Uiteensetting van die godsdiens (ed. A. van Selms)


auteur: Abu Bakr Effendi


bron: Abu Bakr Effendi, Uiteensetting van die godsdiens (ed. A. van Selms). North-Holland Publishing Company, Amsterdam / Oxford / New York, 1979 


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet

[p. 150]

[Pagina 150-199]

naa sain laantnie die ʿāšir moenie niem an fer die tewiedie kier nie     die ʿāšir niem an die tiendie fan h̬amr sain perais moenie niem an fan h̬inzīr sain peraisnie     an die ʿāšir moenie fier niem an     die tiendie fan die ghoedrieng wat miesie ghalaat belaif ien die     setaat     an die ʿāšir moenie niem annie die tiendie fan die     ghoedring fat sain wienges es fer ander miesie     an die ʿāšir moenie niem an fan die ghoedring wat sain ghielt es fer ander miesie an die wienges es toesien albai     an ʿāšir moenie niem an die ʿušr nie     fan selaaf sain ghoedring wat hai ghakerai met sain wierk daan     ghamaak foeardijal met permiesie fan sain baas maar det aas het     niet soekoelt oeap die selaaf an sain baas es saam met hem daan     die ʿāšir moet niem an     aas handelaar loep ien h̬awāriǧ sain     paat daan die h̬awāriǧ ghaniem an ʿušr fan hoeaile die h̬awāriǧ sain afferie es niet riegh daan oeansain ʿāšir moet wier niem an ʿušr fan die handelaar

 

diesie bāb peraat fan rikāz sain zakāt

die rikāz es die ghauoet oeaf selwer oeaf aister oeaf wat oefoeart es wat miesie bereng oeait oeander die ghoeroeant     muslim miesie oeaf kāfir wat oeander muslim es kerai keaarie fan ghauoet oeaf selwer oeaf eister oeaf loeat oeaf roeai koeper ien ʿušr     sain laant oeaf ien h̬arāǧ sain laant die ʿāšir moet niem an fan die keaarie die faiftie     die fier paart es fer die keraijer aas die     ghoeroeant es niet ander miesie sain aighendoeam     aas die     ghoeroeant es ander miesie sain aighendoeam die fier paart es fer die aigenaar fan die ghoeroeant     maar die koeaarie wat h̬arbī kāfir oeait ghafendie ien muslim sain laant daan die jilie koeaarie es fer muslim sain ghoewermint     aas muslim miesie oeaf ḏimmī kerai die koeaarie ien sain hoeais die ʿāšir moenie niem an die faiftie nie     aas muslim miesie oeaf ḏimmī oeait fandie die     keaarie ien sain setek ghoeroeant het tewie riwāyat     ien riwāyat sie moet ghief     ien riwāyat sie moenie ghiefnie     aas muslim oeaf ḏimmī karai die ghieliet wat miesie ghabierie het oeap die     ghielt 'islām sain mierk nitoe 'ayyat qur'ān oeaf kalimah šahādat     oeaf 'islām koening sain setamp daan die ghielt es nitoe die     ghoedring wat ferloer as fan miesie     aas het oeap die ghielt     kufr sain mierk nitoe poep oeaf kāfir koening sain setamp die ʿāšir moet niem an die faiftie wat noegh belaif es fer die keraijar boeaitien ḥarbī aas het die ghoeroeant es niet ander miesie sain aighendoeam     aas het die ghoeroeant es niet ander miesie sain aighendoeam oekoe die ʿāšir niem an die faiftie wat noegh belaif es fer die karaijer     bai 'imām 'aʿẓam wamuḥammad wat noegh belaif es fer die     setoek ghoeroeant sain ieriestie aigenaa wat hai ghakerai ien die tait 'islām miesie woear maaster fer die laant aas die ieriestie aigenaar doeaidalk es aas die ieriestie aigenaar es niet doeaidlek wat belaif

[p. 151]

na sy land geloop (het) nie, moet die ontvanger van tiendes (dit) nie vir die tweede keer aanneem nie. Die ontvanger van tiendes neem die tiendes van wyn se prys aan; (hy) moet (dit) nie van varke se prys aanneem nie. En die ontvanger van tiendes moet die tiendes van goedere wat mense in die stad laat bly (het) nie weer1 aanneem nie. En die ontvanger van tiendes moet nie die tiendes aanneem van die goedere waarvan die wins vir ander mense is nie. En die ontvanger van tiendes moet (dit) nie aanneem van die goedere waarvan die geld vir ander mense is en die wins tussen altwee (verdeel) is. En die ontvanger van tiendes moet geen tiendes aanneem van ('n) slaaf se goedere wat hy met sy werk gekry (het en) dan (daarvan) voordeel gemaak (het) met permissie van sy baas; maar dit: as (daar) geen skuld by die slaaf is en sy baas saam met hom is, dan moet die ontvanger van tiendes (dit) aanneem. As handelaars in sektariërs se pad loop (en) die sektariërs dan tiendes van hulle aangeneem (het) - die sektariërs se affêre is nie reg (nie) - dan moet ons ontvanger van tiendes weer tiendes van die handelaar aanneem.

 

Hierdie hoofstuk praat van bodemskatte se belasting.

Die bodemskatte is die goud of silwer of yster of wat sovoort is wat mense onder die grond uitbring. Moslem mense of heidene wat onder Moslems is kry myne2 van goud of silwer of yster of lood of rooi koper in tiendes se land of in grondbelasting se land - die ontvanger van tiendes moet van die myn die vyfde aanneem. Die vier (vyfde) dele is vir die vinder as die grond nie ander mense se eiendom is (nie). As die grond ander mense se eiendom is, is die vier dele vir die eienaar van die grond. Maar die myn wat ('n) uitlandse heiden uitgevind (het) in ('n) Moslem se land - dan is die hele myn vir (die) Moslem se goewerment. As Moslem mense of beskermde nie-Moslems die myn in sy huis kry, moet die ontvanger van tiendes nie die vyfde aanneem nie. As ('n) Moslem mens of beskermde nie-Moslem die myn vind in sy stuk grond, het (hy) twee oorlewerings. Een oorlewering sê: ‘(Hy) moet gee’. Een oorlewering seê: ‘(Hy) moet nie gee nie. As ('n) Moslem of beskermde nie-Moslem die geld kry wat ('n) mens gebêre (het en) op die geld het (hy die) Islam se merk, soos 'n Koranvers of 'n woord van die geloofsbelydenis of ('n) Islam koning se stempel3, dan is die geld netsoos die goedere wat van mense verlore (is). As (hy) op die geld (die) heidendom se merk het, soos ('n) pop of ('n) heidenkoning se stempel, moet die ontvanger van tiendes die vyfde (deel) aanneem; wat nog bly is vir die vinder - behalwe die uitlandse heiden - as hy die grond het, (dit) nie ander mense se eiendom is (nie). As (hy) die grond het, (dit) nie ander mense se eiendom is (nie) neem die ontvanger van tiendes die vyfde (deel) ook; wat nog bly is vir die vinder. Volgens die magtigste voorganger en Muḥammad is wat nog bly vir die stuk grond se eerste eienaar4 wat hy gekry het in die tyd (dat) Islam mense meester5 van die land word, as die eerste eienaar duidelik is; as die eerste eienaar nie duidelik is (nie, dan) wat is wat

[p. 152]

fan die ghielt es fer die fierdar aigenaar wat es doeaidlek     aas die ghielt wat miesie ghaberieng oeait fan die ghoeroeant waas feralait daan miesie nie wietnie muslim sain koening setemp oeap die ghielt oeaf kāfir daan die ghielt es nitoe kāfir sain ghielt     die fatwā     es oepoenbaar bai die wietie fan agāma     wie ghaat kāfir ḥarbī     sain laant met permiesie fan hoeaile daan hai kerai ien hoeaile     feroeastie laant koeaarie ghoet oeaf selwer oeaf baiang ghielt     wat hoeaile ghabierie ien die ghoeroeant daan die jilie koeaarie     oeaf aldie ghielt es fer die keraijar     aas die muslim kerai baiang ghielt ien hoeais ien kāfir laant die muslim moet wier ghief die ghielt fer die hoeais sain aigenaar     aas die muslim kerai die ghoedring wat hoeaile ghabierie ien setik ghoeroeant ien kāfir laant die setik     ghoeroeant es niet aighendoeam fer gha'ien miesie nie daan die     muslim moet ghief fer oeansain ʿāšir die faiftie wat noegh bilaif es     fer die keraijar     die ʿāšir moenie niem an die faiftie nie fandie     ghoeroen pieroesetien an fandie ghoeroeanie setien wat mier     doeairdir es aas pieroesetien miesie kerai ien beregh     die ʿāšir     moet niem an die faiftie fandie koeeik selwer     die ʿāšir moenie niem an die faiftie nie fandie peirils wat miesie ien sie oeait beriek     an moenie niem an fandie lieker roeaik wat sain naam ʿanbar nie

 

diesie bāb peraat fan ghoedrieng sain zakāt wat ghoeroeai oeait     die ghoeroeant

het ien die ghoedrieng wat derieng aaer fan rient oeaf derieng aaer fan seloet oeaf rafier oeaf miesie kerai die fereghtie wat     ferfielt ghoeroeai ien beregh fan tien ien die ghoedring waas bietjie oeaf baiaang     niṣāb es niet šarṭ an belaif ien djaar es niet šarṭ     bai die tewie waarlek ʿušr es wāǧib ien die ghoedrieng wat oeait die ghoeroeant oeait ghoeroeai belaif ien die ghoeroeant     ien djaar wanier die ghoedring es oeamterent faif wisq     die wisq es siestagh ṣāʿ es fier moed     die ghoedring wat miesie nie af     mietnie wanier woear sain perais faif wisq fandie laaghstie ghoedring wat miesie af miet daan moet ghief ʿušr die fatwās bai 'abā yūsuf     bai muḥammad ʿušr es wāǧib wanier woear faif kier fandie hoeaghstie wat miesie rieken met die hoeghstie die ghoedring sain     ʿ     es šarṭ ien kaboek faif ghadiertie sain deragh     an es šarṭ ien zaʿfarān faif man ieder ien man es oeamterent derie poent     het niet ʿušr fan hauoet an fan baamboes an fan die gheraas wat ghadiertie iet an fan kaf an fan daadels sain takie     het fan ghoedring wat daring aaer fan piet wat oeans oeait piet met ǧarb oeaf dering     aaer fan piet wat oeans oeait piet met dāliyat oeaf dering aaer fan piet wat kaamijal oeait piet half fan die tiendie foear hai     bering oeait die oeankoeastie wat hai moet ghief     ʿušr es     wāǧib fan hining die hining waas baaiang oeaf bietjie wanier miesie kerai die hining fan die nies fan die bai ien beragh oeaf ien ghoeroeant

[p. 153]

van die geld bly vir die verdere eienaar wat duidelik is. As die geld wat ('n) mens uitbring van die grond verslyt het (en) mens dan niet weet (of die) Moslem se koning (se) stempel op die geld (is) nie, of (dié van 'n) heiden, dan is die geld netsoos ('n) heiden se geld. Dié beslissing is openbaar volgens die wette van (die) godsdiens. Wie (na 'n) uitlandse heiden se land met permissie van hulle gaan; dan hy kry in hulle verwoeste land ('n) myn (van) goud of silwer of baie geld wat hulle in die grond gebêre (het), dan is die hele myn of al die geld vir die vinder. As die Moslem baie geld in ('n) huis in ('n) heidenland kry, moet die Moslem die geld teruggee vir die huis se eienaar. As die Moslem die goedere wat hulle in ('n) stuk land gebêre (het) in ('n) heidenland kry (en) die stuk grond is nie eiendom van geen mens nie, dan moet die Moslem vir ons ontvanger van tiendes die vyfde (deel) gee; wat nog bly is vir die vinder. Die ontvanger moet nie die vyfde (deel) aanneem van die groen edelsteen1 en van die groen steen wat meer duurder is as edelsteen, (wat 'n) mens in ('n) berg kry. Die ontvanger van tiendes moet die vyfde (deel) van die kwiksilwer aanneem. Die ontvanger van tiendes moet nie die vyfde (deel) aanneem van die pêrels wat mense in (die) see uitbreek nie en moet (dit) nie aanneem van die lekker reuk waarvan die naam amber (is) nie.

 

Hierdie hoofstuk praat van goedere se belasting wat uit die grond groei. (Die belasting) het van die goedere wat water drink van reën of water drink van ('n) sloot of rivier of (van) die vrugte (wat) mens kry wat vervuil op ('n) berg groei van tien een, (of) die goedere ('n) bietjie was of baie. Belasbare bedrag is geen voorwaarde (nie) en een-jaar-bly is geen voorwaarde (nie). Volgens die twee (leraars) is tiendes waarlik verpligtend van die goedere wat uit die grond uitgroei (en) een jaar in die grond bly, wanneer die goedere omtrent vyf kameellaste is. Die kameellas is sestig ṣāʿ, (dit) is vier mud. Die goedere wat ('n) mens nie afmeet nie - wanneer hulle prys word (die van) vyf kameellaste van die laagste goedere wat ('n) mens afmeet, dan moet (hy) tiende gee; die beslissing is2 volgens Abū Yūsuf. Volgens Muḥammad is tiendes verpligtend wanneer (die goedere) vyf keer van die hoogste (prys) word wat 'n mens reken van die hoogste goedere se soort. Voorwaarde by kapok is vyf gediertes se drag. En by safraan is voorwaarde vyf man (se drag); elke man is omtrent drie pond. (Hy) het geen tiendes van hout en van bamboes en van die gras wat gedierte eet en van kaf en van dadelpalme se takke (nie). (Hy) het van goedere wat water drink van ('n) put waaruit ons put met 'n beesvel, of (wat) water drink van ('n) put waaruit ons met ('n) emmer put, of (wat) water drink van ('n) put waaruit ('n) kameel put, (as belasting die) helfte van die tiende voor hy die onkoste wat hy moet gee (daar) uitbring. Tiendes is verpligtend van heuning (hetsy) die heuning baie was of ('n) bietjie, wanneer ('n) mens die heuning kry van die nes van die by op ('n) berg of in (die) grond (en)

[p. 154]

die beragh an die ghoeroeant waas oeander ʿušr     bai muḥammad ʿušr fan hining es wāǧib wanier woear faif farq     die farq es sies an diertagh reṭel es nitoe poeant     bai 'abī yūsuf ʿušr es wāǧib fan hening wanier woearṭ oeamterent tien kenaap ak     die     ʿāšir niem an tewie ʿušr fan die ghoeroeant wat oeander ʿušr es an es taǵlibī miesie sain die ghoeroeant     aas ghakoep die ghoeroeant fan taǵlibī die kāfir wat ghief ǧizyat fer muslim sain ghoewermint die ʿāšir niem an fan die ḏimmī tewie ʿušr an oekoe die ʿāšir niem an     tewie ʿušr aas ghakoep die ghoeroeant fandie taǵlibī muslim miesie oeaf woearṭ muslim die taǵlibī oekoe niem an tewie ʿušr     het tewie ʿušr oeap feroe en oeap kent fan taǵlibī miesie nitoe het     oeap hoeaile mans tewie ʿušr     aas ḏimmī kāfir ghakoep muslim sain ghoeroeant wat oeander ʿušr es daan die ḏimmī moet ghief     h̬arāg     aas muslim miesie ghaniem an die ghoeroeant fan ḏimmī kāfir met šufʿat yaʿnī waas biertie hainie welhie ander miesie koepnie daan hai niem an die ghoeroeant oeaf die ghoeroeant wier koeam teregh fer die muslim wat ghawerkoep met riedie die baiʿ waas fāsid die ʿušr fier koeam teregh oeap die muslim     het h̬arāǧ fan     die toeain wat fan tefoear waas hoeais aas die hoeais waas ḏimmī sain oeaf waas muslim sain maar dering fan die aaer wat oeander h̬arāǧ es daan moet ghief h̬arāǧ fan die toeain     aas dering aaer fan die aaer wat oeander ʿušr es daan moet ghief ʿušr     daar es niks niet fan ʿušr oeaf h̬arāǧ fan hoeaiss an maskie es ḏimmī     sain hoeais     rient an pit an oegh sain aaer es oeander     ʿušr     die rafiers an seloetes wat ʿaǧam koening ghamaak sain     aaer es oeander h̬arāǧ     an oekoe die rafier wat naa hindoe     ghaan an balīh̬ sain rafier an baǵdād sain rafier an kūfat sain rafier     sain aaer es oeander h̬arāǧ     die fatwā es bai 'abā yūsuf     het niet ien tijar sain oegh en ien oealie sain oegh an ien saut sain     oeagh ien die ghoeroeant wat oeander ʿušr es niks fan h̬arāǧ oeaf ʿušr     aas het die tijar oegh oeaf die oelie oegh oeaf soeat     oeagh ien die ghoeroeant wat oeander h̬arāǧ es daan het arāǧ     ien die ghoeroeant wat roeant oeam die oegh es an die ghoeroeant waas riegh oeam tepelaant koering oeaf ander its     aas die ghoeroeant riegh es oeam tepelaant koering oeaf oeam temaak     toeain het niet h̬arāǧ ien die oegh silf     het niet ʿušr en h̬arāǧ ghalaik ien gha'ien ghoeroeant nie

 

diesie bāb peraat fan die miesie wat riegh es fer zakāt en fer ʿušr     die ieriestie miesie wat riegh es fer zakāt an ʿušr es ariem miesie     die faqīr es die miesie wat het bietjie fan aighendoeam maar es mender aas niṣāb     die tewiedie es miskīn     die miskīn es     die miesie wat beset niks fan ghoedringnie     soemaghie ʿālims     ghasie faqīr es die tewiedie miskīn es die ieriestie maar die fatwā es seaak     die dierdie fan die miesie wat riegh es fer zakāt an fer ʿušr

[p. 155]

die berg en die grond was onder tiende. Volgens Muḥammad is tiende van heuning verpligtend wanneer dit vyf farq word. Die farq is ses en dertig ratl, is netsoos ('n) pond. Volgens Abū Yūsuf is tiende van heuning verpligtend wanneer (dit) omtrent tien knapsak word. Die ontvanger van tiendes neem twee tiendes van die grond wat onder tiende is en Taǵlibī mense se grond is. As die heiden wat hoofgeld vir (die) Moslems se goewerment gee die grond van ('n) Taǵlibiet koop, neem die ontvanger van tiendes van die beskermde nie-Moslem twee tiendes aan, en ook so neem die ontvanger van tiendes twee tiendes aan as Moslem mense die grond van die Taǵlibiet gekoop (het), of (as) die Taǵlibiet Moslem word, neem (hy) ook so twee tiendes aan. ('n Mens) het twee tiendes van (die) vrou en van (die) kind van Taǵlibī mense netsoos (hy) van hulle mans twee tiendes het. As 'n beskermde heiden ('n) Moslem se grond wat onder tiendes is gekoop (het), dan moet die beskermling grondbelasting gee. As ('n) Moslem mens die grond van ('n) beskermde heiden met reg van voorkoop aangeneem (het), naamlik hulle was bure, hy wil nie hê ander mense koop (dit en) hy neem die grond aan - of die grond kom terug vir die Moslem wat verkoop (het) om rede die koop was van onwaarde, kom die tiende weer1 terug op die Moslem. ('n Mens) het grondbelasting van die tuin wat tevore ('n) huis was, as die huis ('n) beskermling s'n was of ('n) Moslem s'n was maar drink van die water wat onder grondbelasting is; dan moet ('n mens) grondbelasting van die tuin gee. As (dit) water drink van die water wat onder tiende is, dan moet ('n mens) tiendes gee. Daar is niks van tiendes of grondbelasting van ('n) huis2, ook al is (dit 'n) beskermling se huis. Reën en put en oog se water is onder tiendes. Die riviere en slote wat ('n). Persiese koning gemaak (het), sy water is onder grondbelasting. En ook so die rivier wat na Indië gaan en Balīh̬ se rivier en Baghdad se rivier en Kufa se rivier - sy water is onder grondbelasting. Dié beslissing is volgens Abū Yūsuf. ('n Mens) het van teer se oog en van olie se oog en van sout se oog in die grond wat onder tiende is niks van grondbelasting of tiende. As (hy) die teer-oog of die olie-oog of (die) sout-oog in die grond wat onder grondbelasting is het, dan het (hy) grondbelasting van die grond wat rondom die oog is en die grond reg was om koring of iets anders te plant. As die grond reg is om te plant koring of om tuin te maak, het ('n mens) nie grondbelasting oor die oog self. ('n Mens) het nie tiende en grondbelasting tegelyk oor geen grond nie.

 

Hierdie hoofstuk praat van die mense wat reg is vir belasting en vir tiendes.

