P.C. Hooft, Achilles en Polyxena

Achilles en Polyxena

bron: P.C. Hooft, Achilles en Polyxena (ed. Th.C.J. van der Heijden). Thieme, Zutphen z.j. [1972]

DBNL vignet



[5e. Handelinge.] 5e. Handelinge. 1e. Wtcoomen Al de Princen. Nestor, Aiax, Ulysses. Nestor 1245 Geen van de Princen, noch geen van de griecs knapen1245 Dan ghijluij met u twee staet nae Achilles waepen.1246
[p. 105]
Dies elck omt t' seerste twist en voor een eere telt1247 Te draegen t' waepen van dien onverwonnen helt.1248 De Princen sijn alhier ter plaetse neer geseten, 1250 Om ijder sijn beschaijt volcomelijck te weeten,1250 En wijsen toe met recht de wapens aen de man,1251 Die mette reeden best sijn recht verdaden kan.1252 Daerom een ijder pooch het geene te vertrecken,1253 t' Welck aldermeest hij tot sijn voordeel acht te strecken. Aiax 1255 Aen strant (Jupijn) en bij de scheepen pleijten wij,1255 En men gelijckt (ick raes) Ulysses noch bij mij?1256 Mij, die noch vuijr noch vlam noch Hectors toren vruchten1257 En voor dees vloote vocht, als ghij met schande vluchten.1258 Veijlijger is het dan, ô griecken, datmen strijt 1260 Met woorden schoon geciert, dan met een swaert dat snijt. Wanneer men vechten sal, Ulysses wt het perck vliet.1261 Het doen valt hem te swaer, en t' seggen is mijn werck niet. Soo veel als ick vermach int crijgen met gewelt,1263 Soo veel Ulysses int vrouachtig clappen gelt!1264 1265 Doch mijne daden ist onnoodich te vertaelen.1265 Ghij hebt s' altsaem gesien, laet hem de sijn verhaelen,1266
[p. 106]
Die hij alleen en sonder tuijgen heeft gewracht1267 (Naedat hij selve seijt) int doncker vande nacht.1268 Den loon, daer ick nae stae, beken ick groot te weesen,1269 1270 Maer van den loff verlies ick t' grootste deel door deesen.1270 Tis groot, maar d' heerlijckhaijt die wert daer door bemorst,1271 Mits dat ick crijge t' geen Ulysses hoopen dorst.1272 Verliest hij schoon t' crackeel, den prijs heeft hij alreede,1273 Want men sal seggen, dat hij met mij heeft gestreede! 1275 Dan, soo mijn duecht was twijffelachtig bij den Raet,1275 So soud' mijn edelhaijt mij wel coomen te baet.1276 Mijn Vader Telamon heeft troijen helpen winnen, En voer met Hercules omt gulden vlies te vinnen.1278 Sijn Vader Aeacus is rechter in den hel,1279 1280 Daer Sisyphus, u oom, Ulysses, lijt gequel.1280 Juppijn diens vader is, k' en hael het niet van verde.1281 Dees Aiax nae Juppijn is int geslacht de derde.1282 Dan, laet dit inde saeck mij gants geen voordeel sijn,1283 Soo 't niet gemeen en is Achilles huis en t' mijn.1284
[p. 107]
1285 Achilles was mijn neeff, ick eijs mijn broeders wapen.1285 Maer ghij sijt wt het bloet van Sisyphus geschapen, Die ghij in schelmerij oock te gelijcken tracht.1287 Wat mengt ghij onse naem in u versmaet geslacht? Off sal mij deese twist omt waepen qualijck locken,1289 1290 Om dat ick heb van d' eerst de waepens aengetrocken?1290 En met mijn vrije wil ben nae de crijch gereijst,1291 Daer sich Ulysses sot en rasend' heeft geveijst1292 Door vreese van met ons hier in de crijch te trecken,1293 Tot Palamedes cloeck sijn blootheijt quam ontdecken?1294 1295 Die doe de blootste was, van alle wapens schu,1295 Sal die - wat recht is dit! - de beste nemen nu? Was doch de rasernij voor rasernij genomen,1297 Off was sijt doch geweest en hij niet hier gekomen.1298 So sout ghij, Philoctetes, met so swaer verdriet,1299 1300 Int eijlant Lemnos als een balling leven niet,1300 Die in speloncken naer, en bosschen met u weenen1301
[p. 108]
