wel - luden;
	B.	= wel - leikē;
	O.	Mē en mach - = wel - ludē;
1540	L.	dietsce enich;
	U.	duutsche;
	H.	duutsche gheene - bedudē;
	S.	duutsche gheene - bedudē;
	B.	gene;
	O.	duytschen ne - = dinc - bedudē;
1541	L.	-
	U.	mitten;
	H.	-
	S.	-
	B.	mochse;
	O.	mocht se - mittē;
1542	L.	Nochtan soudē sise v' staen;
	U.	Nochtan sullent - verstaen;
	H.	Nochtan v'staen sijt;
	S.	Nochtan v'staen siit;
	B.	Nochtā selen - v'staen;
	O.	Nochtant sullen - v' staen cůme;
1543	L.	Nv - + hier;
	U.	-
	H.	Nv;
	S.	Nv;

[p. 559]

	B.	Nv hebbic - geoppenbaert;
	O.	Nv - geapenbaert;
1544	L.	zonne dicke v'vaert;
	U.	-
	H.	-
	S.	ueruaert;
	B.	de;
	O.	-
1545	L.	zake - = dit;
	U.	is dat zake dat dat;
	H.	dat dat;
	S.	dat dat;
	B.	dat dat gesciet;
	O.	is - = dit - geschiet;
1546	L.	zonne en wart - = selue;
	U.	wart - doncker;
	H.	-
	S.	-
	B.	De - w't;
	O.	seluer donck';
1547	L.	Maer;
	U.	Mar;
	H.	euen daer;
	S.	M' - euen daer;
	B.	Maer;
	O.	blijft;
1548	L.	= hier;
	U.	= hier;
	H.	= hier - toghen sal;
	S.	= hier - toghen sal openb';
	B.	= hier - toge oppenbaer;
	O.	= hier - tone apenbare;
1549	L.	kerke;
	U.	een keerse nu;
	H.	Stoede - kerse;
	S.	Stoede - kerse;
	B.	kerse;
	O.	een keerse nu;
1550	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	+ oec;
	O.	my lůchtē;
1551	L.	+ daer - iet voren;
	U^o	Het si dat i[^e]t [sic] daer voer quaem;
	H.	Si dat iet d' voren;
	S.	Si dat iet d' voren;
	B.	Si dat iet daer vore;
	O.	In dien dat iet daer bouē;
1552	L.	E ons dan licht;
	U^o	Onse licht et ons bename;
	H^o	Onse licht et ons bename;
	S^o	Onse licht et ons bename;
	B^o	Onse licht h ons bename;
	O.	Die ons dat - = scone;
1553	L.	Nochtan bleue de kerke;
	U^o	Nochtan bleue die keerse claer;
	H.	Nochtan bleue die kerse;
	S^o	Nochtan bleue die kerse d';
	B^o	Nochtā bleue de k'se claer;
	O^o	Nochtant bleue die keerse claer;
1554	L.	Elre;
	U.	-
	H.	-
	S.	w';
	B.	Elder;
	O.	Elder - is;
1555	L^o	Also est van der zonnen;
	U.	Also eest - = mede;
	H.	Also - = mede;
	S.	Also - = mede;
	B.	Also eist - = mede;
	O.	Alsoe eest - = mede;
1556	L.	af - beghonnē;
	U.	beghonnen;
	H.	D' - beghonnen;
	S.	D' - beghonnen;
	B.	af;
	O.	= dit - aff heb;
1557	L.	zonne si - iet;
	U.	= die - licht si oyt;
	H.	si - oit;

[p. 560]

	S.	si - oit ;
	B.	De - = die;
	O.	si - oit;
1558	L.	donkerde niet;
	U.	= E - donckert emmer noeyt;
	H.	sine donkerde noit;
	S.	sine donkerde noit;
	B.	sine donkerde;
	O.	donckerdē niet1 noit;
1559	L.	nie - ene warf;
	U.	warf;
	H.	eene;
	S.	eene;
	B.	warf;
	O.	nēmeer - warf;
1560	L.	an den - starf;
	U.	aen den cruus starf;
	H.	= Dat was - anden - starf;
	S.	= Dat was - anden - starf;
	B.	an tcruce starf;
	O.	= Dat was - got ane den - starff;
1561	L.	v' loos - = al;
	U.	-
	H.	Hare - v'loos - = al;
	S.	Hare - v'loos - = al;
	B.	= al;
	O.	se - = al;
1562	L.	wart puur;
	U.	wart puur doncker;
	H.	wort harde - doe;
	S.	wort herde - doe;
	B.	wart pure;
	O.	w't puer doncker;
1563	L.	miraclen - naturē;
	U.	naturen;
	H.	miraclen e niet - naturē;
	S.	miraclen e niet - naturē;
	B.	miraclen - naturen;
	O.	miraculē - naturē;
1564	L.	ons seggen de;
	U.	segghen;
	H.	ons seggen;
	S.	ons seggen;
	B.	Alse - seggē;
	O.	seggē;
1565	L.	.cc. actuen stoet zente;
	U.	sente;
	H.	sint;
	S.	.S'. deniis;
	B.	thatenē stoet sinte danijs;
	O.	cathenen staet sente donijs [danijs?];
1566	L.	sere was wijs;
	U.	-
	H.	so wijs;
	S.	so wiis;
	B.	st'rē;
	O.	scharē;
1567	L.	zoone - + doe - v'varen zach;
	U.	-
	H.	+ doe;
	S.	+ doe;
	B.	De - + doe;
	O.	+ doe;
1568	L.	+ al - donkeren;
	U.	+ al - donckeren;
	H.	+ al - donkeren;
	S.	+ al - donkeren;
	B.	+ al - donkerē;
	O.	+ al - donckerē;
1569	L.	wiste wel et en mocht niet zijn;
	U.	Hi en wiste hoet mocht;
	H.	wiste wel ten mochte niet sijn;
	S.	wiste wel ten mochte niet siin;
	B.	wiste wel hen mochte n[^t] siin;
	O.	wiste wel ten mochte niet sijn;

[p. 561]

1570	L.	manenscijn;
	U^o;	Want der manen scijn;
	H.	mane maneschijn;
	S.	mane maneschiin;
	B.	maensciin;
	O.	Vand' - maenschijn;
1571	L.	= En - maes .xiiij. - oud;
	U.	= En - mar xiiij;
	H.	= En - maer xiiij - hout;
	S.	= En - maer .xiiij. - hout
	B.	= En - maer .xiiij. dage;
	O.	Si en waes niet xxiij dage;
1572	L.	hi;
	U.	Hi hadde wonder;
	H.	haddi wonder;
	S.	haddi wonder;
	B^o	Dies haddi wond' menichuout;
	O.	had hi - mēnichfout;
1573	L.	seide - van der naturen;
	U.	seyde - vander naturen;
	H.	seidi - vander naturen;
	S.	seidi - vander naturen;
	B.	seidi - van d' naturen;
	O^o	Hi seide got nů bi naturē;
1574	L.	Ghedoghet nu - uren;
	U.	Ghedoghet nu;
	H.	Ghodoghet;
	S.	Ghodoghet;
	B.	Doeget - te derre wren;
	O.	Doget ter seluer;
1575	L.	eerdrike;
	U.	eertrike;
	H.	Sijn - eerdrike;
	S.	Siin - eerdrike;
	B.	= al - erterike;
	O.	ofte - eertrike;
1576	L^o	Worde te storet zekerlike;
	U.	Wart nu testort;
	H.	Wort - stort;
	S.	Wort - stort;
	B.	testoert;
	O.	Wort nů gestoert;
1577	L.	-
	U.	een waer;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
1578	L.	-
	U.	= en;
	H.	ne kendi;
	S.	ne kendi;
	B.	= en - kendi;
	O.	Nonchtant - gade;
1579	L.	Want - + hem;
	U.	Want - + hen [later (?) verbeterd in hem] ;
	H.	Want - + hem;
	S.	Want - + hem - bekerde;
	B.	-
	O.	Want - + hine - bekeerden;
1580	L.	+ hi;
	U.	+ hi;
	H.	tgeloue bi;
	S.	+ bi;
	B.	+ hi;
	O.	tgeloue - + hi - leerden;
1581	L.	Nv;
	U.	-
	H.	Nv;
	S.	Nv;
	B.	Nv hebbic - geoppenbaert;
	O.	Nv - geapenbaert;
1582	L.	Alse - zonne - v'vaert;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	Alse de;
	O.	-
1583	L.	elre gheuet;
	U.	elre gheuet;
	H.	ellewer gheuet;
	S.	ellew' gheuet;
	B.	Datse - elre geuet;
	O.	se nochtant elder geeft;

[p. 562]

1584	L.	Claerheit - = dē - heuet;
	U.	af heuet;
	H.	Claerheit d' - = dē - heuet;
	S.	Claerheit d' - = dē - heuet;
	B.	Claerheit - af heu;
	O.	Claerheit - = dē - af;
1585	L.	= E - comet;
	U.	= E - coemt - gaen;
	H.	= E - ghane;
	S.	= E - ghane;
	B.	= E;
	O.	= E - ganc;
1586	L.	ziet;
	U.	diuerse - aen;
	H.	diueers;
	S.	diueers;
	B.	diuers;
	O.	diueers;
1587	L.	= so - moghedi;
	U.	= so - moghe di;
	H.	= so - moghedi;
	S.	= so - moghedi;
	B.	= so - mogedi;
	O.	= bi so - mogedi;
1588	L.	ziet;
	U.	Romen - siet;
	H.	si dan;
	S.	si dan;
	B.	brusele - niene scijnt;
	O^o	Dat rome gint niet en schijnt an;
1589	L.	Aleens - zonne;
	U.	Al eens - v een wile;
	H.	.i.;
	S.	vp .i.;
	B.	De - aleens;
	O.	Al eens;
1590	L.	es tusscen;
	U.	es tuschen;
	H.	d';
	S.	d';
	B.	es - menege;
	O.	mēnige;
1591	L.	hets niet euen eens;
	U^o	E en is niet euens dach;
	H^o	E en es eens euen dach;
	S^o	E en es euen eens dach;
	B^o	E ens euē saen niet dach;
	O^o	E ens euen eens niet dach;
1592;	L.	romen - = e te ghent;
	U.	Romen;
	H.	= wāt;
	S.	= wāt;
	B.	brusele.;
	O^o	Tesen beiden want ten mach;
1593	L.	ene - v'zien;
	U.	-
	H.	eer;
	S.	eer;
	B.	= hier - op ene stat;
	O^o	Den dach euē zaē niet v'sien;
1594	L.	ieghen onze knien;
	U.	ieghen - knien;
	H.	ieghen - knien;
	S.	ieghen - knien;
	B.	iegē - knien;
	O.	tegen - knien;
1595	L.	hoocheit - gheuet;
	U.	groet - gheuet;
	H.	hoecheit die al gheuet;
	S.	hoecheit die al gheuet;
	B^o	De g^ote hoecheit dat al geeft;
	O	groete hoecheit - geeft;
1596	L.	[ontbreekt]
	U.	Romen - heuet;
	H.	roma - heuet;
	S.	roma - heuet;
	B.	brusele;
	O.	gint;
1597	L.	-
	U.	romen soe hoech;
	H.	roma;
	S.	roma;
	B.	hoge;
	O.	romē soe hoge is;
1598	L.	zijt zeker;
	U.	zeker;
	H.	-
	S.	siit;

[p. 563]

	B.	brusele;
	O.	ghint;
1599	L.	Stoede - tezamen;
	U.	Stoenden - tegader - een;
	H.	Stont si te gader;
	S.	Stont si te gader;
	B.	Stodens te gadre;
	O.	Stondense te gad' - een;
1600	L.	rome - hoochede mede;
	U.	Romen had - hoecheyt mede;
	H.	roma - hoecheit mede;
	S.	roma - hoecheit mede;
	B.	rome - de hoecheit mede;
	O.	romē - hoecheide;
1601	L.	Die theuet - nu;
	U.	heeft - nu;
	H.	-
	S.	-
	S.	-
	B.	brusele;
	O.	heeft - ghint nu;
1602	L.	-
	U.	Nyemen - segghe;
	H.	Nieman;
	S.	Nieman;
	B.	Nieman - seggic;
	O.	Nyemant;
1603	L.	zien;
	U.	-
	H.	-
	S.	vpwaert;
	B.	opw't mogē;
	O.	+ En - opwart;
1604	L.	zoude;
	U.	Romen - důncken;
	H.	roma - dinken;
	S.	roma - dinkē;
	B.	-
	O.	romē - dunckē;
1605	L.	-
	U.	Dat et - den;
	H.	Dat het;
	S.	Dat het;
	B.	Dat het - de locht hinge;
	O.	Dat aen - locht hinge;
1606	L.	hemel;
	U.	tot den;
	H.	hemel;
	S.	-
	B.	ginge;
	O.	totten hemel ginge;
1607	L.	moghedi - voort;
	U.	mogheei;
	H.	moghedi - vort;
	S.	moghedi - vort;
	B.	mogedi - vort;
	O.	mogedijt;
1608	L.	enighe and'e poort;
	U.	enich ander poerte;
	H.	enighe ander port;
	S.	enighe and' port;
	B.	[ene] ene andre port;
	O.	ene ande';
1609	L.	neder waert ieghen;
	U.	nederwaert ieghen;
	H.	neder waert ieghen;
	S.	neder waert ieghen;
	B^o	Bat nederw't. iegē brabant;
	O^o	Bat nederwart tegen ghint;
1610	L.	Dit - daer;
	U.	Dit - wart .v. daer;
	H.	Dit - daer;
	S.	Dit - daer;
	B.	w't daer becant;
	O.	daer;
1611	L.	comet bi dien et es v kont;
	U.	Dit coemt bi dien;
	H.	Ende comt;
	S.	Ende comt;
	B.	Dit comt bi diē;
	O.	Dit - bedien - = si;
1612	L.	eerdrike es puur ront;
	U.	-
	H.	erdrike es;
	S.	erdrike es;
	B.	erterike es;
	O.	eertrike - puer;
1613	L^o	An een ront dinc en mach ghien staen;
	U.	ront;

[p. 564]

	H.	An - = en - mach gheē dinc staen;
	S.	An - = en - mach gheē dinc staē;
	B.	An - = en - mach geē dīc staē;
	O.	Een ront dinc;
1614	L.	Dat ene - tander;
	U.	Dat een - tander;
	H.	Deen - mochte - dand';
	S.	Deen - mochte - dand';
	B.	Deen - = en - dand';
	O.	Deen - dande';
1615	L^o	Dat ene lantscap also staet;
	U^o	Teen lantscap alsoe staet;
	H^o	Deen lantscap also staet;
	S^o	Deen lantscap also staet;
	B^o	Deen lantscap also staet;
	O^o	Deen lantscap alsoet steet;
1616	L.	Onder;
	U.	anderen;
	H.	Onder dander - + also.
	S.	Onder dander - + also;
	B.	Ond' dander;
	O.	Onder dander - geet;
1617	L.	dalende neder waert;
	U.	climmede;
	H.	dalende neder waert;
	S.	dalende neder waert;
	B^o	Emb' dalende nederwaert;
	O^o	Ommer dalende nederwart;
1618	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	guede;
1619	L^o	Die al omme gaen eerdrike;
	U.	om;
	H.	erdrike;
	S.	erdrike;
	B.	erterike;
	O.	Hij - eertrike;
1620	L.	iaren zekerlike;
	U.	iaren;
	H.	v iaren;
	S.	.v. iaren;
	B.	binnē .v. iarē;
	O.	v;
1621	L.	achtien ende twe;
	U.	xv e twehondert;
	H.	.ij C.;
	S.	ij.C.;
	B.	.ij.;
	O.	e in drie[^twe]1 hondert;
1622	L.	Daghe;
	U.	Daghe ic - + zeer;
	H.	Daghe - wane;
	S.	Daghe - wane;
	B.	Dagen. ic wane - des;
	O.	Dagen - wane - + seer;
1623	L.	Tien - de dach vaerde;
	U.	Tien - dachuaert;
	H.	dachuaert;
	S.	dachuaert;
	B.	de dach vaert;
	O.	een dachuaert;
1624	L^o	Wildi te voete wildi te peerde;
	U.	voete;
	H.	Wildi - wildi te paert;
	S.	Wildi - wildi te paert;
	B.	Wildi - wildi op paert;
	O^o	Wildi te voet off te peerde;
1625	L.	ghien weder stoot;
	U.	-
	H.	wederstoot;
	S.	wederstoot;
	B.	geen;
	O.	geen;
1626	L.	ne;
	U.	-
	H.	no groot;

[p. 565]

	S.	no groot;
	B.	ne derde cleine no;
	O.	lettē cleyn of;
1627	L^o	Te zinen .ij. iaren;
	U.	iaer;
	H.	ij iaren;
	S.	.ij. iaren;
	B.	derdaluen iare;
	O.	Te;
1628	L.	+ E - daghe - .ix - = daer;
	U^o	E hondert daghe e ix naer;
	H.	+ E - ix naren;
	S.	+ E - daghe - .ix. naren;
	B.	+ E - dagē - .ix. nare;
	O.	+ E - dagen - ix ware;
1629	L.	zoud - dan;
	U.	= So - dan;
	H.	dan gegaen;
	S.	dan gegaen;
	B.	dan gegaen;
	O.	= So - gegaen;
1630	L.	zouden;
	U.	sijn voet;
	H.	Daer;
	S.	D';
	B.	-
	O.	Daer;
1631	L.	-
	U.	tieghen - voet;
	H.	Rechte ieghens d' ghore;
	S.	Rechte ieghens d' ghore;
	B.	Rechte iegē - gerre;
	O.	tegē - geenre;
1632	L.	Alse - si zouden;
	U.	comen te ghemoet;
	H.	si souden;
	S.	si souden;
	B.	Alse ofse soudē - gemoete;
	O.	Alse ofte si souden - gemoete;
1633	L.	hi eerst wt ginc;
	U.	wt eerste;
	H.	d';
	S.	d';
	B.	stat - wt tierst;
	O.	wte irste;
1634	L.	gane daer omtrent;
	U.	Begonst - yerste;
	H.	gane;
	S.	gane;
	B^o	Begonste te gane talre ierst;
	O.	Begonste - talre irste;
1635	L.	lange tide;
	U.	langhe tijt;
	H.	tijden;
	S.	-
	B.	al soe langen tide;
	O.	= in - alsoe lange tide;
1636	L.	Soud;
	U.	aen - zide;
	H.	zide;
	S.	zide;
	B.	in;
	O.	Soudi - aen;
1637	L.	toter ander stede;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	stat;
	O.	stat;
1638	L.	no me no min;
	U.	= noch - no;
	H.	D' - vte - = noch - no;
	S.	D' - vte - = noch - no;
	B.	gīc - = noch - no;
	O.	ute ginc - = noch - no;
1639	L.	zijt zeker;
	U.	= so;
	H.	= so;
	S.	= so - siit;
	B.	-
	O.	soe;
1640	L.	gheen;
	U.	gheen;
	H.	gheene;
	S.	gheene;
	B.	gene;
	O.	+ en - geen - werlt en is;
1641	L.	-
	U.	lude;

