656. A.A.M. Stols aan J. Greshoff, 15 maart 1940

Rijswijk, 15-3-40

Beste Jan,

Gisteren kreeg ik je luchtpostbrieven van 24 en 28 Februari, waarvoor hartelijk dank. Ik beantwoord nu maar eerst de zakelijke punten om, als er nog plaats over is, over de rest te schrijven. 1. Ik begrijp niet wat de De Bussy aanvangt met de vele zendingen die ik je doe toekomen, en altijd tegelijk met de pakken voor henzelf. Laat de Heeren eens goed nagaan of De Bussy-Amsterdam soms niet op de begeleidfactuur bijschrijft dat er 1 gratis gebonden ex voor jou bij is, anders begrijp ik het niet! Het is heusch mijn schuld niet. 2. Met spanning zie ik uit naar je copy van ‘Kabinetformaat’ voor ‘Ursa Minor’ n^o 10. Voor mooi donkerrood zal ik zorgen. 3 Eveneens verheug ik me op ‘Een boek over het boek’. Ik ga accoord met 15% over het verkoopsbedrag, zonder voorschot. Doch, lieve Jan, we moeten er heusch geen romanformaat voor nemen, doch een langwerpiger, in den geest van de Erasmus van Zweig of zoo.1 Ik heb een hekel aan die vierkante formaten. Salden, die ik veel zie en die alle omslagen voor mijn voorjaarsuitgaven heeft ontworpen liet me de schets v.d. omslagteekening zien. 4. Van een nieuwe bloemlezing door Uys Krige2 moet ik voorloopig afzien. De financieele resultaten van 1939 zijn door al die beroerde omstandigheden verre van prettig. Ik reserveer dus in de eerste plaats mijn mogelijkheden voor oude vrienden die bij mij komen (jij, Jany, Vestdijk, Eddy du P., Hoornik). Misschien zou ik er over kunnen denken als hij op royalty-basis van 10% wil werken. 15% kan niet door de hooge extra-kortingen voor Afrika, waar bijna alles heengaat. 5. Je verzoek inzake Van Geuns gaat met gelijken post naar hem toe. De brief is al klaar.3 6. Natuurlijk laat ik me niet eenzijdig voorlichten door Hoornik, daar ben ik te oud voor geworden. Hij luistert gaarne naar mij. Doch ‘Helikon’ heb ik hem in handen gegeven en ik moet zeggen dat hij er een alleraardigste serie van maakt.4 De eerste 3 nummers zijn juist klaar en gaan morgen naar je toe per post.5 We hopen nog in N^o 10 jouw nieuwe bundeltje te kunnen brengen (40 blz, niet véél minder).6 Doch als je ziet aankomen dat 't niet lukt, schrijf Hoornik dan even (Stadionstr. 25^II, A'dam, Z)7. Jouw bundel kan ik altijd nog apart uitgeven, wat ik van enkelen die nu in Helikon opgenomen zijn niet kan zeggen. 7. Het spijt me dat je het niet eens bent met De Rattenvanger van Mok. Het is toch heusch geheel van mij! Met Mok heb ik overigens geheel gebroken.8 8. Gaarne noteer ik je abonnement op Halcyon. Het eerste nummer komt nu heusch deze maand klaar. Ik hoop vurig op een artikel van je; door een operatie is onze arme Ary Delen niet in staat voorloopig zijn artikel over Rubens als boekillustrator gereed te maken. Hij is aan blindedarm en buikvlies geopereerd. Schrijf hem eens een briefje! 9 Ik hoop van harte dat je ‘Catrijntje’ verder zult afmaken. Ieder, die