En kermen dagelijxs beweecht de coude steenen,1302 En wenscht Ulisses t' geene dat hij waerdich is,1303 t' Welck (so der goden sijn) hem beuren sal gewis.1304 1305 Also verdwijnt door siect en honger metter wijlen1305 Een van ons leijtsluij selff, en bruijct Alcides pijlen1306 Op vogels en op wilt, die Phoebus ons beval1307 Te bruijcken ten verniel van Troijas hoge wal.1308 Maer Philoctetes die is noch te lijff gebleeven,1309 1310 Om dat hij t' selschap van Ulysses heeft begeeven,1310 t' Welck Palamedes oock wel wenschen mocht, dunct mijn, Want sonder dat hij soud' nu noch int leeven sijn, Off immers soud' de doot gesturven wesen eerlijck,1313 Die hij door sijn bedroch doen sterven heeft so deerlijck,1314 1315 Als hij hem van bedroch aenclagen quam so stout,1315 En overtuijchden hem door t' vinden van het gout,1316 Des vijants, so hij saij, becorelijcke gaven,1317 t' Welck hij hadt heijmlijck selffs doen in de tent begraven,1318 Tot wraeck van dat hij sich door hem ondecken sach,1319 1320 Het welck hem speet, en lang' daer nae int herte lach.1320 Door ballingschap off doot crenct hij der griecken crachten,1321 Op deese wijs is hij te vreesen en te achten.
[p. 109]
Off hij int spreecken schoon Nestor te boven gaet,1323 Noch en sal hij niet in 't goede verandren t' quaet, 1325 En hier verdaden, dat hij vlieden ging sijn best ras,1325 Als Nestor riep om hulp, door dien sijn paert gequetst was.1326 Dat ick dit niet versier weet Diomedes wel,1327 Die dick de vlucht verwijt aen sijn goe meed'gesel.1328 De goôn aensien de mens rechtvaerdich met haer ooghen. 1330 t' Gebuerde dat de geen, die niet en wilde pooghen Om Nestor bij te staen, selfs bijstant creech van doen.1331 Hij riep ellendich hulp, ick ginck mij derwaerts spoen. Hoe wel hij hadt verdient doort vlieden, datmen eeven Als hij met Nestor deed', men oock met hem sou leeven,1334 1335 Ick deckt hem met mijn schilt daer hij lach bevend' bleeck,1335 k' Verseeckerd' hem sijn lijff al eer ick van hem weeck.1336 De wonden die sijn cracht int vechten deen vermindren1337 En conden hem sijn loop int vluchten niet verhindren. Dus berchden ick een siel oneedel, slecht van aert,1339 1340 En dunct mijn eijgen daet mijn luttel eeren waert.1340 So ghij in dese twist u enckel wilt verweeren,1341 Compt, laet ons weder op de selve plaetse keeren, Geeft daer de vijant weer, u wont en vrees daer bij,1343 Duijckt achter t' schilt, en twist daer onder tegens mij.1344 1345 Siet, Hector, die met hem ten strijde leijd' de goden,1345 Verbluft den stouten oock en niet alleen den bloden.1346
[p. 110]
Als die braveerde doort vervolch van sijnen moort,1347 Heb ick hem op sijn rug geveldt van vers, en voort1348 Wanneer hij daechden wt een om met hem te steecken,1349 1350 Weerstont ick hem alleen, en ghij, beroemde greecken, Beloofden bedevaert, indien ick niet en vil.1351 Verhoort wert u gebet. So iemant weeten wil Den wtgang van de crijch, ick hebse niet verlooren.1353 De vijant quam met macht het griexse heijr verstooren,1354 1355 Tot onse vloodts bederff met vier en vlam bereijt.1355 Waer was Ulysses doen met sijn welspreeckenthaijt?1356 Ick heb alleen dees vloots bescherming aengegreepen.1357 Geeft mij de waepens doch voor meer als duijsent scheepen.1358 Indien dat ghij toe wijst, ô Princen, t' recht aen mijn, 1360 t' Sal meer der wapens eer dan Aiax eere sijn. Laet nu Ulysses eens gelijcken bij mijn daden Het moorden van Rhesus, die hij halff heeft verraden, En Dolon, s' vijants spier, en Helenus, dien hij1363 (Wanneer hij Pallas stal) gevangen bracht daer bij.1364 1365 Niet is bij daech geschiet al wat hij heeft bedreven. Men moet den halven loff aen Diomedes geven. Jont ghij de waepens aen dees daden slecht, oneel,1367