[p. 566]

	H.	lude;
	S.	lude - hir;
	B.	De;
	O.	lude;
1642	L.	Een ander;
	U.	-
	H.	Ene - is;
	S.	Ene - is;
	B.	Ene;
	O.	werlt is - heeft hem wond';
1643	L.	-
	U.	Et - een;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	is een werlt all;
1644	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	dall;
1645	L.	Maer si zijn menigher;
	U.	Mar si sijn menigher;
	H^o	M' si sijn menigh' maniere;
	S^o	M' si siin menigh' maniere;
	B^o	M' si siin menegerande manire;
	O.	Mer si is van mēnig' hand;
1646	L.	In menscen - in;
	U.	Daer in den mensche e in die;
	H^o	D' in mensche ende diere;
	S^o	D' in mensche ende diere;
	B^o	Daer in de mēschē en de diere;
	O^o	Daer in mīschen woenē e dierē;
1647	L.	liede - woenen;
	U.	woenen;
	H.	Want;
	S.	Want;
	B.	liede;
	O.	woenē;
1648	L^o	Daer ne wete wi niet toe te coemen;
	U.	-
	H.	+ dat - ne;
	S.	+ dat - ne;
	B^o	Ne wete wi niet noch ne conē;
	O.	Geweten wi;
1649	L.	Maer - zegghen;
	U.	Mar alsoe - + soe;
	H.	Maer - seggen;
	S.	Maer - seggen;
	B.	Maer - seggē;
	O^o	Mer alsoe wael soe seggen wij1 sij;
1650	L.	hare voete sijn;
	U.	voet si wi;
	H.	hare voete sijn - = wi;
	S.	hare voete siin - = wi;
	B.	hare voete siin;
	O.	oer voete woenē wij;
1651	L.	Alse - seggen;
	U.	= lieden;
	H.	wi - ludē;
	S.	wi - ludē;
	B.	wi - seggen;
	O.	vandē ludē seggen;
1652	L^o	Want voet ieghen voet wi leggen;
	U^o	Want voet ieghen wi legghen;
	H.	Want voet - wi leggē;
	S.	Want voet - wi leggē;
	B^o	Want voet iegē voet wi leggē;
	O^o	Want voete soneghen [soueghen?] voete hebben;
1653	L.	-
	U.	Alsoe;
	H.	wi;

[p. 567]

	S.	wi;
	B.	+ E;
	O.	Alsoe wael;
1654	L.	als wi e ons es bekent;
	U.	als wi tot ghent;
	H.	him als wi in ghent;
	S.	him als wi in ghent;
	B.	als wi doē hier ōtrent;
	O.	hem alse wij doen in gent;
1655	L.	es;
	U.	als hem es1 es;
	H.	him;
	S.	him;
	B.	es;
	O.	mit oen;
1656	L.	heb;
	U.	Soe hebbe - meeste - sonnē;
	H.	-
	S.	-
	B.	Dā hebbe - d' sōnē;
	O.	Soe - wij - = meest - sonnē;
1657	L.	Want - is;
	U.	Want - eest ons;
	H.	Want - ons;
	S.	Want - ons;
	B.	Wāt dā eist midd'nacht;
	O.	= E - eest mit ons;
1658	L.	hem lieden also omme echt;
	U.	hem alsoe om echt;
	H.	hem [onleesbaar: alse?] ōme echt;
	S.	hem alse ōme echt;
	B^o	E ons also omme echt;
	O.	alsoe ōme echt;
1659	L.	Dat - eerdrike es;
	U.	alront;
	H.	Dat - erdrike es;
	S.	Dat - eerdrike es;
	B.	erterike es;
	O.	eertrike;
1660	L.	-
	U.	+ Want - ghemaect;
	H.	-
	S.	-
	B.	gemaket;
	O.	v hier make cont;
1661	L.	zeghet;
	U.	-
	H.	-
	S.	seg;
	B.	segt;
	O.	die scriftuer - seget;
1662	L.	Ghelijc - dodre van den eye leget;
	U.	-
	H.	Ghelike der doder die;
	S.	Ghelike der doder die;
	B.	Gelijc - de - legt;
	O.	Gelijc - dader leget;
1663	L.	in den middē;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	Rechte in;
	O.	-
1664	L.	scillen dier - zitten;
	U.	Mitten - dier aen;
	H.	Mitten - ōme;
	S.	Mitten - ōme;
	B.	M dē - ane;
	O.	Mitten schalen die der aen;
1665	L^o	Also so es dat eerdrike;
	U^o	Alsoe is artrike;
	H^o	Also is erdrike;
	S^o	Also is eerdrike;
	B^o	Also so es erterike;
	O^o	Alsoe is [e]ertrike [punt of spatje?];
1666	L.	zekerlike;
	U.	int;
	H.	-
	S.	-
	B.	= in;
	O.	-

[p. 568]

1667	L.	firmament;
	U.	firmament - = al;
	H.	Vandien;
	S.	Vandien;
	B.	-
	O^o	E tfirmamēt al ōme;
1668	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Eůen;
1669	L.	hanghet - zeluen;
	U.	-
	H.
	S.	-
	B.	hangt;
	O.	hangt - all;
1670	L.	ghetoghen zal;
	U.	Alsoe - .v;
	H.	= Also;
	S.	= Also;
	B.	seggē;
	O.	Alsoe - tonen sall;
1671	L^o	Ghelijc dat die seil stien;
	U^o	Ghelike dat die zeghelsteen;
	H^o	Ghelike dat die zeilsteen;
	S^o	Ghelike dat die zeilsteen
	B^o	Gelijc dat de zeilsteen;
	O^o	Gelike dat die toghe steen;
1672	L.	= an hem - trecket al in een;
	U.	= an hem - trecket al in een;
	H.	= an hem - in een;
	S.	= an hem - in een;
	B.	De - = an hem - in een;
	O.	= an hem - in een;
1673	L.	trecket - = oec - tfirmament;
	U.	Alsoe - = oec - tfirmament;
	H.	= oec - tfirmament;
	S.	= oec - tfirmament;
	B.	treck - = oec - tfirmament;
	O.	Alsoe - = oec - tfirmament;
1674	L.	Toten eerdrike;
	U.	= hem;
	H.	= hem - erdrike;
	S.	= hem - erdrike;
	B.	Tote hē erterike;
	O.	eertrike - = al;
1675	L.	moet;
	U.	moet;
	H.	moet - = in;
	S.	moet - = in;
	B.	moet;
	O.	Aldus moetē;
1676	L.	= Het;
	U.	= Het;
	H.	Ten - uallen;
	S.	Ten - uallen;
	B.	= Het;
	O.	= Het;

Rubriek	L.	Te weten hoe menighe mile Ardrike heuet omme gancs
	U.	Hoe menighe mile artrike heeft omgans
	O.	Hoe mēnige mile heeft eertrike ōgaēs

1677	L.	nu - tot eenre sōme;
	U.	nu - tot eenre somme;
	H.	tere somme;
	S.	tere somme;
	B.	= nv - tere somme;
	O.	= nv - in een somme;
1678	L.	ōme;
	U.	omme;
	H.	heuet - ōme;
	S.	heuet - ōme;
	B.	menege - heuet ōm
	O.	mēnige - ōme;

[p. 569]

1679	L.	Aerdrike;
	U.	gans - segghe;
	H.	Eerdrike - segt;
	S.	Eerdrike - segt;
	B.	Erterike - segt;
	O.	Eertrike - Ic segt;
1680	L.	Hoort - = hier - waerheit;
	U.	puur - nu;
	H.	Hort - = pure - wareit;
	S.	Hort - = pure - wareit;
	B.	Hort - de rechte w'heit;
	O.	= hier - gerechte waerheit nů;
1681	L^o	Milen twintich duzentich;
	U.	Milen twintich;
	H.	Milen - dusentech;
	S.	Milen - dusentech;
	B^o	Milen twintech dusen - tech;
	O^o	Milen xxm. e cccc daer toe lech;
1682	L.	.cccc. daer toe zich;
	U.	daer toe;
	H.	iiij - d' toe lech;
	S.	.iiij. - d' toe lech;
	B.	.iiij. - daer toe lech;
	O.	[ontbreekt: cf. V. 1681]
1683	L.	-
	U.	-
	H.	= E - der;
	S.	= E - der;
	B.	-
	O.	toe;
1684	L.	= so - heuestu;
	U.	Dien omganc heuestu;
	H.	Dien - = so - heuestu;
	S.	Dien - = so - heuestu;
	B.	heefstu;
	O.	soe hauestu - = dan;

Rubriek	L.	Te weten de dicke van eerdrike
	U.	Hoe dicke artrike es

1685	L.	dicke - = al - eerdrike;
	U.	= al;
	H.	dicke - = al - erdrike;
	S.	dicke - = al - erdrike;
	B.	De - = al - erterike;
	O.	= al - eertriken;
1686	L.	Hoor - ooc - = mede - zekerlike;
	U.	= mede;
	H.	Hoer - = mede;
	S.	Hoer - = mede;
	B.	Hort - = mede;
	O.	= mede;
1687	L.	.m.;
	U.	Ses;
	H.	m. - v C;
	S.	.m. - .v.C.;
	B.	.m. - .v. hondert;
	O.	Vp - v hondert;
1688	L.	waen - zere;
	U.	zere;
	H.	seere;
	S.	seere;
	B.	des;
	O.	seer;
1689	L.	Tolomeus - affragaen;
	U.	affragaen;
	H.	affragaen;
	S.	affragaen;
	B.	Ptholomeus - affraen;
	O.	affragaen;
1690	L.	ons - = al - deze;
	U.	ons alle;
	H.	ons - = al;
	S.	ons - = al;
	B.	ons;
	O.	ons alle;
1691	L.	makeden - = die;
	U.	makeden alle - = die;
	H.	alle astronomie [of: astronemie?];
	S.	alle;
	B.	al;
	O.	alle;
1692	L.	philosophye;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	al;
	O.	-

[p. 570]

1693	L.	woorde;
	U.	redene proeueden - haer;
	H.	redenē proeuē - wort;
	S.	redenē proeuē - wort;
	B.	redenē uedē - h' wort;
	O.	redene - alle haer wort;
1694	L.	hier voor hoorde;
	U.	-
	H.	= hier - ghehort;
	S.	= hier - ghehort;
	B.	gehort;
	O.	allet dat gi - gehoert;
1695	L.	Al dat si - = oec;
	U.	Al dat si - = oec;
	H^o	Al dat consten si meet;
	S^o	Al dat consten si meest;
	B.	Al dat si - = oec;
	O.	Want al dat - = oec;
1696	L.	+ Dat - heilighē geest;
	U.	heylighen;
	H.	Si haddent - helighē;
	S^o	Si haddent vandē heligē geest;
	B.	heilegē geest;
	O.	heiligen geest;
1697	L.	Et wondert - = licht - tghedi[^o]chte;
	U.^o	Et wondert v int ghedocht;
	H^o	Ende wondert v int gedochte;
	S^o	Ende wondert v int gedochte;
	B.	wondert v in v gedochte;
	O.	wondert in v gedochte;
1698	L.	-
	U.	dat weten mocht;
	H.	Hoemen;
	S.	Hoemen;
	B.	Hoe mē al dit gewetē;
	O.	dat weten;
1699	L.	es - harde;
	U.	prouene harde;
	H.	es - harde;
	S.	es - harde;
	B.	es hen - proeuene - = herde;
	O.	průenē - guet;
1700	L.	Diere yet of zijn;
	U.	Dier yet af sijn;
	H.	Den ghonen diere of;
	S.	Den ghonen diere of siin;
	B.	Diere iet af siin;
	O.	Diere iet aff;

Rubriek	L.	Hier machmen vinden waer Dat die helle state ende es

1701	L.	-
	U.	Nu - = v - een ghewach;
	H.	ic ^vdoen [sic];
	S.	-
	B.	willic - gewach;
	O.	gewach;
1702	L.	wezen;
	U.	-
	H.	-
	S.	+ die;
	B.	de;
	O.	sijn;
1703	L.	proeft men;
	U.	= so - proeftment;
	H.	= so - proef men;
	S.	= so - proefmen;
	B.	= so - uement;
	O.	= so - proeftmē wael;
1704	L.	si es ende niewer;
	U.	Dat es;
	H^o	Datsi is niewel el;
	S^o	Datsi is niewel el;
	B.	es niewerinc el;
	O.	Datse is nergent;
1705	L.	in den - eerdrike;
	U.	in midden;
	H.	in midden - ertrike;
	S.	in midden - ertrike;
	B.	in middē - erterike;
	O.	in midden eertrike;
1706	L.	Dat es;
	U.	-
	H.	cancro;

[p. 571]

	S.	cancro;
	B.	int centre;
	O.	-
1707	L.	+ die;
	U.	+ die - verren - haer;
	H.	v'ren;
	S.	v'ren;
	B.	-
	O.	Got - verren;
1708	L.	seit alle ende hoort;
	U.	segt diet hoert hare;
	H.	die hort hir;
	S.	die hort hir;
	B.	die hort;
	O.	die hoert - naer;

Rubriek	U.	Wane dat coemt die aertbeuīghe

1709	L.	[ontbreekt]
	U.	Nu - al doen weten e bekent;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	hebbic - al;
	O.	al;
1710	L.	[ontbreekt]
	U.	Dat gheualt tuschen;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	Dat geualt;
	O.	Dat gevalt;
1711	L.	[ontbreekt]
	U.	= in;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	= in - erterike;
	O.	eertriken;
1712	L.	[ontbreekt]
	U.	= v;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	willic - seggē;
	O.	Nv - seggen sekerliken;
1713	L.	[ontbreekt]
	U.	datter eer1 [?] eerden hoert toe;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	behort - erdē;
	O.	eerden;
1714	L.	[ontbreekt]
	U.	Wanet al coempt;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	Wanent al comt;
	O.	Wan dat comt;
1715	L.	[ontbreekt]
	U.	+ v;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	Vand' ertbeuīgē seggic;
	O.	eertbeuīgen - + v - voeren;
1716	L.	[ontbreekt]
	U.	ouer Gheraert diet sullē;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	vor mi diet selt;
	O.	ouer my diet soelen hoerē;

Rubriek	L.	Waer af wolken e mist comet
	O.	Wan wolken e wijnt comt

1717	L.	+ si - menegherhande;
	U.	Wasom soe is;
	H.	+ so - menichrande;
	S.	+ so - menichrande;
	B.	+ hi - meneg'ande;
	O.	+ soe - is mēnig'hande;
1718	L.	Si coomt - wat'e;
	U.	coemt;

[p. 572]

	H.	watre;
	S.	watre;
	B.	watre;
	O.	wate';
1719	L.	.coud.;
	U.	Droeghe;
	H.	-
	S.	-
	B.	Droge;
	O.	Droge;
1720	L.	clem;
	U.	-
	H.	= E - Vp waert climmet hi - = al;
	S^o	Vp waert climmet hi gereet;
	B.	opw't clemmē si gereet;
	O.	opwert clemt hi gereet;
1721	L.	wasser dinghe of ghereet;
	U.	Inder - wassen daer af dinghē ghereit;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B.	de locht wassen dinge gereit;
	O^o	Alsoe als ic v hebbe geseet;
1722	L.	+ Also - = hier voer - ghezeit;
	U.	+ Alsoe - = hier voer;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B^o	Daer af alsic hebbe geseit;
	O^o	E in rime voert geleet;
1723	L.	zoude altoos zijn;
	U.	-
	H.	altoos;
	S.	siin;
	B^o	M' dor dē wasem die hang daer;
	O.^o	Mer doer den wasem die hangt daer;
1724	L.	Maer de wazem hanghet;
	U.	Mar doer die wasom - hanct;
	H^o	Maer doer den wasem die hanget d';
	S^o	Maer dor den wasem die hang d';
	B^o	Die locht ware altoes euē claer;
	O^o	Die locht soude altoes sijn claer;
1725	L.	= of - mist of comet;
	U.^o	Daer af wolkijn comen;
	H.	D' - comet;
	S.	D' - comet;
	B.	af - neuel;
	O.	aff neuel e wolken;
1726	L.^o	E die ene op tander drōmet;
	U.	deen - dromen;
	H.	deen vandē andren dromet;
	S.	deen vanden andrē dromet;
	B.	deen - andrē;
	O.	Alse deen opten d1 - domt;
1727	L.	laet ic;
	U.	wasom laet ic;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	laet ic;
1728	L.	+ v;
	U.	-
	H.	+ v;
	S.	+ v;
	B.	wille - + v - d^ogē;
	O.	+ v - drogen;

Rubriek	L.	Van drogher wasem;

1729	L.	Droghe wasem es - twe;
	U.	Droeghe wasom - twe;

[p. 573]

	H^o	Droghe wasem es vā ij maniere;
	S^o	Droghe wasem es van .ij. maniere;
	B^o	Droge es van tween manirē;
	O.	Droge - twe;
1730	L.	Die ene climmet - = herde;
	U.	Die een - opwart - = herde;
	H.	Deen climmet op w't - = herde;
	S.	Deen climmet op w't - = herde;
	B^o	Die ene clemmet opw't sciren;
	O^o	Deen hi clymt opwart scieren;
1731	L.	= so;
	U.	= so - groet wijnt;
	H.	D' of dicken wast;
	S.	D' of dicken wast;
	B.	af dicke wast g^ot;
	O.	aff wast ducke groet wijnt;
1732	L.	maniere si en;
	U.	maniere si en;
	H.	maniere en clemt niet .i.;
	S.	maniere en clemt niet .i.;
	B.	manire ne clemm;
	O.	si en clemt twijnt;
1733	L.	Maer - de aerde;
	U.	Weder - die eerde;
	H.	M' - deerde;
	S.	M' - indeerde;
	B.	Maer - derde;
	O.	int derde;
1734	L.	loopt gens;
	U.	lopet haer;
	H.	loopt d' ende;
	S.	loopt d' ende;
	B.	herw't;
	O.	herwert;
1735	L.	Hollachtich is eertrike;
	U.	Hoelachtich is;
	H.	Hollachtich - erdrike;
	S.	Hollachtich - erdrike;
	B.	erterike;
	O^o	Hole heeft eertrike bijnnē;
1736	L.	loopter in allen zinnē;
	U.	loepet daer - sinnē;
	H.	loopt d' in allē sinnē;
	S.	loopt d' in allē sinnē;
	B.	De - d' - sinnen;
	O.	loept' - = dan - sijnnē;
1737	L.	Sleprich word - = dan - = in - zaen;
	U.	Slebbrich wart - = daer in;
	H^o	Slobbrich w't hi d' saen;
	S^o	Slobbrich w't hi d' saen;
	B.	Clebbrech w't - = dan - = in;
	O.	Slabberechtich soe - = dan daer in - zaen;
1738	L.	= Om - niet en mach wed' wt;
	U.	= Om - wt weder;
	H.	= Om - vut;
	S.	= Om - vut;
	B.	= Om;
	O.	hi ^niet weder [sic] vte;
1739	L.	bliuet - die eerde ghevaen;
	U.	die eerde alsoe;
	H.	deerde - geuaen;
	S.	bliift - deerde - geuaen;
	B.	derde also geuaen;
	O.	die eerde alsoe gevaen;
1740	L.	+ Bi - doe ict v verstaen;
	U.	moghe di - = of;
	H^o	Exemple wilt hier verstaen;
	S^o	Exemple wilt hir v' staen;
	B.	so vant hier v'staen;
	O.	moechdi - = hier of;
1741	L.	doet;
	U.	een oeuen;
	H.	een ouen leit;