het verschenen stuk gelezen heeft heeft er van gesmuld en is er gek op. Natuurlijk plaats je het eerst in Gr.N., en we kunnen het dan in het voorjaar 1941 uitgeven. Dus in 1940 ‘Een boek over het boek’, misschien een bundeltje in Helikon en dan in 1941 Catrijntje. 10 Door den achterstand in de hoofdboekhouding kan ik je nog niet het overzicht over de verkochte bundels geven. Doch ik kan je tot je geruststelling mededeelen dat deze nog steeds behoorlijk verkocht wordt. Wel zal ik den prijs ervan (voor den band) moeten verhoogen. Alles wordt schrikbarend duur. 11. Ik hoop dat je dichtader weer spoedig gaat vloeien. Telkens wordt er gevraagd naar nieuwe gedichten van je. Je bent nu eenmaal de meestgelezen dichter geworden, het ‘publiek’ heeft den smaak beet, de boekhandel weet dat je verkoopbaar bent. En ik hoop dat we gauw weer een bundel kunnen uitgeven. 12 Als eventueel de ‘Gedichten’ herdrukt moeten worden,9 moet Ikaros er toch niet in, hè? Dat is het begin van een tweede deel ‘Gedichten’ als ik je destijds goed begrepen heb. 13 Op het stuk van Kees10 zal ik wachten en je den prijs opgeven zoodra ik het manuscript heb. 14 Blij te hooren dat je Achterberg apprecieert. Er komt ook weer een erg goed bundeltje van hem in Helikon.11 15. Bob, die nu toch zoo vlakbij zit, zwijgt in alle talen. Maar hij heeft weer wat geld gezonden voor de 3 laatstverschenen nummers. Je ideeën voor den voortgang van Ursa zijn voortreffelijk. We moeten toch maar weer terugkeeren tot kleinere oplagen en hoogeren prijs, want het nieuwe systeem (dat met de hooge papier- en bindprijzen toch niet vol te houden is) zet ook al geen zoden aan den dijk. 16 Waar Hendrik Cramer nu weer uithangt weet ik niet. In ieder geval in Frankrijk. Ik kan hem dus geen opdracht vragen.12 Wel zal ik zorgen voor een geteekend ex van Vestdijk13 en Van Hattum.14 De Nagelaten gedichten van Bob Stempels zijn bij Boucher verschenen.15 17 Weet je dat de verzamelde werken van Slauerhoff in April beginnen te verschijnen? De typographie van J.v.K. ne casse rien. En de band is wit met goud!1616 Slau zou op die engelachtigheid gevloekt hebben. Hij had zelf voorkeur voor tango, geel, groen en blauw! Dat komt ervan als een dergelijke uitgave terecht komt bij menschen die nooit contact met Slau hebben gehad.

En wat zal ik je nu overigens voor nieuws schrijven? Menno zie ik zoo nu en dan. Hij heeft voor ‘Halcyon’ een voortreffelijk artikel over Salden geschreven.17 Eddy du Perron zou zich vandaag weer in Bergen gaan vestigen.18 Van hem geef ik dit voorjaar (als het nog ooit voorjaar wordt, want vandaag ligt er weer eens 10 cm sneeuw) een derde boek over Multatuli uit.19 De zoon van Piet van Eyck heeft een, volgens Jany en Eddy d.P. voortreffelijk bundeltje gedichten in het engelsch gereed.20 Dat zou nog eens wat voor Ursa zijn. En ook wel te verkoopen door de relaties van P.N.v.E. Schrijf gauw of het goed is. Dan zal ik er Bob weer over schrijven. De laatste maand heb ik het in dienst, steeds op bureel, erg druk gehad met een minder verkwikkelijke affaire. Wat is de n.s.b. toch een rot-tuig. Hoe moet het met ons gaan, als we er ooit ‘in’ geraken? Arm Finland, dat nu juist afgekraakt is