[p. 111]
Soo deels' en geeft aen Diomedes t' beste deel.1368 Ulysses sullen sij doch niet te stade komen, 1370 Die ongewapent staech en niet gelijck de vromen,1370 Bij nacht den vijant crenckt mette gewiste cans.1371 De gulden helm sal hem beclappen door sijn glans.1372 Oock sal hij doort gewicht sijn hooft niet kunnen roeren. d' Onstrijtbaer arm en can Achilles spiets niet voeren.1374 1375 De schilt, waer in gemaelt men t' swerrelts rijcken siet,1375 En sal sijn slincker arm wel, dunct mij, passen niet. Wat staet ghij nae een gaeff, die u sal overlaeden?1377 Welck soo de griecken, door haer quaelijck te beraeden,1378 U jonnen, ghij en sout daer duer niet sijn ontsien,1379 1380 Maer rascher nae de buijt sal uwe vijant vlien.1380 De vlucht, daer ghij u hoop gewoon in sijt te setten, Daer in sal t' swaer gewicht, Ulysses, u beletten. Voorts uwen schilt is gans, heeft niet met al geleen,1383 Vol kerven is de mijn, en ick behoeffer een. 1385 Maer siet ons wercken aen, onnodich sijn de woorden. De wapens smijt int mits van des vijants slachoorden.1386 Heet datmen 's hael van daer, en dieser brengt van daen,1387 Laedt diese tot een loon en tot een loff ontfaen.1388
[p. 112]
Ulysses Hadt mine wensch en d' u, ô griecken, niet gemist,1389 1390 Wij souden rechtevoort niet sijn in dese twist,1390 De tranen souden mij met crachte dus niet vlieten, Ghij sout u wapens, wij, Achilles, u genieten.1392 Dan, nu dewijl de goôn ons beijd' hebben berooft1393 Van dat ontsichbaer onverwonnen oorlochs hooft,1394 1395 Wie sal met meerder recht doch volgen in sijn steede1395 Dan die Achilles selff den griecken volgen deede?1396 t' Verstant, dat dicwijls heeft gedient tot u profijt, t' Sij hooch off laech, laet mij niet schaden nu ter tijt, Op dat ick sonder nijt mijn reedens mach ontluijcken;1399 1400 De gaven, die men heeft, die machmen wel gebruijcken. Voorvaders clare deucht, en Adels hoge roem1401 En ander luyder daet ick nau ons eygen noem,1402 Maer om dat Aiax saijt dat sijn grootvaders vader1403 Juppijn is, so seg ick: Juppijn is hem niet nader 1405 Een lit dan hij mij doet. Ick ken Laërtes out1405 Voor vader, die Arcesius voor sijn vader hout.1405-1406 Arcesius vader is Juppijn, en onder deesen Is niemant oijt tot doot off ballingschap verweesen.1407-1408 1408
[p. 113]
Een ander Adeldoom compt mij van moeder sij, 1410 En d' oorsprong vant geslacht sijt, ô Mercurius, ghij.1410 Nochtans en ghae ick niet nae dese wapens sporen,1411 Om dat van moeders sij ick hoger ben geboren, Off dat mijn vader niet beschuldicht werden can1413 Met sijne broeders sondt; siet de verdiensten an!1414 1415 Maer tgeen dat Telamon off Peleus heeft bedreven,1415 Dat men daer van den loff niet gaet aen Aiax geeven, Dat niet de naest int bloet wert met dees prijs verhuecht,1417 Maer die met reeden meest doen blijcken can sijn duecht. Want anders, Peleus leeft, en Pyrrhus daerenboven,1419 1420 Achilles sone; so blijft Aiax toch verschoven.1420 En Teucer isser oock al vast in eenen graet1421 Als Aiax, die nochtans niet nae de waepens staet.1422 Dewijl wij dan alleen met onse daden strijden,1423 Ick heb meer wtgerecht dan ick can hier belijden.1424 1425 Ick salt verhalen, doch opt corst, van voren aen.1425 Thetis, de moeder van Achilles, hadt verstaen Van de waerseggers wijs, indien hij herwaerts quame, Dat hijt besterven sou, hoe groot hij was van name.1428 Sij maect hem onbekent omt ongeluck te vlien,1429 1430 En liet hem als een maecht in maechden cleeren sien.