[p. 574]

	S.	een ouen leit;
	B.	Alse - leit;
	O.	leet;
1742	L.	Drooch - daer wt gaen moet;
	U.	Droeghe - gaet daer wt ghereit;
	H.	gaet d' - gereit;
	S.	gaet d' - gereit;
	B.	Droge - gaet d' - gereit;
	O.	Droge - geet d' - gereet;
1743	L.	Sleprich wert - = dan - meed inne;
	U.	Slebbrich wart - = dan;
	H.	Slobbrich w't - = dan - d';
	S.	Slobbrich w't - = dan - d';
	B.	Clebbrech w't;
	O.	Slabberechtich - = dan - ynne;
1744	L^o	Bi denne en mach hi niet wt de minne;
	U^o	Bi dien en mach hi niet wt minen [?];
	H.	= Want - vte mīne;
	S.	= Want - vte mīne;
	B^o	Bedie mach hi niet wte minne;
	O^o	Bedi hi en mach vte noch ynne;
1745	L.	gaet si in toe me;
	U.	-
	H.	gater in toe mee;
	S.	gater in toe mee;
	B.	ember - daer inne;
	O.	ōmer geetser in toe mee;
1746	L.	drent - dat breket ontwe;
	U.	dringhet soe breket ontwe;
	H.	drenct - dat breict;
	S.	drenct - dat breict;
	O.	drenct se dat brect ontwe;
	B.	drent - dat hi clieft;
1747	L.	me - eerste - [in margine: a];
	U.	Warmen gaettet yerste;
	H.	M' - + in - teerste;
	S.	M' - + in - teerste;
	B.	tierstē;
	O.	Mer men gatet tierstē;
1748	L^o	El zoudet werpen grote clouen - [in margine: c];
	U.	= dat - oeuen;
	H.	= dat - indien;
	S.	= dat - indien;
	B^o	Els soud w'pē grote clouen;
	O.	Eert men leet;
1749	L^o	Eer ment doet in den ouen - [in margine: b];
	U.	Elcsoude - groet cloeuen;
	H.	And's so - w'pen;
	S.	And's so - w'pen;
	B^o	Beide onder ende bouen1;
	O.	Anders solt - g^ote;
1750	L.	moochdijs - [in margine: d];
	U.	Vraghet soe moghe dijs;
	H.	moghedijs gelouē;
	S	moghediis gelouen;
	B.	Vragets - mogedijs gelouen;
	O.	Vrages soe - gelouen;

Rubriek	L.	Dit es ooc van wasem
	U.	Hoe elc dinc heeft clene gatekijn;

1751	L.	Ghi moghet - = v;
	U.	Ghi moghets - = v;

[p. 575]

	H.	Ghi moghet - = v;
	S.	Ghi moghet - = v;
	B.	V mach wondrē in wen;
	O.	V mach - sijnne;
1752	L.	Hoe die wasem comet daer;
	U.	Hoe die wasom coemt daer;
	H.	Hoe die wasem comt;
	S.	Hoe die wasem comt;
	B.	Hoe de wasem comtdaer;
	O^o	Hoe die wasem comt daer ijnne;
1753	L.	Elc - heuet;
	U.	Elc - gaet;
	H.	heuet grote;
	S.	heuet grote subtiile;
	B.	Elc - heuet - suptile;
	O.	Elc;
1754	L^o	Daer in gaet wasem alle wile;
	U^o	Daer in gaet wasem al wile;
	H^o	D' in gaet wasem somwile;
	S^o	D' in gaet wasem somwile;
	B^o	Daer in gaet wasem alle wile;
	O^o	Daer in geet wasem alle wile;
1755	L.	+ dicke [verbeterd uit dictee];
	U.	-
	H.	Exemple sien;
	S.	Exemple sien;
	B.	-
	O.	sien;
1756	L.	door;
	U.	-
	H.	twater - dor dien;
	S.	twater - dor diē;
	B.	dor;
	O.	geet wael;
1757	L.^o	Al gheheelre huut so commt wel sweet;
	U^o	Alse vol is soe coemt ghereet;
	H.	Vut heelre vut comet - = oec - sweet;
	S.	Vut heelre vut comet - = oec - sweet;
	B^o	Wt geheelre huut comt gereet;
	O^o	Al geheelre hůyt soe comt gereet;
1758	L.	Daer toe dringhende - = al;
	U^o	Doe ghedronghen dicke sweet;
	H.	Dore;
	S.	Dore;
	B^o	Dore gedronken dicke sweet;
	O^o	Doer geronnē dicke suet;

Rubriek	L.	Hoe de wasem neder slaet
	U.	Hoe aertrike is vol hoele
	O.	Waer aff eertbeuīgen comt

1759	L.	ardrike;
	U.	+ is;
	H.	erdrike;
	S.	erdrike;
	B.	De - erterike;
	O.	eertrike;
1760	L.	elker;
	U.	elker;
	H.	elk';
	S.	elk';
	B.	= elke - dagelike;
	O.	sleet elker dagelike;
1761	L.	Ardrike es;
	U.	is - hoele;
	H.	Eerdrike is - vul;
	S.	Eerdrike es - vul;
	B.	Erterike es - vol van;
	O.	Eertrike is;
1762	L.	loopt - groten;
	U.	mit groter scoele;
	H.	D' in loopt hi mit grotē;

[p. 576]

	S.	D' in loopt hi mit grotē;
	B.	g^otē;
	O^o	Daer in loept hi mit grotē stolen [scolen? c en t hebben af en toe dezelfde vorm in O.];
1763	L.	anderen;
	U.	iaghet - ande'n;
	H.	andrē d';
	S.	andrē d';
	B.	iagt - andrē;
	O.	jaegt - anderē;
1764	L.	E wort - wijnt dat es;
	U.	E wart groet wijnt;
	H.	E wort - w';
	S.	E wort - w';
	B.	E w't - dat es;
	O.	E wort groet wijnt dat is;
1765	L.	wijnt dien is niet;
	U.	wijnt - = dat - is;
	H.	= dat - is;
	S.	= dat;
	B.	= dat;
	O.	wijnt - = dat - is;
1766	L.	die ene iaghet;
	U.	deen iaghet;
	H.	deen;
	S.	deen;
	B.	iag;
	O.	deen jaeget;

Rubriek	L.	Van wasem in enen hol [? zeer moeilijk leesbaar. De erbij horende illustratie werd gedeeltelijk over de rubriek getekend, of vice versa].

1767	L.	blasebalch mach ment;
	U.	moghe;
	H.	blasebalch moghe;
	S.	blasebalch moghe wiit;
	B.	een [blaesbalch, zeer ineengedrongen ingevuld over een rasuur van ± 6 letters bree - d te] - moge;
	O.	een lant mogē;
1768	L.	trecket;
	U.	-
	H.	Dien;
	S.	Dien;
	B.	De;
	O.	-
1769	L.	blasebalch;
	U.	duwet;
	H.	dien blasebalch [doet verbeterd uit: daet];
	S.	dien blasebalch;
	B.	duut;
	O.	blaesballich;
1770	L.	-
	U.	wasom dier;
	H.	Diere wasem diere;
	S.	-
	B.	De - ginc;
	O.	die der - ginc;
1771	L.	Die - met cracht wt;
	U.	crafte wtgaen;
	H.	crafte;
	S.	crafte;
	B.	m crachte wt;
	O.	Hij - crachten ůte;
1772	M.	Dien iaghet;
	L.	Deen iaghet - wech zaen;
	U.	Deen iaghet - voert;
	H.	Deen iaghet - andren;
	S.	Deen iaghet - andren;
	B.	Deen iagt - andrē vor hē;
	O.	Deen jaget - voer hē zaen;
1773	M.	Dart - = dus - druct an;
	L.	= dus - doemt;
	U.	= dus - droemt;
	H.	D' - andrē - = dus - dromet;
	S.	D' - andren - = dus - dromet;

[p. 577]

	B.	andrē enwech;
	O.	= dus - en wech;
1774	M^o	So comt' wint of dan;
	L^o	Dats wijnt dier af coemt;
	U^o	Dats wijnt dier af coemt;
	H.	Dats - dire af comet;
	S.	Dats - dire af comet;
	B.	es de wint - af;
	O.	wijnt die der aff;
1775	M.	Dus;
	L.	+ dicke;
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	-
1776	M.	holē;
	L.	Deze - = die - in die holen si;
	U.	dier in hoelen;
	H.	Hoe wasem in die;
	S.	Hoe wasem indie;
	B.	De waseme;
	O.	in holen;
1777	M.	iaghet - wliet;
	L.	dene iaghet;
	U.	iaghet;
	H.	= E - iaghet - tander;
	S.	= E - iaghet - tander;
	B.	iag;
	O.	= En - jaget;
1778	M.	w'den;
	L.	werden - wijnt;
	U.	Soe wart - wijnt;
	H.	wordet - = si;
	S.	wordet - = si;
	B.	w'dense;
	O.	Soe wort wijnt;
1779	M.	wint die ghi - ghehoort;
	L.	wijnt - ghehoort;
	U.	wijnt;
	H.	gehort;
	S.	gehort;
	B.	De - alse - gehort;
	O.	wijnt - gij - gehoert;
1780	M.	Loept - holen - eerden vort;
	L.	Loept - aerde voort;
	U.	Loept - hoele;
	H.	Loopt - erdē vort;
	S.	Loopt - erdē vort;
	B.	Loept - de - erdē vort;
	O.	Loept - holen - eerdē;
1781	M.	eerde;
	L.	eerde bouen roert - beue[d[^t]]e;
	U.	eerde bouen verrůert - leeft;
	H.	eerde bouen roert - beuet;
	S.	erde bouen roert - beuet;
	B.	Derde bouē v'ruert e;
	O.	eerde bouē verrůert;
1782	M.	-
	L.	= den - wijnt - heuet;
	U.	wijnt;
	H.	heuet;
	S.	heu;
	B.	Om datse - = den;
	O.	Om datse die wijnt bijnnē;
1783	M.	Die si - door [doer?];
	L.	dore iaghet ende rent;
	U.	alsoe der ru[^e]nt;
	H.	al dore;
	S.	al dore;
	B.	dore;
	O.	Die alsoe doer;
1784	M.^o	In den holen al omtrent;
	L.	al - holen om trent;
	U.	omtrent;
	H.	al - omtrent;
	S.	al - omtrent;
	B.	al de - omtrent;
	O.	al die holen omtrent;
1785	M.	Deerde - + dan;
	L.	eerde;
	U.	-
	H.	eerde - vp;
	S.	eerde - vp;
	B.	Daer hi gaet;
	O.	eerde geet;
1786	M^o	Dor dat die wint loept wed';

[p. 578]

	L.	= bet - si loopt;
	U.	= bet;
	H.	= bet - loopt vort;
	S.	= bet - loopt vort;
	B.	E d' hi - hare;
	O.	= bet - hare;
1787	M.	E dair - s1 eerde bouē is;
	L^o	E daer de eerde bouen es dunne;
	U.	E daer - bouen is;
	H.	E daer - eerde bouē;
	S.	E d' - eerde bouen;
	B.	E daer derde es bouē;
	O^o	E daer die eerde is bouē dijnne;
1788	M.	Dair brect - valt;
	L.	breket - valt;
	U.	-
	H.	Dus breict - uallet;
	S.	Dus breict - uallet;
	B.	brecse;
	O.	brectse - valt ynne;
1789	M.	dair - dale;
	L.	maket - diep;
	U.	diep;
	H.	maket d' enē diepen;
	S.	maket d' enen diepē;
	B.	.i.;
	O.	diep dall;
1790	M^o	Si brect oec wel een groot wake;
	L.	= herden - groten;
	U.	harden groeten;
	H.	= herden - groten val;
	S.	eenē - = herden - groten val;
	B.	h'de groeten val;
	O.	groetē vall;
1791	M.	Een groet - = e starc - dair;
	L^o	E dan groot wijnt daer wt waart;
	U.	+ E - groet wijnt - = e starc;
	H.	+ E - = e starc - d' vte gaet vaert;
	S.	+ E - = e starc - d' vte - = dā;
	B.	+ E - g^ot - = eⁿ starc - vart;
	O.	+ E - groet wijnt - = e starc - = dā;
1792	M.	dan clemmē opw't;
	L.	+ vaste - climmen op waart;
	U.	climmede;
	H.	climmē vp waert;
	S.	climmē vp w't;
	B.	clemmē op t'vart;
	O.	geet clēmende op wart;
1793	M^o	Stond' oec op drop of port;
	L.	Stonder ooc - = enich;
	U.	= enich;
	H.	ofte port;
	S.	ofte port;
	B.	Stond' - ofte port;
	O^o	Stond der op borch ofte stede of poert;
1794	M.	Dair - als ghi hebt ghehoort;
	L.	gheuiele als ghi hoort;
	U.	als ghi hebt ghehoert;
	H.	D' - gheuiele als ghihort;
	S.	D' - gheuiele als ghi hort;
	B.	geuiele als gi hort;
	C.	geuiel als gij hebt gehoert;
1795	M.	Tmoest - d' verdrincken;
	L.	soude;
	U.	Et moest;
	H.	moeste;
	S.	moeste - d';
	B.	H moeste - d';

[p. 579]

	O.	moeste allegader - versincken;
1796	M.	weel liede sijn - = noch - ghedincken;
	L.	sijn;
	U.	Wat lude sijn - ghedincken;
	H.	lude sijn - gedinkē;
	S.	lude siin - gedinkē;
	B.	siin - gedīkē;
	O.	lude sijn noch dies gedinckē;
1797	M.	Wair;
	L.	Waer - dinghe sijn;
	U.	Waer;
	H.	Dat - es geuallen;
	S.	Dat - es;
	B.	Waer - es geuallen;
	O.	geuallen;
1798	M^o	Dies bescerme ons god allen;
	L^o	Daer ons god of bescarm ons allen;
	U.	Des scerme god - = of;
	H.	Des bescerme god - = of;
	S.	Des bescherme god hir - = of;
	B.	Hier af scerme god;
	O.	Daer aff behoede got;
1799	M.	+ Wair - eertbeuighe comt meest;
	L.	+ Waer - aerdbeuinghe es si end;
	U.	+ Mar - aertbeuinghe - eent;
	H.	+ M' - eertbeuinghe;
	S.	+ M' - eertbeuinghe;
	B.	Maer dertbeuinge sie es;
	O^o	Mer eertbeuīge si is tmeest;
1800	M.	maecht';
	L.	maket - = d';
	U.	daer;
	H.	d' in tempest;
	S.	d' in;
	B.	de;
	O.	= d';
1801	M.^o	Die wint die soe ī deerde leit;
	L.	[ontbreekt]
	U^o	Die wijnt die soe in die aerde liep;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B^o	Die wint die so in derde liep;
	O^o	Die wijnt die alsoe in die eerde liep;
1802	M^o	In d' zee ist diep als men siet;
	L.	[ontbreekt]
	U^o	In die zee eest harde diep;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	B^o	In de zee eist herde diep;
	O^o	In die zee soe eest herde diep;
1803	M.	eerde - is dair;
	L.	is;
	U.	eerde - is;
	H.	erde - is onder wel;
	S.	erde - is onder wel;
	B.	erde es;
	O.	eerde is - wael důnne;
1804	M.	brect dair - = si d';
	L.	Bedi si breket daer dic;
	U.	brect - = si - daer;
	H.	Bedi breket - = si - dicken;
	S.	Bedi breket - = si - dicken;
	B.	Bedie brek; - = si - daer;
	O^o	Bedi brectse ducke ynne;
1805	M.	Groten - waster;
	L.	Groot - waster af;
	U.	wasset daer af al;
	H.	Groot - = d' of;
	B.	Groot - = d' of;
	B.	af;
	O.	storen waster aff;

[p. 580]

1806	M.	vieschen - wonē;
	L.	vissce - woenen op deen;
	U.	vische wonen;
	H.	vissche - wonē vp die;
	S.	vissche - wonē vp die;
	B.	De vische - wonē op dē;
	O.	vissche wonē;
1807	M.	niet;
	L.	niet;
	U.	willen - e en doen niet;
	H.	vp;
	S.	vp - niet;
	B.	e en doen niet;
	O.	op si en doen;
1808	M.	wetē - sciplude;
	L.	= so;
	U.	= so;
	H.	Dat weet;
	S.	Dat weet;
	B.	= so - de;
	O.	Dat weet;
1809	M.	vremde wischen;
	L.	vissce ziet;
	U.	vremde vische;
	H.	vremde;
	S.	vremde;
	B.	vremde vische;
	O.	Alse - = die - vremde visschen;
1810	M.	Dat - sal e dan vliet;
	L.	Dat - sal in den vliet;
	U.	Dat - sal - = hi;
	H.	Dat - sal - = hi;
	S.	Dat - sal - = hi;
	B.	Dat - sal. - = hi;
	O.	Dat - sal - = hi;
1811	M.	is - in allē stonden;
	L.	is - in alre stonde;
	U.	is;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	is;
1812	M.	-
	L.	van beneden coomt;
	U.	coemt van - wt den gronde;
	H.	-
	S.	-
	B.	wtē;
	O.	-
1813	M.	scepe;
	L.	scepe - inne dicken;
	U.	scepe verderuēder inne;
	H.	scepe verderuēr;
	S.	scepe;
	B.	scepe v'deruenre ī oec;
	O.	sceep verderuē dan ducke;
1814	M.	dusdanighen;
	L^o	Dat ment tallen tiden mach micken;
	U.	Dit coemt - dusdanighe;
	H.	Dit - dustanighen;
	S.	Dit - dustanighen;
	B.	Dit - dusgedanē;
	O.	Dit - ald gedanē stucke;

Rubriek	L.	In wat steden van der aerbeuinghe vallet
	O.	Waer om eertbeuīge meest gevalt in die nacht

1815	M.	seit - = of;
	L.	zeghet - = of;
	U.	seyt al - = of;
	H.	Dat seit - = of;
	S.	Dat seit - = of;
	B.	Dat segt - = of;
	O.	seet meist' Aristotiles;
1816	M.	eertbeuinghe;
	L.	aarbeuinghe;
	U.	-
	H.	ertbeuinghe;
	S.	eertbeuinghe;
	B.	ertbeuinge;
	O.	eertbeuīgen - is;
1817	M.	Snachs door dat;
	L.	Nachts - zonnen;
	U.	Snachts;
	H.	-
	S.	ōme;