Die eerste mense wat reg is vir belasting en tiendes is arm mense. Die faqīr is die mense wat ('n) bietjie van eiendom het, maar (dit) is minder as (die) belasbare bedrag. Die tweede is (die) miskīn. Die miskīn is die mense wat niks van goedere besit nie. Sommige geleerdes (het) gesê: ‘faqīr is die tweede, miskīn is die eerste’, maar dié beslissing is swak. Die derde van die mense wat reg is vir belasting en vir tiendes

[p. 156]

es die man wat muslim koening ghastier fer hem oeamtekoeliek     zakāt an ʿušr ghief beloening fer hem oeam terent sain wierk an maskie waas riek     die fierdie fan die miesie wat riegh es fer zakāt an ʿušr es die selaaf wat sain baas ghaskeriwie ien die paampier wanier hai     ghief fer die baas oefijal ghielt oeaf ander ghoedring daan hai es     ferai help fer hem met die zakāt oeaf ʿušr oeamtewoear ferai     die faiftie fan die miesie wat riegh es fer zakāt an ʿušr es die soekoeldenaar aas hai oeait beaal sain soekoelt daan fan sain aigendoeam oeamterent niṣāb nie belaif fer himnie     'abū yūsuf ghasie die muslim miesie wat kanie ghaan naa die ǵazā nie met die riedie hoeaile kanie kerai ghoeroeaiskap oeaf itbaar an deringbaar nie es riegh fer zakāt an fer ʿušr     muḥammad ghasie die miesie     wat kanie ghaan naa die ḥaǧnie met die iestie riedie oek es riegh     fer zakāt en fer ʿušr     en es riegh fer zakāt die tarawielaar wat hai het ghoedring ien sain foean pelek maar hai het niks saam met     hemnie daan moet help fer hem met zakāt oeamteghaan sain pelek     es ǧā'iz ghief zakāt fer aldie siewie oert miesie wat 'ayyat qur'ān sie en es ǧā'iz ghief fer soemaghie fan hoeaile     moenie ghief     zakāt oeam tebau masǧid nie     an moenie ghief zakāt oeam     tekoep kafan fan die doeaia nie an moenie ghief zakāt oeam tebeaal doeaia sain soekoeltnie     an moenie koep selaaf met zakāt oeam temaak ferai nie     an moenie ghief zakāt fer die kāfirs wat     oeander muslim esnie maskie hoeaile faqīr es     es riegh ghief     die ander ṣadaqats wat es boeaitien zakāt bai soemaghie ʿālims     kanie ghiefnie     moenie ghief zakāt fer raikie miesie nie wat het niṣāb fan fatie ghoedring hoeaile het     an moenie ghief zakāt fer sain selaafnie oeaf fer sain kelainie kentnie maar fer sain mukallaf kent kan ghief en fer sain foerau kan ghief aas die tewie es ariem     an moenie ghief zakātnie fer die miesie wat es fan hāšim     hoeaile es ʿalī sain kenders en es ʿabbās sain kenders en es     ǧaʿfar an sain kenders en es ʿaqīl en sain kenders ibn ʿabdi lmuṭallib an sain kenders an maskie hoeaile waas koeliekter fan zakāt     an moenie ghief zakāt fer banī hāšim sain ghawiesenie selaafnie nitoenie ghief fer hoeailanie     die zakāt giefer moenie ghief zakātnie fer sain faader en moedernie en fer sain ghoeroeat faader an moedernie en fer sain kendersnie en fer sain kelain kendersnie en fer sain     foeraunie     an oekoe die foerau moenie ghief zakāt fer haar     mannie en fer sain selaafnie an fer sain mukātabnie     an moenie ghief fer sain selaaf wat hai ghasie fer hem wanier iek es doeat daan djaj es ferai     an moenie ghief fer sain kent sain moeder wat     selaaf es     an oekoe moenie ghief zakāt fer sain selaafnie wat soemaghie paart ferai es fan hem     aas muzakkī ghief sain zakāt fer die man wat hai deng es riegh fer zakāt naaderaant woear doeaidlek waarlek die man wat zakāt ghakerai es raik oeaf es fan hāšim oeaf es kāfir oeaf es muzakkī sain faader oeaf es sain kent es

[p. 157]

is die man vir wie ('n) Moslem koning gestuur (het) om belasting en tiendes te kollekteer1; gee vir hom beloning omtrent sy werk, ook al was (hy) ryk. Die vierde van die mense wat reg is vir belasting en tiendes is die slaaf wie se baas op die papier geskryf (het dat) wanneer hy vir die baas soveel geld of ander goedere gee, hy dan vry is; help vir hom met die belasting of tiendes om vry te word. Die vyfde van die mense wat reg is vir belasting en tiendes is die skuldenaar vir wie, as hy sy skuld uitbetaal, van sy eiendom nie omtrent (die) belasbare bedrag bly nie. Abū Yūsuf (het) gesê: ‘Die Moslem mense wat nie na die veldtog kan gaan nie om die rede (dat) hulle nie gereedskap of (wat) eetbaar en drinkbaar (is) kan kry nie, is reg vir belasting en vir tiendes’. Muḥammad (het) gesê: ‘Die mense wat om die eerste rede nie na die pelgrimtog kan gaan nie is ook reg vir belasting en vir tiendes’. En reg vir belasting is die reisiger2 wat goedere in sy woonplek3 het maar niks saam met hom het nie; dan moet ('n mens) vir hom help met belasting om (na) sy plek te gaan. (Dit) is geoorloof (om) belasting (te) gee vir al die sewe soort mense wat (die) Koranvers sê, en (dit) is geoorloof (om) vir sommige van hulle (te) gee. (Hy) moet nie belasting gee om ('n) moskee te bou nie; en moet nie belasting gee om doodsklere vir die dooie te koop nie, en moet nie belasting gee om ('n) dooie se skuld te betaal nie. En (hy) moet nie ('n) slaaf met belasting koop om (hom) vry te maak nie. En (hy) moet nie belasting gee vir die heidene wat onder Moslems is nie, ook al is hulle arm. (Dit) is reg (om) die ander aalmoese wat buite belasting is (vir hulle te) gee; volgens sommige geleerdes kan (hy dit) nie gee nie. (Hy) moet nie belasting gee vir ryk mense wat ('n) belasbare bedrag het van watter goedere hulle het. En (hy) moet nie belasting gee vir sy slaaf nie of vir sy klein kind nie, maar vir sy mondige kind kan (hy dit) gee en vir sy vrou kan (hy dit) gee, as die twee arm is. En (hy) moet nie belasting gee vir die mense wat van Hāšim is. Hulle is Ali se kinders en is Abbas se kinders en is Ǧaʿfar en sy kinders en is ʿAqïl en sy kinders en4 Abdul Muṭallib en sy kinders ook al was hulle insamelaar5 van belasting. En (hy) moet nie belasting gee vir die seuns van Hāšim se gewese slaaf nie, netsoos (hy dit) nie vir hulle gee nie. Die belasting-gewer moet nie belasting vir sy vader en moeder gee nie en vir sy grootvader en -moeder nie en vir sy kinders nie en vir sy kleinkinders nie en vir sy vrou nie. En ook so moet die vrou nie belasting gee vir haar man nie en vir sy slaaf nie en vir sy kontrak-slaaf nie. En (hy) moet (dit) nie gee vir sy slaaf vir wie hy gesê het: ‘Wanneer ek dood is, dan is jy vry’ (nie). En (hy) moet (dit) nie vir sy kind se moeder wat ('n) slaaf is gee (nie). En ook so moet (hy) nie belasting gee vir sy slaaf wat vir 'n gedeelte vry van hom is (nie). As die belasting-betaler sy belasting gee vir die man waarvan hy dink (dat hy) reg is vir belasting (en dit) naderhand duidelik word, waarlik die man wat belasting gekry (het) is ryk of is van Hāšim of is ('n) heiden of is (die) belasting-betaler se vader of se kind, is (dit)

[p. 158]

ǧā'iz zakāt faal af fan sain niek     aas woear doeaidlek waarlek die man wat zakāt ghakerai es sain selaaf oeaf es sain mukātab es niet ǧā'iz an zakāt niet fal af fan sain niek     es ghoet ghief fer die man wat riegh fer zakāt oeamterent maak die man fer ghanoegh     fan tabiedel jielie dagh     es makruh ghief zakāt oeamterent     niṣāb oeaf mier fer ien ariem miesie wat esnie soekoeldenaar nie     en moenie setier zakāt fan setaat naa die ander setaat maar     det kan seteir fer sain faamiltjies wat riegh es fer zakāt oeaf setier fer die miesie wat mier ferlie es aas sain setaat miesie     aas hai het ghielt oeaf ander its oeamterent ghanoegh fer ien dagh an nagh oeam taiet an dereng daan moenie feraagh zakātnie fer diesie daghnie maar aas miesie ghief zakāt fer hem es riegh

 

diesie bāb peraat fan miesie sain fiṭr

die ṣadaqati lfiṭr es wāǧib oeap muslim miesie wat ferai en wat es     aigenaar fer niṣāb die niṣāb waas mier aas sain die ghoedring wat noedagh es fer hem an maskie die niṣāb es nie fermijarder nie yaʿnī nie bering ghieltnie     wie het niṣāb zakāt es ḥarām fer hem en fiṭr an ʿušr es ḥarām fer hem an 'uḍḥīyat es wāǧib oeap hem     fiṭr     es wāǧib oeap die muslim wat ferai es fan hem self en fan sain selaaf wat es fer h̬idmat en maskie die selaaf es kāfir en fan sain mudabbar an fan sain 'ummi waladi     die fiṭr es niet wāǧib oeap die ḥurri muslim fan sain foerau en es niet wāǧib oeap hem fan sain bāliǵ     kint en es niet wāǧib oeap hem fan sain riekie qelain kent maar es wāǧib fan die kent sain aighendoeam     ghiek miesie es nitoe qeleinie kent     an die fiṭr es niet wāǧib oeap die ḥurri muslim fan sain mukātab selaaf en es niet wāǧib oep hem fan sain selaaf wat foeardijal es en es niet wāǧib oeap hem fan sain selaaf wat wiegh ghadoeroeas maar det die fiṭr es wāǧib oeap hem aas die selaaf wier koeam oeander sain hant     an die fiṭir es niet wāǧib oeap hem fan ien selaaf oeaf fan tewie selaaf wat es toesien tewie baases     aas ghaferkoep ien selaaf met die manierie aas welhie kan wijarbering teregh daan sain fiṭra es wāǧib oeap die man wat die selaaf belaif fer hem     die fiṭra woearṭ wāǧib met labarān ramaḍān sain dagh beriek     wie doeat foear dagh beriek oeaq woearṭ muslim aghter die dagh beriek oeaf boerie aghter die dagh beriek daan hoeaile sain fiṭr es niet wāǧib     es riegh ghief die fiṭra foear die tait en es niet diferent ghief die fiṭra koeart foear die tait oeaf laang foear die tait     es ghoeat ghief die fiṭra foear ṣalāt ʿīd an aghter dagh beriek ien labarān ramaḍān sain dagh     aas miesie nie ghief die fiṭra nie toet sain tait ferloep daan die fiṭra niet faal     af fan sain nieknie moet ghief die fiṭra koert oeaf laang aghter die tait     die fiṭra es helf ṣāʿ fan koearing oeaf sain sawīq oeaf jilie ṣāʿ fan daadels oeaf jilie ṣāʿ fan ghars     die ḥadīṯ     raseintjie es niet oe koearing     bai die tewie es nitoe ghars die

[p. 159]

geoorloof; (die) belasting val van sy nek af. As (dit) duidelik word waarlik die man wat belasting gekry (het) is sy slaaf of is sy kontrak-slaaf, is (dit) nie geoorloof (nie) en (die) belasting val nie van sy nek af (nie). (Dit) is goed (om) vir die man wat reg (is) vir belasting omtrent (soveel te) gee (dat dit) die man vir genoeg maak om nie te bedel ('n) hele dag (nie). (Dit) is afkeurenswaardig (om) belasting omtrent (soveel as die) belasbare bedrag of meer (te) gee vir 'n arm mens wat nie ('n) skuldenaar is nie. En ('n mens) moet nie belasting van (die een) stad na die ander stad stuur (nie), maar dit: (hy) kan (dit) stuur vir sy familielede wat reg vir belasting is, of stuur vir die mense wat meer verleë is as sy stad (se) mense. As hy geld of ('n) ander iets het, omtrent genoeg vir een dag en nag om te eet en drink, dan moet (hy) nie belasting vra vir hierdie dag nie, maar as ('n) mens vir hom belasting gee, is (dit) reg.

 

Hierdie hoofstuk praat van ('n) mens se einde van die vas.

Die aalmoese van die einde van die vas is verpligtend vir ('n) mens wat vry en wat eienaar is van ('n) belasbare bedrag, (terwyl) die belasbare bedrag meer was as dié goedere van hom wat nodig vir hom is, ook al is die belasbare bedrag nie vermeerder nie, naamlik nie geld bring nie. Wie ('n) belasbare bedrag het, vir hom is belasting verbied, en einde van die vas en tiende is vir hom verbied en (die) offerskaap is verpligtend vir hom. (Die) feesgawe1 is verpligtend vir die Moslem wat vry is, vir homself en vir sy slaaf wat vir (persoonlike) diens is, ook al is die slaaf ('n) heiden, en vir sy slaaf wat na die heer se dood vry is, en vir sy slavin wat vir hom 'n kind gebaar het. Die feesgawe is nie verpligtend vir die vrye Moslem vir sy vrou (nie) en is nie verpligtend vir hom vir sy meerderjarige kind (nie) en is nie vir hom verpligtend vir sy ryk kleinkind (nie), maar is verpligtend van die kind se eiendom. Gek mense is netsoos ('n) klein kind. En die feesgawe is nie verpligtend vir die vry Moslem vir sy kontrak-slaaf (nie) en is nie verpligtend vir hom vir sy slaaf wat (tot handels-) voordeel is (nie) en is nie vir hom verpligtend vir sy slaaf wat weggedros (het nie), maar dit: die feesgawe is vir hom verpligtend as die slaaf weer terugkom onder sy hand. En die feesgawe is nie verpligtend vir hom vir een slaaf of twee slawe wat tussen twee base is (nie). As (hy) 'n slaaf verkoop (het) op dié manier (dat) as (hy dit) wil hê (hy hom) weer terug kan bring, dan is sy feesgawe verpligtend vir die man by wie die slaaf bly. Die feesgawe word verpligtend met die fees van die vastemaand se dagbreek. Wie sterf voor dagbreek of2 Moslem word na die dagbreek of gebore word na die dagbreek - dan is hulle se feesgawe nie verpligtend (nie). (Dit) is reg (om) die feesgawe voor die tyd (te) gee en (dit) is nie verskillend3 (om) die feesgawe kort voor die tyd of lank voor die tyd (te) gee (nie). (Dit) is goed (om) die feesgawe voor (die) fees-gebed en na dagbreek op die fees van die vasmaand se dag (te) gee. As ('n) mens die feesgawe nie gee nie tot sy tyd verloop (het), dan val die feesgawe nie van sy nek af nie; (hy) moet die feesgawe kort of lank na die tyd gee. Die feesgawe is ('n) halwe ṣāʿ van koring of sy meelblom of ('n) hele ṣāʿ van dadels of ('n) hele ṣāʿ van gars. Die berig4. Rosyntjies is netsoos5 koring. Volgens die twee is (dit) netsoos gars; dié

[p. 160]

fatwā ḥasan ghafertiel fan 'imām 'aʿẓam die ṣāʿ es die ghoet kan haau oeamterent agh poent met die poeant wat sain naam ʿiraqī es fan liensie oeaf fan māš     die māš es mier kelain aas iertjies     ghief koering fer fiṭra es mier bieter ien die pelek wat miesie koep ghoedrien met koering     bai 'abū yūsuf ghief ghielt fer fiṭra es mier bieter

[p. 161]

beslissing (het) Hassan vertel van die magtigste voorganger. Die ṣāʿ is die goed (wat) omtrent agt pond kan hou, volgens die pond waarvan die naam (die) ‘Irakse’ (is); (dit) is van lensies of van š. Die š is meer klein as ertjies. (Om) koring as feesgawe (te) gee is meer beter in die plek waar mense goedere met koring koop. Volgens Abū Yūsuf is (dit) meer beter (om) geld as feesgawe (te) gee.

[p. 162]

diesie kitāb peraat fan puāsah

die puāsah es die dierdie rukn fan 'islām sain rukns aghter die tewie kalimā šahādat     die puāsah es telaat belaif te'iet en telaat belaif tedereng en telaat belaif ǧimāʿ     laat belaif die deirdie ghalaik met die ieriestie daaghberiek toet soeant siet riegh an mašriq kaant woear bietjie doenker saam met mieneg oeam temaak puāsah det es fir die miesie wat riegh es oeam temaak puāsah     die miesie wat riegh es oeam tepuāsah es muslim wat hat ʿaql an es soekoen fan h̬aiḍ an fan nifās     die h̬aiḍ es die beloet wat foerauns kerai almaandie die nifās es die beloet wat foerauns kerai aghter kent ghaboerie     ramaḍān sain puāsah es farḍ oeap aldie muslim miesie man an foerau wat het ʿaql an ghakerai bulūǵ     moet puāsah ien sain tait oeaf ien ander tait aas kanie puāsah fer ien riedie ien sain taitnie     die puāsah wat miesie ghamaak oeap hoeaile self naḏr yaʿnī hoeaile aas allāhu taʿālā maak main siek miesie ghasoeant oeaf sie aas allāhu taʿālā ghief fer main die daan saal iek puāsah ien oeaf mier daaghs wanier hai ghakerai wat hai ghaferaagh fer allāhu taʿālā daan die puāsah oeaf die ander wat hai ghabeloef woearṭ wāǧib oeap hem     an kafārat sain puāsah es wāǧib     die ander puāsah es ghoejie wierk     puāsah ien tewie labarān daaghs an ien derie daaghs aghter labarān ḥaǧ es ḥarām     es riegh maak ramaḍān sain puāsah an die manḏūr puāsah wat sain tait doeaidlek es met die niyyat ien nagh oeaf ien dagh toet foear die miedel fan die dagh     bai 'imām 'aʿẓam die tewie puāsah es niet riegh met die niyyat aghter soeant woear hoegh det es riegh fatwā     die tewie puāsah es riegh met koert niyyat an die tewie puāsah es riegh met nafl sain niyyat maskie nafl sain niyyat es bāṭil maar die tewie puāsah es riegh     ramaḍān sain puāsah es riegh aas die muqīm miesie wat ghasoeant es maak niyyat ien ramaḍān fer ander wāǧib puāsah daan die puāsah es daarem fan ramaḍān sain puāsah es niet fan die     wāǧib puāsah wat hoeaile ghamaak niyyat fer     h̬ulāṣah die muqīm wat ghasoeant es kan maak ramaḍān sain puāsah met ander wāǧib puāsah sain niyyat ien die ramaḍān     die manḏūr puāsah wat sain tait doeaidlek es es niet riegh met ander wāǧib puāsah sain niyyat yaʿnī die puāsah wat hai ghamaak met ander wāǧib puāsah sain niyyat es daarem niet fan die manḏūr puāsah maar es daarem fan die ander wāǧib puāsah     aas siek miesie oeaf teraawelaar miesie maak niyyat ien ramaḍān oeam temaak ander

[p. 163]

Hierdie boek praat van vas.

Die vas is die derde pilaar van Islam se pilare na die twee belydeniswoorde. Die vas is (om) te eet te laat bly en te drink te laat bly en seksuele gemeenskap te laat bly. ('n) Mens laat die drie1 bly tegelyk met die eerste dagbreek tot (die) son reg aan (die) Westekant sit (en 'n) bietjie donker word, saam met (die) bedoeling om (die) vas te maak; dit is vir die mense wat reg is om (die) vas te maak. Die mense wat reg is om te vas is Moslems wat verstand het en skoon van h̬aiḍ en nifās is. Die h̬aiḍ is die bloed wat vroue al maande kry; die nifās is die bloed wat vroue kry nadat ('n) kind gebore (is). Die vastemaand se vas is ('n) plig vir al die Moslem mense, man en vrou, wat verstand het en meerderjarigheid gekry (het). ('n Mens) moet vas op sy tyd of 'n ander tyd as (hy) vir 'n rede nie op sy tyd kan vas nie. Die vas waartoe mense vir hulle self ('n) gelofte gemaak (het), naamlik hulle sê2: ‘As Allah - hy is verhewe - my siek mense gesond maak’ of sê: ‘As Allah - hy is verhewe - die (dinge) vir my gee, dan sal ek een of meer dae vas’ - wanneer hy gekry (het) wat hy van Allah - hy is verhewe - gevra (het), dan word die vas of die ander (ding) wat hy belowe (het) verpligtend vir hom. En ('n) vergoedingsprestasie se vas is verpligtend. Die ander vaste is goeie werk. (Dit) is verbied (om) op (die) twee feesdae en tydens drie dae na die fees van (die) pelgrimstog (te) vas. (Dit) is reg (om) die vasmaand se vas en die gelofte-vas waarvan die tyd duidelik is (te) maak met die intensie gedurende (die) nag of gedurende (die) dag, tot voor die middel van die dag. Volgens die magtigste voorganger is die twee vaste nie reg met die intensie nadat (die) son hoog word; dit is (die) regte beslissing. Die twee vaste is reg met ('n) kort intensie en die twee vaste is reg met ekstra (vas) se intensie; ook al is ekstra (vas) se intensie ongeldig, die twee vaste is nogtans reg. (Die) vastemaand se vas is reg as die gevestigde mense wat gesond is (die) intensie tydens (die) vasmaand vir ('n) ander verpligte vas maak; dan is die vas daarom van (die) vasmaand se vas, (dit) is nie van die verpligte vas waarvoor hulle intensie gemaak (het nie). Kortom, die gevestigde mens wat gesond is kan (die) vasmaand se vas met ('n) ander verpligte vas se intensie tydens die vasmaand maak.