[p. 114]
Niemant heeft hem gekent, noch Aiax selven mede.1431 Hij waer gebleeven t' huijs ten waer dat ick het dede.1432 Ick nam een marsse vol van vrouwe cramerij1433 En deed' daer loosselijck een crijsmans wapen bij.1434 1435 Een ijder vrou besach het geen haer best geleecke, De Prins terstont sijn hant ging aen de wapens steecken. So wel de schilt en spiets hem in sijn handen stont,1437 Dat eer hijt vrouwen cleet verwurp, ick riep terstont:1438 Ghodinnen soon, van u wacht Troien sijn bederven,1439 1440 Waeromme twijfelt ghij de name te verwerven?1440 Mijn handt leijd' ick hem op en sant hem derwaerts heen.1441 Al t' geen hij heeft gedaen, noem ick dan t' mijn met reên.1442 'k Heb Telephus getemt, k' heb Theben ingenomen.1443 vv Door mij is Tenedon in onse macht gekomen.1444 1445 Dat Lesbus, Chryses, Cilla, Apollos steden stout1445 Ons onderdanich sijn, voor mijne daden hout. En oock dat Lyrnes viel, dat sich te weere stelden. Ick gaff den naem, die den troijaensen Hector velden.1448 Door mij leijt Hector neer; het wapen dat mij dede1449 1450 Achilles vinden eerst eysch ick dees wapens meede.
[p. 115]
De wapens, die ick hem int leven heb gegeven, Ist onrecht dat ick die weer eijsche naer sijn leven?1452 Den ruijmen haven lach van duijsent scheepen vol,1453 De wint blies tegens ons gestadich eeven dol. 1455 Daer wert gepropheteert, den wint en sou niet wenden,1455 Ten waer dat Atreus neeff sijn dochter wilde senden1456 Ten outaer van Diaen en latens offren daer,1457 Om soo te stillen t' weer, en gramschap fel van haer. Maer Agamemnon hout sijn vadersche genegenthaijt, 1460 Wilt niet toelaten, off hem schoon gans griecken tegen saijt.1460 Dees dorst ick spreecken aen wanneer ghij, Aiax, sweecht,1461 En heb hem tot profijt van het gemeen beweecht.1462 Ick dreef een sware saeck van een pertijdich rechter.1463 De Prins vergeeft t' mij nu, doch hem en docht niet slechter1464 1465 t' Gemeene volcxs scha dan s' dochters doot, des hij1465 Vergolde met het bloet d' ontfangen heerschappij. De moeder hadt bij haer haer dochter wtvercoren,1467 Die men bedriegen most, want raden was verlooren.1468 Ulysses sant men heen, ick hebt alleen bestaen;1469 1470 Op welcke plaets wanneer dat Aiax was gegaen,1470 De schepen lagen noch wel op de wint en wachten,1471 t' Sijn soud' de prins meer dan t' gemeene besten achten.1472
[p. 116]
Ick ginck te Troien oock wtrechten als gesant1473 De saecke, mij vertrout van het gemeene lant.1474 1475 Ick quam aldaer den Raet en al de Princen satten. Ick claechde Paris aen, heraijschde vrou en schatten.1476 Antenor op ons sijd' creeg ick, eens coninxs stem,1477 Maer Paris en de geen, die schuldich sijn met hem, Hebben haer handen nau van onsen moort onthoudē,1479 1480 t' Welck, Menelaus, ghij soowel als ick aenschoude. Van ons gemeene noot was dat den eersten dach.1481 Ick heb meer wtgerecht, dan ick verhalen mach1482 In desen langen crijch met wijslijck doen en raeden,1483 Want t' sint het slaen, geschiet als wij te lande traden,1484 1485 Schuijlden de vijant lang cleenhartich in