[p. 581]

	B.	Nachts. - = dan;
	O^o	Snachts om datter sonnē;
1818	M.	Hair schijn dar af - ontrōnen;
	L.	daer of es elre;
	U.	der of elre;
	H.	= d' of - el waer es;
	S.	Sciin - = d' of - el waer es;
	B^o	Sciin. daer af elre es gerōnen;
	O^o	Schijn elre is geronnē;
1819	M.	-
	L.	zonne doet;
	U.	= soude;
	H.	v'teeren;
	S.	v'teeren;
	B.	de sonne si;
	O.	-
1820	M.	Die;
	L.	Die - ende;
	U.	Dien wasom - e;
	H.	Dien - e;
	S.	Dien - e v'weerē;
	B.	De wasem. e wel;
	O.	weel e v'waren;
1821	M.	Ten ^si datt' [sic] - weel;
	L.	En ware - vele;
	U.	En si dat - uele;
	H.	Ten si - uele - ghinge;
	S.	Ten si - uele - ghinge;
	B.	En ware - vele - ginge;
	O.	En si - ginge;
1822	M.	beuīghe;
	L.	aardbeuinghe;
	U.	Soe - af;
	H.	of dan ertbeuinge;
	S.	dan of ertbeuīge;
	B.	af ertbeuinge;
	O.	Soe - wael aff eertbeuīgen;
1823	M.	= Maer - Dat - dagraet;
	L.	= Maer - Dat moste zijn;
	U.	= Maer - Dan moest si;
	H.	= Maer - Dat moeste sijn;
	S.	= Maer - Dat moeste siin;
	B^o	Dan moetse in de dageraet;
	O.	= Maer - Dat moeste sijn - dageraet;
1824	M.	snachs;
	L.	Wezen. jof auonds;
	U.	sauonts;
	H.	= Wesen - des auons;
	S.	= Wesen - des auons;
	B.	Of sauonts wesen.;
	O.	= Wesen - Ofte sauonts - + wael;

Rubriek	L.	In wat tiden aardbeuinghe me[^e]st [sic] es
	O.	Waer eertbeuīge meest gevalt

1825	M.	= dit;
	L.	zeit ooc;
	U.	die seghet - = dit;
	H.	dat;
	S.	dat;
	B.	= dit;
	O.	seet - = dit;
1826	M.	eertbeuīghe is ī die;
	L.	aarbeuinghe es in die;
	U.	= ghern - is in een;
	H.	ertbeuīge es oec t';
	S.	eertbeuinghe es oec t';
	B.	ertbeuinge es in die;
	O.	eertbeuīge is in die;
1827	M.	= altoes - bi henen;
	L.	altoos;
	U.	-
	H.	see;
	S.	D' - see;
	B.	de;
	O.	-
1828	M.^o	E in d' eerden die heeft ōtrent;
	L^o	E in die eerde dit heeft omtrent;
	U^o	E in die eerde heft al omtrent;

[p. 582]

	H^o	E in die eerde die heuet omtrent;
	S^o	Ende indie eerde die heuet omtrent;
	B^o	E in die erde die heu ōtrent;
	O^o	E in die eerde is omtrent;
1829	M.	heiten;
	L.	Tauernen hieten - latine;
	U.	Cauerne;
	H.	heit si int;
	S.	heit si int latiin;
	B.	.so hetense int latiin;
	O.	heitē sijt;
1830	M.	wil - dietschen;
	L.	wil - dietsce hole sine;
	U.	wil - duutsche hole;
	H.	wil - duutsche hole;
	S.	wil - duutsche hole siin;
	B.	dietsch hole siin;
	O.	wil - duytschen;
1831	M.	lantscap - d' eertbeuīghe;
	L.	lantscap es - aerdbeuinghe;
	U.	lantscap;
	H^o	Sulke lantscepe sijn d' ertbeuīge;
	S^o	Sulke lantscepe siin d' ertbeuinghe;
	B.	Selc lantscap es - ertbeuīge;
	O.	lantscap - eertbeuīge;
1832	M.	-
	L.	Es elke;
	U.	Es elc;
	H.	Es elke;
	S.	Es elke;
	B.^o	Es elker weken sonderlinge.;
	O^o	Es elke wile sunderlinge;

Rubriek	L.	Dit es ooc van aerdbeuīghe
	O.	In wat tide eertbeuīge meest is [niet onderstreept]

1833	M.	dien lentijn;
	L.	den lentijn;
	U.	den lentijn;
	H.	erefst - indē;
	S.	erefst - inden lentiin;
	B.	dē lentiin;
	O.	inden lijnten;
1834	M.	Ald' - eertbeuīghe;
	L.	aardbeuinghe zijn;
	U.	-
	H.	eertbeuīge zijn;
	S.	eertbeuinghe ziin;
	B.	Alder - ertbeuingē siin;
	O.	eertbeuīgen;
1835	M.	Om dan - wayt;
	L.	meest - waiet;
	U.	wayt;
	H.	meest - wayt;
	S.	wayt;
	B.	reint - wayt;
	O.	meest rent - wayt;
1836	M.	+ dan - z'e drayt;
	L.	wijnt dan zere draiet;
	U.	wijnt seer drayt;
	H.	seere drayt;
	S.	seere drayt;
	B.	drayt;
	O.	wijnt ze' drayt;
1837	M.	niet;
	L.	Die wijnter - die zomer;
	U.	wijnter - niet;
	H.	niet;
	S.	zomer niet;
	B.	wintre - in dē som';
	O.	wijnter;
1838	M.^o	Gheualtet zelden dat men weet;
	L.	Dan gheualt zelden - + wel;
	U.	Valt - + wel;
	H.	Gheuallet - = si - wel siet;
	S.	Gheuallet - = si - wel siet;
	B.	Vallē - + wel;

[p. 583]

	O.	Geuallen - solden - + wael - weet;
1839	M.	grote hiette;
	L.	grote - + grote;
	U.	groet heytte - + groet;
	H.	grote hitte;
	S.	grote hitte;
	B.	hitte - + g^ot;
	O.	groete hette - + g^ote;
1840	M.	als hi soude;
	L.	wijnt;
	U.	wijnt;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	Beneemt die wijnter alsoe;
1841	M^o	Wayen alst z'e wriest [verbeterd uit: waest] so ne mach hi twint;
	L.	waiet;
	U.	seer - soe en wayet;
	H.	sone waet;
	S.	sone waiet;
	B.	wayt sone waiet;
	O.	zeer - = so ne - e wayet twijnt;
1842	M^o	Want in di eerde mach dan ghien wint;
	L^o	Sone mach in de eerde gheen wint;
	U.	Inder eerden - = en - gheen wijnt;
	H.	deerde ne - = sijn - gheen;
	S.	deerde ne - = sijn - gheen;
	B.	derde - = en - siin;
	O.	deerde - wijnt;

Rubriek	L.	Noch van aardbeuinghe
	O.	Wat dat is dat alsoe luyt voer deerdbeuīge

1843	M.	eertbeuīghe - ghelwt;
	L.	Voor - aerdbeuinghe coomt - luut;
	U.	= die - coomt - luut;
	H.	Vor - ertbeuinghe - .i. luut;
	S.	Vor - ertbeuinghe - .i. luut;
	B^o	Vore dertbeuīge cōt .i. luut;
	O.	deerdbeuīge is - luyt;
1844	M.	die gherne wair;
	L.	de wijnt de - gh'ne;
	U.	wijnt e - = die - gherne;
	H.	wint e ware gh'ne vut;
	S.	wint e ware gh'ne vut;
	B.	de - g'ne ware;
	O.	wijnt - geern waer vyt;
1845	M^o	Ghelijc een groet zoghinge;
	L.	+ Als;
	U.	+ Als - een;
	H.	+ Als - susinghe;
	S.	+ Als - sughinghe;
	B.	+ Alse - g^ote soeginge;
	O.	+ Alse - g^ote soeginge;
1846	M.	di eertbeuīghe;
	L.	Hoor - voor - aerdbeuinghe;
	U.	-
	H.	Hort ment vor - ertbeuinghe;
	S.	Hort ment vor - ertbeuinghe;
	B.	Hort - vore dertbeuinge;
	L^o	Comt voer die eerdbeuīgen;
1847	M^o	Want die wint en is el niet;
	L.	es al wijnt e anders;
	U.	Dats wijnt en is;
	H^o	Dan wint sone es dat el niet;
	S^o	Dan wint sone es dat el niet;
	B^o	De wint en es dan el niet;
	O.	E ets wijnt;
1848	M.	+ Dan - deen iaghet;
	L.	Dat die ene iaghet entie ander;

[p. 584]

	U.	Deen iaghet - = e;
	H.	+ Dan - deen iaghet;
	S.	+ Dan - deen iaghet;
	B.	+ Dan - ene iag;
	O.	Alse deen jaget;
1849	M.	E in di eerde es hi;
	L.	E in die eerde es hi;
	U.	E in die eerde is hi;
	H.	Ende in die erde es hi;
	S.	Ende in die erde es hi;
	B.	Want in derde es hi;
	O.	E in die eerde is hi;
1850	M.	+ Hi - mit groten;
	L.	E vaertaer door - groten;
	U.	E vaert daer - mit groten;
	H.	E vaert d' dore mit grotē;
	S.	E vaert d' dore mit grotē;
	B.	E vaert d' in m g^oter;
	L.	+ E - mit groetē;
1851	M.	+ Ymmer - = dan te;
	L.	+ Emmer - = dan te;
	U.	+ Emmer - = dan te;
	H.	+ Emmer - = dan te - comet;
	S.	Emm' d' hi comet;
	B.	+ Emb' - = dan te - begint;
	O.	+ Ommer - hij - = dan te - begijnt;
1852	M.	sussinghe maect dan die wint;
	L^o	Doe heft die soghinghe den wint;
	U.	soghinghe - = daer - den;
	H.	susinghe heuet - = daer - die;
	S.	sughinghe heuet - = daer - die;
	B.	De soeginge geeft - = daer - de;
	O.	soeginge geeft dan den wijnt;

Rubriek	L.	Te verstane van der zonnē hoe dat si veruaert
	O.	Waer bi die sonne comt uut Wolken nae deerdbeuīgen;

1853	M.	na eertbeuīghē;
	L.	Alse - zonne - aerdbeuinghe;
	U.	nader;
	H.	Alse - eertbeuīge;
	S.	Alse - eertbeuīge;
	B.	Alse de - na ertbeuinge;
	O.	Alse - nae deerdbeuīgen;
1854	M.	Rust - ghevallen - dinghen;
	L.	Rust - gheuallen deze;
	U.	Rust soe uallen;
	H.	Rust - uallet;
	S.	Riist - uallet;
	B.	dinge;
	O.	soe wassen - dingen;
1855	M.	mit - = dicken - is;
	L.	-
	U.	mit - is;
	H.	mit;
	S.	mit;
	B.	Datse;
	O.	mit - is;
1856	M.	doer die eertbeuīghe brict;
	L.	de aarbeuinge breket zaen;
	U.	waer;
	H.	ertbeuīghe breict;
	S.	d' - ertbeuinghe breict;
	B.	Wāt dertbeuinge brect.;
	O.	int eerdbeuene siet mē slaen;
1857	M.	Slater wint wat' e wasem [verbeterd uit: wasen];
	L.	So slater - en;
	U.	= Daer - Slater - wijnt of;
	H.	= Daer - Slater vut wasem en wint;

[p. 585]

	S.	= Daer - Slater vut;
	B.	= Daer - Slater wte;
	O^o	Die wijnt e wasem groff;
1858	M.	-
	L.	zonne heuet die wolkijn;
	U.	-
	H.	D' - zonne heuet;
	S.	D' - zonne heuet;
	B.	de - wollic [?];
	O.	aff;

Rubriek	L.	Te verstane van der zonnē hoe dat si veruaert;
	U.	Waer bi artbeuinghe gheualt somtijt als die sonne veruaert
	O.	Hoe eerdbeuīgen comt

1859	M.	-
	L^o	Soemtijt alse de zonne v'vaert;
	U.	-
	H.	Some tijt alse;
	S.	Some tiit alse;
	B.	Weltijt alse de;
	O.	Sōme tijt;
1860	M.	Eertbeuinghe;
	L.	Aerdbeuinghe;
	U.	-
	H.	Ertbeuīghe;
	S.	Ertbeuinghe - openb't;
	B.	Ertbeuinge - oppenbaert;
	O^o	Eertbeuīge daer apenbaert;
1861	M.	v'de1 [?] vād';
	L.	zonnen;
	U.	hitte;
	H.	hitte;
	S.	hitte - zonnē;
	B.	de hitte;
	O.	hitte;
1862	M.	eerden;
	L.	Niet comet toter aerden;
	U.	eerden niet en coemt;
	H.	erden;
	S.	erden;
	B.	erdē - nien - gerōnen;
	O.^o	Tott' eerden comt geronnē;
1863	M.	isser twiskē;
	L.	tusscen;
	U.	maen - tuschen;
	H.	es daer;
	S.	es daer;
	B.	de;
	O.	isser;
1864	M.	= doet - e can;
	L.	zonne - = niet - en;
	U.	en;
	H.	en;
	S.	en;
	B.	de - = niet;
	O.	en;
1865	M.	wasem [verbeterd uit: wasen] - enten;
	L.	wasen;
	U.	-
	H.	V' teeren die - entiē;
	S.	V' teeren dien - entiē;
	B.	entē;
	O.	wijnt;
1866	M.	Dair eertbeuīghe;
	L.	aar[^d]beuinghe [sic] - ghinc;
	U.	= die - af;
	H.	ertbeuīghe vte ghinc;
	S.	D' - eertbeuinghe vte ghinc;
	B.	= die - ertbeuinge af begint;
	L.	deerdbeuīgen aff begijnt;
1867	M.	dade - soudet;
	L.	Waert door de mane - souden;
	U.	Waer doer die maen - licken;
	H.	En ware - vpleckē;

[p. 586]

	S.	En ware - vp leckē;
	B.	M' de - sout;
	L.	M' doer de - soudene;
1868	M.	= haer - lucht;
	L.	de lucht;
	U.	E totter lucht;
	H.	= haer - lucht;
	S.	= haer - lucht;
	B.	h' - de locht;
	L.	= haer - locht;
1869	M.	= Mer - deerde;
	L.	= Mer - de eerde;
	U.	= Mer - Nu - eerde;
	H.	= Mer - Nu - eerde;
	S.	= Mer - eerde;
	B.	= Mer - derde;
	L.	= Mer - eerde;
1870	M.	Dair - altoes bliuet ghevaen;
	L.	= in - blluet;
	U.	alsoe;
	H.	= in - bliuet;
	S.	D' - = in - bliuet;
	B.	aldus bliuet geuaen;
	L.	alsoe - gevaen;

Rubriek	L.	Hoe langhe dat aerdbeuinghe gheduurt
	O.	Van twelff wijndē hoe si comen e hoe si heiten

1871	M.	Eertbeuīghe gheduurt;
	L.	Eerdbeuinghe;
	U.	gheduert;
	H^o	Ertbeuīghe gheduert dicken;
	S^o	Eertbeuinghe gheduert dickē;
	B.	Ertbeuinge duret;
	O^o	Eerdbeuīge begijnt ducke;
1872	M.	.ccc. - tenen;
	L.	tote ene;
	U.	tenen;
	H.	sticken;
	S.	-
	B.	Twintich dage in;
	O.	dage tenē stucke;
1873	M^o	E een iaer somtijt seyt;
	L^o	Jof een iaer soemtijt die toter waerheit;
	U.	iaer somtijt;
	H.	iaer somtijt dats wareit;
	S.	iaer somtiit dats wareit;
	B^o	E .i. iaer selctijt dats w'heit;
	O^o	E een jaer sulkē tijt dats waerheide;
1874	M^o	Arestotiles ou' warheit;
	L.	dit al seit;
	U.	dit al seyt;
	H.	dit al seit;
	S.	dit al seit;
	B.	dit al seit;
	O.	dit al seet;

Rubriek	L.	Dit is van den winde
	O.	Wan die twelff wijnde comen

1875	M.	weel heb ghetalt;
	L.	-
	U.	vele;
	H.	vele;
	S.	vele;
	B.	ōme dat - vele - getall;
	O.	ic heb voel getalt;
1876	M.^o	Dinghen dat van winde ghevalt;
	L.	Dinghe die - wijnde vallet;
	U.	Dinghen die - wijnde;
	H.	Dinghe die - geuallet;
	S.	Dinghe die vandien - geuall;
	B^o	Dinge die van winde geuall;
	O^o	Dingē die van wijnde gevalt;

[p. 587]

1877	M.	So;
	L.	Soe - + dit;
	U.	Soe - + dat;
	H^o	Hoemen elken wint heten sal - [in margine: b];
	S.	So - + dat - leeren;
	B.	So willic v dan;
	O.	Soe - + dat;
1878	M.	nomē;1
	L.	wijnt hieten zal;
	U.	elcken;
	H^o	So wil ic v dat leeren al - [in margine: a];
	S.	-
	B.	-
	O.	wijnt heitē sall;
1879	M.^o	Dan [......] hi comt;
	L^o	Dane waert dat hi comet;
	U^o	Danē waert dat hi coemt;
	H^o	Dane waert dat hi comt;
	S^o	Dane waert dat hi comt;
	B^o	Danē w't dat hi comt;
	O^o	Danē wart dat hij comt;
1880	M.	alsmen;
	L.	wijnt men also nomet;
	U^o	Dien wijnt men alsoe noemt;
	H.	men also noemt;
	S.	men also noemt;
	B.	also mē nomt;
	O.	wijnt mē alsoe noemt;
1881	M.	Eertrike - iiij;
	L.	Aerdrike heuet;
	U.	-
	H.	Eertrike heuet iiij;
	S.	Eertrike heuet .iiij.;
	B^o	Erterike heu .iiij. inden;
	O.	Eertrijke - eynden;
1882	M^o	Dair men die wint bi mach viendē;
	L.	in die scrifture;
	U.	= der - scrifture;
	H.	Alse - = der - scrifturē venden;
	S.	Alse wiit - = der - scrifturen vendē;
	B.	Alse wi - de scrifture;
	O.	Alse - die scriftuer vijndē;
1883	M.	zuut - noort;
	L.	Oost - zuud. - noort;
	U.	zuut - = ende;
	H.	suut - noort;
	S.	suut - noort;
	B.	zuut - [o]nort;
	O.	-
1884	M.	vier - desē voort;
	L.	deelmen deze woort;
	U.	-
	H.	iiij - vort;
	S.	.iiij. - vort;
	B.	In n virē deilt - vort;
	O.	deilt - voert;
1885	M.	= enden so - + dan - dare;
	L.	Sestien - = so;
	U.	eynden - = so;
	H.	= so - heuet men;
	S.	= so - heuet men;
	B.	Sestiene inden - = so;
	O.	eynden - = so;
1886	M.	hebben - nare;
	L.	wijnde - = hebber - name;
	U.	wijnde hebben - naem;
	H.	winde - hare na;
	S.	winde - hare na;
	B.	De winde - h' nature;
	O.	wijnde hebben - d' nae;
1887	M.	hieten2 staen;
	L.	Haer name;
	U.	Haer naem;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	namē is hoe si;
1888	M.	dan dese figure wel aen;
	L.	deze - zaen;

[p. 588]

	U.	= hier - dese;
	H.	-
	S.	-
	B.	-
	O.	= in - figuer zaen;
1888'	M.	Hier mede ist ghedaen
	H.	Beneden dit scrift ter goed' vre
	S.	Beneden dit scrift ter goed' vre
	B.	Die ic hier niet en wille scriuē
1888''	M.	Die loep van eertrike aen;
	H.	D' vintstu staende die scrifture
	S.	D' vintstu staende die scrifture
	B.	Ic hebber so vele laten bliuen

Hierna volgt in O (f^o 184c-187c) een versie van het astrologische gedicht, bekend onder de naam ‘Die Cracht der Mane’ (uitg. N. De Pauw, Mnl. Ged. Fr. I, pp. 203-218).