Die gelofte-vas waarvan die tyd duidelik is, is nie reg met ('n) ander verpligte vas se intensie (nie), naamlik die vas wat hy met ('n) ander verpligte vas se intensie gemaak (het) is daarom nie van die gelofte-vas (nie), maar is daarom van die ander verpligte vas. As ('n) siek mens of reisiger-mens tydens die vasmaand (die) intensie maak om ('n) ander

[p. 164]

puāsah wat wāǧib es oeap hem die puāsah woear daariem fan die puāsah wat sain mienig es     bai die tewie woear daariem fan ramaḍān sain puāsah     alghar nafl puāsah es ǧā'iz met die niyyat foear die miedel fan die dagh     ramaḍān sain qaḍā' puāsah en die manḏūr puāsah wat sain tait niet doeaidlek es en aldie oert kafārats sain puāsah es niet riegh boeaitien die doeaidlek niyyat ien die nagh     miesie wiet ramaḍān koeam ien met sien     fer sain maan oeaf met rieken die maant fan šaʿbān diertagh dagh fandie awent wat miesie ghasien fer šaʿbān sain maan     dalīl     es diesie ḥadīt djoeaile moet puāsah wanier sien die maan fan     ramaḍān an moet boeka fer labarān wanier sien die maan fan šawwāl aas die maan belaif oeander die woelkie kanie sienie daan djoeaile moet rieken foelkoem šaʿbān diertagh dagh fan die awent wat miesie ghasien die maan fan šaʿbān an daan hoeaile moet rieken die maant fan raǧab diertagh dagh foelkoem fan die awent wat miesie ghasien die maan van raǧab     es wāǧib oeap miesie soek die maan oeam tesien ien die niegie an tefentaghstie fan šaʿbān sain maant en fan ramaḍān sain maant an oekoe fan ḏī lqaʿda sain maant     ghaskeriwie ien kitāb wat sain naam es wahstānī waarlak die afferie wat nuǧūm miesie sie es nie rieghnie daan wiesie kan niem die setierkaiker sain woearṭ oeaf kaik almanaak oeam tewiet niewie maan waarlek hai peraat oeait agām     dalīl es diesie ḥadīṯ rasūlu llāh ghasie     wie ghaat naa die man wat tielekir oeaf ghaat naa die setierkaiker daan hai ghoeloef wat die tielker oeaf die setierkaiker sie daan die     man es kāfir met die agāma wat ghakoeam fan allāhu taʿālā fer nabī muḥammad ʿalaihi ṣṣalātu wassalām     moenie beghent puāsah met mienig ramaḍānnie fan die dagh wat oean doeaidlek es fan die ramaḍān maar det kan maak puāsah ien die šak dagh met mienig     nafl     puāsah ien šak dagh met mienig nafl es mijar bieter ien die tait qoeam oearhiens met die puāsah wat hai ghawient ghamaak fer hem     aas die puāsah ien šak dagh niet qoeam oewerhins     met die puāsah wat hai ghamaak ghawient fer hem daan die miesie wat wiet niyyat fer puāsah ien šak dagh kan puāsah     die     niyyat es oe     die ander miesie wat nie wiet gha'ien fan die     tewie niyyats moenie puāsah ien šak daghnie maar belaif boeaitien dering an boeaitien iet toet aghter die miedel fan die dagh     puāsah ien šak dagh met mienig ramaḍān oeaf met mienig ander wāǧib es makrūh     an oekoe puāsah ien šak dagh es makrūh wanier maak niyyat ṣoe aas die šak dagh es ramaḍān daan iek puāsah fan ramaḍān aas die šak dagh esnie ramaḍānnie daan iek puāsah fan oeaf maak niyyat ṣoe aas die šak dagh es ramaḍān daan iek puāsah fan ramaḍān aas die šak dagh esnie ramaḍānnie daan iek puāsah fan ander wāǧib yaʿnī puāsah ien šak dagh met diesie mienig oek es makrūh     maar puāsah ien šak dagh met ieder ien fan diesie niyyats es riegh fan ramaḍān aas miesie naaderaant wiet die šak

[p. 165]

vas te maak wat vir hom verpligtend is, word die vas daarom van die vas wat sy bedoeling is. Volgens die twee word (dit) daarom van (die) vasmaand se vas. Enige ekstra-vas is geoorloof met die intensie voor die middel van die dag. (Die) vasmaand se vas-nakoming en die gelofte-vas waarvan die tyd nie duidelik is (nie) en al die soorte vergoedingsprestasies se vas is nie reg sonder die duidelike intensie gedurende die nag (nie). Mens weet (die) vasmaand kom in deur sy maan (te) sien of die maand van šaʿbān dertig dae (te) reken van die aand (af) wat mens vir šaʿbān se maan gesien (het). Bewys is hierdie berig: ‘Julle moet vas wanneer (julle) die maan van (die) vasmaan sien en moet die vas breek vir (die) fees wanneer (julle) die maan van šawwāl sien; as die maan onder die wolke bly, (sodat julle dit) nie kan sien nie, dan moet julle volkome reken šaʿbān (se) dertig dae van die aand (af) dat mens die maand van raǧab gesien (het)’. (Dit) is verpligtend vir ('n) mens (om) die maan (te) soek om (dit) te sien op die negen en twintigste van šaʿbān se maand en van (die) vasmaand se maand en ook so van ḏū lqaʿda se maand. (Dit is) geskrywe in (die) boek waarvan die naam quhistānī1 is: ‘Waarlik die affêre wat sterre - mense sê is nie reg nie; wie sê: (Jy) kan die sterrekyker se woord neem of (in die) almanak kyk, om (die) nuwe maan te weet, waarlik hy praat buite (die) godsdiens’. Bewys is hierdie berig: ‘Die apostel van Allah (het) gesê: wie na die man wat waarsêër (is) of na die sterrekyker gaan (en) dan glo wat die waarsêër of die sterrekyker sê, die man is dan ('n) heiden volgens die godsdiens wat van Allah - hy is verhewe - vir die profeet Mohammed - oor hom die eer en groet - gekom (het)’. ('n Mens) moet nie begin vas met (die) bedoeling (van die) vasmaand nie van die dag wat onduidelik is van die vasmaand (nie); maar dit: (Hy) kan (die) vas maak op die onsekere dag met (die) bedoeling (van) ekstra (vas). Vas op ('n) onsekere dag met (die) bedoeling (van) ekstra vas is meer beter op die tyd (wat) ooreenkom met die vas wat hy vir hom gewoond gemaak (het). As die vas op ('n) onsekere dag nie met die vas wat hy vir hom gewoond gemaak (het) ooreenkom nie, dan kan die mense wat (die) intensie vir vas op ('n) onsekere dag weet, vas. Die intensie is so2. Die ander mense wat van geen van die twee intensies weet nie, moet nie op ('n) onsekere dag vas nie, maar sonder drink en sonder eet bly tot na die middel van die dag. (Om te) vas op ('n) onsekere dag met (die) bedoeling (van) die vasmaand of met (die) bedoeling (van 'n) ander verpligting is afkeurenswaardig. En (om te) vas op ('n) onsekere dag is ook so afkeurenswaardig wanneer ('n mens die) intensie so maak: ‘As die onsekere dag (van) die vasmaand is dan vas ek vir die vasmaand; as die onsekere dag nie (van) die vasmaand is nie, dan vas ek vir ekstra (vas)’ of maak (die) intensie so: ‘As die onsekere dag (van) die vasmaand is, dan vas ek vir die vasmaand; as die onsekere dag nie (van) die vasmaand is nie, dan vas ek vir ('n) ander verpligting’ - naamlik (om) op ('n) onsekere dag met hierdie bedoeling (te) vas is ook afkeurenswaardig. Maar (om) op ('n) onsekere dag met ieder een van hierdie intensies (te) vas is reg vir die vasmaand, as mens naderhand weet die onsekere

[p. 166]

dagh es ramaḍān     aas die šak dagh es niet ramaḍān daan die     puāsah ien šak dagh es riegh fan die puāsah wat hai mienig met fersiker     die puāsah ien šak dagh es riegh fan nafl aas hai maak niyyat fer die puāsah met oeanfersiker     aas miesie maak puāsah ien šak dagh met diesie mienig aas moerie es ramaḍān daan iek nie puāsah nie die puāsah es niet riegh an maskie naaderaant woear fersiker die dagh es ramaḍān an hai nie woearṭ puāsah maaker nie     en wanier ien fan ghoeie miesie sien maan fan     ramaḍān ien die tait het ien die loegh woelkie oeaf ietjs anders wat bediek die maan daan die qāḍī moet niem sain woear an maskie     hai es selaaf oeaf foerau oeaf hai het ghakerai seter met riedie hai     het ghaperaat seliegh fan ghoejie miesie en hai het ghaberau     es niet šarṭ sie 'ašhadu iek het ghasien die maan     fer šawwāl sain     maan an fer ḏī lḥiǧǧat sain maan tewie ferai mans oeaf ien ferai     man an tewie ferai foerauns sain šahādat es šarṭ an die ghatoeagie     moet ghoejie miesie wies es šarṭ an šahādat woeardi es šarṭ maar     ferkelaa bai qāḍī fer niewie maan esnie šarṭnie     aas het niet ien die hiemils niks woelkie oeaf ietjs anders wat bediek die maan daan es noedagh fer ieder ien maant ghoeroeatie ǧamāʿat fan miesie oeam tesien niewie maan kan kerai fer siker met hoeaile sain woeard     ṭaḥāwī ghasie ien man sain woeard es ghanoegh aas qoeam     fan boeaitkaant die setaat oeaf die man wat ghasien fer niewie     maan waas ien die setaat maar sain pelek waas hoegh     aas miesie ghabeghent puāsah met tewie ghoeaia miesie šahādat an ghamaak puāsah diertaghdagh daan hoeaile niet ghasien niewie maan fan     šawwāl daan iet es ḥalāl     aas miesie ghabeghent puāsah met ien man sain šahādat an ghamaak diertaghdagh puāsah an niet ghasien     fer niewie maan fan šawwāl daan hoeaile iet es niet ḥalāl     wie ghasien ramaḍān en šawwāl sain niewie maan en qāḍī setoeat teriegh die man sain woeard daan hai moet maak puāsah aas hai iet moet     betaal boeaitien kafārat     es wāǧib oeap miesie soek die maan     oeam tesien ien die niegen an tefentaghstie fan die maant ramaḍān en fan šaʿbān en fan ḏī lqaʿdat     wanier niewie maan fersiker ien     ien pelek daan puāsah oek woearṭ wāǧib oeap aldie ander miesie wat nie ghasien

 

diesie bāb peraat fan die riedie wat maak puāsah bedierief     qadā' woearṭ wāǧib an die kafārat wat ghoeroe es nitoe ẓihār sain kafārat woearṭ wāǧib oeap die miesie wat maak ǧimāʿ aas saperes ien dagh fan ramaḍān man an foerau fan ien fan die tewie wieghie oeaf iet oeaf dering aasperes ien dagh ramaḍān wat kan behau sain liewie nitoe koeas oeaf foeroeghtie oeaf mielek en oefoeart oeaf     mersainie     an oekoe die miesie wat laat koepel fer hem oeaf sekiener aghter miesie ien dagh ramaḍān daan hai ghadieng waarlek die koepel an die sekiener aghter miesie ghabariek sain daan hai gha'iet

[p. 167]

dag is (van) die vasmaand. As die onsekere dag nie (van) die vasmaand is (nie), dan is die vas op ('n) onsekere dag reg vir die vas wat hy bedoel met versekering. Die vas op ('n) onsekere dag is reg vir ekstra (vas) as hy (die) intensie vir die vas sonder versekering maak.

As ('n) mens (die) vas op ('n) onsekere dag maak met hierdie bedoeling: ‘As (dit) môre die vasmaand is, dan vas ek vir die vasmaand; as (dit) môre nie vasmaand is (nie), dan vas ek nie’, is die vas nie reg (nie), ook al word (dit) later verseker (dat) die dag (van) die vasmaand is, en hy word nie vas-maker nie. En wanneer een van goeie1 mense (die) maan van die vasmaand sien op die tyd dat in die lug wolke is of iets anders wat die maan bedek, dan moet die regter sy woord aanneem, al is hy ('n) slaaf of vrou of hy het straf2 gekry om rede hy het sleg gepraat van goeie mense en hy het (dit) berou. (Dit) is nie voorwaarde (nie dat hy) sê: ‘Ek getuig ek het die maan gesien’. Vir ṡawwāl se maan en vir ḏū lḥiggat se maan is twee vry mans of een vry man en twee vry vroue se getuienis voorwaarde, en (dit) is voorwaarde (dat) die getuies goeie mense moet wees en die woorde (van die) getuienis is voorwaarde, maar aangifte3 by (die) regter vir (die) nuwe maan is nie voorwaarde nie. As in die hemel niks wolke of iets anders wat die maan bedek is nie, dan is vir iedere maand ('n) groot vergadering mense nodig om (die) nuwe maan te sien (en 'n mens) kan met hulle se woord versekering kry. Ṫaḥāwī (het) gesê: ‘Een man se woord is genoeg as (hy) van buitekant die stad kom of die man wat vir (die) nuwe maan gesien (het) in die stad was, maar sy plek hoog was’. As mense (die) vas begin (het) op twee goeie mense (se) getuienis en dertig dae (die) vas gemaak (het en) hulle dan nie (die) nuwe maan van šawwāl gesien (het nie) dan is eet geoorloof. As mense (die) vas begin (het) op een man se getuienis en dertig dae (die) vas gemaak (het) en nie vir (die) nuwe maan van šawwāl gesien (het nie), dan is hulle eet nie geoorloof (nie). Wie die vasmaand en šawwāl se nuwe maan gesien (het) en (die) regter stoot die man se woord terug, dan moet hy (die) vas maak; as hy eet, moet (hy) betaal, sonder vergoedingsprestasie. (Dit) is verpligtend vir mense (om) die maan (te) soek om te sien op die nege-en-twintigste van die vasmaand en van šaʿbān en van ḏū lqaʿdat. Wanneer (die) nuwe maan verseker (is) op een plek, dan word (die) vas ook verpligtend vir al die ander mense wat (dit) nie gesien (het nie).

 

Hierdie hoofstuk praat van die rede wat (die) vas bederf maak.

(Hernude) uitvoering word verpligtend en die vergoedingsprestasie wat groot is soos die vergoedingsprestasie in geval van onwettige verstoting4 word verpligtend vir die mens wat ekspres op ('n) dag van die vasmaand seksuele gemeenskap maak, man en vrou, langs een van die twee weë, of ekspres op ('n) dag (van) die vasmaand eet of drink wat sy lewe kan onderhou, netsoos kos of vrugte of melk en so voort of medisyne. En ook so die mens wat vir hom bloedsuiërs laat sit of van mense skinder op ('n) dag (van) die vasmaand (en) dan gedink (het), waarlik die sit van bloedsuiers en die skinder van mense (het) sy vas5 gebreek,

[p. 168]

aasperes daan qaḍā' an kafārat altewie woearṭ wāǧib oeap hem befoearbijal die koeapel nie beriek puāsah nie die sekiener aghter miesie maskie esoendie maar nie beriek puāsah nie     kafārat es niet wāǧib aas maak boeaitien ramaḍān sain puāsah fāsid     qaḍā' es     wāǧib boeaitien kafārat aas ghabiriek ramaḍān sain puāsah boeaitien     mienig nitoe hai sepoel sain moeant daan die aaer loep ien sain kijal boeaitien mienig koeam tederieng die aaer     oeaf beriek sain puāsah met dewienng oeaf ghalaat siet fer hem lament oeaf ghahais oeap ien deng toet benie fan sain koeap oeap telaat deriep ien sain oear mersainie oeaf ander its daan die puāsah es ghaberiek an qaḍā' boeaitien kafārat es wāǧib     oeaf siet mersainie ien     sijar pelek fan sain laif wat diep es oeaf siet mersainie ien sijar pelek fan sain koeap daan die mersainie loep toet bienie ien sain laif     oeaf loep toet ien sain harsens     oeaf ghaselek ien qelain kelei oeaf ghaselek ien qelain iester oeaf foemijar aasperes oeamterent moeant foeal daan die puāsah ghaberiek an qaḍā' es wāǧib maar kafārat es niet wāǧib     oeaf hai gha'iet suḥūr met deng noegh     es nagh en dagh beriek het ghawies daan die puāsah es ghaberiek an qaḍā' es wāǧib boeaitien kafārat     oeaf hai ghabuka met deng soeant het ghasiet maar die soeant het noeghnie ghasietnie die puāsah es bāṭil en qaḍā' es wāǧib boeaitien kafārat     oeaf hai gha'iet met ferghiet fer sain puāsah daan hai deng die puāsah     es ghaberiek daan hai gha'iet aasperes daan qaḍā' es wāǧib maar kafārat es niet wāǧib     oeaf miesie ghoeai die aaer ien sain kijal ien die tait hai het ghaselaap daan die puāsah es ghaberiek qaḍā' es wāǧib boeaitien kafārat     oeaf maak ǧimāʿ met die foerau wat het puāsah ien die tait sai het ghaselaap oeaf ghiek ghawoear daan haar puāsah ghaberiek an qaḍā' es wāǧib oeap haar kafārat es niet wāǧib     oeaf niet ghamaak niyyat ien ramaḍān     oeam tepuāsah an niet ghamaak niyyat oeam ta'ietnie daan die     puāsah es niet riegh en qaḍā' es wāǧib boeaitien kafārat     en oekoe qaḍā' es wāǧib kafārat es niet wāǧib aas karai dagh boeaiten mienig oeam tepuāsah daan hai gha'iet     aas die man wat het puāsah iet oeaf derink oeaf maak ǧimāʿ met ferghiet sain puāsah daan die puāsah es niet ghaberiek     dalīl es diesie ḥadīṯ     an oekoe aas manī qoeam oeait ien sain doeroem nie ghaberiek sain puāsah nie     dalīl es diesie ḥadīṯ     die derie nie beriek puāsanie     oe af sain manī qoeam af met kaik ien sain puāsah daan die puāsah nie berieknie     oeaf samier oealie an sain laif oeaf samier kuḥul an sain oegh daan die puāsah nie berieknie     maar diesie ḥadīṯ es dalīl fer die fatwā wat ghaskirewie ien die kitāb wat sain naam es kanzu ddaqā'iqi oeaf hai soen sain kent oeaf ander miesie oeaf sekenier aghter miesie oeaf laat koeapel fer hem oeaf sain oearghie wien fer hem oeaf hai     maak moeaitie oeam oear teghie maar die oearghie qoeam mender

[p. 169]

(en) dan ekspres geëet (het), dan word (hernude) uitvoering en vergoedingsprestasie altwee vir hom verpligtend, want die sit van bloedsuiers breek nie (die) vas nie; die skinder van mense, al is (dit) sonde, breek egter (die) vas nie. Vergoedingsprestasie is nie verpligtend as ('n mens) buite die vasmaand sy vas van onwaarde maak (nie). (Hernude) uitvoering is sonder vergoedingsprestasie verpligtend as (hy) die vasmaand se vas sonder bedoeling gebreek (het), soos: hy spoel sy mond (en) die water loop in sy keel sonder bedoeling om die water te drink. Of (as hy) sy vas onder dwang1 breek of vir hom ('n) lawement laat sit (het) of 'n ding opgehys2 (het) tot binne in sy kop of3 in sy oor medisyne laat drup (het) of ('n) ander iets, dan is (die) vas gebreek en (hernude) uitvoering sonder vergoedingsprestasie is verpligtend. Of (as hy) medisyne op ('n seer plek van sy lyf wat diep is sit, of medisyne op ('n) seer plek van sy kop sit (en) die medisyne loop tot binnè in sy lyf of loop tot in sy harsings. Of (as hy) 'n klein (stukkie) klei gesluk of 'n klein yster gesluk of (as hy) ekspres omtrent ('n) mond vol vomeer, dan (is) die vas gebreek en (hernude) uitvoering is verpligtend, maar vergoedingsprestasie is nie verpligtend (nie). Of (as) hy ontbyt geëet het met (die) dink (dit) is nog nag en dagbreek het (reeds) gewees, dan is die vas gebreek en (hernude) uitvoering is verpligtend, sonder vergoedingsprestasie. Of (as) hy sy vas gebreek het met (die) dink (die) son het ondergegaan, maar die son het nog nie ondergegaan nie, is die vas ongeldig en (hernude) uitvoering is verpligtend sonder vergoedingsprestasie. Of (as) hy geëet (het) met vergeet van sy vas, (en) dan dink die vas is gebreek (en) dan ekspres geëet (het), dan is (hernude) uitvoering verpligtend, maar vergoedingsprestasie is nie verpligtend (nie). Of (as) mense die water in sy keel gooi op die tyd (dat) hy geslaap het, dan is die vas gebreek; (hernude) uitvoering is verpligtend sonder vergoedingsprestasie. Of (as hy) seksuele gemeenskap maak met die vrou wat ('n) vas het, gedurende die tyd (dat) sy geslaap het of gek geword (het), dan (is) haar vas is gebreek en (hernude) uitvoering is vir haar verpligtend; vergoedingsprestasie is nie verpligtend (nie). Of (as hy) tydens die vasmaand nie intensie gemaak (het) om te vas en nie intensie gemaak (het) om te eet nie, dan is die vas nie reg (nie) en (hernude) uitvoering sonder vergoedingsprestasie is verpligtend. En (hernude) uitvoering is ook so verpligtend, vergoedingsprestasie is nie verpligtend (nie) as (hy die) dag(-lig) kry sonder (die uitgesproke) bedoeling om te vas (en) dan geëet (het). As die man wat ('n) vas het eet of drink of seksuele verkeer maak met vergeet (van) sy vas, dan is die vas nie gebreek (nie). Bewys is hierdie berig4... En ook so as saad in sy droom uitkom, (het dit) sy vas nie gebreek nie. Bewys is hierdie berig4... Die drie breek nie vas nie. Of (as) sy saad afkom deur (te) kyk tydens sy vas, dan breek die vas nie. Of (as hy) olie aan sy lyf smeer of antimoon aan sy oog smeer, dan breek die vas nie. Maar hierdie berig5 is bewys vir die beslissing wat geskryf (is) in die boek waarvan die naam is ‘Skat van die fynhede’. Of (as) hy sy kind of ander mense soen, of van mense skinder of vir hom bloedsuiers laat sit of sy (drang tot) oorgee wen vir hom, of (as) hy moeite maak om oor te gee maar die oorgee kom minder