door die afschuwelijke Stalin...21 Van Lucien Jaïs uit Parijs, die met zooveel enthousiasme Fransch redacteur van Halcyon was kreeg ik enkele weken geleden bericht dat hij plotseling opgeroepen was.22 Sindsdien geen woord meer. Ik ben doodelijk ongerust. Van John Buckland Wright ook geen letter meer. Hij is ook in dienst. Wat moet dat allemaal worden, juist míjn generatie! De eenige die nu nog wat van zich laat hooren is Serge Fleury.23 Jacques Delaraud zwijgt ook in alle talen.24 Overigens is het hier nog steeds hetzelfde. Greet is een week in Maastricht geweest en komt vanavond weer thuis. Met de kinderen gaat het best. Eva is bij de kabouterpadvinderij en Sandertje dicht, schrijft, teekent en bouwt vliegtuigen. Het is mijn plan om de uitgeverij in deze periode zéér au ralenti voort te zetten. De drie boeken van dit voorjaar zijn nog te riskant. Voor het najaar heb ik alleen nog maar aangenomen een boekje met kinderversjes van Jac. van der Ster, geïllustreerd door Tia Wiegman25 en een boekje dat C. van Wessem in mijn opdracht over Slauerhoff schrijft.26 Daarbij komt dan jouw ‘Kabinetformaat’ en je ‘Boek over het boek’, welke ik beide met vreugde zal uitgeven. Dat zijn boeken waar ik alles voor voel.

Maar verder ben ik uiterst voorzichtig! Ik hoop Jany nog zoover te krijgen dat hij een goede keuze uit het ongepubliceerde werk zal doen. Dirk de Jong heeft ontzaglijk veel werk verzet om al die ongepubliceerde gedichten bijeen te verzamelen. Hij is met overtikken bijna klaar. En dan ga ik Jany eens overrompelen.27

Met die nieuwe vereeniging van Van Royen schiet het ook al niet op.28 Ik heb nu binnenkort een conferentie met hem en Boucher. Ik zal voorstellen om er de oude sokken uit het bestuur te gooien en jonge actieve kerels te nemen. Misschien komt er dan nog iets van terecht. Zooals het nu gaat, gaan we een carrière als van Joan Blaeu tegemoet.29 En dat mag niet. Wat is het toch jammer dat alle internationale verbindingen verbroken zijn. Halcyon zou zoo aardig kunnen worden. Maar met Nederland alleen is het niet te vullen, ik moet er Engeland, Frankrijk en Amerika bij hebben.

Mijn opdrachtje voor het ‘Gedenkboek’ van Zee-Risico30 heb ik voltooid. Ik werk nu aan de ‘Kantooragenda’ voor de p.t.t.31 Erg royaal zijn ze met honorarium voor typografen ook al niet, als je ziet wat de reclamemenschen van p.t.t. krijgen. Ik begrijp Van Royen niet. Hij heeft per se iets tegen me, maar hij doet altijd erg vriendelijk.

Toch wil ik probeeren om, met opdrachten en een paar uitgaven mijn naam als uitgever en typograaf gevestigd te houden. Maar toch zal ik probeeren om, als ik het er levend afbreng en we blijven onafhankelijk, een baantje bij Defensie, Kunsten en Wetenschappen, p.t.t. of Bührmann te krijgen. En dan alleen nog maar als private-printer door te gaan. Want, als de steun van schoonouders en ouders me eens ontvalt (de heer Kroesen is 70 geworden, mijn vader wordt 70), en ik heb geen militair inkomen meer (dat reeds is teruggevallen van 435 tot 295 gld

per maand) dan weet ik niet hoe ik er komen moet. Of kun jij me bij De Bussy in Afrika later een baan bezorgen?32 Enfin, geen zorgen vóór den tijd.

Laat weer eens gauw wat van je hooren. Ik heb zoo'n idee dat twee brieven van mij je niet bereikt hebben... Voor toezending der boeken zal ik zorgen. Schrijf me voor alle zekerheid wat je tot nu toe uit Holland in Kaapstad ontvangen hebt.

Met hartelijke groeten van ons allen, ook voor Aty, Jan en Kees

en een stevige poot van je

Sander