Deze titel is misleidend, want hij dekt in feite 3 totaal verschillende werken;

1) Het bovenvermelde gedicht in O, over de invloed van de maan, naargelang van haar ouderdom (1, 2, 3, ... tot 30 dagen);

2) Een soortgelijk werk, maar zéér verschillend behandeld, en waarin alleen maar de essentiële punten overeenkomen, in Hs. nr 697 (Serrure nr 17), Universiteitsbibliotheek Gent, f^o 73-83, eveneens uitgegeven door De Pauw (ib. pp. 219-233);

3) Het gedicht dat volgt op de Natuurkunde in Hss. H en S, over de invloed van de maan, naargelang van haar stand in de dierenriem. Hierin komt voor de naam van Heynric van Hollant. Het werd uitgegeven door M. De Vries (Versl. en Berigten, vierde jrg., pp. 5-22), en interesseert ons verder niet, daar het zeer duidelijk als een apart werk wordt beschouwd. De aanhef zelf laat geen twijfel over:

 
‘Ic bidde gode dat hi minen sin
 
Verlichten moete dat miin begin
 
Te goeden ende moete vromē
 
So dat hiis moete worden vroet
 
D' dit dicht omme bestoet.’

(geciteerd uit S.)

Dit is echter niet het geval met O: het astrologische gedicht is ingelast in de Natuurkunde, en hoewel het toevallig op een nieuwe bladzijde begint (de tekening van het heelal beslaat de vorige, f^o 184 r^o), komen na het einde, zonder merkbare onderbreking, de verzen 37-278 van de Natuurkunde.

De bedoeling is helemaal niet te beweren dat Die Cracht der Mane een oorspronkelijk deel is van onze tekst. Ik ben overtuigd van het tegendeel. Maar ik ben er even sterk van overtuigd dat het door de copiist van O (en diens Vorlage?) wèl werd beschouwd als behorende tot het Natuurkundegedicht.

[p. 589]

Een afschrift ervan is dan ook op zijn plaats in dit varianten - apparaat Des te meer, daar de editie van De Pauw wemelt van de fouten1, en totaal aangepast werd (soms zeer onvoorzichtig) wat de hoofdletters betreft, de interpunctie, de spelling (u en n, i en j) en de afkortingen.

 
+Een heilich man daniel
 
Seet ons dese redene wael
 
Salomon eest dies orcondt
 
Dat hi nye mit sinē monde
 
Anders dan waer en seide
 
Hij seide nae der waerheide
 
Dat droem e visione
 
Bider manē nemē si gome
 
Bider manē neemt mē ware
 
Van liue van dade apenbare
 
Hij seet Als die mane prime si
 
Tallen dingē esse guet si
 
Tkijnt dat dan wort geboren
 
Is ten gueden wercke vercoren
 
Lange salt leuē e sijn vroet
 
Hij vijndet gescreuē dat waer sijn moet
 
Hij sal sijn guet coepman
 
E landt te wijnnē guet ack'man
 
Guet te wijnnē e geradich
 
E te durne lange gestadich
 
Eest oec dattet si een meysken
 
Soe salt suuer e schoen sijn
 
Dien dan comt an ongesonde
 
Si sal gedurē lange stonde
 
Dan sijn die dromen loes
 
Meer dan ēnigen tijt altoes
 
Bid' manen soe geet all
 
Dat in die werlt heeft geual
 
E wildijs nemē waer
 
Gij moget prouē apenbaer
 
 Hier moechdi gote virtute horē
 
Een kijnt dat wort geboeren
 
Alse secunde is die mane
 
Alle guet vloyet hem ane
 
Dan daet guet mit sijnnē
 
Alle ambochte begijnnē
 
Die dan geboeren wort als wi lesē
 
+Hij sal vroet e sachte wesen
 
Dies en ontsie cleyn noch groet
 
Hij sal steruē schoenre doet

[p. 590]

 
Die w1 en w'den nūmer soe v'holen
 
Dingē die dan sijn gestolen
 
Si en werden weder vondē
 
Wil men der om pinē tien stondē
 
Die dan wort ongesont
 
Hij geneest in cort' stont
 
Dan sijn die droem loes
 
Dies sijt seker altoes
 
 Alse tertie is die mane
 
Dan doet ons dit boec v'staen
 
Dat tott' prime tijt is guet
 
Alle dinc diemē doet
 
Mer alse p'me lijdt
 
Soe verargert die tijt
 
Dan sal mē huedē van comēscape
 
E vand' zee te vaerē mit scepen
 
Eeren sayen copen vercopen
 
Daer aff datmē luttel hopen
 
E si doer gads wille allene
 
E doer ande' wnīge en gheen
 
Die dan yet copen sall
 
Hij sal die wnīge hebben smal
 
Dan salmē peerde telden leren
 
E fel beestē van quadē sedē leren
 
Dien dan quade ziecht comt aen2 toe
 
Neghen dagen blijft se soe
 
Mit hem en si dat sake
 
Dat hij mit genē gemake
 
Optē tiendē dach mach opstaen
 
Soe is sijn leuē gedaen
 
Tkijnt dat dan geborē sal sijn
 
Stout e fier e quaet fijn
 
Saelt steruē e armeliken
 
Salt doen [d verbeterd uit s] e keytiueliken
 
+Het sal die doet mit sweerdē[suerden]3 ontfaē
 
Ofte aen galgen hangen zaen
 
 Alse vier dage heeft die mane
 
Elc man vang coenliken ane
 
Alrehande werc e begijnne
 
Het sal hem comē te gewijnne
 
Die dan geboerē w't eest wijff of mā
 
Luxurie sal hem comē an
 
Dat verstolen is tien stondē
 
Dat wort vo[b]nden we[a]der

[p. 591]

 
Bijnnē souē dagen noemdijs goem
 
Ondervijndi uwen droem
 
 Die mane opten vijften dach
 
Beteykent ons quaet beiach
 
Tkijnt dat dā w't geborē sal onlāge leuē
 
E leuet lange et sal sneuē
 
En hebben veel pijnlicheiden
 
E die dan wort mit siecheidē
 
Hij sal steruē in grote pine
 
Nyemant en v'telle den droē sijn
 
Bedi si beteikent quaet e guet
 
E eest quaet dies is onspoet
 
Dmeisken dat dan wort geboren
 
Het sal quellikē steruē alse wi horē
 
E het sal ter dolheit trecken
 
E guet te quade verwecken
 
 Die seste mane brengt ons guet
 
E ten guedē dingen spoet
 
Die iet verliest hij vijndet zaen
 
E die mit ziecheide wort beuaē
 
Hij geneest zaen sond' toren
 
Tkijnt dat dan wort geboren
 
Sal sijn liuech e w'achtich
 
E schoen e berechtich
 
Dmeisken dat dan lijff gewijnt
 
+Dat sal sijn ze' gemijnt
 
Elc man sal dan ond'vijndē dies goemt
 
Dat hem dan bi nachte droemt
 
 Die souēde maent Als wi v'staen
 
Si is guet al sonder waen
 
Beide vroech e spade
 
Die dan sieck wort hi mach bi rade
 
Bijnnē den vijften dach genesē
 
Die dan geboeren sal wesen
 
Eest dat hij ridder si
 
Coene e guet vā orloge wort hi
 
Eest oec datmē hem clerc maect
 
In guedē leuē wort hi geraect
 
Hi wort bisscop e in guedē doen
 
Ofte groet mā van religioene
 
Wort hi coman guet hi wijnnet
 
In enē dage sinē droē hi ond'vijndet
 
 Die achtende maent is guet
 
Dingē te vijndene geet si spoet
 
Die dan tsijn verloeren
 
Die dan siecheit heeft e toren
 
Hij sal zaen sijn genesen

[p. 592]

 
In cortē tijdē ofte doet wesen
 
Die dan ter werlt wort genesen
 
Vroet sal hij sijn e lange leuen
 
E eest oec een meisken
 
Het sal vroet e suuer sijn
 
Die dan heelt sinē droem
 
Bijnnē x dagē ond'vijndt hi hē neēt hijs goem
 
 Alse die mane heeft ix dage
 
Dat seg ic v sonder sage
 
Datse dan guet si
 
Want dinc die verstolen si
 
Sal haesteliken sijn vonden
 
Tkijnt die geboerē w't tien stondē
 
+En sal niet leuē vij jaer
 
Ic seg v ouer waer
 
Verborrē off verdrōckē of v'slegē
 
Wordet ald is sijn doet gelegen
 
Drome werden dan ondervondē
 
Bijnnē iij dagē e ontbonden
 
Bernēde sijnne sal hebbē dmeiskē
 
Dat dan geboeren sal sijn
 
Lichteliken salmēt mogē brengē
 
Te keytiueliken dingen
 
 Die tiende maent is quaet apēbaere
 
Waert dat dan geboeren waere
 
Een meysken et soude quaet bliuē
 
Tottē eynde van sinē liue
 
Eest een knechtken et sal dolle
 
Sijn e van pilicheiden voll
 
Geerne salt vechten e striden
 
E mit pilicheidē sinē tijt lidē
 
Drome die dan comē an
 
Die sijn loes elken man
 
 Die xjste maent is haert
 
Dat kijnt dat dan geboerē wort
 
Dat en mach nūmerme' w'den rike
 
Wat pijnē dat doet yemās gelike
 
Het moet ōmer arm bliuē
 
Eest een meysken van sinē liue
 
Saelt quaet sijn ōmermeer
 
Droē en duden dan min no meer
 
 Alse die mane xij dage heeft
 
Dien dan got lijff geeft
 
Hij sal sijn guet werck man
 
Vroet e wael gemijnt dan
 
Rike e tot allen dingē guet
 
Eest een meysken et sal sijn vroet

[p. 593]

 
Schoen e luxurie vlien
 
Suuerheit mijnnē dat moet geschien
 
+Die dan steelt men sal hē hangen;
 
Niet wael en mach hijs ontgangen
 
Bijnnē xx dagē salmen geware
 
Drome werden apenbaere
 
 Alse xiij dage heeft die mane
 
Dat doet ons dit boec te verstane
 
Die dan wort geboeren
 
Dat hij niet wael en is v'coren
 
Hij sal steruen quader doet
 
E hebben mēnigen noet
 
Drome salmen dan verstaen
 
Inden derdē dage sond' wane
 
Eest een joffrouwe si1 si w't gemeyne
 
Ald' werlt alleyne
 
Van hare sal veel quaets comen
 
Die dan steelt et wort v'nomen
 
E die gene wort in cort' tijt
 
Verhangē eer jaer getide lijdt
 
 Die xiiij mane is alsoe gedane
 
Dat doet ons dit boec te v'stane
 
Dan dan doet guet werc begijnnē
 
Tkijnt dat ter werlt comt bijnnē
 
Sal rike sijn van groeten guede
 
E fier van groeten moede
 
Gheern salt vechten e pijnlic wesen
 
Eest oec een meisken als wi lesen
 
Het sal sijn lichtuoerech e drome
 
Ond'vijntmē in ix dagē dies neēt gome
 
 Die xv maene nů verstaet
 
Is te veel dingen quaet
 
Tkijnt dat dan w't geborē sal quellikē steruē
 
V' bernē hangē off int wat' v'deruē
 
Die dan siecheit ontfeet
 
Eest dat si hem niet en vergeet
 
In xx dagen doet blijft hij
 
Droem en duedet niet die dan si
 
+ Die xvj mane si is quaet
 
Den dieuē dat verstaet
 
Die dieff die dan sal stelen
 
Hij en sal sijn diefte niet mogē helen
 
Vliet hi hi is zaen gehangen
 
Men vertene ofte men doet hē hangē

[p. 594]

 
Arm wort hi die dan w't geboeren
 
In die kijntscheit mer comt hi te vorē
 
Dat hi leeft hij wort rike
 
Eest een meisken Ic seg v w'liken
 
Dat si onsalich sal sijn e keytiue
 
E gemeyne van hoerē liue
 
Die dan siecheiden ontfaen
 
Sie bliuē lange daer in gonnē
 
Dat enē dan mach dromen
 
Dat sal in souē dagen toe comen
 
 Die xvij mane guet is
 
Tallen dingē wāt tkijnt dat dan is
 
Geboeren sal guet werc mā wesen
 
Lange leuē gesiert sijn
 
Eest oec een meisken et sal sijn vroet
 
Suuer reyn e wael gemoet
 
Die dan diefte doet sond' waen
 
Hij sal lichteliken ontgaen
 
Die siec wort het sal hē duren
 
Lange stont e lange vren
 
 Sunte daniel doet ons v'staen
 
Alse xviij dage heeft die maen
 
Datse swaer is en suren
 
Allen gueden creaturen
 
Tkijnt dat dan w't geboerē
 
Dat seg ic v wael te voeren
 
Dat sal quaet ōmer werden
 
Stelen rouē e moerdeneren
 
Mer int deynde salt daer tegen
 
+V'drincken hangē of w'dē v'slegen
 
Eest dat si oec een meisken
 
Het sal quaet van sinē liue sijn
 
Onsuu'heit mīnen suuerht latē
 
Dat rade ic v hem vtermaten
 
Dat v dan in drome comt
 
Dat gijt heelt e niet en beroemt
 
 Alse die mane is out negentiene
 
Soe is ons guet in scine
 
Tkijnt dat wort geboren dan
 
Dal sal sijn een rike man
 
Lange leuē e hoge mā werden
 
E wel te leuene met verden
 
Eest dat si een meisken
 
En sal niet herde scone sijn
 
Die dan siet sal s1 veesen

[p. 595]

 
Mit grot' pinē sal hi genesen
 
Vwen droem en suldi niet tellen
 
Si mogē beide guet e quaet spellē
 
 Alse die mane xx doet
 
Dan issi heilich e guet
 
Dan doet guet alle dinc begijnnē
 
Tkijnt dat comt ter werlt bijnnē
 
Sal guet werc man sijn e rike
 
Lange sal hi leuē eerlike
 
Wordet ridder het sal sijn fier
 
E wordet clerc dat seg ic hier
 
Het sal een hoge man sijn
 
Eest oec een meiskijn
 
Soe salt schone sijn vā lichame licht
 
E vroet dat seget tgedichte
 
Die dan steelt hi wort geuangē
 
E bi sijnre kelen sal hi hangen
 
Dat seg ic v allen apenbaer
 
Drome die sijn dan ware
 
+ Die xxj mane en is niet guet
 
Want dan altoes quaet doet
 
Alrehande werc begijnnē
 
E die dan vecht mit ōmijnnē
 
Soe wie die dan wort gewont
 
Hij en geneest niet in cort' stont
 
Die drome kerē dan te quade
 
Dat seg ic v in guedē rade
 
 Die xxijste mane is guet
 
Tkijnt dat dan wort geborē gad't got guet
 
Eest dattet wort coepman
 
Salt sijn een rike man
 
Te wat ambocht dat hem doet
 
Saelt hebben guedē spoet
 
Eest oec een clerc et sal vroet sijn
 
E eest dattet si een meiskijn
 
Vroet e licht saelt wesen
 
Suu'heit mīnē eest alsoe wij lesen
 
Saen sal hi genesen die is ongesont
 
E drome sijn guet talre stont
 
 Alse die mane is xxiij out
 
Soe isse guet in mēnichfout [mēnichfaut?]
 