[p. 170]

aas moeant foeal oeaf hai kerai dagh beriek oeap ǧanābat oeaf ghoeai aaer ien sain oear maar pas oeap laat die aaer niet     ghaat ien ien die ghat fan sain oear daan die puāsah nie ghaberiek met gha'ien saam fan diesie ḥalātsnie     an oekoe aas ghoeai oealie oeaf ander ien sain ḏakr die puāsah nie berieknie     aas setoeaf oeaf roek waai ien sain kijal oeaf feliegh ghaat ien sain     kijal daan sain puāsah es niet ghabariek maar aas sai roeaik die roek oeaf selik ien die feliegh daan sain puāsah ghaberiek     aas     rient oeaf senau faal senau faal ien sain kijal daan die puāsah es     niet ghaberiek bai die rieghtie fatwā     aas maak ǧimāʿ met doeaia miesie oeaf met liewendagh ghadiertie oeaf fat sain ḏakr ien sain     hand oeaf hai soen oeaf foel sain foerau aas manī qoeam af die puāsah es ghaberiek     aas manī niet qoeam af die puāsah es niet ghaberiek     aas ghaselek fan die ietbaar wat toesen aandie es oeamterent ien ḥimṣa koeraltjie daan sain puāsah es ghaberiek     en moet maak qaḍā'     aas die ietbaar waas mender aas ḥimṣat     daan sain puāsah es niet ghaberiek     maar aas hai iet die     ietbaar wat hai ghakerap oeait sain aandie daan sain puāsah es ghaberiek an maskie die ietbaar waas bietjie     aas ghaselek ien jilie koeraltjie fan simsim fan boeaitkaant daan sain puāsah es ghaberiek     aas hai ghakau die koeraltjie fan simsim daan sain puāsah es niet ghaberiek bifoearbijal die koeraltjie es aatie qelain an ghasemielt met kau daan niks kanie ghaat benie nie     aas sain oearghie qoeam fan self en wier ghaatnaa benie fan self daan     sain puāsah nie ghaberieknie en maskie die oearghie waas baiaang     aas hai wijar berieng naa benie die oearghie oeaf hai ghief oear aasperes daan sain puāsah ghaberiek an maskie die oearghie waas bietjie an moet maak die puāsah qaḍā'     die fatwā es     oeait ghamaak fan die kitāb wat sain naam kanzu ddaqā'iqi en es oearhiens met diesie ḥadīṯ     poeroe oeaf koeau koeas boeaitien riedie ien puāsah es makrūh     an kau die ʿalak ien puāsah     es makrūh     soen sain foerau ien puāsah es makrūh fer die miesie wat baang es sain manī saal qoeam af maar es niet makrūh fer die miesie wat niet baang es     dalīl es die ḥadīṯ wat ʿabda llāh ibn ʿabbās ghamaak riwāyat yaʿnī au miesie kan soen sain foerau maar djoeange miesie kanie     an es niet makrūh semijar die kuhl     an sain oegh ien puāsah en es niet makrūh semilar boeṭer oeaf     leker roeaik oealie an sain mustaas     en es niet makrūh sekejoer sain aandie an maskie aghter mieraagh bifoearbijal rasūlu llāh ʿalaihi ssalām het gha'oearder met siwāk ien puāsah dagh boeaitien defrent toesien foearmieraagh oeaf aghtermieraagh     en es niet makrūh kau koeas fer qelainie kent ien puāsah aas noedagh es en ander miesie daar esnie     en es niet makrūh koeapel fer hem ien     puāsah     dalīl es die ḥadīṯ wat ghaskeriewie fan tefoear     es makrūh bai 'imām 'aʿẓam fer die miesie wat puāsah sepoel die nis

[p. 171]

as ('n) mondvol, of (as) hy (die) dagbreek kry in (staat van) onreinheid, of water in sy oor gooi maar oppas dat die water nie in die gat van sy oor ingaan (nie), dan (is) die vas saam met geen van hierdie toestande gebreek nie. En ook so as (hy) olie of (iets) anders op sy geslagsdeel gooi, breek die vas nie. As stof of rook in sy keel waai of ('n) vlieg in sy keel gaan, dan is sy vas nie gebreek (nie), maar as hy1 die rook ruik of die vlieg insluk, dan (is) sy vas gebreek.

As reën of sneeu2 in sy keel val3, dan is die vas nie gebreek (nie), volgens die regte beslissing. As (iemand) met ('n) dooie mens of met lewendige gedierte seksuele gemeenskap maak, of sy geslagsdeel in sy hand vat, of hy soen of bevoel sy vrou - as saad afkom is die vas gebreek. As saad nie afkom (nie), is die vas nie gebreek (nie). As (hy) van die eetbare wat tussen (die) tande is omtrent een ertjiekorreltjie, gesluk (het), dan is sy vas gebreek en moet (hy hernude) uitvoering maak. As die eetbare minder as ('n) ertjie was, dan is sy vas nie gebreek (nie). Maar as hy die eetbare wat hy uit sy tande gekrap (het) eet, dan is sy vas gebreek, ook al was die eetbare ('n) bietjie. As (hy) 'n hele korreltjie van sesam van buitekant gesluk (het), dan is sy vas gebreek. As hy die korreltjie van sesam gekou (het), dan is sy vas nie gebreek (nie), want die korreltjie is al te klein en (het) met (die) kou gesmelt; dan kan niks (na) binne gaan nie. As sy oorgee vanself kom en weer vanself na binne gaan, dan (is) sy vas nie gebreek nie, ook al was die oorgee baie. As hy die oorgee na binne bring of (as) hy ekspres oorgee, dan (is) sy vas gebreek ook al was die oorgee ('n) bietjie, en (hy) moet (hernude) uitvoering (aan) die vas gee. Dié beslissing is uitgemaak deur die boek waarvan die naam ‘Skat van die fynhede’ is, en kom met hierdie tradisie ooreen. (Dit) is afkeurenswaardig (om) tydens (die) vas kos (te) proe of (te) kou sonder rede. En (dit) is afkeurenswaardig om die rosyntjies (te) kou tydens (die) vas. (Om) sy vrou tydens (die) vas (te) soen is afkeurenswaardig vir die mens wat bang is (dat) sy saad sal afkom, maar is nie afkeurenswaardig vir die mens wat nie bang is (nie).

Bewys is die berig waarvan Abdallah ibn Abbās (die) oorlewering gemaak (het), naamlik: ‘('n) Oumens kan sy vrou soen, maar ('n) jongmens kan (dit) nie’. En (dit) is nie afkeurenswaardig (om) die antimoon aan sy oog (te) smeer (nie) en (dit) is nie afkeurenswaardig (om) botter of lekker reuk-olie aan sy snor (te) smeer (nie). En (dit) is nie afkeurenswaardig (om) sy tande (te) skuur (nie), ook al (is dit) namiddag, want die apostel van Allah - oor hom die groet - het (dit) beveel4 met ('n) tandeborstel op ('n) vasdag sonder onderskeid5 tussen voormiddag en namiddag. En (dit) is nie afkeurenswaardig (om) vir ('n) klein kind tydens (die) vas kos (te) kou (nie), as (dit) nodig is en daar is nie ander mense (nie). En (dit) is nie afkeurenswaardig (om) vir hom bloedsuiers (te) sit tydens (die) vas. Bewys is die berig wat van tevore geskryf (is). (Dit) is afkeurenswaardig volgens (die) magtigste voorganger vir die mense wat vas (om) die neus

[p. 172]

oeam temaak koel fer hem an oekoe es makrūh waas sain laif oeam temaak koel fer hem an es makrūh roeal oeam sain laif natie     kelierie oeam temaak koel fer hem     soemaghie ʿālims ghasie es makrūh sepoel die moeant boeaitien riedie ien die puāsah     an es makrūh bai ien riwāyat fan 'imām 'aʿẓam ferboeroeaik sain foerau boeaitien ǧimāʿ an es makrūh fat oeam haar haals an es makrūh     fat haar hant ien die puāsah     es mustaḥab laat saḥūr maar nie aatie laangnie     en es mustaḥab iet būka foeroegh yaʿnī ghalaik aghter doeanker qoeam oeap ien die mašriq kaant     an es sunnat batjah ghalaik aghter būka diesie duʿā'

 

diesie faṣl peraat fan die miesie wat kan iet ien dagh ramaḍān     die siek miesie wat baang es sain siektie saal woear mier met puāsah aas hoeaile iet ien dagh ramaḍān es ḥalāl     die būntin foerau     wat baang es fer haar self oeaf fer die kent saal kerai oeanghelek     aas sai maak puāsah oeaf haar siektie saal woear mier daan sai oek kan iet ien dagh ramaḍān     en terawlaar miesie kan iet ien dagh ramaḍān maar aas die musāfir maak puāsah es mier bieter     dalīl es 'ayyat qur'ān     die musāfir sain puāsah es mier bieter aas     die safr niet maak ḍarar fer hem ien puāsah     het niet qadā'     oeap die siek en musāfir miesie aas hoeaile doeat ien diesie     manierie     es wāǧib oeap hoeaile oeamterent die daghs wat hoeaile gha'iet fan ramaḍān aas die siek miesie woear ghasoeant oeaf die musāfir woearṭ muqīm oeamterent die daghs wat hoeaile gha'iet     h̬ulāṣah die siek miesie wat gha'iet tien dagh fan     ramaḍān aas hai aghter die ramaḍān woear ghasoeant oeamterent tien dagh daan hai moet beaal die tien dagh foelkoem     aas woear ghasoeant mender aas die tien dagh daan moet beaal oeamterent die daghs wat hai woear ghasoeant ien nie mier nie     fer musāfir es oekoe     aas die marīḍ ghasoeant ghawoear en die musāfir muqīm ghawoear mender aas oeamterent die daghs wat hoeaile gha'iet daan hoeaile moet beaal oeamterent die daghs wat die siek miesie ghasoeant ghawoear en musāfir miesie muqīm ghawoear ien aghter die ramaḍān     aas hoeaile doeat foear beaal die soekoelt puāsah daan die walī moet ghief ṭaīām fan     hoeaile sain soekoelt puāsah fer ieder dagh oeamterent ien fiṭr     fan die dierdie paart fan hoeaile sain irfpoeaasie     aas hoeaile niet ghamaak waṣīyat oeamtaghief ṭaʿām fan hoeaile sain soekoelt puāsah daan es niet lāzim oeap die walī moet ghief ṭaʿām fan hoeaile sain soekoelt puāsah     maar aas die walī ghief ṭaʿām fan sain ghoedie ghait fer hoeaile sain soekoelt puāsah es riegh fer die doeaia     ṣalāt es nitoe puāsah     ieder ien ṣalāt sain fidyat es oeamterent ien dagh puāsah sain fidyat det es riegh fatwā     die walī moenie beaal soekoelt puāsah oeaf soekoelt ṣalāt     fan die doeaianie     dalīl es diesie ḥadīṯ gha'ien miesie kanie

[p. 173]

(te) spoel om (dit) koel te maak vir hom en ook so is (dit) afkeurenswaardig (om) sy lyf (te) was om (dit) vir hom koel te maak. Sommige geleerdes (het) gesê: ‘(Dit) is afkeurenswaardig (om) die mond sonder rede tydens die vas te spoel’. En (dit) is afkeurenswaardig volgens 'n oorlewering van (die) magtigste voorganger (om) sy vrou (te) verbruik1 (ook) sonder seksuele gemeenskap en (dit) is afkeurenswaardig (om haar) om haar hals (te) vat en (dit) is afkeurenswaardig (om) haar hand tydens die vas te vat. (Dit) is gewens (om) die laaste maaltyd laat (te gebruik), maar nie al te lank nie. En (dit) is gewens (om) die eerste maaltyd na die vas vroeg (te) eet, naamlik terstond na (die) donker aan die oostekant opkom. En (dit) is gebruik (om) terstond na die eerste maaltyd hierdie smeekgebed voor (te) dra2.

 

Hierdie afdeling praat van die mense wat op ('n) dag (van) die vasmaand kan eet.

Die siek mens wat bang is sy siekte sal meer word deur (te) vas, as hulle op ('n) dag (van) die vasmaand eet, is (dit) geoorloof. Die swanger vrou wat bang is vir haarself of vir die kind (dat dit 'n) ongeluk sal kry as sy (die) vas maak of (dat) haar siekte meer sal word - dan kan sy ook op ('n) dag (van) die vasmaand eet. En reisende3 mense kan eet op ('n) dag (van) die vasmaand, maar as die reisiger (die) vas maak, is (dit) meer beter. Bewys is ('n) Koranvers4. Die reisiger se vas is meer beter as die reis onder (die) vas geen beswaar vir hom maak (nie). (Daar) is nie ('n plig tot) vergoedingsprestasie5 vir die siek en reisende mense as hulle op hierdie manier sterf (nie). Verpligtend is vir hulle omtrent die dae van die vasmaand wat hulle geëet (het), as die mense gesond word of die reisiger ('n) gevestigde word - omtrent die dae wat hulle geëet (het).

Kortom, die siek mens wat tien dae van die vasmaand geëet (het), as hy na die vasmaand gesond word omtrent tien dae, dan moet hy die tien dae volkome betaal. As (hy) minder as tien dae gesond word, dan moet (hy) omtrent die dae waarin hy gesond geword (het) betaal, nie meer nie; vir (die) reisiger is (dit) ook so. As die sieke gesond geword en die reisiger ('n) gevestigde geword (het) minder as omtrent die dae wat hulle geëet (het), dan moet hulle omtrent die dae waarin die siek mens gesond geword en (die) reisiger ('n) gevestigde geword (het) na die vasmaand betaal. As hulle sterf voor (hulle) die verskuldigde vas betaal, dan moet die naaste verwant van hulle se verskuldigde vas kos gee, vir iedere dag omtrent een feesgawe uit die derde deel van hulle se erfporsie. As hulle geen testament gemaak (het) om kos vir hulle se verskuldigde vas te gee (nie), dan is (dit) nie vereis vir die naaste verwant (dat hy) kos vir hulle se verskuldigde vas moet gee (nie). Maar as die naaste verwant kos gee uit sy goedheid vir hulle se verskuldigde vas, is (dit) reg vir die dooie. Gebed is netsoos vas. Iedere gebed se vergoeding is omtrent een dag vas se vergoeding; dit is (die) regte beslissing.

Die naaste verwant moet nie verskuldigde vas of verskuldigde gebed van die dooie betaal nie. Bewys is hierdie berig: ‘Geen mens kan

[p. 174]

maak puāsah oeaf ṣalāt fer die ander sain paatnie maar kan ghief ṭaʿām     miesie kan beaal die soekoelt puāsah fan ramaḍān ferseperai en kan beaal teghenmakaander maar aas hai niet beaal die soekoelt toet die ander ramaḍān setaan kelaar daan hai ieres moet puāsah die ramaṭān wat gharait es     wanier hai kelaar es     moet betaal die soekoelt puāsah aghter die ramaḍān en fidyat es niet wāǧib oeap hem     au miesie man an foerau wat sain keragh wiegh es wanier kanie puāsah daan hoeaile iet an ghief ṭaʿām fan ieder ien dagh fan ramaḍān oeamterent ien fiṭr fer ariem miesie     aas hoeaile karai keragh oeamtapuāsah aghter ghaghief     die fidyat daan die qaḍā' woearṭ wāǧib yaʿnī es wāǧib hoeaile beaal die puāsah wat hoeaile het gha'iet ien die tait hoeaile kerai keragh en maskie hoeaile het ghaghief die fidyat fer ariem miesie     die foerau wat buntin es oeaf saint es aas maak puāsah daan sei es baang fer haar self oeaf fer haar kent kan iet ien ramaḍān en beaal die soekoelt puāsah ien ander tait maar die fidyat es niet wāǧib oeap haar     die nafl puāsah woearṭ lāzim met beghent     dalīl     es diesie ḥadīṯ die man wat maak nafl puāsah kan iet fer ien riedie naaderaant moet beaal die nafl puāsah     maar puāsah ien     die daghs wat het beliet fan puāsah ien niet woearṭ lāzim met beghent daan moet iet ien die daghs an qaḍā' es niet wāǧib     an es niet ḥalāl fer die man wat ghabeghent nafl puāsah beriek die puāsah boeaitien riedie     det es bai ien riwāyat die man wat ghabeghent nafl puāsah es ḥalāl beriek sain puāsah met riedie miesie roep     fer hem oeam ta'iet bai die ietmaal daan qaḍā' es wāǧib oeap hem aas hai ghaberiek die nafl puāsah     aas musāfir ghamaak niyyat oeamta'iet naaderaant hai woearṭ muqīm en maak niyyat oeam temaak nafl puāsah foear soekant ghaat wiegh fan sain miedel paat en foear hai gha'iet daan die puāsah es riegh     aas die musāfir woearṭ muqīm ien dagh fan ramaḍān foear soean ghaat wiegh     wan sain miedel paat an foear hai gha'iet daan die dagh sain     puāsah es wāǧib     nitoe muqīm ghaat teraqlaar ien dagh fan ramaḍān daan die dagh sain puāsah es wāǧib h̬ulāṣah die tewie dagh sain puāsah es wāǧib     maar aas hoeaile beriek puāsah ien die tewie daghs kerai soeandie an qaḍā' es wāǧib boeaitien kafārat     wie kerai beroetie tewie oeaf mier daghs fan ramaḍān naaderaant hai moet beaal die daghs sain puāsah boeaitien die dagh wat hai ghakerai die beroetie ien oeaf ien sain nagh daan sain qaḍā' es niet wāǧib     wie woear ghiek jilie ramaḍān die qaḍā' puāsah es niet wāǧib oeap hem     aas hai woear bieter fan die ghiek ghait bietjie tait fan ramaḍān daan moet beaal alwat ferloep es fan ramaḍān     het niet defrent aas hai woearṭ mukallaf met ghiek manierie saam oeaf hai ghakerai die ghiek manierie     aghter ghawoearṭ mukallaf     det es oepoenbaar riwāyat     aas kent woearṭ mukallaf oeaf kāfir woearṭ muslim oeaf musāfir