de stat. Wij hebben eerst dit jaer middel om slaen gehadt.1486 Goet sijdij int gevecht, maer wat sijdij daer buijten? Gesmeert hadt men u moeten in een casse sluijten,1488 Gelijck als het geweer, tot datter quam de tijt,1489 1490 Dat men u bruijcken mocht te veld' in open strijt.1490 Want waertoe dienden ghij? dan, vraechdij wat ick drijve?1491 De vijant leg ick laech en onse schanse stijve,1492 Tot s' langhe crijchs verdrach geeff ick de gasten moet.1493
[p. 117]
Hoe sij gewaepent, hoe sij moeten sijn te voet.1494 1495 Hierin ick onderwijs en raed' haer tallen stonden,1495 Off warde voor gesant nu hier nu daer gesonden.1496 De Coning hadt gedroompt, dat hem Juppijn geboot1497 Te keeren t' huijswaerts met de geheele vloot, En konde door den naem van godt licht elck beweegen.1499 1500 Dat Aiax sich vertooch en set hem daer eens teegen,1500 En vecht al wat hij mach! Waerom belet hij niet1501 Dat ijderman omt seerst fluxs nae de scheepen vliet?1502 Ten was niet groots voor hem, die stadich groots cont spreecken.1503 Maer wat? hij vluchten selff, en is aent strant geweecken.1504 1505 Ick sach het selven aen en schaemdet mij te sien. Ick riep terstont: wat ding doet u, gesellen, vlien1506 En Troien halff gestoort los laten wt u handen?1507 Wat voert ghij doch nae huijs dan eenen buijt van schanden?1508 Met dese woorden keerd' ick al het volck alleen 1510 En Agamemnon riep terstont den hoop bij een.1510 Een woort en dorst ghij doen, ô Aiax, niet vermelden.1511 Thersijtes en ontsach de Princen niet te schelden,1512 Maer wert van mij bestrafft; k' ben opgereesen voort1513
[p. 118]
En deed' het volck sijn moedt weer grijpen door mijn woort. 1515 Al t' geen, dat t' sint die tijt dan Aiax heeft bedreeven, Compt mij altsaemen toe, ick heb hem u gegeeven. Als hij teech op de vlucht, doen heb ick hem gekeert.1517 Maer wat grieck isser doch die u acht off begeert?1518 Wat Diomedes doet, dat doet hij met mij t' saemen.1519 1520 Isset een cleene saeck dat hij mij acht bequame, En kiest mij tot gesel wt so veel duijsent man, Als enen die hem best in alles helpen can?1522 Ten was mijn beurte niet, nochtans nam ick bij nachte1523 Gevangen 's vijandts spie, die ick oock omme brachte,1524 1525 Nae dien ick al den raedt van Troien hadt verstaen.1525 Met mijn beleeffde' loff mocht ick te rugge gaen,1526 Was lijckwel niet te vreên, maer als een vroomheijts pleeger,1527 Vermoord' ick Rhesus met sijn selschap in sijn leeger.1528 Dus quam ick hier, naedien ick had mijns willen wins,1529 1530 Op sijnen wagen selff als een gesegent Prins.1530 Weijgert mij t' waepen, gaet u gunst tot Aiax wenden.1531 Ick hebbe met mijn swaert vernielt Sarpedons benden,1532
[p. 119]