Werc te begijnnē esse guet
 
E te vechtene geefte1 se spoet
 
Tkijnt dies mē dan sal genesen
 
Sal al sijn leuen dorper wesen

[p. 596]

 
Hij sal werden herde rike
 
Sonder vroetscap sekerlike
 
Licht saelt sijn eest een meiskijn
 
E sine wille doende saelt sijn
 
E dan hem hout sijn die drome
 
E die ziec wort dies neem goem
 
Hij sal mit pinē genesen;
 
Die vechtē wil hi sal verwonnē wesen
 
  Die xxiiijste mane
 
+Die is gemeyne als ic wane
 
Beide te guede e te quade
 
Totter tijt p'me dats gestade
 
E acht' dien datmē p'me lůyt
 
Soe comter al quaet wt
 
Tkijnt dat dan wort geboerē
 
Sal hebben pilicheit e toren
 
Achter lande sal hi loepen
 
Se' sal hi sine sotheit becopen
 
Eest dat oec si een meiskijn
 
Dol e quaet salt sijn
 
E die dan sieck sal wesen
 
Hij sal indelike genesen
 
E dien dan iet sal dromē
 
Het sal hem te voeren comē
 
  Die xxv mane is guet1 quaet
 
Want tkijnt dat dan lijff ontfaet
 
Sal pinē eweliken
 
Nochtan wordet nūm'me' rike
 
Eest een meiskē et sal hebbē lichte h'te
 
E der quaetheit dogen smerte
 
E die vechten wil dan
 
Hij wort v'wonnē vā elken man
 
E die dan iet geet stelen
 
Hij moet hangē bi sijnre kelen
 
  Die xxvj mane is guet
 
Si geeft te veel dingē spoet
 
Tkijnt dat dan wort geboeren
 
Guet werc mā salt sijn v'coren
 
Lange salt leuē e sijn blide
 
E licht van sijnne tallen tide
 
Wort hi coepmā hi sal sijn rike
 
E wort hi clerc waerlike
 
Hij sal vroet sijn van sijnne
 
+E eest dat hij ridd'scap gewijnne
 
Soe wort hi fier e coene

[p. 597]

 
E die besteet te doene
 
Stelingen hi moet v'hangē sijn
 
Eest oec dat si een meisken
 
Het sal sijn gestade e vroet
 
Suuer schone hoge gemoet
 
Harē terē1 zelen hebbē gote ere
 
Van haer altoes tallen keere
 
Die dan wort ziec hi sal genesē
 
E gesont bijnnē drie dagē wesē
 
Bijnnē ix dagē neemt hijs goem
 
Sal elc mā vijndē sinē droem
 
  Die xxvijste mane
 
Is guet nae mynē wane
 
Wort een knechtkē geborē in diē dage
 
Dat sal sijn van hogen name
 
Al die werlt sals hebben ghere
 
Hem te doene lieff e ere
 
E hij sal vorderen al guet
 
Eest een meisken et sal sijn vroet
 
Quaetht latē suuerheit mīnen
 
E die dan ziecheidē gewijnnē
 
Hij en mach der niet aff steruē
 
Die mach niet sijn gevaen
 
Drome sullen te guede v'gaen
 
  Die xxviijste maen dat is waer
 
Die is quaet al apenbaer
 
Beide auont e morgen
 
Gefse pinē e sorgen
 
Tkijnt dat dā w't geboerē sek'like
 
Dat en mach nūmermeer w'dē rike
 
Hoe got dat is sijn pine
 
Ic seg v oec vanden meiskijne
 
+Dat ou'dadich sal sijn
 
E luxuriē volgē den tijt sijn
 
Vader eren en salt niet roeken
 
Die dan diefte sal besoeken
 
Hij moet ōmer doen quadē fijn
 
E dan siec sal sijn macht vij dagē liden
 
Hij en sterft niet te diē tiden
 
  Die xxixste mane die is
 
Te veel dingē guet des sijt gewijs
 
Tkijnt dat dan geborē w't t' stont
 
Sal lijffachtich sijn e gesont
 
Eest dat wort een coepman
 
Soe sal hij sijn een rike man

[p. 598]

 
Wort hi ridder hi sal sijn coene
 
E besteet hi hē ter clerregiē te doē
 
Hij sal vroet sijn e veel connē
 
Wort oec een dan gewonnē
 
Het sal sijn licht e dol
 
E loi seden vol
 
Hij sal doen al sinē wille
 
Die dieff die dan stelen wil
 
Hij wort geuaen al w't lanc
 
E wort gehangē sond' wanck
 
  Die xxxste mane is guet
 
Tkijnt dat dan comt wort vroet
 
Gesont sal sijn e lange leuen
 
Sine kijnsche dagē lidē sond' sneuē
 
Wort hi mā hi wort gestade
 
Van sijnne e van rade
 
Dsmeiskē dat dan w't geboerē
 
Sal sijn schone e wtu'coren
 
Houesch wijs e vroet
 
Die dromē die mē dan doet
 
Sullē in x dagē w'den ond'vondē
 
+E de geboeren wort tien stondē
 
Hij mach op sulke vre w'dē geboerē
 
Dit boec seet dat gijt moget horē
 
Dat hij sal hebben pine groet
 
E steruē quader doet
 
Hij sal sijn v'hangen schier
 
Off v'slegē of verbornē in viere
 
E hij mach geborē sijn in sulk' vre
 
Hij sal weeldich sijn ter cure
 
  Lange leuē e hebben ere
 
E ōmer in lanc soe meer
 
Schoenre doet moet hi steruē
 
Anders en mach hi niet bederuē
 
Aldus in dit buc nů bidt alle
 
Dat ons got verre van ongeualle
 
Dies gonne ons die hemelsche vad'
 
Amen segget allegader

Rubriek	L.	Te soekene paeschen inden kalendier na toude ghetal vander mane Dat in aldien kalendieren staet wāt paeschen wasser na gheset al est nu verlopen
	U.	Want paeschen wart daer na gheset al esset nu verlopen [in margine

161	M.	paeschen si[j]t d[e]s;

[p. 599]

	L.	vindene paeschen dies wille;
	U.	vijnden paeschen;
	H.	paesschē dies - sij;
	S.	paesschē dies - sij;
	O.	Die van paeschen wil;
162	M.	ghi;
	L.	hi;
	U.	Wet di - hi;
	H.	Weet hoe een;
	S.	Weet hoe een;
	O.	Weet di - hij begijnnē;
163	M.	Soect - marte - snime;
	L.	marte - snm[ⁱ]e [? sic];
	U.	meerte - scine;
	H.	Soec - sine;
	S.	Soec - marte - sine;
	O.	Soeken in merte - snieme;
164	M.	-
	L.	-
	U.	maen es;
	H.	D' - es;
	S.	D' - es;
	O.	nae die1 - = is - seme;
165	M.	nach tellet dan;
	L.	Viertienachte - = so;
	U.	Veertinnacht - = so - + dan;
	H.	= so;
	S.	= so - d';
	O^o	Tellen xiiij dage daer nae;
166	M.	dit;
	L.	zonendach;
	U.	sonnedach;
	H.	sondach;
	S.	sondach;
	O.	Dirste;
167	M.	So is paeschen in;
	L.	Is;
	U.	+ Soe - paeschen - + in [ik zou eerder geneigd zijn ni te lezen];
	H.	paeschdach - + in;
	S.	paeschdach - + in;
	O.	Is paeschdach in;
168	M.	segt ic;
	L.	allen;
	U.	.v.;
	H.	-
	S.	-
	O.	apenbaer;
169	M.	salmen - w2 vijftien;
	L.	-
	U.	Soe salmen - drie;
	H.	salmen;
	S.	salmen;
	O.	Soe salmē - dagen;
170	M.	= oec;
	L.	en is en ghene zaghe;
	U.	en is en gheen zaghe;
	H.	is gheene sage;
	S.	= oec - gheene;
	O.	is gheen sage;
171	M.	-
	L.	Ghevalt;
	U.	+ dat;
	H.	Gheuallet - afterste;
	S.	Gheuallet - afterste;
	O.	Geualt - achterste de dach;
172	M.	Die - opten sondach;
	L.	den zonnendach;
	U.	den;
	H.	vp den sondach;
	S.	vp den sondach;
	O.	rekenīgen - enē;
173	M^o	So suldi den sonēdach mit haesten;
	L^o	Dan zaltu den zonnendach met haesten;
	U^o	Dan saltu den sonnēdach mit haesten;
	H^o	Dan saltu dien sondach haesten;
	S^o	Dan saltu dien sondach haestē;

[p. 600]

	O^o	Soe suldi nemē mit haesten;
174	M.	die daer - naesten;
	L.	[?]iemen [hoofdletter niet ingevuld] - naesten;
	U.	die daer coemt ten naesten;
	H^o	Neemen dire comt naesten;
	S.	dire comt naesten;
	O^o	Den sonnēdach die comt tē naestē;
174'	M.	Raem [i.p.v. initiaal alleen de representante] recht op epyphanie;
174''	M.	Hier na drie mane nye;
174'' '	M.	Daerna opten derden sōnendach;
174'' ''	M.	Hebdi altoes paesche dach;
175	M^o	Daer na ou' seuen weken;
	L.	= na - twe;
	U.	twe weken;
	H.	-
	S.	D' - viif;
	O.	= na - v - twe;
176	M^o	So hebdi pinxtē d' ic of spr[eke];
	L.	Est - no min no me;
	U^o	Esset pinxteren no min no mee;
	H.	Es piinxer - no mee;
	S.	Es piinxer - no mee;
	O.	= Ist - Pinxtdach no - no;

Rubriek	L.	Te weten den aduent

79	M.	Regt [i.p.v. initiaal alleen de representante] te weten die;
	L.	wille;
	H.	wille - dien auent;
	S.	wille - dien auent;
	O.	Auont;
80	M.	Wl ic v leren e doen;
	L^o	Hoor hier ic doet hem bekent;
	H^o	Hore na mi ic doet hem bekent;
	S^o	Hore na mi ic doet hem bekent;
	O^o	Hore ic make hem bekent;
81	M.	= hi;
	L.	Sente - = hi - dan besie;
	H.	= hi;
	S.	= hi;
	O.	Sunte Andries misse - = hi;
82	M.	Die - = dat;
	L.	Die naeste zonnendach;
	H.	Die naeste;
	S.	Die naeste;
	O.	Die naeste - = dat;
83	M.	After - wilt;
	L.	ofte;
	H.	After - vant verstaen;
	S.	After - vant v'staen;
	O.	ofte voert doe ic v;
84	M.	-
	L.	de - zal;
	H.	auent;
	S.	D' - auent;
	O.	Dat daer Auent;
85	M.	= oec;
	L.	Ghevalt de - = oec - op sente;
	H.	S' andries;
	S.	.S'. andries;
	O.	Geualt oec die auēt[^dach]1 sunte;
86	M.	Ssōnendach en;
	L.	Tsonendaghes ne twiuel;
	H.	Tsonnēdaghes ne;

[p. 601]

	S.	Tsonnendaghes ne twifelt;
	O.	Tsonnēdagø;
87	M.	daer na;
	L.	zal;
	H.	-
	S.	d' ghaen;
	O.	auont - in gaen;
88	M.	dit wel;
	L.	dat;
	H.	vasto - dinē;
	S.	vaste [met zeer gesloten e, die haast op o lijkt] - dinē;
	O^o	Hout die doe ic v verstaen;

Rubriek	L.	Te weten scrickel iare
	U.	Te weten scrickeliaer [in margine]

89	L.	+ dat;
	U.	-
	H.	weten wille lopeliaer;
	S.	weten wille lopeliaer;
	O.	-
90	L.	hore;
	U.	hoer;
	H.	hore hier;
	S.	hore hir;
	O.	Onthout - hoert hier;
91	L.	in carnatio;
	U^o	Alsmen incarnatio;
	H^o	Alsmen int carnacio;
	S^o	Alsmen int carnatio;
	O^o	Als mē ons herē in carnacio [carnatio ?];
92	L.	-
	U.	deylen soe;
	H.	-
	S.	-
	O.	deilen soe;
93	L.	si so ist - = en;
	U.	effene si soe eest - = en;
	H.	si so ist - = en;
	S.	si so ist - = en;
	O.	effene - soe esset te warē;
94	L.	Tcrickeliaer dat[^s];
	U.	-
	H.	Lopel iaer - jaren;
	S.	Lopel iaer;
	O^o	Scrickel iaer ten vierdē iarē;
95	L.	tot elken - iaren;
	U.	tot elcken - iaren;
	H.	iiij iaren;
	S.	.iiij. iaren;
	O.	vierdē jaer het is;
96	L.	Tcrickel iaer - zijt;
	U.	ghelouet des;
	H^o	Lopel iaer gheloeft mi des;
	S^o	Lopeliaer gheloeft mi des;
	O^o	Scrickel iaer geloeft mi des;

[p. 602]

v.v. 97-160, aangehaald uit S:

Rubriek	L.	Te weten bi enen woerde de weken Tusschen kersauonde ende vasten auonde
	U.	Te weten bi enen woerde die weken tuschen kersauont e groet uastelauont e die sonnendach letter ende Scrickeliaer e waer op die maen loept op wat dach kersdach is

97
Wiltu die weken van karsauont
 
Weten tote grote vastelauont
 
Dese worde onthout dan
100
Die hier nv sullen volgen an
 
Elc wort dient van enē iare
 
Ende deerste wort dat ghi vint dare
 
Was doemen in carnacio
 
In allen kerken screef also
105
Van dane telle dan e besich
 
.m. cc. ende .l x x. iii.
 
Ende nem emmer elc vort
 
Op siin wort daert toe behort
 
Telle alle die lettren diet in heuet

Varianten uit H, U en L.

97	H.	-
	U.	kersauont;
	L.	de - kersauond;
98	H.	-
	U.	= grote;
	L.	tot - vastenauond;
99	H.	-
	U.	woerde saltu onthouden;
	L.	Dieze woorde moet hi onthouden;
100	H.	-
	U.	nu - volghen;
	L.	in zullen volghen;
101	H.	iare;
	U.	woert - iaer;
	L.	woort deelt - iare;
102	H.	-
	U.	tierste woert - daer;
	L.	teerste woort;
103	H.	-
	U.	incarnatio;
	L.	doe men incarnatio;
104	H.	-
	U.	alsoe;
	L.	scrijft;
105	H.	= dan;
	U^o	Dusent twehondert e drieetseuētich;
	L^o	Millesīo. ducentesīo. ende drie e tseuentich [de t werd er nadien bijgeschreven];
106	H.	-
	U^o	Van dane telle e besich;
	L^o	Van dane telle ende bezich;
107	H.	-
	U.	woert;
	L.	woordt [de t werd er nadien bijgeschreven];
108	H.	sijn;
	U.	sijn iaer daer - behoert;
	L.	zijn woord1 daer - behoort;
109	H.	-
	U.	al - letteren - heeft;
	L.	al - lett'en;

[p. 603]

110
Also menich alst di gheuet
 
Tusschen kersauont e d't vte gaet
 
Die besloten tiit dit wel v'staet
 
Vort siin weken altoes drie
 
Tote grote uastelauont sie
115
Ende elc wort dat in O. d' ent
 
Doet ons tlopeliaer bekent
 
Die eerste lettre in elc wort
 
Es sondach lettre dat iaer vort
 
E also diep alsi in .a.b.c. staet
120
Ende also menighe lettere hier vorē ga[et]
 
Also menighē dach ten weken tel
 
So hebdi daghe e wekē wel
 
E vandien sondaghe aft' waert
 
Die daghe telle dan tervaert

110	H.	-
	U.	menighe weke et di gheeft;
	L.	menighe weke het di;
111	H.	-
	U.	Tuschen - daer wt;
	L.	kersauond - daer wt;
112	H.	tijt;
	U.	huweltijt;
	L.	huweltijt;
113	H.	sijn;
	U.	Voert sijn;
	L.	Voort zijn - altoos;
114	H.	-
	U^o	Tot groet vastelauont see;
	L.	Te - vastenauond; E vandien sondaghe aft' waert Die daghe telle dan tervaert
115	H.	daer;
	U.	woert - daer eyndt;
	L.	woort - daer;
116	H.	-
	U.	scrickeliaer;
	L.	scrickeliaer;
117	H.	lettere;
	U.	Dierste letter - woert;
	L.	letter - woort;
118	H.	jaer;
	U.	letter in dat - voert;
	L.	sonendach letter tiaer voort;
119	H.	-
	U.	alsoe diep in sijt a b c;
	L.	diepe - int;
120	H.	menige lrē;
	U.	alsoe - letter haer voer;
	L.	alse haer voor;
121	H.	ter;
	U.	Alsoe - weke telle;
	L.	-
122	H.	-
	U.	Soe - die weken e daghe;
	L.	weken ende daghe;
123	H.	-
	U.	dan den sonnēdach;
	L.	van den zōnendaghe achter;
124	H.	-
	U.	daer ter vaert;
	L.	-
125	H.	-
	U.	tghetal;
	L.	tghetal - vorder en;
126	H.	Daer;
	U.	Daer op soe coemt;
	L.	Daer op comet de1;

[p. 604]

125
E daer getal niet vord' mach
 
D' so comt die kersdach
 
E als het es scrickeliaer
 
So siin twee sondach letterē daer
 
D' sondach lettre d' gheuet
130
Deerste lettre die andre silbe heu
 
Mit deser minc dan oec die daghe
 
Naest a b c alle slaghe
 
W' den karsdach men dan vort
 
In deerste lettre in tselue wort
135
Vort moghedi niet wetē meer
 
D' manē loep e horen keer
 
Elc wort d' voren staet
 
Ene hooft lettre die mane dor gaet
 
Vp een tot .ixi ane
140
Dat gaet dus wetic oec die mane
 
Noch and' vroescepen vele
 
Weetmen bi desen wordē wele
 
Die van lienhout gheraet
 
Ons nv hier openbaert

127	H.	-
	U.	alset is;
	L.	alset is;
128	H.	sijn;
	U.	Soe sijn twe - letter;
	L.	sijn twe zonnendaghe;
129	H.	daer;
	U.	Dander sonnedach - daer gheeft;
	L.	Dander sonnendach letter daer;
130	H.	-
	U.	Dierste letter - dander sillabe heeft;
	L.	Die eerste letter - dander [g]heuet;
131	H.	dage;
	U.	menich oec;
	L.	dezer nim - = oec;
132	H.	slage;
	U.	Na;
	L.	Na;
133	H.	-
	U.	Mar dien kersdach neemt - voert;
	L.	Waer - kersdach nem dat voort;
134	H.	-
	U^o	Aent dierste lettere int selue woert;
	L^o	An die eerste lettere dat selue woort;
135	H.	-
	U.	Voer moghe di hier mede weten;
	L.	Voort;
136	H.	loop;
	U.	haren;
	L.	Dat manen loop ende haren;
137	H.	daer;
	U.	woert daert;
	L.	woort daer;
138	H.	-
	U.	hoeft letter - maen daer;
	L.	Een - letter de - daer;
139	H.	-
	U.	Op;
	L.	Op ene - neghentien;
140	H.	-
	U.	Dit - weet een - maen;
	L.	oec dus weti de;
141	H.	vroetscepen;
	U.	vroetscap;
	L.	vroetscap;
142	H.	-
	U.	Wetemen - woerden wel;
	L.	dezen woordē;
143	H.	lien hout;
	U.	[ontbreekt]
	L.	leenhoute gheraerde;
144	H.	-
	U.	[ontbreekt]
	L.	Iv - openbaerd;

[p. 605]

145

Beter vers ne vant nie sin

Want een wort brenct algader in

Rubriek	U.	Dit sijn die woerde

147-1601

145	H.	ne sin;
	U.	veerse en van;
	L.	Betre verse - sijn sin;
146	H.	-
	U.	woert brenghet;
	L.	woort brenghet;

[p. 606]

a
Lustragule. fremit. edilo. trux
b
batrat. arduo. glinfo. Effert
c
Crepans. bliaro. gog. frater. eorum
d
Duco. breues. apros. genibus
e
uero. data. cassis. belus. agro. fluit
f
Extra diuersa. cubabo. astra. gra
g
uans. fugit. edro. crepans. bonus
h
arte. gufeno. Ecce docente. arens
i
brao. gresse. fleuit. eue. discro. bo
j
ues. anguilla. grues fieo. daciani
k
Castra. beas. angendo. fores. est.
l
dextra. cibro. austrica laus flat.
m
Edastro. capud. beat. ascecla. gefo.
n
Expelli. deciis. ciui bliagro. graue
o
fiat. errans. dico. beat. adulans
p
grex. flietro. ouans. clam. bonitas
g
algendo. fit extra digna clebando.
r
algens. grex. fugitat. edoco. cane
s
blandus. amans. gfo. Effert. dog.
t
ma. cremans. liarus. grex. fastus eorum

a	H.	Lustra gule;
	U.	Avstra gule - edulo crux;
	L.	Austragule - crux;
b	H.	-
	U.	blatrat. ardus. glinifro;
	L.	bacta. ardua - Effre;
c	H.	-
	U.	+ dira;
	L.	+ dira - vliaro;
d	H.	-
	U.	-
	L.	-
e	H.	nero;
	U.	fuero - crassis;
	L.	nero;
f	H.	-
	U.	-
	L.	-
g	H.	-
	U.	fugis;
	L.	fugis;
h	H.	areus;
	U.	carens;
	L.	-
i	H.	-
	U.	blao. gressu fuit;
	L.	bino. gressu;
j	H.	fleo;
	U.	houes. enguilla - datiani;
	L.	-
k	H.	-
	U.	augendo;
	L.	augendo;
l	H.	-
	U.	cibeo - slaus;
	L.	cibeo;
m	H.	= beat;
	U.	assecla;
	L.	caput - assecla;
n	H.	decijs;
	U.	decijs - bliaro;
	L.	detijs;
o	H.	-
	U.	-
	L.	-
p	H.	-
	U.	donans. claui;
	L.	flietio;
q	H.	-
	U.	algeto - dingna clibando;
	L.	clibando;
r	H.	-
	U.	edito;
	L.	edito. claue;
s	H.	-
	U.	bladus;
	L.	glo. Offert;
t	H.	-
	U.	Bliaro - eorem;
	L.	liaro;