[p. 175]

vas of gebed maak vir die ander se part nie, maar (hy) kan kos gee'. ('n) Mens kan die verskuldigde vas van die vasmaand versprei betaal en kan die verskuldigde vas van die vasmaand aanmekaar betaal, maar as hy die verskuldigde nie betaal (nie) tot die ander vasmaand klaar staan, dan moet hy eers die vasmaand wat gereed is vas. Wanneer hy klaar is, moet (hy) die verskuldigde vas agter die vasmaand betaal en vergoeding is nie verpligtend vir hom (nie). Ou mense, man en vrou, wie se krag weg is, wanneer (hulle) nie kan vas nie, dan eet hulle en gee kos, vir iedere dag van die vasmaand omtrent een feesgawe, vir arm mense. As hulle krag kry om te vas nadat (hulle) die vergoeding gegee (het), dan word die uitvoering verpligtend, naamlik (dit) is verpligtend (dat) hulle die vas waartydens hulle geëet het, gedurende die tyd (dat) hulle krag kry betaal, ook al het hulle die vergoeding vir arm mense gegee. Die vrou wat swanger is of sogend is (en), as (sy die) vas maak, bang is vir haar self of vir haar kind, kan tydens die vasmaand eet en die verskuldigde vas op ('n) ander tyd betaal, maar vergoeding is nie verpligtend vir haar (nie). Die ekstra-vas word 'n vereiste deur (dit te) begin. Bewys is hierdie berig: ‘Die man wat ('n) ekstra-vas maak kan vir 'n rede eet, (maar) moet naderhand die ekstra-vas betaal’. Maar vas op die dae wat ('n) beletsel vir vas in het word nie deur (dit te) begin ('n) vereiste (nie); tydens dié dae moet ('n mens) eet en uitvoering is nie verpligtend (nie). En (dit) is nie geoorloof vir die man wat ('n) ekstra-vas begin (het om) die vas sonder rede (te) breek (nie). Dit is volgens een oorlewering (dat) die man wat ('n) ekstra-vas begin (het) geoorloof is (om) sy vas (te) breek om rede ('n) mens roep vir hom om te eet by die eetmaal; dan is uitvoering verpligtend vir hom as hy die ekstra-vas gebreek (het). As ('n) reisiger (die) intensie gemaak (het) om te eet (en) hy naderhand ('n) gevestigde word en hy (die) intensie gemaak (het) om te vas tydens (die) intensie se tyd, naamlik hy word ('n) gevestigde en maak (die) intensie om ('n) ekstra-vas te maak voor (die) son weggaan van sy middelpart en voor hy geëet (het), dan is die vas reg. As die reisiger ('n) gevestigde word tydens ('n) dag van die vasmaand voor (die) son weggaan van1 sy middelpart en voor hy geëet (het), dan is dié dag se vas verpligtend. Netso (is dit as 'n) gevestigde op ('n) dag van die vasmaand gaan reis2; dan is dié dag se vas verpligtend; kortom, die twee dae se vas is verpligtend. Maar as hulle (die) vas op die twee dae breek, kry (hulle) sonde en uitvoering is verpligtend, sonder vergoedingsprestasie. Wie twee of meer dae van die vasmaand ('n) beroerte kry, hy moet naderhand dié dae se vas betaal, behalwe die dag waarop hy die beroerte gekry (het), of sy nag; dan is sy uitvoering nie verpligtend (nie). Wie die hele vasmaand gek word, die uitvoering (van die) vas is nie vir hom verpligtend (nie). As hy beter word van die gekheid (gedurende 'n) bietjie tyd van die vasmaand, dan moet (hy) al wat van die vasmaand verloop het betaal. (Dit) het nie verskil3 as hy mondig word saam met gek maniere of (dat) hy die gek maniere gekry (het) nadat (hy) mondig geword (het). Dit is ('n) openbare oorlewering. As ('n) kind mondig word of ('n) heiden Moslem word of ('n) reisiger

[p. 176]

woearṭ muqīm oeaf die foerau wat ghakerai ḥaiḍ woear soekoen fan die ḥaiḍ oeaf die foerau wat ghakerai nifās woear soekoen fan die nifās ien dagh fan ramaḍān es wāǧib oeap ieder ien fan hoeaile hau fer hem self fier fan ietbaar en deringbaar en fan aldie ander wat maak puāsah bedierief wat noegh belaif fan die dagh     die dagh sain qaḍā' es niet wāǧib oeap die kent wat mukallaf ghawoear an oeap die kāfir wat muslim ghawoear maar die dagh sain qaḍā' es wāǧib oeap die musāfir wat muqīm ghawoear an oeap die foerau wat fan ḥaiḍ oeaf nifās soekoen ghawoear

 

diesie faṣl peraat fan soemaghie puāsas

hai maak oeap hem naḏr oeam tepuāsah tewie labarān sain daghs en die derie daghs wat aghter labarān ḥaǧ es die naḏr es riegh maar hai moet iet ien die faif daghs en naaderaant moet beaal die faif daghs sain puāsah     an oekoe aas hai maak naḏr oeam tepuāsah jilie djaar moet iet ien die faif daghs fan die djaar naaderaant moet beaal die faif daghs sain puāsah     aas hai puāsah die faif daghs het niet qaḍā' oeap hem maar hai kerai soeandie     aghter die fatwā moet wiet diesie fatwā aas hai ghamieneg oeamtenaḏr puāsah ien die faif daghs alien oeaf ghamieneg oeamtenaḏr puāsah ien diesie daghs an ghamieneg sain woeardie woearṭ yamīnnie oeaf niet ghamieneg gha'ien fan die tewie daan sain woeardie woearṭ naḏr puāsah alien     aas     hai ghamieneg yamīn an ghamieneg sain woeardie nie woearṭ naḏr nie daan sain woeardie woearṭ yamīn alien daan aas hai beriek     die puāsah ien die faif daghs yamīn sain kafārat woearṭ wāǧib oeap hem maar die puāsah sain qaḍā' es niet wāǧib     aas hai ghamieneg altewie oeaf ghamieneg yamīn alien daan sain woeardie woearṭ     naḏr en yamīn daan qaḍā' puāsah en yamīn sain kafārat woearṭ     wāǧib oeap hem aas hai ghaberiek die faif daghs sain puāsah     aas puāsah siesdagh fan šawwāl ghalaik aghter labarān     ramaḍān es niet makrūh maar aas maak siesdagh puāsah fan šawwāl fier aghter labarān ramaḍāan es mier fier fan makrūh an es mier fier fan nitoe naṣārā

[p. 177]

('n) gevestigde word of die vrou wat menstruasie gekry (het) skoon van die menstruasie word, of die vrou wat ‘bevalling’ gekry (het) skoon van die ‘bevalling’ word, op 'n dag van die vasmaand, is (dit) verpligtend vir elkeen van hulle (om) vir hom self ver (te) hou van (die) eetbare en drinkbare en van al die ander (sake) wat (die) vas bederf maak, (gedurende) wat nog van dié dag bly. Dié dag se uitvoering is nie verpligtend vir die kind wat mondig geword en vir die heiden wat Moslem geword (het nie), maar dié dag se uitvoering is verpligtend vir die reisiger wat ('n) gevestigde geword en vir die vrou wat skoon van menstruasie of ‘bevalling’ geword (het).

 

Hierdie afdeling praat van sommige vaste.

(As) hy vir hom ('n) gelofte maak om (die) twee feesdae se dae en die drie dae wat na (die) fees van (die) pelgrimstog is te vas, is die gelofte reg, maar hy moet tydens die vyf dae eet en naderhand moet (hy) die vyf dae se vas betaal. En ook so as hy ('n) gelofte maak om (die) hele jaar te vas, moet (hy) tydens die vyf dae van dié jaar eet; naderhand moet (hy) die vyf dae se vas betaal. As hy die vyf dae vas, het (hy) nie (verpligting tot) uitvoering op hom (nie), maar hy kry sonde. Na dié beslissing moet (u) hierdie beslissing weet: As hy bedoel (het) om ('n) vas te beloof gedurende die vyf dae alleen of bedoel (het) om ('n) vas gedurende hierdie dae te beloof en bedoel (het dat) sy woorde nie1 ('n) eed word nie of nie bedoel (het) geen van die twee, dan word sy woorde alleen ('n) gelofte (van) vas. As hy ('n) eed bedoel (het) en bedoel (het dat) sy woorde nie ('n) gelofte word nie, dan word sy woorde ('n) eed alleen; dan, as hy die vas breek gedurende die vyf dae, word (die) eed se vergoedingsprestasie verpligtend vir hom, maar die vas se uitvoering is nie verpligtend (nie). As hy altwee bedoel het of ('n) eed alleen bedoel het, dan word sy woorde ('n) gelofte en eed; dan word uitvoering (van die) vas en (die) eed se vergoedingsprestasie verpligtend vir hom as hy die vyf dae se vas gebreek (het). As (hy) ses dae van šawwāl terstond na die fees van die vasmaand vas, is (dit) nie afkeurenswaardig (nie), maar as (hy die) ses dae vas van šawwāl ver na die fees van die vasmaand maak, is (dit) meer ver van afkeurenswaardig en is (dit) meer ver van soos (die) Christene.

[p. 178]

diesie kitāb peraat fan die ghadiertie wat moet sambelī woearṭ     ḏabḥ ien agāma es afsanai die tewie selaagh aarie andie ghoear gel an     die kijal dierem yaʿnī moet afsanai die fier oeaf derie wadaǧ met ienaghie ding wat sekierep es     an die sambelijar moet batjah bismi llāhi ghalaik beghent afsenai die sekaap oeaf die ander     die sambelijar moet batjah allāhu taʿālā sain naam alien bai afsenai die ghadiertie yaʿnī moet niks feraagh fer allāhu taʿālā ien die tait afsenie die ghadiertie     yaʿnī djoeaile moet batjah bismi llāh alien bai afsenai die ghadiertie boeaitin baidel fan allāhu taʿālā ienaghie     deng     aas die sambelijar batjah allāhumma ǵfir lī fer bismi llāh     sain pelek bai hai afsinai die ghadiertie daan die ghadiertie woearṭ ḥarām nitoe ghafiraktie     aas die sambilair batjah alḥamdu lillāhi oeaf subḥāna lillāhi bai afsinai die ghadiertie met mieneg ḏikar     alien daan die ghadiertie es ḥalāl     aas die sambelair ghanis an ghabatjah alḥamdu lillāhi bai hai afsinai die ghadiertie daan det es ḥarām nitoe ghaferaktie befoearbijal hai het ghabatjah alḥamdu lillāhi oeam det allāhu taʿālā het ghalaat nis fer hem daan det es nie pierie ḏikir nie     aas hai ghabatjah bismi llāhi ghalaik beghent afsenai die ghadiertie met mieneg beghent ander wirk daan die ghadiertie es ḥarām     aas hai niet afghasanai die ghadiertie ghalaik aghter ghabatjah bismi llāh an hai ghamaak baiaang werkes toeasen batjah bismi llāh an toeasen afsanai daan die ghadiertie es ḥarām     aas sambilijar ghabatjah bismi llāh an afghasanai die sekaap oeaf die ander fer die hoegie man sain hoeghait wat het ghakoeam daan die sekaap es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     aas hai afghasenai die sekaap maar hai het ferghait batjah bismi llāh daan     die sekaap es ḥalāl maar det es ḥarām bai mālik nitoe ghaferektie ghadiertie     aas ghalaik aghter allāhu taʿālā sain naam batjah ander ḏikr sain naam daan die sekaap sain falais es makrūh     aas die sambalijar aasperes niet batjah bismi llāh daan die sakaap oeaf die ander wat hai afghasanai es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     dalīl es diesie 'ayyat yaʿnī djoeaile moenie iet fan die sakaap oeaf die ander sain felais wat die sambilijar niet ghabatjah allāhu taʿālā sain naam ien die tait hai afghasenai an wie iet fan die falais waarlek es fāsiq yaʿnī hai es oeait ghaater fan die rieghtie wiegh     fan agāma     bi'an koems yaʿnī die 'aṣḥābs raḍiya llāhu ʿanhum an tābiʿīna raḥimahuma llāhu waas ghalaik oearhiens oeap det die sakaap wat die sambilijar oeaf ghasenai boeaiten batjah aasperes bismi llāh daan sakaap sain felais es ḥarām nitoe ghafarektie ghadiertie an die wietie fan agāma waas ghabalaif toeasen muslim miesie oeap diesie manierie toet amper tewie hoeander djaar aghter rasūlu llāh maar naadiraant šāfiʿī het afghabariek die wietie fan agāma an hai het ghaghief die fatwā wat es niet oearhiens met 'ayyat qur'ān an met 'iǧmāʿ 'aṣḥāb an tābiʿīna     an šāfiʿī het ghamaak nitoe die yahūd an naṣārā wat gharoeail allāh taʿālā sain kitāb

[p. 179]

Hierdie boek praat van die gedierte wat (ritueel) geslag word.

‘Slag’ in (die) godsdiens is (die) afsny (van) die twee slag-are en die gorrel en die keel-derm; naamlik: ('n mens) moet die vier of drie buisies afsny met enige ding wat skerp is. En die slagter moet voordra ‘In die naam van Allah’ tegelyk (dat hy) die skaap of die ander (dier) begin afsny. Die slagter moet alleen Allah - hy is verhewe - se naam voordra by die afsny (van) die gedierte; naamlik: (hy) moet niks van Allah - hy is verhewe - vra in die tyd (dat hy) die gedierte afsny (nie). Naamlik1: ‘Julle moet alleen “In die naam van Allah” met (die) afsny (van) die gedierte voordra sonder (om) enige ding van Allah - hy is verhewe - (te) bedel’. As die slagter ‘o Allah, vergewe my’ in ‘In die naam van Allah’ se plek voordra met (dat) hy die gedierte afsny, dan word die gedierte verbode soos ('n) gevrekte (dier). As die slagter ‘Die lof aan Allah’ of ‘Lofprysing aan Allah’ met (die) afsny (van) die gedierte voordra met (die) bedoeling (van die) vermelding van die godsnaam alleen, dan is die gedierte geoorloof. As die slagter genies en ‘Die lof aan Allah’ voorgedra (het) met (dat) hy afsny die gedierte dan is dit verbode netsoos ('n) gevrekte (dier), want hy het ‘Die lof aan Allah’ voorgedra omdat Allah - hy is verhewe - vir hom laat nies het; dan is dit nie ('n) pure vermelding van die godsnaam nie. As hy ‘In die naam van Allah’ voorgedra (het) tegelyk (dat hy) begin (om) die gedierte af (te) sny, met (die) bedoeling (om 'n) ander werk (te) begin, dan is die gedierte verbode. As hy nie terstond na (hy) ‘In die naam van Allah’ voorgedra (het) die gedierte afgesny (het nie) en hy baie werke tussen (die) voordra (van) ‘In die naam van Allah’ en tussen (die) afsny gemaak (het), dan is die gedierte verbode. As (die) slagter ‘In die naam van Allah’ voorgedra (het) en die skaap of die ander (dier) afgesny (het) vir die hoë man se hoogheid wat gekom het, dan is die skaap verbode soos gevrekte gedierte.

As hy die skaap afgesny (het), maar hy vergeet het (om) ‘In die naam van Allah’ voor (te) dra, dan is die skaap geoorloof, maar volgens Malik is dit verbode soos ('n) gevrekte gedierte. As (hy) terstond na Allah - hy is verhewe - se naam ('n) ander godsbenaming se naam voordra, dan is die skaap se vlees afkeurenswaardig. As die slagter ‘In die naam van Allah’ ekspres nie voordra (nie), dan is die skaap of die ander (dier) wat hy afgesny (het) verbode netsoos ('n) gevrekte gedierte. Bewys is hierdie Koranvers, naamlik: ‘Julle moet nie eet van die skaap of die ander (dier) se vlees waar(-by) die slagter nie Allah - hy is verhewe - se naam voorgedra (het) op die tyd (dat) hy (dit) afgesny (het nie)’ en wie eet van die vleis waarlik is ('n) libertyn, naamlik hy is ('n) uitganer van die regte weg van (die) godsdiens. Byeenkoms, naamlik: die metgeselle - mag Allah in hulle 'n welbehae hê - en volgelinge - mag Allah hom oor hulle erbarm - was dit hieroor eens: die skaap wat die slagter afgesny2 (het) ekspres sonder ‘In die naam van Allah’ voor (te) dra - dan (die) skaap se vlees es verbode netsoos gevrekte gedierte, en die wette van (die) godsdiens het op hierdie maniere tussen Moslem mense gebly tot amper twee honderd jaar na die apostel van Allah, maar naderhand het šāfiʿī die wette van (die) godsdiens afgebreek en hy het die beslissing gegee wat nie ooreenkom met (die) Koranvers en met die konsensus van die metgeselle en volgelinge (nie). En šāfiʿī het netsoos die Jode en Christene gemaak, wat Allah - hy is verhewe - se boek geruil3

[p. 180]

aghter hoeaile sain nabīs wiegh ghaghaat yaʿnī diesie woeardie wat šāfiʿī ghamaak riwāyat es niet ḥadīṯ maar aas det ḥadīṯ es sain maʿnā es oe yaʿnī muslim sain maniertait es oe batjah allāhu taʿālā sain naam ien die tait afsanai die sakaap oeaf die ander aas hai ferghiet oeam tebatjah allāhu taʿālā sain naam det es niet foeart befoearbijal ṣaḥābat ʿalī an ṣaḥābat ibn ʿabbās het ghasie det es ḥalāl     dalīl es diesie ḥadīṯ yaʿnī die werek wat main 'ummat met ferghiet maak det es nie foetnie     maar ṣaḥābat ibn ʿumar raḍiya llāhu ʿanhu het ghasie     det es ḥarām befoearbijal die 'ayyat het ghabeliet fan die ghadiertie sain falais wat die sambilijar afghasanai soeander ghabatjah bismi llāh an malik het anghaniem ṣaḥābat ibn ʿumar sain fatwā     die sambilijar moet afsanai die kijal fan die sakaap oeaf die ander bai ienaghie pelek fan die ghoergil ghat toet naa die pent fan die boers bien     aas die sambelijar afghasanai boedie ʿuqdat det es riegh oeaf afghasanai oeander die ʿuqdat seloek pelek fan die kijal det es oeak riegh yaʿnī die ʿuqdat yaʿnī seloek pelek fan kijal balaif an die koeap kaant oeaf balaif andie boears kaant altewie es riegh boeaiten defrent befoearbijal die ḥadīṯ wais oe an 'ayyat qur'ān nie ghamaak defrent toeasen die tewienie     maar aas die sambelijar afsanai die 'awdāǧ fan kamijal koeart bai die pent fan die boears bien det es sunnat an es mier ghamaklek     an aas hai afsinai oeas an sekaap an die andir wat oe woeart es sain 'awdāǧ koeart oeander die seloek pelek fan die kijal det es sunnat an es mijar ghamaklik     aas hai afsinai die kamiel sain 'awdāǧ koert oeander die siloek pelek fan die kamiel det es makrūh an es ṣoeaar     an aas hai afsinai die     'awdāǧ fan oes oef die ander sain kijal koeart bai die pant fan die boers bien dit es makrh an is ṣoeaar     ghoergil kijal dijariem     die sambilair moet afsinai die kijal dierem andie ghoergil an     die tewie salaagh aarie oeaf sanai af darie fan die fier met ienaghie deng wat sekierep es an kan laat loep die boeloet     yaʿnī oeai laat loep die boeloet met ienaghie ding wat sekierep es     det     es mustaḥab maak faas derie foetie an laat die ander foet loes sitaan     det es mustaḥab maak die sambilī mies sekierep foear ghalaat lie die sakaap oeaf die ander an moenie ghoerau an an senau fer     die ghadiertie nie an laat die ghadiertie lie oeap hoeaile linker sai an hoeaile boears oefir die qiblat daan afsnai met sain rieghter hant     det es mustaḥab hastagh af sanai fier oeaf derie wadaǧs maar moet oeap terek an af seṭoeat oeaf seoet af an terek oeap die mies ien oeaf tewie kier boeaiten oeap tiel sain hant     det     es makrūh laat lie die sakaap daan sekierep maak die mies an det es makrūh terek die ghadiertie bai hoeaile foet toet naa die salaagh pelaas an maskie waas die salaagh pelaas naabai     an det es makrūh afsanai toet naa die mergh fan die nieg bien foear die siel ghaat oeait     det es makrūh sanai moers af die koeap an selaagh af die fijal foear die ghadiertie koeat ghawoeart het     det es

[p. 181]