Iphetides en Ceranos ick vluchten dede,1533 Alastor, Chromius en oock Alcander meede,1534 1535 Noemen en Pritanus, Halinus van gelijcken,1535 Dees moesten altemael voor mijnen aenval wijcken. Dan Thoon, Charapos, en Ennomos en voort Chersidamos heb ick met desen hant vermoort, En meenich slecht soldaet; oock ben ick niet verleegen1539 1540 Om u te toonen dat ick wonden heb gecreegen. De plaetse daer se staen, ô burgers! haer verciert.1541 Gelooft geen woorden, niet diemen licht schoon versiert.1542 Siet de litteekens hier, dit is de borst, gesellen, Die' ick voort gemeene nut so dickwils heb gaen stellen.1544 1545 Maer Aiax heeft sijn bloet so meenich jaer gespaert, En heeft sijn groote borst van wonden wel bewaert.1546 Dan, dat hij heeft belet de griecse vloot te schennen,1547 Is dat so grooten saeck? dat wil ick wel bekennen,1548 Want te verduijstren t' goet en was noijt mijn bedrijff.1549 1550 Maer dat hij d' eere sich alleen niet toe en schrijff.1550 Patroclus, die gedect was met Achilles waepen,1551 Heeft oock geweert den brant, tot ons bederff geschaepen.1552
[p. 120]
Hij waent, dat hij alleen een hart had' in sijn borst, Dat Hectors toorn fel stoutlijck verwachten dorst,1554 1555 Heeft Coning en met mijn Achilles selff vergeeten,1555 Aldaer hij in den Raet de negenst' is geseeten,1556 En boven dander nergens om dan door het lot.1557 Dan segt, ghij stercken helt, die mette Princen spot, Welck was den wtgang doch vant vechten met u beijen1559 1560 Dan dat ghij ongewont liet Hector van u scheijen?1560 Och! wat ist mij een smert te dencken aen den dach, Dat men der griecken muer, Achilles, vallen sach.1562 De tranen noch de rou, noch vreese condt mij schaeden1563 Int dode lichaem cout op deesen hals te laeden. 1565 Op deesen hals droeg ick Achilles, en met hem De waepens, die ick wens datmen mij nu toestem.1566 Ick hebbe crachten, die voor dat gewicht niet vreesen, En een gemoedt, dat u van d' eer sal danckbaer weesen.1568 De blaeuwe seegodin heeftse de waepens schoon1569 1570 Seer constelijck doen smeên, eergierich voor haer soon,1570 Op dat een slecht soldaet, daer wij noijt geest in sagen, Des hemels gaven waert onwaerdich soude dragen?1572 Het gene, datmen in den schilt gehouden siet,1573 Verstaet hij, weet ick wel, int alderminste niet.
[p. 121]
1575 Besach hijt eens te recht, hij souder in verwerren:1575 Het Aertrijck, en de Zee, de loop der gulden sterren. Gij sout u schamen selffs, dat ghij begeeren gaet1577 De waepens, die ghij doch int minste niet verstaet.1578 Maer hij saijt dat ick laet ben in de crijch gekomen,1579 1580 En daerentusschen denct niet, dat hij so den vromen1580 Achilles oock beschelt. Ist veijnsen sont geweest?1581 Wij veijnsden alle baij, wie van ons beijden meest?1582 Dan, soot vertoeven voor een misdaet sou verstrecken,1583 Men heeft mij nae den crijch sien vóór Achilles trecken.1584 1585 Hem hiel sijn moeder thuijs, en mij mijn cuijsse vrou,1585 Hem gafmen d' eerste tijt, en al de rest aen ouw.1586 Ick zal mijn misdaet nu doch wel verdaden connen1587 Gemeen met sulcken man, nochtans is hij gevonnen1588 Door mijne cramerij, van als bij een geschraept,1589 1590 Maer ick ben doort vernuft van Aiax niet betraept.1590 Gaet sijn botte tong met mij te schelden toonen,1591 Verwondert daer niet in, u gaet hij niet verschoonen:1592 Die valschelijck van mij misdadich wert genoempt,1593 Is het u luijden eer dat ghij die hebt verdoempt?