[p. 607]

Rubriek	L.	Te weten hoe out de mane si Iof wert dander iaer op desen dach jof op derde iaer
	U.	Te weten die maen hoe out si was tand' iaer op desen dach of op terde iaer

193	M.	Te [i.p.v. de initiaal alleen de representante] weten;
	L.	Wiltu;
	U.	Wiltu - outhede;
	H.	Wiltu;
	S.	Wiltu;
	O.	Wildi wetē - outheide;
194	M.	tiden - gheleden;
	L.	iare - zijn;
	U.	-
	H.	-
	S.	siin;
	O.	Van tijden;
195	M^o	Dat te verstane op [+ drie onleesbare doorgeschrapte letters] ene tijt;
	L.	-
	U.	o1 enighe;
	H.	-
	S.	tiit;
	O^o	Wildi wetē op enigē tijt;
196	M.	Alto[es] haer oude ghi2;
	L.	Der outheit de;
	U.	Ter hoechede die;
	H.	D' outheit;
	S.	D' outheit - siit;
	O.	outheide des gi;
197	M.	-
	L.	daghen;
	U.	Doet daer;
	H.	xix;
	S.	.xix.;
	O^o	Doe d' negentien dan toe;
198	M.	al hier hoe;
	L.	-
	U.	.v. - toeghe;
	H.	+ ende;
	S.	hir ende hoe;
	O.	lere;
199	M.	heb[t];
	L.	-
	U.	hebt;
	H.	hebt;
	S.	hebt;
	O.	Dan soe hebdi - outheide;
200	M.	iaers te dier;
	L.	sanders - = Iaers;
	U.	Diese - ande'n iaers tere;
	H.	tsander iaers;
	S.	tsander iaers;
	O.	= des - iaers ter;
201	M.	-
	L.	alse - alse;
	U.	= e - .alsoe;
	H.	dicken;
	S.	dicken;
	O.	alsoe ducke - gij;
202	M.	-
	L.	-
	U.	-
	H.	xix;
	S.	.xix.;
	O.	Negentien;
203	M.	_∧hebdi_∧ iaer [sic];
	L.	-
	U.	menighe iaer;
	H.	-

[p. 608]

	S.	-
	O.	alsoe mēnigē - = iarē;
204	M.	-
	L.	-
	U.	outheyt;
	H.	houthede;
	S.	houthede;
	O^o	Hare outheide ald lesen wi;
205	M.	sijn gheleden;
	L.	iare de zijn;
	U.	Vanden iaeren - sijn;
	S.	sijn;
	S.	siin;
	O.	Vandē - sijn;
206	M.	Altoes totter seluer;
	L.	tot dier;
	U.	Recht tot diere;
	H.	der;
	S.	der;
	O.	tot dien;
207	M.	M' - hymmer [?];
	L.	Mar;
	U.	Mar;
	H.	M';
	S.	M';
	O.	Mer - ōmer wael;
208	M.	et - .xxx.;
	L.	Alset - dertich;
	U.	Alst - = dertighen - + soe;
	H.	Alst - .xxx. iaren;
	S.	Alst - .xxx. iaren;
	O.	= het - xxx jaren;
209	M.	Dertich;
	L.	Dertich;
	U.	= Dortich - + So;
	H.	.xxx.;
	S.	.xxx.;
	O.	xxx - laeten staen;
210	M.	d[an] d';
	L.	-
	U.	aen;
	H.	dat ander d' - aneuaē;
	S.	dat ander d' - aneuaē;
	O^o	E vander getal aen vaen;
211	M.	Z[..]c - mist dit;
	L.	-
	U.	Somtijt mis ic;
	H.	Some - missixs;
	S.	Some tiit missixs;
	O^o	Soe mē tijt meerret enē dach;
212	M.	Ten is - = dat - missen mach;
	L.	en is;
	U.	= Dat - En is;
	H.	Ten is - dicken;
	S.	Ten is - dicken;
	O^o	E is niet ducke dat meerrē mach;

Rubriek	L.	Te weten hoe langhe de mane elkes nachtes scijnt
	U.	Te weten hoe langhe die maen elcs nachts pleghet tescinen

213	M.	-
	L.	Wiltu - dijn;
	U.	Wiltu - dijn ghedacht;
	H.	Wiltu - dijn gedachte;
	S.	Wiltu - diin gedachte;
	O.	dinē gedachte;
214	M.	-
	L.	-
	U.	nacht;
	H.	-
	S.	-
	O.	mēnige;
215	M.	schint ī hair;
	L.	-
	U.	maen scijnt;
	H.	schijnt hare houthede;
	S.	schiint hare houthede;
	O.	schijnt hare outheide;
216	M.	So telt dan dair;
	L.	Seltu - der stede;
	U.	Saltu - = daer - tere;
	H.	Saltu - dan;
	S.	Saltu - dan;
	O.	-

[p. 609]

217	M.	is;
	L.	is;
	U.	= si - is;
	H.	is;
	S.	is;
	O.	is in wassen;
218	M^o	Driw'f so vele sal menre torpassen;
	L.	Drewarf - vele salmenre - cassen;
	U.	Driewarf soe velesalmen daer - tassen;
	H.	Drie warf - vele salmer - tassen [laatste woord met sterk verbleekte inkt];
	S.	Drie warf - vele salmer - tassē;
	O.	w'f soe vele salmē tassen;
219	M.	dit;
	L.	selmen;
	U.	= so;
	H.	getal;
	S.	getal;
	O.	soe - getal;
220	M.	= Te gader - + dan;
	L.	= Te gader;
	U.	= Te gader - Deylen;
	H.	= Te gader - Deelen;
	S.	= Te gader - Deelen;
	O^o	In vier delen al;
221	M.	a[^b]lst viu[^a]e;
	L.	alset heuet;
	U.	Alsoe - dan;
	H.	= viue - heuet;
	S.	= viue - heuet;
	O.	Alsoe mēnige als;
222	M.	schiint;
	L.	Also;
	U.	Alsoe - an;
	H.	Also;
	S.	Also;
	O.	Alsoe mēnige - schijnt - = si;
223	M.	als s[...];
	L.	= E - menich - alse;
	U.	alsoe menich;
	H.	ee [i.p.v. een];
	S.	ee [i.p.v. een];
	O.	alsoe mēnige wile als;
224	M.	comt;
	L.	de viue comet;
	U.	viue coemt;
	H.	v;
	S.	v;
	O.	Entie die viue comt';
225	M.	So menighe pijnt scij[nt] soe;
	L.	pont - soe;
	U.	Alsoe - půnct - soe;
	H.	point schinet soe;
	S.	point schinet soe;
	O^o	Alsoe mēnich pont schijnt joe;
226	M.	wilen daer toe;
	L^o	Ouer die wilen toe;
	U.	+ viue - wilen toe;
	H.	wilen daer toe;
	S.	wilen daer toe;
	O^o	E die wile oec daer toe;
227	M.	punten;
	L.	ponte;
	U.	viue půnct;
	H.	.v. pointe;
	S.	.v. pointe - siin;
	O.	v ponte;
2?8	M.	manēschiin;
	L.	mane scijn;
	U.	Een - manen scijn;
	H.	maenschijn;
	S.	maenschiin;
	O.	Een - maenschijn;
229	M.	mict;
	L.	Alse;
	U.	-
	H.	Alse - mane;
	S.	Alse - mane;
	O.	Alse gij - mict;
230	M.	E alse is - haren;
	L.	is - haren war[ⁿ]en;
	U.	is - haren;
	H.	si hijs in haren wane;
	S.	si hiis in haren wane;
	O.	is - haerē wane;

[p. 610]

231	M.	suldi haer;
	L.	suldi haer;
	U.	Soe suldi haer;
	H.	suldi - houthede;
	S.	suldi - houthede;
	O.	Soe suldi dan - outheide;
232	M^o	Micken wair ghi sijt te steden;
	L.	= Altoes - voor voets;
	U.	= Altoes - voeruoets tere stede;
	H.	= Altoes - te hans daer mede;
	S.	= Altoes - te hans d' mede;
	O^o	Mercken al daer ter stede;
233	M.	dertich;
	L.	dertich;
	U^o	E dat dan so is min;
	H.	= dat - xxx.;
	S.	= dat - .xxx.;
	O.	xxx dagen;
234	M.	passen;
	L.	merken - zin;
	U.	mercken;
	H.	merken;
	S.	merken;
	O.	mercken - sijnne;
235	M.	Driw'f;
	L.	-
	U.	alsoe;
	H.	-
	S.	-
	O.	Driewarff alsoe voel;
236	M.	Suldire - doen toe;
	L.	Suldiere toe mede;
	U.	Sůldi daer meer;
	H.	Suldire - = toe;
	S.	Suldire - = toe;
	O.	Suldi der - = mede - d1 an;
237	M.	+ dan;
	L.	voort;
	U.	deylent;
	H.	deelen - .v.;
	S.	deelen - .v. vort;
	O.	deilen - v.;
238	M.	-
	L.	Alse - ghehoort;
	U.	in;
	H.	gehort;
	S.	gehort;
	O.	gijt - wassende - gehoert;
239	M.	ī v ghedacht;
	L.	moghedi - nacht;
	U.	moghe di - nacht;
	H.	-
	S.	moghedi;
	O.	Aldus mogedi - nacht;
240	M.	sien bi daghe oft [o verbeterd uit e] nacht;
	L.	sien - vwn ghedacht;
	U.	sien - uwen ghedacht;
	H.	sien - gedachte;
	S.	sien;
	O^o	Bi v seluē in v. gedachte;
241	M.	= Oec - ghi2 dat ghi sijt;
	L.	Waer so ghi sijt;
	U.	= Oec - = dat - sijt;
	H.	= Oec - = dat - sijt;
	S.	= Oec - = dat - siit;
	O^o	Waer gij sijt over all;
242	M.	Ho;
	L.	-
	U.	maen;
	H.	lanc;
	S.	lanc;
	O.	lange - schijnē sall;
243	M.	daer of gheuē;
	L.	heb ic .v.;
	U.	[bescreuen verbeterd uit: bescriuen];
	H.	Exemple;
	S.	Exemple;
	O.	Exemple - bescriuē;

[p. 611]

244	M^o	Dat ghijt vinden moghet bescreuē;
	L.	dezen beiden;
	U.	-
	H.	beden;
	S.	beden;
	O^o	Hier nae van desen luden;
245	M^o	Want wāner si .viij. daghe is out;
	M'	Quā sijs si is viij;
	L.	Quansijs si is achte;
	U.	Quansijs si is viij;
	H.	Quansis sis viij - hout;
	S.	Quansis sis .viij. - hout;
	O^o	Quansijs si is viij dage oůt;
246	M^o	Doeter toe dat drieuout;
	M'^o	Doe oec dair toe drie vout;
	L^o	Doet daer toe driuoud;
	U^o	Doeter toe dat drieuout;
	H^o	Doe oec der toe drieuout;
	S^o	Doe oec d' toe drieuout;
	O^o	Doet der dan toe drieuout;
247	M^o	So hewi twe e dertich dan;
	M'^o	So hewi1 hebdi xxxij. dan;
	L^o	So heb di twe ende dertich dan;
	U^o	Soe heb dise dan;
	H^o	So hebdi xxxij dan;
	S^o	So hebdi .xxxij. dan;
	O^o	Soe hebdi xxxij dan;
248	M.	+ Daer;
	M'	hewē;
	L.	.vi.;
	U.	= ses - dan;
	H.	vi v.;
	S.	vi. v.;
	O.	vuwilen;
249	M.	Dat sijn;
	M'	Dat sijn seuē;
	L.	Dat sijn;
	U.	Dat sijn vi;
	H.	Dat sijn vi;
	S.	Dat siin .vi.;
	O^o	Dan sijn vuwilen daer;
250	M.	twie - siin;
	M'	ii diere - sijn;
	L.	twe diere - sijn;
	U.	twe dierre - sijn;
	H.	ij dire - sijn;
	S.	.ij. dire - siin;
	O.	twe dierre ou' sijn daer;
251	M.	+ e;
	M'	-
	L.	Ene - een luttel;
	U.	Ene - lettel;
	H.	alue;
	S.	alue;
	O^o	Eene al is die wile allettel min;
252	M.	lere brenct;
	M'	brinct sij;
	L.	brenghet;
	U.	= v - leer brinct;
	H.	brinc;
	S.	brinc;
	O.	brencse;
253	M^o	Recht als si twintich daghe heeft an;
	M'^o	Qaem sij[s] sij heeft xxx daghen;
	L.	Quansijs si hevet .xxij.
	U.	Quansijs - dertien;
	H.	Quansijs - heuet xx.;
	S.	Quansiis - heuet .xx. dage;
	O.	Quansijs - xx an;
254	M.	So beghint si te;
	M'	Soe - sij int breken;
	L.	int breken;
	U.	Soe - = haer - saen;
	H.	int breken;

[p. 612]

	S.	int breken;
	O.	Soe - int breken;
255	M.	v'staet - = wel;
	M'	Hijr - sijne;
	L.	ziene;
	U.	sien;
	H.	vp - v.;
	S.	vp;
	O.	steet - wael;
256	M.	An dertich ghebreect nv;
	M'	xxx ghelicke [...];
	L.	.xxx. gheberste;
	U.	dertien ghebarster tien;
	H.	xxx. gebreecter;
	S.	.xxx.;
	O.	xx gebrecter;
257	M^o	Tien doet' driew'f tiene toe;
	M'^o	Ten x doet drie[...]f toe;
	L.	Ten tienen - drienuarue;
	U.	Ten tienen - driewarf;
	H.	Ten x - iij warf;
	S.	Ten .x. - .iij. warf;
	O^o	Tiene doet' driew'f toe;
258	M.	veel;
	M'	Soe voele;
	L.	= als;
	U.	Soe;
	H.	-
	S.	-
	O.	Soe - = v - lere;
259	M.	ve[ⁱ]rtich [sic];
	M'	Dan [Dair?] soe - xl daghe;
	L.	viertich;
	U.	soe hebbe di dertien;
	H.	xl daghe;
	S.	.xl. daghe;
	O.	soe - l.;
260	M.	+ so - = voert;
	M'	[ontbreekt]
	L.	Die so dielt - vijf;
	U.	Die soe deylt - = voert;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	O.	Die soe deilic ic in v.;
261	M.	-
	M'	[ontbreekt]
	L.	zaen;
	U.	Soe hebbe di;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	O.	Soe - zaen;
262	M.	Wilt dit herde wa[^e]l [sic];
	M'	[ontbreekt]
	L.	Nv - di;
	U.	zuldi - = wel;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	O^o	Nv mogedi lerē e verstaen;
263	M.	+ Want - te .xv. daghen;
	M'	[ontbreekt]
	L.	te vijftien;
	U.	maen;
	H.	[ontbreekt]
	S.	[ontbreekt]
	O.	xv dage;
264	M.	Staet gaet si te brekē;
	M'	Soe gheet si - allē daghe;
	L.	-
	U.	-
	H.	-
	S.	-
	O.	Geet - slage;

Rubriek	L.	Welc tijt het ebbet ende vloyt
	U.	Welc tijt ebbet e vloyt [in margine]

265	M.	-
	M'	[A]lse - maene Int;
	L.	Alse de - in zuden;
	U.	Alse - maen - zuden;
	H.	Alse;
	S.	Alse;
	O.	Alse - suyden steet;
266	M.	altoes vloyen;
	M'	Dan die zee vloyen;

[p. 613]

	L.	danne vloyen;
	U.	+ si - vloyen;
	H.	see - vloeien;
	S.	see - vloeien;
	O.	+ altoes - vloyen geet;
267	M.	is;
	M'	sij es - oft;
	L.	alse si is oost ende west;
	U.	is;
	H.	es;
	S.	es;
	O.	alsi is - ofte;
268	M.	mist;
	M'	mist;
	L.	mist;
	U^o	Daer ebbet si dan meest;
	H.	hebbe - niene;
	S.	hebbe - niene;
	O^o	Dier hebben si niene gemest;
269	M.	Twew'f;
	M'	Twewerf;
	L.	Twe warue;
	U.	Twewarf;
	H.	-
	S.	-
	O^o	Twewarff dagelike;
270	M.	Gheualt - al ertrike;
	M'	Gheualt decke - ertrijke;
	L.	Ghevallet;
	U.	Gheualt;
	H.	Gheualt - = dit - erdrike;
	S.	Gheualt - erdrike;
	O.	Geualt - eertrike;

[p. 614]

V.V 271-278 aangehaald uit S.