(het) nadat hulle se profete weggegaan (het), naamlik hierdie woorde wat šāfiʿī (as 'n) oorlewering gemaak (het), is nie ('n) berig (nie), maar as dit ('n) berig is, is sy betekenis so, naamlik: (die) Moslems se gemanierdheid is so: dra Allah - hy is verhewe - se naam voor op die tyd (van) die skaap of die ander (dier) afsny; as hy vergeet om Allah - hy is verhewe - se naam voor te dra, is dit nie fout (nie), want (die) metgesel Ali en (die) metgesel Ibn Abbas het gesê: ‘Dit is geoorloof’. Bewys is hierdie berig, naamlik: ‘Die werk wat my gemeente deur vergeet maak, dit is nie fout nie’. Maar (die) metgesel Ibn Omar - mag Allah 'n welbehae in hom hê - het gesê: ‘Dit is verbode, want die Koranvers het belet die gedierte se vlees wat die slagter afgesny (het) sonder (dat hy) “In die naam van Allah” voorgedra (het)’ en Malik het (die) metgesel Ibn Omar se beslissing aangeneem. Die slagter moet die keel van die skaap of die ander (dier) by enige plek van die gorrel-gat tot na die punt van die borsbeen afsny. As die slagter bo die adams-appel afgesny (het), is dit reg; of onder die adams-appel - slukplek van (die) keel - afgesny (het), is dit ook reg; naamlik: die adams-appel, slukplek van (die) keel, bly aan die kopkant of bly aan die borskant, altwee is reg, sonder verskil1, want die berig wys so (uit) en (die) Koranvers (het) nie verskil1 tussen die twee gemaak nie. Maar as die slagter die buisies van ('n) kameel kort by die punt van die borsbeen afsny, is dit gebruik en is meer gemaklik. En as hy ('n) os en ('n) skaap en die ander (diere) wat so voort2 is se buisies kort onder die slukplek van die keel afsny, is dit gebruik en is meer gemaklik. As hy die kameel se buisies kort onder die slukplek van die kameel afsny, is dit afkeurenswaardig en is swaar. En as hy die buisies van ('n) os of die ander (dier) se keel kort by die punt van die borsbeen afsny, is dit afkeurenswaardig en is swaar. Gorrel... keelderm3. Die slagter moet die keelderm en die gorrel en die twee slag-are afsny, of drie van die vier afsny met enige ding wat skerp is en die bloed kan laat loop. Naamlik: ‘U laat die bloed loop met enige ding wat skerp is’. Dit is gewens (om) drie voete vas (te) maak en die ander voet los (te) laat staan. Dit is gewens (om) die slagmes skerp (te) maak voor (hy) die skaap of die ander (dier) laat lê, en (hy) moet nie aangrou en snou vir die gedierte nie en (hy) laat die gedierte op hulle linker sy en hulle bors oor die gebedsrigting lê; dan sny (hy) met sy regterhand af. Dit is gewens (om) haastig (die) vier of drie buisies af (te) sny, maar (hy) moet die mes optrek en afstoot, of afstoot en optrek, een of twee keer sonder (om) sy hand op (te) tel. Dit is afkeurenswaardig (om) die skaap (te) laat lê (en) dan die mes skerp (te) maak, en dit is afkeurenswaardig (om) die gedierte aan hulle voet tot na die slagplek (te) trek, ook al was die slagplek naby. En dit is afkeurenswaardig (om) tot na die murg van die nekbeen af (te) sny voor die siel uitgaan. Dit is afkeurenswaardig (om) die kop mors af (te) sny en die vel af (te) slag voor die gedierte koud geword het. Dit is

[p. 182]

makrūh sanai af die ghadiertie fan boe die niek     aas hai afsanai die ghadiertie fan boe die niek an die ghadiertie het ghabelaif liewendagh toet hai afghasanai die 'awdāǧ daan die ghadiertie sain felais es ḥalāl     nitoe aas setiek die mies ien die sakaap oeaf die ander sain laif an die sakaap hat noegh ghabelaif liewendagh toet     hai afghasanai die sakaap sain 'awdāǧ daan die sekaap es ḥalāl     maar aas die sekaap ghadoet foear hai afghasanai die 'awdāǧ daan die sakaap es ḥarām nitoe ghafiraktie ghadiertie     koeis oeaf ander aas ien oeas oeaf ien kamijal oeaf die ander fan maak ghadiertie koeaai ghawoear an ghadoeroes wiegh fan sain miesie an woear nitoe wieldie ghadiertie daan moet sekiet fer hem met ienaghie     deng wat sekerep es ghalaik aghter batjah bismi llāh daan aas die ghadiertie ghadoet met die sekiet det es ḥalāl oeam ta'iet an maskie ghakarai sier oeap die ander pelek fan sain laif boeaiten die kijal     aas die ghadiertie nie ghadoet met die sekietnie maar hai het soeaak ghawoear an miesie het ghafaang fer hem daan moet afsanai die 'awdāǧ fan sain kijal met batjah bismi llāh     aas ien sakaap oeaf boeak ghafaal fan ien hoegie pelek an miesie kanie     af haal fer hemnie oeaf ghafaal ien die sekijoer fan die bieragh an miesie kanie oeait haal fer hem liewendaghnie daan moet sekiet fer hem met sekierpie dang oeap ienaghie pelak fan sain laif met batjah bismi llāh saam daan aas die ghadiertie ghadoeat met die sekiet     det es ḥalāl oeam ta'iet     die doeaia lamatjie wat miesie oeait ghamaak fan ghamasbeliedie sakaap es ḥarām oeam ta'iet an maskie het die lamatjie haarie oeap sain laif en die ander ghadiertie es nitoe

 

diesie faṣl peraat fan die ghadiertie wat ḥalāl es oeam ta'iet an wat es niet ḥalāl

aldie ghadiertie wat het salaagh taandie an maak fer die ander doeat met die taandie es ḥarām oe ta'iet     an aldie foels wat het ghoeroetie sekierpie naagils an hai maak doeat fer die ander foeals met die naagils es ḥarām oeam ta'iet     yaʿnī rasūlu llāh het ghabeliet oeam ta'iet fan aldie ghadiertie wat het salaagh taandie an fan aldie foeals wat het die ghoeroetie sekierpie naagils     wildie hoeant an haasie es ḥarām oeam ta'iet befoearbijal aal tewie het salaagh aandie an maak fer die ander doeat met die salaagh aandie     aal tewie waas ḥalāl ien die bighensel fan 'islām sain agāma naaderaant woearṭ ḥarām met diesie ḥadīṯ     an die oealifaan     es ḥarām befoearbijal die oealifaan het salaagh aandie an maak     fer die ander doeat met die salaagh taandie     an die ḍub dasa'aader an fielt roeat es ḥarām an die weldie ghadiertie wat ghanoemt ibn ʿurs moeal es ḥarām oeam ta'iet befoearbijal die tewie het salaagh taandie an doeat maak fer die ander hawām met die taandie     die ibn ʿurs es ien kelienie ghadiertie hai nie keniep sain oeghnie an sain oerie es koeart laangs sain koeap nitoe

[p. 183]

afkeurenswaardig (om) die gedierte van bo die nek af (te) sny. As hy die gedierte van bo die nek afsny en die gedierte het lewend gebly tot hy die buisies afgesny (het), dan is die gedierte se vleis geoorloof. Net so, as (hy) die mes in die skaap of die ander (dier) se lyf steek en die skaap nog lewend gebly (het) tot hy die skaap se buisies afgesny (het), dan is die skaap geoorloof, maar as die skaap gesterf (het) voor hy die buisies afgesny (het), dan is die skaap verbode netsoos gevrekte gedierte. Koeie of ander (diere) - as 'n os of 'n kameel of die ander van mak gedierte kwaai geword en weggedros (het) van sy mense en netsoos wilde gedierte word, dan moet ('n mens) vir hom skiet met enige ding wat skerp is, terstond na (die) voordrag (van) ‘In die naam van Allah’; dan, as die gedierte deur die skiet gesterf (het), is dit geoorloof om te eet, ook al (het dit) seergekry op die ander plek van sy lyf buite die keel. As die gedierte nie deur die skiet gesterf (het) nie, maar hy swak geword het en 'n mens vir hom gevang het, dan moet (hy) die buisies van sy keel afsny met (die) voordrag (van) ‘In die naam van Allah’. As 'n skaap of bok van 'n hoë plek geval (het) en 'n mens kan nie vir hom afhaal nie, of in die skeur van die berg geval (het) en 'n mens kan nie vir hom lewend uithaal nie, dan moet (hy) vir hom met ('n) skerp ding skiet op enige plek van sy lyf saam met (die) voordrag (van) ‘In die naam van Allah’; dan, as die gedierte deur die skiet gesterf (het) is dit geoorloof om te eet. Die dooie lammetjie wat 'n mens uitgemaak het van ('n) geslagte1 skaap is verbode om te eet, ook al het die lammetjie hare op sy lyf, en die ander gedierte is net so.

 

Hierdie afdeling praat van die gedierte wat geoorloof is om te eet en wat nie geoorloof is (nie).

Al die gedierte wat slagtande het en vir die ander dood maak met die tande is verbode om te eet. En al die voëls wat groot skerp naëls het en hy maak vir die ander voëls met die naels dood, is verbode om te eet. Naamlik: ‘Die apostel van Allah het belet om te eet van al die gedierte wat slagtande het en van al die voëls wat die groot skerp naels het. (Die) wilde hond en (die) hasie is verbode om te eet, want altwee het slagtande en maak vir die ander (diere) met die slagtande dood.

Altwee was geoorloof in die begin van (die) Islam se godsdiens; naderhand word (hulle) verbode volgens hierdie berig. En die olifant is verbode, want die olifant het slagtande en maak vir die ander (diere) met die slagtande dood. En die akkedis - das-adder2 - en veldrot is verbode en die wilde gedierte wat wesel - mol - genoem word is verbode om te eet, want die twee het slagtande en maak met die tande ander diere dood. Die wesel is 'n klein gedierte; hy knip nie (met) sy oog nie en sy ore is kort langs sy kop asof (hulle)

[p. 184]

afghasanai     an ghiftaghie moeat es ḥarām befoearbijal det     es gheftagh     an sekelpaat fan laant an sie es ḥarām oeam ta'iet befoearbijal det es fan h̬abā'iṯ wat es ḥarām met die 'ayyat qur'ān     an aldie ṣoeart padak fan laant an sie es ḥarām oeam ta'iet     keraap an kerief an wat oe woear es fan laant an sie es     ḥarām oeam ta'iet     an koeghalmantjie an akedesie an ghakelejoer mantjie an watoe woear es andie ander wat fan h̬abā'iṯ es alghar es ḥarām oeam ta'iet     an selaag an fierem an iert wierem andie ander es ḥarām oeam ta'iet befoearbijal det es fan h̬abā'iṯ wat es ḥarām met 'ayyat qur'ān     an maagie satien iesel es ḥarām     yaʿnī maakie setien iesel waas ḥalāl ien die beghensel fan     'islām sain agāma naaderaant ien tait rasūlu llāh waas ien die setaat wat sain naam es h̬aibar het ghabeliet fan maakie setien iesel sain felais     an iesel sain felais es ḥarām     an piert sain felais es ḥarām     an die foel wat ghanoeam sepirijoe sain felais es ḥarām befoearbijal hai iet doeaia aas     an die foel wat ghanoeam ǵudāf sain falais es ḥarām hai es soeat an es niet atieghoeroeat     an niet tekelain an hai iet doeaia aas     an die foel wat soeat es an sain biek an foet es roeai an hai iet pierie koearltjies sain felais es ḥalāl     die ghoeroetie foel wat ghanoeam rah̬am an hai maak ander foels doeat an hai iet doeaia aas sain falais es ḥarām     an die kelainie foel wat ghanoeam feskaal an hai maak ander foels doeat an hai iet doeaia aas sain falais es ḥarām     an die ghadiertie wat ghanoeam kaneintjie sain falais es ḥalāl     an     die ghadiertie wat ghanoeam dasie sain falais es ḥalāl yaʿnī soemaghie miesie het ghaberink persent fer rasūlu llāh die kanaintjie sain     falais wat ghaberaai es oeap die fier daan rasūlu llāh het an ghaniem an ghaghief fer die 'aṣḥābs an gha'oeader fer hoeaile moet iet     die muslim man oeaf muslim kent wat noeaghnie mukallaf ghawiesnie es riegh oeam tesembelie die ghadiertie an maskie es hoeaile doeam kanie peraatnie oeaf es noeghnie ghasunnatnie an muslim ferau es oeak riegh oeam tesembelie die ghadiertie aas hoeaile kan sambelie die ghadiertie ghoet nitoe agāma het ghasie an hoeaile wiet die šarṭs wat ghasekeriewie es fan tefoear an pas oeap fer aal wat noedagh es oeam tewoear die ghadiertie ḥalāl     maar aas hoeaile nie wiet die šarṭs oeaf hoeaile niet pas oeap fer aal     wat noedagh es daan die ghadiertie wat hoeaile ghasambilie es niet ḥalāl     aas die miesie wat maak ʿibādat fer fier af senai die sekaap oeaf die ander ghadiertie det es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     an aas die miesie wat maak ʿibādat fer poeap af sanai die sakaap oeaf die ander ghadiertie es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     an aas die kāfir wat fan tefoear waas muslim af     sanai die sakaap oeaf die ander ghadiertie det es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     an aas rāfiḍī miesie af sanai die sakaap oeaf die ander ghadiertie det es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie

[p. 185]

afgesny (was). En (die) giftige mot is verbode, want dit is giftig.

En (die) skilpad van land en van see is verbode om te eet, want dit is van (die) weersinwekkende (dinge) wat kragtens die Koranvers verbode is. En al die soorte paddas van land en see is verbode om te eet. Krap en kreef en wat so voort1 is van land en see is verbode om te eet. En koggelmander en akkedissie en verkleur-mannetjie en wat so voort1 is en die ander wat van (die) weersinwekkende (dinge) is, is algar verbode om te eet. En slak en wurm2 en erdwurm an die ander (wurms) is verbode om te eet, want dit is van die weersinwekkende (dinge) wat kragtens (die) Koranvers verbode is. En (die) mak3 steen-esel is verbode. Naamlik, (die) mak steen-esel was geoorloof in die begin van (die) Islam se godsdiens; naderhand, in (die) tyd (dat) die apostel van Allah in die stad was waarvan die naam Khaibar is, het (hy) (die) mak steen-esel se vleis belet. En (die) esel se vleis is verbode. En (die) perd se vleis is verbode. En die voël wat spreeu genoem (word) se vleis is verbode, want hy eet dooie aas. En die voël wat kraai genoem (word) se vleis is verbode; hy is swart en is nie al te groot en nie te klein (nie) en hy eet dooie aas. En die voël wat swart is en sy bek en voet is rooi en hy eet alleen korreltjies, sy vleis is geoorloof. Die groot voël wat aasvoël genoem (word) en hy maak ander voëls dood en hy eet dooie aas, sy vleis is verbode. En die klein voël was fiskaal genoem (word) en hy maak ander voëls dood en hy eet dooie aas, sy vleis is verbode. En die gedierte wat konyntjie genoem (word) se vleis is geoorloof.

En die gedierte wat dassie genoem (word) se vleis is geoorloof; naamlik: ‘Sommige mense het vir die apostel van Allah die konyntjie se vleis, wat op die vuur gebraai is, present gebring; toe het die apostel van Allah (dit) aangeneem en gegee vir die metgeselle en beveel4 vir hulle (dat hulle dit) moet eet’. Die Moslemman of Moslemkind wat nog nie mondig was nie is reg om die gedierte te slag, ook al is hulle stom - kan nie praat nie - of is nog nie besny nie en (die) Moslemvrou is ook reg om die gedierte te slag, as hulle die gedierte goed kan slag soos (die) godsdiens geê het en hulle die voorwaardes wat van tevore geskryf is weet en oppas vir al wat nodig is sodat die gedierte geoorloof word. Maar as hulle nie die voorwaardes weet of hulle nie vir al wat nodig is oppas (nie), dan is die gedierte wat hulle geslag (het) nie geoorloof (nie). As die mense wat vir vuur aanbidding maak die skaap of die ander gedierte afsny, is dit verbode soos gevrekte gedierte. En as die mense wat vir ('n) pop aanbidding maak die skaap of die ander gedierte afsny, is (dit) verbode soos gevrekte gedierte. En as die heiden wat van tevore Moslem was die skaap of die ander gedierte afsny, is dit verbode soos gevrekte gedierte. En as ketterse mense die skaap of die ander gedierte afsny, is dit verbode soos gevrekte gedierte.

[p. 186]

     rāfiḍī es die miesie wat nie foealgh fer 'aṣḥāb rasūlu llāh nie ṣallā llāhu taʿālā ʿalaihi wasallam maar hoeaile ghaloef fer aal wat bidʿat an ḍalālat es     an aas die ḥašwīyat miesie af sanai die sakaap oeaf ander ghadiertie det es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     ḥašwīyat es die miesie wat ghadeng soemaghie 'ayyats fan qur'ān hatnie maʿnā nie an hoeaile het ghaghoeloef noeagh ander bidʿats an ḍalālats     an die ander 'ahli bidʿat an ḍalālat aas hoeaile afsanai die ghadiertie daan det es ḥarām nitoe ghaferektie ghadiertie     aldie ghadiertie wat ghaboerei an woen an belaif liewendagh ien aar an wanier ferseperai fan aar es gharait oeam tadoet es niet ḥalāl oeam ta'iet boeaiten fes det es ḥalāl     maar die fes wat soeander riedie ghadoeat ien aaar daan ghaderaif oeap die aaar det es makrūh oeam ta'iet     die fes wat sepering oeait oeaf die beranders bering fer hem oeap doeroegie pelek daan hai het ghadoet det es ḥalāl oeam ta'iet yaʿnī die fes wat ghaferseperai fan aar daan doeat det es ḥalāl oeam ta'iet     yaʿnī die fes wat aaar moegh oeaf sier ghamaak fer hem daan hai het ghadoeat es ḥalāl oeam ta'iet an die fes wat aaar ghoeai fer hem oeap doeroegie pelek daan hai het ghadoet det es ḥalāl an die fes wat soeander riedie ghadoeat ien die aaar daan ghaderaif oeap die aaar det miesie kanie ietnie     yaʿnī allāhu taʿālā ghamaak fir oeans tewie doeaia ghadiertie ḥalāl ien es fes die ander es sepierenkaan an allāhu taʿālā het ghamaak fir oeans tewie soeartie boeloet ḥalāl ien es haarsalaagh an die     ander es mel     fan diesie ḥadīṯ woear doeaidlek aas afsanai     fes an sepierenkaan sain kijal det es bidʿat an diesie ḥadīṯ es doeaidlek maakir fir die mieneg met ander ḥadīṯ wat rasūlu llāh ghasiegh het yaʿnī sie sain aaar es soekoen an riegh fir abdast an ǵusl an sain     fis wat ghadoeoet far ien riedie es ḥalāl oeam ta'iet     maar rasūlu llāh sain mieneg es niet al wat doeoet ien die sie es ḥalāl oeam ta'iet an die mieneg fan die 'ayyat 'uḥilla lakum ṣaidu lbaḥri waṭaʿāmuhu es iṣṭiyād yaʿnī het permesi fer muḥrim miesie faang fes ien die sie yaʿnī die werk es ḥalāl fer hoeaile an het parmesi fer hoeaile oeam ta'iet die fes wat oeait die sie koem bifoearbijal aaldie sie ghadiertie boeaiten fes es h̬abā'iṯu an det es ḥarām met 'ayyat qur'ān     die fes wat ghadoeat ien die aaar fan warm ghait oeaf wat kaughait es ḥalāl oeam ta'iet bai die rieghtie fatwā     aas die sambilijar afsanai die sakaap wat oeandoeaidlek es fer hem det es liewendagh naaderaant die sakaap het gharoer die foetie oeaf die ander fan sain laif oeaf die boeloet ghasepoeait fan sain 'awdāǧs daan die sakaap es ḥalāl oeam ta'iet     aas die sakaap nie roer fir hemnie an die boeloet fan sain 'awdāǧ nie koeam oeaitnie daan die sakaap es ḥarām oeam ta'iet nitoe ghaferektie ghadiertie     aas die sambalijar afsanai die sakaap wat doeaidlek es fir hem det es liewendagh daan die sakaap es ḥalāl oeam ta'iet an maskie die sakaap nie roer fer hemnie an die boeloet nie oeait koeam fan     sain 'awdāǧnie

[p. 187]

Ketters is die mense wat nie volg vir die metgeselle van die apostel van Allah nie - mag Allah hom eer en groet - maar hulle glo vir al wat nuwigheid en dwaling is. En as die sinnelose mense die skaap of die ander gedierte afsny, is dit verbode soos gevrekte gedierte. Sinneloses is die mense wat gedink (het) sommige verse van (die) Koran het nie betekenis nie en hulle het nog ander nuwighede en dwalinge geglo. En die ander aanhangers van nuwigheid en dwaling, as hulle die gedierte afsny, dan is dit verbode soos gevrekte gedierte. Al die gedierte wat gebore (is) en woon en lewend bly in water en wanneer (dit) van water versprei gereed is om te sterf, is nie geoorloof om te eet (nie), behalwe vis; dit is geoorloof. Maar die vis wat sonder rede in water gesterf (het en) dan op die water gedryf (het), dit is afkeurenswaardig om te eet. Die vis wat uitspring of die branders bring vir hom op ('n) droë plek (en) hy het dan gesterf, dit is geoorloof om te eet; naamlik: ‘Die vis wat versprei (het) van die water (en) dan gesterf, dit is geoorloof om te eet’. Naamlik: ‘Die vis wat water moeg of seer gemaak (het en) dan gesterf het, is geoorloof om te eet en die vis wat (die) water op ('n) droë plek gooi (en) dan gesterf het, dit is geoorloof; en die vis wat sonder rede gesterf (het) in die water (en) dan op die water gedryf (het) - dit kan ('n) mens nie eet nie’. Naamlik: ‘Allah - hy is verhewe - het vir ons twee dooie gediertes geoorloof gemaak; (die) een is vis, die ander is (die) sprinkhaan; en Allah - hy is verhewe - het vir ons twee soorte bloed geoorloof gemaak; (die) een is harslag1 en die ander is (die) milt’. Uit hierdie berig word duidelik: as ('n mens) vis en sprinkhaan se keel afsny, is dit 'n nuwigheid; en hierdie berig is ('n) duidelik-maker vir die bedoeling van ('n) ander berig wat die apostel van Allah gesê het, naamlik: ‘(Die) see se water is skoon en reg vir (die) rituele wassing en bad, en sy vis wat vir 'n rede gesterf het is geoorloof om te eet’. Maar die apostel van Allah se bedoeling is nie: ‘Al wat dood is in die see is geoorloof om te eet’ nie; en die bedoeling van die Koranvers: ‘Geoorloof is vir julle die seevangs en die eet daarvan’, is visvangs, naamlik: ‘(Daar) is permissie vir mense in die pelgrimstoestand (om) vis in die see (te) vang’, naamlik die werk is vir hulle geoorloof, en ‘(daar) is permissie vir hulle om die vis wat uit die see kom te eet’, want al die see-gedierte behalwe vis is weersinwekkende (dinge) en dit is kragtens ('n) Koranvers verbode. Die vis wat in die water gesterf (het) van warmte of van2 koue is geoorloof om te eet, volgens die regte beslissing. As die slagter die skaap wat vir hom onduidelik is (of) dit lewend is afslag (en) die skaap naderhand die voete of die ander (deel) van sy lyf geroer het of die bloed uit sy buisies gespuit (het), dan is die skaap geoorloof om te eet. As die skaap nie vir hom roer nie en die bloed uit sy buisies nie uitkom nie, dan is die skaap verbode om te eet soos gevrekte gedierte. As die slagter die skaap wat vir hom duidelik is dat (dit) lewend is afsny, dan is die skaap geoorloof om te eet, ook al roer die skaap vir hom nie en kom die bloed nie uit sy buisies nie.

[p. 188]

diesie kitāb paraat fan die wirkes wat es makrūh an fan wat es nie makrūhnie

aal wat agāma ghabeliet het met 'ayyat qur'ān oeaf met die ḥadīṯ wat sain rāwī es baiaang det es ḥarām an wie maak die ḥarām saal woearṭ mustaḥiq fer sataraaf ien dagh 'āh̬irat an wie oeansatarai die ḥarām woearṭ kāfir     an aal wat agāma ghabeliet het met die ḥadīṯ wat sain rāwī es senkel det es makrūh maar aas die dalīl     seterek es daan die makrūh es taḥrīmī yaʿnī es naabai ḥarām an telaat belaif fer makrūh taḥrīmī es wāǧib     maar aas die dalīl soeaak ghawoear met die ander dalīl wat es niet oearhiens met die dalīl daan die makrūh es tanzīhī yaʿnī es naabai ḥalāl maar aas laat belaif fer makrūh tanzīhī det es mier bieter     an aas kitāb siegh det es makrūh boeaiten maak doeaidlek es makrūh taḥrīmī oeaf es tanzīhī daan die mieneg det es makrūh taḥrīmī     ḥalāl es die dang wat agāma het ghaghief permesi oeam temaak an ghaghief permesi     oeam telaat beleif

 

diesie faṣl peraat fan ta'iet an taderenk

iet an dereng oeamterent kan belaif liewendagh det es farḍ     aas hai nie iet an derengnie ien die tait hai het ghakarai iet an dereng     baar daan hai het ghadoeat fan hoeangar an doears det es ghoeroea an karai ghoeroeṭ ṣoeandie fer hem an aas iet oeam tabewaar sain liewie det es ʿibādat an saal karai boeloening fan allāhu taʿālā ien dagh 'āh̬irat     yaʿnī allāhu taʿālā saal ghief boeloening ien dagh 'āh̬irat fer miesie fan aldie ghoei werkes an maskie fan moeant foel koeas wat miesie ghasit an hoeaile moeant     yaʿnī iet an dereng oeam terent kan karai karaagh oeam tamaak ṣalāt met setaat oeap woet an puāsah woear ghamaklek fer hem det es mustaḥab     yaʿnī miesie het ghafaraagh fer ṣaḥābat 'abā ḏar     fan die werk wat es mier bieter daan hai het ghasiegh maak ṣalāt an iet boeroet det es mier bieter aas die ander ghoeoei wirks     aas hai het gha'iet miedel maatagh oeam takarai mier karagh ien sain laif det es ḥalāl yaʿnī det esnie ṣoeandienie an nie karai boeloeningnie     an aas gha'iet foel maagh det es ḥarām befoearbijal det es riedie oe tamaak siek fer hem salf an hai het ghamaak     sain eighendoeam sakaarie boeaiten noedagh an hai het gha'iet     atie baiaang     yaʿnī djoeaile iet an dereng maar moenie atie baiaang ietnie an moenie atie baiaang derengnie     maar aas     hai iet saḥūr boeaik foeal oeam tewoear seterak fer moeoerie sein puāṣah det es ǧā'iz yaʿnī det esnie foetnie     oeaf hai gha'iet boeaik foeal oeam niet temaak loeseioer sakaam det es oeaknie foetnie     aas hai gha'iet atie bietjie oeam te'oerwien sain nafs daan hai het soeaak ghawoear fer ʿibādat det es niet ǧā'iz yaʿnī hai karai ṣoeandie     yaʿnī djau nafs es raitioegh     fer djau daan djai moet maak ghoet an moenie sier maak fer djau

[p. 189]

Hierdie boek praat van die werke wat afkeurenswaardig is en van wat nie afkeurenswaardig is nie.

Al wat (die) godsdiens belet het met ('n) Koranvers of met die berig waarvan die beriggewers baie is, dit is verbode en wie die verbodene maak sal strafskuldig word op (die) jongste dag; en wie die verbod bestry word ('n) heiden. En al wat (die) godsdiens belet het met die berig waarvan die beriggewer ('n) enkele1 is, dit is afkeurenswaardig, maar as die bewys sterk is, dan is die afkeurenswaardige amper verbode, naamlik is naby (die) verbodene en (om) vir (die) amper verbodene afkeurenswaardige te laat bly is verpligtend. Maar as die bewys swak geword (het) deur die ander bewys wat nie met die bewys ooreenkom (nie), dan is die afkeurenswaardige amper geoorloof, naamlik is naby (die) geoorloofde maar as ('n mens) vir (die) amper geoorloofde afkeurenswaardige laat bly, is dit meer beter. En as (hierdie) boek sê: ‘Dit is afkeurenswaardig’ sonder duidelik (te) maak (dat dit) amper verbode afkeurenswaardig of amper geoorloof is, dan (is) die bedoeling: ‘Dit is amper verbode afkeurenswaardig’. Geoorloof is die ding waartoe die godsdiens permissie gegee het om te maak en permissie gegee het om te laat bly.

 

Hierdie afdeling praat van (om) te eet en te drink.

Eet en drink omtrent (soveel dat 'n mens) lewend kan bly is plig. As hy nie eet en drink in die tyd (dat) hy eet- en drinkbare (dinge) gekry het (en) hy dan van honger en dors gesterf het, is dit groot2 en (hy) kry vir hom groot sonde; en as hy eet om lewe te bewaar, is dit ('n daad van) verering en (hy) sal van Allah - hy is verhewe - op (die) jongste dag beloning kry. Naamlik: ‘Allah - hy is verhewe - sal op (die) jongste dag vir (die) mense beloning gee vir al die goeie werke, ook al (was dit) vir ('n) mondvol kos wat (die) mense aan hulle mond gesit (het)’. Naamlik: ‘Eet en drink omtrent (soveel dat hy) krag kan kry om (die) gebed te maak met staan op (sy) voet3 en (om te) vas vir hom gemaklik word, dit is gewens’. Naamlik: ‘Mense het vir (die) metgesel Abu war gevra oor die werk wat meer beter is; toe het hy gesê: (Om die) gebed (te) maak en brood (te) eet, dit is meer beter as die ander goeie werke’. As hy middelmatig geëet het om meer krag in sy lyf te kry, dit is geoorloof, naamlik dit is nie sonde nie en kry nie beloning nie. En as (hy 'n) vol maag geëet (het), dit is verbode, want dit is ('n) rede om vir hom self siek te maak en hy het sy eiendom skaars gemaak sonder (dat dit) nodig (was) en hy het al te baie geëet. Naamlik: ‘Julle eet en drink, maar moenie al te baie eet nie en moenie al te baie drink nie’. Maar as hy (van die) laaste maaltyd voor die vas (sy) buik vol eet om sterk te word vir môre se vas, dit is geoorloof, naamlik dit is nie fout nie. Of (as) hy (sy) buik vol geëet (het) om (sy) loseerder nie skaam te maak (nie), dit is ook nie fout nie. As hy al te min geëet (het) om sy liggaam te oorwin (en) hy dan swak geword het vir (die) verering, dit is nie geoorloof (nie), naamlik hy kry sonde. Naamlik: ‘Jou liggaam is vir jou ('n) rytuig; dan moet jy vir jou liggaam goed maak en moenie seer maak nie vir jou liggaam nie,

[p. 190]

nafsnie aas djaj maak djau nafs hoenger an laat semielt dat esnie ghoetnie     aas hai waas baiaang hoeanger an nie karai oeam ta'iet niks boeaiten ghaferektie ghadiertie nie an hai het niet gha'iet fan die ghaferektie ghadiertie toet hai ghadoeat daan hai karai ṣoeandie     oeaf hai het ghapuāsah an hai het niet gha'iet būkā toet     hai ghadoeat daan hai karai ṣoeandie befoearbijal hai het aasperes ghamaak fer hem salf doeat det es ḥarām met 'ayyat qur'ān     aas siekie miesie niet ghadering mersainie daan hai het ghadoeat det es nie foetnie yaʿnī nie karai ṣoeandie nie     aas hai gha'iet fan aldie oert foeroeghtie det esnie foetnie maar aas hai nie ietnie det es mier bieter     aas maak baiaang oertie koeas det es faut     an aas set boeroet oeap die taafel mier aas oeamterent wat noedagh es det oeak faut     an iet die miedel fan die boeroet an laat belaif wat roeant oeam die boeroet es det es oeak faut     aas bietjie boeroet oeaf koeas ghafaal fan die taafel oeap soekoenie pelek daan hai moet oeap tiel an iet die wat ghafaal es naaderaant iet fan die ander aas nie oeap tiel wat ghafaal esnie dat es oeak faut     moenie iet an moenie roeaik die koes wat atie warm es     die mirsainie wat het salaang sain falais ien det es makrūh oeam ta'iet     aas sit miesie oeaf h̬inzīr sain bien ien die bain sain pelek wat ghabariek fan sain laif det es makrūh yaʿnī karai ṣoeandie     aas sit diegh oeap die paioesie wat ghakoeam oeait fan sain laif det esnie fautnie     aas farai af die fengers oeaf     die mes wat het boeaar oeaf ander its aan met die boeroet oeam tamaak die fingars oeaf die mes soekoen det es makrūh     an aas sit saut oeaf pieper poeatjie oeap die boeroet det es makrūh

 

diesie faṣl peraat fan iet an dareng sain sunnats     batjah bismi llāh bai beghent iet oeaf dareng an batjah alḥamdu lillāhi bai hai kalaar es met iet an dareng an waas sain handie foer iet an aghter kelaar es met iet det es sunnat     iers beghent waas djoengie miesie sain handie foer au miesie ien die tait wel beghent iet maar iers beghent waas au miesie sain handie foer djoengie miesie kalaar es met iet     an setien iesel sain melek es niet ḥalāl befoearbijal det es atie foeioel     an miesie kanie iet die falais an kanie dereng die melk fan die koei wat ghawient iet miesie oeaf ander sain     mes     an kamiel sain besnen es niet ḥalāl     boeart oeaf liepel oeaf poeat oeaf die ander ghoedring wat fan ghaut oeaf fan selwer es det es ḥarām far man an far foerau oeam teferberaik     yaʿnī wie dereng oeait ghaut oeaf salwer sain ghoedring     hai het ghasiet ien sain boeaik ǧahannam sain fier     die ghoedring wat es fan die dijoer kalip wat ghanoem ʿaqīq an fan die dijoer kelep wat ghanoem billaur an fan ghalaas an fan tan an fan koeper die alghar es ḥalāl oeam teferbiraik

[p. 191]

as jy jou liggaam honger maak en laat smelt, dit is nie goed nie'. As hy baie honger was en niks om te eet kry nie behalwe gevrekte gedierte nie en hy het nie van die gevrekte gedierte geëet tot hy gesterf (het) nie, dan kry hy sonde. Of (as) hy gevas het en hy nie (die) eerste maaltyd na die vas geëet het (nie) tot hy gesterf (het), dan kry hy sonde, want hy het vir hom self ekspres dood gemaak; dit is kragtens ('n) Koranvers verbode. As ('n) siek mens nie medisyne gedrink (het nie en) dan gesterf het, dit is nie fout nie, naamlik (hy) kry nie sonde nie. As hy van al die soorte vrugte geëet (het), is dit nie fout nie, maar as hy nie eet nie, is dit meer beter. As (hy) baie soorte kos maak, is dit fout. En as (hy) meer brood op die tafel sit as omtrent wat nodig (is), is dit ook fout. En (om) die middel van die brood (te) eet en wat rondom die brood is (te) laat bly, dit is ook fout. As ('n) bietjie brood of kos van die tafel op ('n) skoon plek geval (het), dan moet hy optel en eet dit wat geval het; naderhand eet (hy) van die ander (kos); as (hy) nie wat geval is optel nie, is dit ook fout. (Hy) moenie die kos wat al te warm is eet en moenie (aan dit) ruik (nie). Die medisyne wat ('n) slang se vleis in het, dit is afkeurenswaardig om te eet. As (hy 'n) mens of vark se been sit in die plek van die been van sy lyf wat gebreek (het), is dit afkeurenswaardig, naamlik: hy kry sonde. As (hy) deeg1 sit op die puisie wat uit sy lyf uitgekom (het), is dit nie fout nie.

As (hy) die vingers of die mes wat botter of ('n) ander iets aan het met die brood afvryf om die vingers of die mes skoon te maak, is dit afkeurenswaardig. En as (hy 'n) sout- of peperpotjie op die brood sit, is dit afkeurenswaardig.

 

Hierdie afdeling praat van eet en drink se gewoontes.

(Om) ‘In die naam van Allah’ voor te dra (as hy) begin (om te) eet of drink, en ‘Die lof aan Allah’ voor te dra (as by) klaar is met eet en drink, en (om) sy hande (te) was voor (hy) eet en na (hy) klaar is met eet, dit is gebruik. ('n) Jongmens begin eers sy hande (te) was voor ('n) oumens op die tyd (dat hulle) wil begin eet, maar ('n) oumens begin (om) sy hande (te) was voor ('n) jongmens klaar is met eet. En (die) steen-esel se melk is nie geoorloof (nie), want dit is al te vuil. En mens kan nie eet die vleis en kan nie drink die melk van die koei wat gewoon (is om 'n) mens of ander (wese) se mis (te) eet (nie). En (die) kameel se urine is nie geoorloof (nie). Bord of lepel of pot of die ander goedere wat van goud of van silwer is, dit is verbode vir man en vir vrou om te gebruik. Naamlik: ‘Wie uit goud of silwer se goedere drink, hy het die hel se vuur in sy buik gesit’. Die goedere wat van die duur klip wat karneool genoem (word) is, en van die duur klip wat kristal genoem (word) en van glas en van tin en van koper - die algar is geoorloof om te gebruik.

[p. 192]

diesie faṣl peraat fan temaak werk

h̬ulāṣah die ḥadīṯs an die 'ayyat qur'ān es dalīl yaʿnī es waiser det muslim miesie man an foerau moet maak ien ḥalāl werk     an karai lessen fan agāma es oeak farḍ oeap aldie muslim miesie man an foerau oeamtarant kan wiet wat farḍ es an wat wāǧib es oeap hem an wat ḥarām an ḥalāl es an wat bāṭil an riegh es fir hem an moet wiet wat sunnat es oeaf mustaḥab es     die bestie werk es oearliegh saam met kāfirs oeaf met rāfiḍī oeaf met die ander bidʿat maakers oeam temaak 'islām sain agāma hoeagh an maak die faijandie fan die agāma soeaak an laagh     die tewiedie bestie werk es tekoep an ferkoeap     die muslim koeap men wat nie hoe fir hem met loeaikens oeapnie es saam met die bestie miesie ien die ǧannat     die dierdie bestie werk es ienaghie ambagh     yaʿnī wie het ambagh hai het ghakarai ghaloek fan te'aarem     maak werk oeamterent wat ghanoeagh es fer hem salf an fir sain kenders an fer die miesie wat hai moet koeas ghief an oeamterent wat ghanoeagh es fer sain soekoealts det es farḍ oeap hem     aas     maak werk mier aas die met mieneg oeam taghief koeas fer ṭālibu lʿilm oeaf fer armie miesie oeaf fer sain faamiltjies daan die werk es mustaḥab     yaʿnī die bestie miesie bai allāhu taʿālā es die miesie wat maak ghoet fer die ander miesie     aas werk fer moei ghoet an kelierie an fer lieker iet an dereng oeamterent wat die agām het ghaghief permesi daan die werk es ḥalāl     yaʿnī ghoei ghoet     es ghoet fir ghoeia man an wie maak ḥalāl werk an belaif fier fan die werks wat bereng fer hem ien die faut allāhu taʿālā saal ghief fer hem hoegie martabat ien dagh 'āh̬irat an sain ghasiegh saal sekain nitoe die foelie maant     aas maak werk oeam tabereng baiaang ghielt bai makaander fer hoeagh moedaghait an oeam tefer beraik fer ṣoeandie daan die werk es ḥarām an maskie het hai ghawerk met ḥalāl     yaʿnī wie maak werk met mieneg bering baiaang ghielt bai makaander fer hoegh moedagheit oeaf oeam teferbereik die ghielt fir die andar ṣoeandes daan allāhu taʿālā saal ǵaḍab fer hem ien     dagh 'āh̬irat     die arimie miesie wat het keragh oeam tewerk hoeaile moet maak wirk an hoeaile kanie biedel fan ander miesienie     aas die arimie miesie hatnie karagh oeam tewerknie daan hoeaile moet biedel fan ander miesie     yaʿnī die arimie miesie wat het niet karagh oeam tewerk hoeaile moet biedel fan ander miesie     an es farḍ oeap die miesie wat wiet fir die oertie arimie miesie oeam teghief koes far hoeaile oeaf wais fir hoeaile die pelek wat hoeaile kan koes karai daar     aas ghief ien deng ien die masǧid fir die biedel laar wat ghafaraagh det es makrūh     die koenings an die oefsars oeaf die oep siers wat anniem ghielt fan miesie met oean riegh hoeaile persent es ḥarām maar aas miestie fan hoeaile sain ghielt an ghoedring waas ḥalāl daan kan niem hoeaile sain parsent     aas muslim ghaferhijoer hoeis ien doearep

[p. 193]

Hierdie afdeling praat van (om) werk te maak.

Kortom, die berigte1 en die Koranvers1 is bewys, naamlik is aanwyser dat Moslem-mense, man en vrou, 'n geoorloofde werk moet maak.