271
Het wassen alle daghe dinghe
272
Metter mane sonderlinghe
273
E alle die wacke dinghe wanen
274
In dat breken1 vander manen
275
Men mach in hooft dootwonde ontfaē
276
Int wassen der mane harde saen
277
Want int wassen die hersen drentē
278
Ende int wanen si weder prenten

Varianten uit H, U, L, W (271-274); O, M en M':

271	H.	-
	U^o	E wassen alle vochte dinghe;
	L.	-
	W.	alle wacke dinghe;
	O.	alle waeken dingē;
	M.	alle weke dinghen;
	M'	Et - allen - dinghē;
272	H.	-
	M^o	Mitten manen sunderlinghe;
	L.	Mitter mannen;
	W^o	Mitter manen sonderlinge;
	O^o	Mitt' manē sunderlingen;
	M^o	Mitter manē sond'linghen;
	M'^o	Mitter maene sonderlinghen;
273	H.	= die;
	U.	= die - vocht dinghe;
	L.	= die - weke;
	W.	= die - dinghen;
	O.	= die - wake dingē;
	M.	= die - weke;
	M'	= die - weycke dinghen;
274	H.	-
	U.	dit;
	L.	dat boec;
	W.	-
	O.	Int;
	M.	-
	M'	maenen;
275	H.	int;
	U.	int hoeft doet wondē;
	L.	= mach - int - doot twondē;
	O.	ant hoeft doet wondē;
	M.	int hoeft doot [doet?] wonde;
	M'	Int hoet dan doede wodē;
276	H.	-
	U.	In - manen;
	L.	manen - zaen;
	O^o	Int wassende daer men zaen;
	M.	vand' manen zaen;
	M'	vand' maenē herde;
276'	M.	Want int wassen dat breyen merē moet;
276' '	M.	Int wanē minrē mitt' spoet;
277	H.	in;
	U.	in;
	L.	-
	O.	wassende der hersenē;
	M.	-
	M'	Int wa[^a]ssen [sic] - hersene drintē;
278	H.	-
	U.	in;
	L.	-
	O.	wanēde - ned';
	M.	neder;
	M'	Int waenē sij dan ned' drinten;

[p. 615]

Rubriek	L.	Te wetene hoe out de mane es
		Als ghise nv weet op enen dach
		Ende tander iaer op ten seluen dach
		Iof op dat derde iaer mede
		ende also voort
	U.	Te weten hoe out die maen is als
		ghise nu wet op enen dach tander iaer
		op den seluen dach e op terde iaer

177	M^o	Wildi [i.p.v. de initiaal alleen de representante] nv weten vand' maen;
	L.	de;
	U.	Qvansijs - wet nu - maen;
	H.	Quansis;
	S.	Quansis;
	O.	gij - nů die mane;
178	M.	Ho - is altoes te v'staen;
	L.	-
	U.	vanden ontfaen;
	H.	hout;
	S.	hout;
	O.	= dien;
179	M^o	Als si ontfaet te weten al;
	L.	-
	U.	alsoe;
	H.	-
	S.	-
	O.	alsoe - all;
180	M.	+ E - iaer wese;
	L.	oud - tot ander iaer;
	U.	iaer;
	H.	hout - iaer;
	S.	hout - iaer;
	O.	iaer sijn;
181	M.	al hier;
	L.	dezen - al hier;
	U.	-
	H.	Vp;
	S.	Vp;
	O.	-
182	M.	int calendgier;
	L.	siene in den;
	U.	besien den;
	H.	siene inden;
	S.	siene inden;
	O.	int;
183	M.	-
	L.	-
	U.	doet daer;
	H.	xi. - dan;
	S.	.xi. - dan;
	O^o	.X.j. soe doet' an toe;
184	M^o	Also ic m[....] en can;
	L.	iaer;
	U.	iaer soe;
	H.	iare;
	S.	iare;
	O.	Dander iaer;
185	M.	menighen dach;
	L.	eluene alse;
	U.	Alsoe menich twe;
	H.	menich xi;
	S.	menich .xi.;
	O.	Alsoe mēnich xj - gij;
186	M.	Dair - segt ic di;
	L.	di;
	U.	di;
	H.	di;
	S.	D' - di;
	O.	= doet - soe seg ic di;
187	M.	outheyt - iaer;
	L.	alse - iaer;
	U.	outheyt alsoe - iaer;
	H.	Hare houthede - iaer;
	S.	Hare houthede - iaer;
	O.	outheit alsoe mēnich iaer;
188	M.	daer naer;
	L.	den;
	U.	[ontbreekt]
	H.	vp;
	S.	vp;
	O.	opten;

[p. 616]

189	M.	M';
	L.	-
	U.	Mar - moet een;
	H.	Mer;
	S.	M';
	O.	Mer - + wael;
190	M.	Alst - + jaer;
	L.	Alst - dertich zal;
	U.	Alst bouen soe - = xxx;
	H.	Alst;
	S.	Alst;
	O.	= het;
191	M.	Dertich - of w'pen;
	L.	Dertich - warpen;
	U.	= Dortich - Somen;
	H.	xxx.;
	S.	.xxx.;
	O.	Xxx;
192	M.	dat and' tal;
	L.	-
	U.	houdent - = an;
	H.	onthouden dat ander getal;
	S.	onthouden dat and' getal;
	O.	= an - dat ander getal;

M vangt aan met een twaalftal oorspronkelijke verzen, alvorens van v. 37 af de tekst van de andere hss. te volgen. Jammer genoeg is de bovenlinkerhoek van het blad afgescheurd, zodat we alleen het raden hebben naar de beginwoorden van de eerste 11 verzen. De letters die ik meende te kunnen emenderen, staan tussen [ ].

a
[G] heerne soudic doen v'staen
b
Hoe dat ene vinden mach
c
E merken wel sond' waen
d
[Di]e pūten nacht e dach
e
[Tal]len tiden die lesen can
f
[...] sceiden die vier tiden
g
[...] sijn die wijf e man
h
[Vaste]n pleghen e vleisch v'midē
i
[Voer]t wildi lerē e weten
j
[Ic] segt v wildijs niet v'ghetē
k
[Die] quatertemp inden jaer
l
Wil ic v segghen al openbaer

[p. 617]

vv 35-78, aangehaald uit S.

Maer dat behort ten kalendier

Wil ic v voren segghen scier

Rubriek

Te weten de quater tempe

37
Wiltu die quatertempe wetē
 
Ic leert di wiltuus niet v'gheten
39
Die eerste es wonsdach alle stont
40
Naden groten vastenauont
41
Dander na piinxen leit
42
Des wonsdaghes dats de w'heit
43
Den derden doe ic v ghewach

Varianten uit H, L, W, O en M:

35	H.	behoert;
	L.	Waer dat woert ten;
	W.	Mer - behoert den calendiere;
	O.	[ontbreekt]
	M.	[ontbreekt]
36	H.	-
	L.	seggen schier;
	W.	= v - vorē seggen sciere;
	O.	[ontbreekt]
	M.	[ontbreekt]
37	H.	-
	L.	-
	W^o	Die quartertemperē vandē iare1;
	O.	Wildi - quat'tempe leren;
	M.	[ontbreekt; cf. k: p. 616]
38	H.	-
	L.	leerti in hebs niet;
	W^o	Wil ic v leren openbare1;
	O.	v nů en waent niet v'getē;
	M.	[ontbreekt; cf. j.: ib.]
39	H.	is;
	L.	is des woensdaghes;
	W.	= es - woensdach dat bekent;
	O.	irste maec ic v kondt;
	M.	Dies eersten woensdaech;
40	H.	-
	L.	Na;
	W.	Nae;
	O^o	Die leet nae groet vastelauont;
	M^o	Die comt na groete vastelauont;
41	H.	pintxen;
	L.	Die ander is ī pinster daghe;
	W.	Dandre nae pinxten dage;
	O^o	Dande' in pinxtdage leet;
	M^o	Die and' des woendaghes leit;
42	H.	woensdaghes;
	L.	woensdaghes is waerheit;
	W.	woensdages dat is waerheit;
	O.	goensdagφ - = de - waerheit;
	M.	Na pinxter daech - die waerheit;
43	H.	-
	L.	Die derde;
	W.	Die derde - gewach;
	O.	Die derde - = v - gewach;
	M.	Die derde - ich - ghewaech;

[p. 618]

44
Tswonsdaghes na des crucē dach
45
Die spelmaent altoes heuet
46
Sinte luciē dach gheuet
47
Die vierde wonsdach d'na
48
Dit wil ic datmen wel v'sta
49
Dat wi den wonsdach nemen
50
Die daer na comt al teenen

Rubriek

Te weten de vighelien

51
Wiltu die vigilien leeren
52
Want hier dinē sin toe kerē
53
Paessche dach ende assencio

44	H.	Tswondaghes;
	L.	Des woensdaghes;
	W.	Des woensdaechs nader c^vcen;
	O.	Des goensdagφ nae d';
	M.	Swoensdach - = des - cruus;
45	H.	-
	L.	speelmaent altoos in;
	W^o	Die die maent september in heeft;
	O.	altoes septēbre in;
	M^o	D[ie alt]oes spelmaent in heeft;
46	H.	-
	L.	Sente lucien dach de;
	W^o	Die vierde quatertempe gheeft;
	O.	Sunte - = dach - die geuet;
	M.	S[int]e lucien - die gheeft;
47	H.	daer;
	L.	Des vierden woensdaghes daer;
	W^o	Des wil ic wel ter waerheit lyen;
	O.	des woensdagφ d'nae;
	M.	dies woensdach daer;
48	H.	-
	L.	-
	W^o	Die eerste woensdach nae sinte lucyen;
	O.	Dat - wael v'stae;
	M.	-
49	H.	-
	L.	woensdach;
	W.	[ontbreekt]
	O.	wij - woensdage;
	M.	die woensdach menen;
50	H.	-
	L.	naest coemt - tenen;
	W.	[ontbreekt]
	O.	nae comt e el en ghenē;
	M.	D[ie]re - alle tenen;
51	H.	-
	L^o	Wiltu weten ende de vighelien leren;
	W^o	Die hem wil des bewinden1;
	O.	Wildi - vigelie leren;
	M.	[E] wildi - leren;
52	H.	-
	L.	E hier toe dinen;
	W^o	Die xij vigilien vandē iare te vindē1;
	O^o	E dinē sijnne daer toe keren;
	M^o	So wilt hier toe uwen si[n keren];
53	H.	-
	L.	Paesdach - ascentio;
	W^o	Paesschen e assensio;
	O^o	Paeschdach e ascensio;
	M.	Paesch - e ascensio;

[p. 619]

54
Ende piinxer dach also
55
Sente ians dach alsmen maket
56
Cronen d' men onder waket
57
S'. piet's dach e .S'. pauwels dach dā
58
Die volghet cortlike der an
59
D' na sinte lauwereins
60
.xli. daghe bet gheins
61
Inden oest es marien feeste
62
Van alden iare dan die meeste
63
D' na die ewangeliste
64
.S'. mattheus die vele wiste
65
Sinte symoens dach e sint Iudē

54	H.	pinxer;
	L.	pijnster;
	W.	pinxdach alsoe;
	O.	pinxte - alsoe;
	M.	pinxter - mede also;
55	H.	-
	L.	-
	W.	Sinte - maect;
	O.	Sunte Ians;
	M.	Sinte Iohans - mae[ct];
	56	H.	-
	L.	daer;
	W.	dairmē - waect;
	O.	daermē;
	M.	daer - waect;
57	H.	Sinte pieters;
	L.	Sente pieters - = e - sente pouwels dan;
	W^o	Sinte peter e sinte pouwels dan;
	O^o	Sunte peters e pouwels dan;
	M^o	Sinte peter en sinte paulus;
58	H.	volget;
	L.	volghen cortelike daer;
	W.	volgen cortelic dair;
	O^o	Volgē terteliken daer an;
	M^o	Die volghen coertelic aldus;
59	H.	Daer;
	L.	Daer - sente laurens;
	W.	Daer nae - laurens;
	O^o	Daer nae sunte laurens;
	M.	Hier na comt - laurens;
60	H.	-
	L.	Een ende viertich - gens;
	W.	dage - ghens;
	O.	dage batghens;
	M.	Een e viertich - ghens;
61	H.	-
	L.	oghest is;
	W.	= es - onser vrouwē;
	O.	+ E - ons' vrouwē feest;
	M.	= es - onser vrouwen feest;
62	H.	-
	L.	-
	W.	Vanden iare die alre;
	O^o	Vandē iare dalre meest;
	M^o	Die van alden jaer is die meest;
63	H.	Daer;
	L^o	Daer na bertholomeus e die vighelie;
	W.	Dair nae;
	O.	Daer nae;
	M.	Daer - ewangelist;
64	H.	Sinte matheus;
	L.	Sente matheus de;
	W.	Sinte matheeus;
	O.	Sunte matheus - wael;
	M.	Sinte matheus - wist;
65	H.	iudē;
	L^o	Sente symon ende sente iuden;
	W.	symon mit sinte iuden;
	O^o	Sunte symō mit snte Iuden;
	M.	symon met sinte iuden:

[p. 620]

66
Alse die scrifturen luden
67
Alre helighen dach e S'. andries
68
E kerst dach des en twiuelt niets
69
Vigilien hebben dese alle
70
Es oec dat sake dat geualle
71
Die dach tsmaendaghes na desen
72
So salmen des seker wesen
73
Datmen des saterdaghes vastē sal
74
Nv weti die vigilien al
75
Die de pkliaves ghemeeen
76
Doet vasten in al ertrike
77
Maer sede is in menich lant
78
Datsi vasten haren sant

66	H.	-
	L.	[ontbreekt]
	W.	-
	O.	Als;
	M.	Als ons die;
67	H.	heylighen;
	L.	heylighen - sente;
	W.	heiligē en sinte;
	O.	heiligē - sunte;
	M^o	Alder heilighen en sinte ādries;
68	H.	-
	L.	kersdach wien twiuelt dies;
	W.	kersdach wien twiuelt dies;
	O.	kersdach wie twiuelt dies;
	M.	kersdach wie twiuelt dies;
69	H.	-
	L.	Vigelien;
	W.	[ontbreekt]
	O.	Vigelie;
	M^o	Vasten soelen wi dese alle;
70	H.	-
	L.	ooc zake - gheualle;
	W.	[ontbreekt]
	O.	Eest oec sake - geuallen;
	M.	Is dat oec - gheualle;
71	H.	tsmanendages;
	L.	des manendaghes van;
	W.	[ontbreekt]
	O.	des manēdagφ vā;
	M.	smaendachs van;
72	H.	-
	L.	Soe - wezen;
	W.	[ontbreekt]
	O.	Soe;
	M.	suldi dies - we[se]n;
73	H.	-
	L.	tsaterdaghes;
	W^o	Nv heb ic v geseit al;
	O.	tsaterdagφ - sall;
	M.	saterdagφ;
74	H.	-
	L.	de vighelien;
	W^o	Vigelien diemē vastē sal;
	O^o	Aldus weet di die vigelie all;
	M.	Nu hebdi;
75	H.	-
	L.	pawes;
	W.	paeus;
	O^o	Die phetē gemeenliken;
	M^o	Die die paeus ghemienlike;
76	H.	eertrike;
	L.	Hiet - = al - aertrike;
	W^o	Ghebiet te vastē al kerstērike;
	O.	Heestē - = in - eertrike;
	M^o	Heeft gheboden ou' al eertrike;
77	H.	-
	L.	Waer zede - = is;
	W.	Waer;
	O.	Mer - mēnich;
	M.	M' hee[...] zede in;
78	H.	-
	L.	-
	W.	erē vastē hoerē;
	O.	-
	M.	D[...]ell vastet sinē;

1[ne]: bovendien nog doorgehaald.

1lucifer: doorgehaald.

1dagē: doorgehaald.

1de e van aen: doorgehaald.

1Onder de e van vlieghen staat een puntje. In margine, met latere hand: velghen.

1van es: doorgehaald.

1nder: doorgehaald.

1milen: doorgehaald.

1fri: doorgehaald.

1n van desen: doorgehaald.

1verbeterd uit: neder; ook stond er eerst 2x: wil i. p. v. wijl.

1m: doorgehaald.

1laatste e van waeyet: doorgehaald.

1e si: doorgehaald.

1wam: doorgehaald.

1es al: doorgehaald.

1Hier begint in M een blad, waarvan alleen de middenstrook overblijft, zodat de varianten slechts gedeeltelijk kunnen worden gegeven, tot en met v. 974.

1Dit vers werd bij vergissing als een rubriek onderstreept.

1stede: doorgehaald.

2ef: doorgehaald.

3sijn: doorgehaald.

1Het lijkt alsof het tweede sijn met een heel dunne streep doorgeschrapt werd, maar dit zou ook van de latere hand kunnen zijn die de tekst op verschillende plaatsen ‘verbeterde’.

2I.p.v. gaen staat er goen, zeer twijfelachtig gerestaureerd door het aaneenlijmen van 2 vlokjes papier, waarop resp. g en oen. Dit laatste komt boven de regel te staan en hoort m.i. hier niet thuis.

1si de: doorgehaald.

1v: doorgehaald.

2ome: doorgehaald.

1I.p.v. de initiaal alleen de representante.

1sune: doorgehaald.

1d: doorgehaald.

1e: doorgehaald.

2s: doorgehaald.

3te: doorgehaald.

4hettet: doorgehaald.

1sno [?]: doorgehaald.

2g: doorgehaald.

1libeart [?]: doorgehaald.

1oec: doorgehaald.

1mac: doorgehaald.

2ene: doorgehaald.

3enē: doorgehaald.

1Het hele vers werd doorgehaald.

1elcke: doorgehaald.

1s: doorgehaald.

2[al]: bovendien nog doorgehaald.

1nat: doorgehaald.

1heet: doorgehaald.

1twe: doorgehaald.

1xl: doorgehaald.

1Heeft: doorgehaald.

2bliuē: doorgehaald.

1tweede o van Oof: doorgehaald.

1die sōne: doorgehaald.

1an: doorgehaald.

2d: doorgehaald.

1niet: doorgehaald.

1drie: doorgehaald.

1wij: doorgehaald.

1es: doorgehaald

1eer [?]: doorgehaald.

1d: doorgehaald.

1Dit vers staat, - met een a ervoor, en een galgenkruis erna, - tussen vv. 1758 en 1759, dus 8 regels verder. Vóór v. 1750, (normaal op zijn plaats), staat een b, en erna een Lorreins kruis met een wijzende hand.

1s: doorgehaald.

1v'de [?]: doorgehaald.

1Vier verzen (1878-1881) zijn door een gaping midden in de regels gedeeltelijk onleesbaar.

2hieten: doorgehaald.

1De talrijke vergissingen van De Pauw werden reeds opgemerkt door W. De Vreese (B.N.M. - ‘Dossier Oudenaarde, Stadsbibl. 13.’).

+184c

+184d

1w: doorgehaald.

2aen: doorgehaald.

+185a

3sweerdē: doorgehaald.

+185b

+185c

+185d

1si: doorgehaald.

+186a

+186b

1s: doorgehaald.

+186c

1laatste e van geefte: doorgehaald.

+186d

1guet: doorgehaald.

+187a

1terē: doorgehaald.

+187b

+187c

1die: doorgehaald.

2w: doorgehaald.

1auēt: doorgehaald.

1Ik meen onder de d van woord een kleine t te lezen.

1L heeft eigenlijk kersadach, maar de d staat bijna over de a, en het is duidelijk dat het hier om een verbeterde fout gaat. De copiist nam zijn aanloop voor kersauond, en merkte één letter te laat zijn vergissing.

1Ik meen er hier even aan te moeten herinneren dat de nummering der verzen die van Clarisse is. De Latijnse tekst van 14 regels werd door hem uit H overgedrukt. M.i. verdient het de voorkeur de tekst te geven van S, legger van H, en bijna een eeuw ouder. Maar aangezien S het Latijn over 20 regels geschikt heeft, komt de nummering van Clarisse hier niet uit, en heb ik letters gebruikt.

1o: doorgehaald.

2M is op dit blad (3^r en 3^r) zeer slecht gerestaureerd: ontbrekende bovenhoek, gaten, door elkaar dansende woorden en letters.

1d: doorgehaald.

2ghi: doorgehaald.

1hewi: doorgehaald.

1M.i. staat er breken, met een niet zeer geslaagde b, uit v verbeterd. Clarisse las vreken.

1als rubriek.

1Als rubriek.