En (om) onderrig2 in (die) godsdiens (te) kry is ook plig vir al die Moslem-mense, man en vrou, omtrent (dat hulle) kan weet wat plig is en wat vir hom verpligtend is en wat verbode en (wat) geoorloof is en wat van onwaarde en (wat) reg is vir hom en (hulle) moet weet wat gebruik is of gewens is. Die beste werk is oorlog met heidene of met ketters of met die ander nuwigheid-makers om (die) Islam se godsdiens hoog te maak en die vyande van die godsdiens swak en laag (te) maak. Die tweede beste werk is (om) te koop en verkoop. ‘Die Moslem koopman wat vir hom nie met leuens ophou3 nie is saam met die beste mense in die paradys’. Die derde beste werk is enige ambag. Naamlik: ‘Wie ('n) ambag het, hy het vrywaring4 gekry van (om) te arm (te wees)’. (Om) werk (te) maak omtrent wat genoeg is vir homself en vir sy kinders en vir die mense wat hy kos moet gee en omtrent wat genoeg is vir sy skulde, dit is vir hom plig. As hy meer werk as dit maak met (die) bedoeling om kos te gee vir die teologiese student of vir arm mense of vir sy familielede, dan is die werk gewens. Naamlik: ‘Die beste mense by Allah - hy is verhewe - is die mense wat goed vir ander mense maak’. As (hy) werk vir mooi goed en klere en vir lekker eet en drink omtrent waartoe die godsdiens permissie gegee het, dan is die werk geoorloof. Naamlik: ‘Goeie goed is goed vir ('n) goeie man en wie geoorloofde werk maak en ver bly van die werke wat vir hom in die fout bring, Allah - hy is verhewe - sal vir hom ('n) hoë rang gee op (die) jongste dag en sy gesig sal skyn soos die volle maan’. As (hy) werk maak om baie geld bymekaar te bring vir hoogmoedigheid en om (dit) te gebruik vir sonde, dan is die werk verbode, ook al het hy met geoorloofde (middels) gewerk. Naamlik: ‘Wie werk maak met (die) bedoeling (om) baie geld bymekaar (te) bring vir hoogmoedigheid of om die geld te gebruik vir die ander sondes - dan sal Allah - hy is verhewe - op (die) jongste dag vir hom toorn’. Die arm mense wat krag het om te werk, hulle moet werk maak en hulle kan nie van ander mense bedel nie. As die arm mense nie krag om te werk het nie, dan moet hulle van ander mense bedel. Naamlik: ‘Die arm mense wat nie krag het om te werk (nie), hulle moet van ander mense bedel’. En (dit) is vir die mense wat vir dié soort arme mense weet ('n) plig om vir hulle kos te gee of vir hulle die plek (te) wys, waar hulle kos kan kry. As ('n mens) 'n ding5 in die moskee vir die bedelaar wat gevra (het) gee, is dit afkeurenswaardig. Die konings en die amptenaars6 of die opsieners wat geld van mense met onreg aanneem - hulle present is verbode, maar as (die) meeste van hulle se geld en goedere geoorloof was, dan kan (mens) hulle se present neem. As ('n) Moslem ('n) huis in ('n) dorp

[p. 194]

wat sakaars muslims het ien fir maǧūs oeaf far yahūd oeaf fir naṣārā daan hoeaile het ghamaak kufer wierk oeaf ghadereng h̬amr ien die     hoeais det es niet faut fer die muslim an die hijoerghielt es ḥalāl fir die muslim maar aas muslim ghafirhijoer hoeis ien die muslim sataat oeaf ien die doearep wat het mier muslim aas kāfir ien daan det es faut fer die muslim wat baas es fer die hoeis     aas muslim deraagh h̬amr fer die kāfir wat oeander muslim sain ghoewirment es daan die kūli ghielt es ḥalāl fir die muslim     aas muslim ghasetijoer in kāfir man oeaf kāfir foerau oeam falais tekoep an hai siegh iek     het ghakoep die falais fan muslim daan die falais es ḥalāl oeam ta'iet aas siegh iek het ghakoep die falais fan die maǧūsī oeaf fan rāfiḍī daan die falais es ḥarām fer muslim     an aas muslim setijoe ienaghie miesie oeam tebereng aaar fer abdast an hai het ghasiegh iek het ghabereng fan die aaar wat muslim miesie ferberoeaik     fer abdast daan die aaar es ḥalāl fer abdast oeaf siegh iek het ghabereng fan die fijoela aaar daan die aaar es niet ḥalāl far abdast     aas die qalienie kint wat het ʿaql siegh die ghoet het     main faader ghasetijoer fer oeai persent daan es ǧā'iz fir hem niem die ghoet fan die kent     oeaf die kent siegh main faader het ghaghief parmiesie fir main oeam tekoep an ferkoep daan die     miesie wat ghahoer det an ghasin die kent ghakoep an firkoep hoeaile kan koep fan die kent an kan firkoep aan die kent     aas ien ghoei man oeaf ghoei foerau siegh die aaar es foeioel daan moet ghoeloef hoeaile sain woeard daan moenie maak abdast an ǵusl met die     aaar nie an moenie dering fan die aaar nie an moet oeak niem hoeaile sain woeard fer ander ʿibādat     aas die man oeaf foerau wat fāsiq es siegh die aaar es foeioel daan es niet wāǧib oeap miesie niem hoeaile sain woear maar moet soek oeam oeait tefendie     die aaar es soekoen oeaf es foeioel

 

diesie faṣl peraat fan kelierie

tarik an kelierie oeam temaak toe die ʿawrat an oeam tebawaar die laif fan warm an koeeghait det es farḍ     die kelierie fan kapoek es oeaf fan katān es det es mier bieter     die kelierie wat miedel maatagh es toesen ghoet an saliegh es mier bieter     aas an terek mier aas oeamterent wat farḍ es met mienig moei ghait an met     mienig maak oepen baar allāhu taʿālā sain ghoedie ghait det es mustaḥab     yaʿnī ien ṣalāt men ṣoearbaan saam es mier bieter     aas siewentagh ṣalāt ṣoeander oerbaan an die man wat ghamaak ien ṣalāt an sain boers waas fan foear toe es mier bieter aas die man wat ghamaak siewentagh ṣalāt an sain boers waas fan foear oepie     yaʿnī waarlek allāhu taʿālā maak maḥabbat fer die miesie wat an ghaterek die niʿmats wat allāhu taʿālā het ghaghief fer hoeile     aas an terek moeia kelierie fer moei ghait ien ǧumʿat dagh oeaf ien labarān dagh oeaf ien die ander daagie wat baiaang miesie

[p. 195]

wat skaars Moslems in het vir ('n) vuuraanbidder of vir ('n) Jood of vir ('n) Christen verhuur (het en) hulle dan in die huis heidense werk gemaak of wyn gedrink het, is dit nie fout vir die Moslem (nie) en die huurgeld is vir die Moslem geoorloof; maar as (die) Moslem ('n) huis in die Moslem stad of in die dorp wat meer Moslems as heidene in het verhuur, dan is dit fout vir die Moslem wat oor die huis baas is. As ('n) Moslem wyn dra vir die heiden wat onder (die) Moslems se goewernement is, dan is die draer-geld1 geoorloof vir die Moslem. As ('n) Moslem 'n2 heidense man of heidense vrou gestuur (het) om vleis te koop en hy sê: ‘Ek het die vleis van ('n) Moslem gekoop’, dan is die vleis geoorloof om te eet; as (hy) sê: ‘Ek het die vleis van die vuuraanbidder of van (die) ketter gekoop’, dan is die vleis verbode vir (die) Moslem. En as ('n) Moslem enige mens stuur3 om water vir (die) rituele wassing te bring en hy het gesê: ‘Ek het gebring van die water wat Moslem mense vir (die) rituele wassing gebruik’, dan is die water geoorloof vir (die) rituele wassing; of (as hy) sê: ‘Ek het van die vuil water gebring’, dan is die water nie geoorloof vir (die) rituele wassing (nie). As die klein kind wat verstand het sê: ‘Dié goed het my vader vir u present gestuur’, dan is dit geoorloof vir hom (om) die goed van die kind (te) neem. Of (as) die kind sê: ‘My vader het vir my permissie gegee om te koop en (te) verkoop’, dan die mense wat dit gehoor (het) en die kind sien koop en verkoop (het) - hulle kan koop van die kind en kan aan die kind verkoop. As 'n goeie man of goeie vrou sê: ‘Die water is vuil’, dan moet ('n mens) hulle se woord glo; dan moet hy nie (die) rituele wassing en bad met die water maak nie en moet nie van die water drink nie en (hy) moet ook vir ander (dade van) verering hulle se woord aanneem. As die man of vrou wat ('n) libertyn is sê: ‘Die water is vuil’, dan is (dit) nie vir ('n) mens verpligtend (om) hulle se woord (te) neem (nie), maar hy moet soek om uit te vind (of) die water skoon of vuil is.

 

Hierdie afdeling praat van klere.

Klere aantrek om die skaamdele toe te maak en om die lyf te bewaar van warmte en kouigheid - dit is plig. Die klere wat4 van kapok is of van linne is, dit is meer beter. Die klere wat middelmatig is tussen goed en sleg is meer beter. As ('n mens) meer aantrek as omtrent wat plig is, met (die) bedoeling (van) mooiheid en met (die) bedoeling (om) Allah - hy is verhewe - se goedheid openbaar (te) maak, is dit gewens. Naamlik: ‘Een gebed met5 tulband saam is meer beter as sewentig gebede sonder tulband en die man wat een gebed gemaak (het) en sy bors was van voor toe, is meer beter as die man wat sewentig gebede gemaak (het) en sy bors was van voor oop’. Naamlik: ‘Waarlik Allah - hy is verhewe - maak liefde vir die mense wat die gunsbewyse wat Allah - hy is verhewe - vir hulle gegee het, aangetrek (het)’. As (hy) mooi klere aantrek vir mooiheid op (die) Vrydag of op (die) feesdag of op die ander dae wat baie mense

[p. 196]

koem bai makaander det es ḥalāl maar aas an ghaterek die kelierie fir hoegh moedaghait det es ḥarām     yaʿnī ien dagh het rasūlu llāh oeait die hoeais ghakoem naa die masǧid fir ṣalāt an waas oeam rasūlu llāh sain laif ien tjaalie sain perais es doeisan dirham an soemaghie kier waas oeam rasūlu llāh sain laif die tjaalie wat sain parais es fier doei sen derhem     an terek kelierie fer hoegh moedaghait es ḥarām     yaʿnī rasūlu llāh hat gha'oeder fir ṣaḥābat miqdād oeai moet iet an an terek kelierie an dereng boeiten hoegh moedaghait     an wietie an soeaatie kelierie es mustaḥab roeai an doenker ghijalie kelierie fer mans es makrūh     an laat haang fan sain oerbaan oeamterent ien sepan laang fan aghter toesen sain tewie soekoers det es sunnat bifoearbijal rasūlu llāh het ghamaak oe     wanier wijar wel faas maak die oerbaan haal af bietjie bietjie an maak oepie die oeam woealsels maar moenie af haal die oerbaan met ien salaagh ghoei wiegh oeap die ghoeroeantnie     an sai kelierie es ḥalāl fir foerauns maar nie fir mansnie boeiten die wiesin an wat oe foer es oeamterent fier fingars beriet es wat het ien die ǧubbat oeaf ien qabāi oeaf ien djas oeaf ien ander det es     ḥalāl fir mans     koeseng sain seloep an koeai laaken wat fan     sai es det es ḥalāl fer man an fer foerau     yaʿnī rasūlu llāh hat ghasat oeap die koeaseng wat sain oeartareksel waas fan sai     die kelierie wat ghaberai fan sai an kaboek oeaf fan sai an woeal oeaf fan sai an katān an die oearlaangs deraat waas sai an die oeardewars deraat waas ien fan die ander daan die kelierie es ḥalāl fir man an foerau     maar die kelierie wat sain oeardewars deraat waas fan sai an die oerlaangs deraat waas kaboek oeaf die ander es ḥalāl fir man ien oearlagh maar nie ien die ander taitnie     pierie sai kelierie es makrūh fer manes ien oeoerlegh     taḥallī met ghoet an met selwer es ǧā'iz fir foeroeans maar es niet ǧā'iz     fir mans     maar die ring satamp an biel an saawel sain ḥilyat fan selwer es ǧā'iz fir mans alien     an die satamp reng sain sepaikers fan ghoeat oeam waas tehau die setien ien die satemp ring det     es ǧā'iz     aas mans faas maak hoeaile aandie wat loes es met selwer deraat es ǧā'iz maar met ghaut deraat es niet ǧā'iz     satemp fan kelep an fan koeper an fan aister es niet ǧā'iz     aas ṣoeander satemp belaif es mier bieter maar muslim sain koening an muslim sain qāḍī aas hoeaile hau satemp es mier bieter     an die ghoedreng wat oear ghabalaas met selwer es ǧā'iz iet an dereng daar oeait     die ghoedring wat fan ghauoet oeaf fan sai es det es makrūh fir kelienie djoengtjie yaʿnī sain faader kanie an tarek die ghoedring fir hamnie     het niet permesi oeam tedaraagh sakdoek an maskie oeam af tewie seiet fan sain laif oeaf oeam af tewie sain nis fan senoeat oeaf oeam af tedoeroegh abdast sain nataghait h̬ulāṣah diesie werks es niet makrūh maar daraagh sakdoek es makrūh befoearbijal det es hoegh moedaghait maar aas hai fer liekie es oeam

[p. 197]

bymekaar kom, is dit geoorloof, maar as (hy) die klere vir hoogmoedigheid aangetrek (het), is dit verbode. Naamlik: ‘Een dag het die apostel van Allah uit die huis gekom na die moskee vir gebed en om die apostel van Allah se lyf was 'n tjalie, sy prys is duisend dirham en sommige kere was om die apostel van Allah se lyf die tjalie waarvan die prys vierduisend dirham is’. (Om) klere aan (te) trek vir hoogmoedigheid is verbode. Naamlik: ‘die apostel van Allah het vir die metgesel Miqdād beveel1: U moet eet en klere aantrek en drink sonder hoogmoedigheid’. En wit en swart klere is gewens.

Rooi en donker geel klere is vir mans afkeurenswaardig. En (om) van sy tulband omtrent een span lank van agter tussen sy twee skouërs (te) laat hang, dit is gebruik, want die apostel van Allah het so gemaak. Wanneer ('n mens) die tulband weer wil vasmaak, haal (hy dit) bietjie bietjie af en maak die omwoelsels oop; maar (hy) moet die tulband nie met een slag afhaal (en) op die grond weggooi nie.

En sy klere is geoorloof vir vroue maar nie vir mans nie, behalwe die...2 en wat so voort is (en) omtrent vier vingers breed is, wat (mens) in die mantel of in (die) oorkleed of in (die) jas of in ('n) ander (kledingstuk) het; dit is vir mans geoorloof. ('n) Kussing se sloop en ('n) bedlaken3 wat van sy is, dit is vir man en vir vrou geoorloof. Naamlik: ‘Die apostel van Allah het op die kussing gesit waarvan die oortrek van sy was’. Die klere wat van sy en kapok geweef4 (is) of van sy en wol of van sy en linne, en die oorlangse5 draad was sy en die oordwarse draad was een van die ander (materiaal) - dan is dié klere vir man en vrou geoorloof. Maar die klere waarvan die oordwarse draad van sy was en die oorlangse draad was kapok of die ander is vir ('n) man in (die) oorlog geoorloof maar nie op die ander tyd nie. Pure sy klere is vir mans in (die) oorlog afkeurenswaardig. Versiering met goud en silwer is geoorloof vir vroue maar is nie vir mans geoorloof (nie). Maar die ring-seël6 en belt en sabel se versiering van silwer is vir mans alleen geoorloof. En die seëlring se naels7 van goud om die steen in die seëlring vas8 te hou, dit is geoorloof. As mans hulle tande wat los is met silwerdraad vasmaak, is (dit) geoorloof, maar met gouddraad is nie geoorloof (nie). ('n) Seël van klip en van koper en van yster is nie geoorloof (nie). As ('n mens) sonder seël bly is meer beter, maar (die) Moslems se koning en (die) Moslems se regter, as hulle ('n) seël hou is (dit) meer beter. En die goedere wat met silwer oorgeblaas (is), (dit) is geoorloof (om) daaruit (te) eet en (te) drink. Die goedere wat van goud of van sy is, dit is afkeurenswaardig vir ('n) klein jongetjie, naamlik sy vader kan nie dié goedere vir hom aantrek nie. ('n Mens) het nie permissie om ('n) sakdoek te dra, ook al (was dit) om sweet van sy lyf af te vee of om sy neus van snot af te vee of om (die) rituele wassing se nattigheid af te droog; kortom: hierdie werke is nie afkeurenswaardig (nie) maar (om 'n) sakdoek (te) dra is afkeurenswaardig, want dit is hoogmoedigheid, maar as hy verleë9 is om

[p. 198]

tedaraagh sakdoek daan det es niet makrūh     aas hai faas maak ien tautjie oeam sain fingar oeam tekerai ghadaghtie fer die werk     wat hai wel maak det es niet makrūh maar aas hai boei fir hem salf det es makrūh

 

diesie faṣl peraat fan tekaik an fan tefat an fan ander

aas kaik fir man oeaf fer foerau sain ʿaurat det es ḥarām maar aas hai fir liekie es oeam tekaik miesie sain ʿaurat det es ǧā'iz nitoe doeaktar an nitoe die miesie wat sunnat fer ander miesie an nitoe foet foerau an nitoe die miesie wat lamient sit fer ander miesie     gha'ien fan hoeaile moenie kaik fier mier aas die pelek wat hai fir liekie es oeam takaik daar yaʿnī hoeaile moet toe maak hoeaile sain oegie fan die ander peliekes     yaʿnī ienaghie man kan kaik fir die ander man sain laif wat boe die naagel an oeander die kanie es     an ienaghie muslim foerau kan kaik fer die ander foerau sain laif boeaiten aal ghalaik oeander die naagiltjie es toet ghalaik oeander die kanie an maskie fan haar moedar oeaf fan haar doeaghter     an ienaghie muslim foerau kan kaik fer man sain laif boeaiten aal wat ghalaik oeander die naagiltjie es toet ghalaik oeander die kenie maar aas sai baang es fer haar šahwat daan sai kanie kaik far gha'ien pelek fan die man sain laifnie     man kan kaik fir sain foerau sain laif an fir sain ǧāriyat wat ḥalāl es fir hem     yaʿnī oeai moet toemaak djau oeagh fan aldie foeroeans boeaiten fan djau foerau an fan djau ǧāriyat wat ḥalāl es fer djau     man kan kaik far die ghasiegh an koeap an boears an sakien an moeaels fan sain moeder an fan aaldie ander foerauns wat hai noeait kanie teraunie maar aas hai baang es fan sain šahwat daan hai kanie kaik fir gha'ien fan hoeaile sain ghasiegh oeaf die ander peleksnie     yaʿnī man kan kaik fer ander man sain ǧāriyat sain ghasiegh an koeap an boears an sekien an moeils maar aas hai baang es fir sain šahwat fer haar daan hai kanie kaik fir gha'ien pelek fan haar laifnie     es niet ḥalāl man kaik fer sain moeder an     ander maḥrams sain boeaik an roeaghnie an maskie hai noeait saal karai šahwatnie an es niet ḥalāl man kaik fer die ander man sain ǧāriyat sain boeaik an roeagh an maskie hai het niet šahwat fer haar     man kan fat die ghasiegh an koeap an boears an sekien an moeels fan sain moeder an fan die ander foerauns wat hai noeait kan teraunie oeam tehelb fer hoeaile maar aas hai baang es fan sain šahwat daan hai kanie fat hoeaile sain hant an die ander pelekienie     djoeaile moet wiet die foerauns wat hai noeait mair kan taraunie es tewie an tawentagh oertie niekie fan hoeaile es ḥarām fan boerie an niekie fan hoeaile es ḥarām fan soei melak an fier fan hoeaile es ḥarām fan muṣāharat     die dalīl fer die alghar es 'ayyat qur'ān an ḥadīṯ rasūlu llāh an wie het niet ʿilm kanie wiet waar det sataannie     man kanie kaik fer gha'ien pelek fan

[p. 199]

('n) sakdoek te dra, dan is dit nie afkeurenswaardig (nie). As hy 'n toutjie om sy vinger vasmaak om gedagte te kry vir die werk wat hy wil maak, dit is nie afkeurenswaardig (nie), maar as hy vir homself boei, dit is afkeurenswaardig.

 

Hierdie afdeling praat van (om) te kyk en van (om) aan te vat en van ander.

As ('n mens) vir ('n) man of vir ('n) vrou se skaamdele kyk, is dit verbode, maar as hy verleë1 is om ('n) mens se skaamdele te bekyk, is dit geoorloof, soos ('n) dokter en soos die mense wat vir ander mense besny en soos ('n) vroedvrou en soos die mense wat vir ander mense ('n) lawement sit. Geen van hulle moet kyk vir2 meer as die plek waar hy verleë1 is om te kyk, naamlik: hulle moet hulle se oë toemaak vir die ander plekke. Naamlik: enige man kan vir die ander man se lyf kyk (na) wat bo die naeltjie en onder die knie is. En enige Moslem vrou kan vir die ander vrou se lyf kyk behalwe alles (wat) terstond onder die naeltjie is tot terstond onder die knie, ook al (was dit) van haar moeder of van haar dogter. En enige Moslem vrou kan vir ('n) man se lyf kyk behalwe wat terstond onder die naeltjie is tot terstond onder die knie, maar as sy bang is vir haar hartstog, dan kan sy vir geen plek van die man se lyf kyk nie. ('n) Man kan vir sy vrou se lyf en vir sy slavin wat vir hom geoorloof is kyk. Naamlik: ‘U moet jou oog toemaak vir al die vroue behalwe vir jou vrou en vir jou slavin wat vir jou geoorloof is’. ('n) Man kan kyk vir die gesig en kop en bors en skeen en bo-arms3 van sy moeder en van al die ander vroue wat hy nooit kan trou nie, maar as hy bang is vir sy hartstog, dan kan hy vir geen van hulle se gesig of die ander plekke kyk nie. Naamlik: ('n) Man kan kyk vir ('n) ander man se slavin se gesig en kop en bors en skeen en bo-arms3, maar as hy bang is vir sy hartstog vir haar dan kan hy vir geen plek van haar lyf kyk nie. (Dit) is nie geoorloof (dat 'n) man kyk vir sy moeder en ander verbode grade se buik en rug nie, ook al sal hy nooit hartstog kry nie en (dit) is nie geoorloof (dat 'n) man vir die ander man se slavin se buik en rug kyk, ook al het hy nie hartstog vir haar nie. ('n) Man kan vat die gesig en kop en bors en skeen en bo-arms3 van sy moeder en van die ander vroue wat hy nooit kan trou (nie), om vir hulle te help, maar as hy bang is vir sy hartstog, dan kan hy hulle se hand en die ander plekke nie vat nie. Julle moet weet die vroue wat hy nooit meer kan trou nie is twee en twintig soorte; nege van hulle is verbode (op grond) van geboorte en nege van hulle is verbode (op grond) van melksoog en vier van hulle is verbode (op grond) van verswaering. Die bewys vir dié algar is ('n) Koranvers en ('n) berig van die apostel van Allah en wie nie teologie het kan nie weet waar dit staan nie. ('n) Man kan vir geen plek van