[p. 122]
1595 Maer Palamedes cont sijn onschult niet betogen,1595 Ghij saecht de stucken selff, ô griecken, voor u ogen.1596 Ghij saecht dat gout, dat lach begraven in sijn tent. Maer seeker, dat verraet was claer genoech bekent.1598 Dat Philoctetes op het eijlant is gebleeven, 1600 Verdaet u eijgen saeck, geen schult men mij can geeven.1600 Ghij alleen liet het toe; ick heb het wel geraen,1601 Op dat hij mocht de moijt van dese crijch ontgaen,1602 En sachten door den rust sijn overwreede pijnen.1603 Hij deed' alsoo en leeft, men sal dees raet bevijnen1604 1605 Niet slechtelijck getrou, maer noch geluckich mee.1605 Die maeckt sij oock getrou den geenen diese dee.1606 Dewijl men Propheteert, datmen niet wt can roijen1607 Dardanus ouden rijck, noch slechten t' slot van Troijen,1608 Ten sij dat hij er sij, beveelt mij niet de saeck, 1610 Laet Aiax derwaerts gaen, op dat hij willich maeck1610 Door sijn welspreeckentheijt, een man vol rasernijen Van sieckt en gramschap, om met hem op wech te tijen.1611-1612 1612 Off voer hem door vernuft loosselijck herwaarts aen.1613 De vloet van Simois sal eer te rugge gaen1614
[p. 123]
1615 En sonder bladen staen Jda, den berch daer boven, En griecken aen de stat van Troien hulp beloven,1616 Eer s' plompen Aiax geest den griecken compt te staet,1617 En mijn trouhartichaijt tot uwaerts u verlaet,1618 Daer in ick eewichlijck volharden sal stantvastich. 1620 Harde Philoctetes, al valt ghij nu so lastich De Coning, t' volck, en mij, hoewel dat ghij vervloect Gestadelijck mijn hooft, en niet en wenscht off soect1622 Dan mijn verhoopte doot en van mijn bloet te suijgen, Nochtans so sal ick sien, u hert gemoet te buijgen,1624 1625 En doe al wat ick kan, dat ick u herwaerts stier.1625 Ick sal, iont mij t' geluck, u pijlen brengen hier,1626 Gelijck ick Helenus hier heb gebracht gebonden, Der goden schick ondect, gelijck ick heb gevonden1628 Middel om Pallas beelt te crijgen op ons sij.1629 1630 En Aiax niettemin gelijct hem noch bij mij?1630 Want sonder t' beelt men cont hem niet van Troien wreecken.1631 Waer was doen Aiax? waer was sijn vermeetel spreecken?1632 Waeromme swijcht hij doch? hier en Ulysses niet1633 Het bloot geweer noch wreede waepens aen en siet,1634 1635 Maer stoutelijck darff gaen doort midden van de wachte Binnen, en niet alleen bij doncker naere nachte,1636 Maer tot int hoge slot, en maecken luttel werck1637
[p. 124]
Van de Godinne selffs te roven wt haer kerck,1638 En gaen met sulcken rooff dwars door den vijant wagen, 1640 t' Welck had ick niet gedaen, vergeefs soud' Aiax dragen1640 Sijn seeven dubbelt schilt van ossen huijden groff.1641 Dien nacht, dien nacht, bracht icker d' overwinning off!1642 Doen wan ick Troia, als ick Troien maeckte winlijck.1643 Aiax, siet niet op Diomedes dus onminlijck1644 1645 Vast met u weesen stuers en spreecken binnen 'smonts.1645 Hij heeft sijn deel aen d' eer, wij maeckent onder ons.1646 Als ghij (u hoochste roem) de schepen ginckt beschermen, Al den gemeenen hoop sachmen rontom u swermen,1648 Verselschapt van het volck, en waerdij niet alleen,1649 1650 U hulp het ganse heijr, en mij niet meer dan een, Welcke, ten waer hij wist en hielde dat een vechter1651 Min dan een wijs man is en ongelijck veel slechter,1652 Hij soud' oock selven nae de waepens taelen gaen.1653 Den anderen Aiax soud' daer vrijlijck oock nae staen,1654 1655 Die bet gematicht is. Eurypylus den cloecken1655 En oock Andromons soon soude dees eere soecken, Idomeneus en voorts Meriones te loon1657
[p. 125]
Soud' dees begeeren, en Plisthenes iongste soon.1658 Dees' machmen immers wel in crachten u gelijcken!1659 1660 Nochtans sij willen mij int raden gaeren wijcken.1660 Tot vechten isse goet, ick kent, u rechter hant,1661 Doch moet gematicht sijn van ons u rou verstant. Cracht hebdij sonder geest, ick sorg voort t' geen mach gebueren, Ghij eijscht te vechten, mij de veltheer leijt te vueren1664 1665 Tijt en gelegenthaijt, en nae mijn raeden doet. Ghij sijt van lichaem sterck, en ick bent van gemoet.1666 So veel een stuerman wijs de roeijers gaet te booven, So veel men moet een hooft boven sijn crijsluij looven,1668 So veel moet, Aiax, ick sijn boven u geacht. 1670 En heb ick goet verstant, k' en heb geen minder cracht. Danckbaer van mijn verdienst wilt, Princen, u verclaren1671 Voor sorge die ick droech de tijt van negen jaren. Jont uwen waecker nu de prijs van dit gevecht.1673 Ons arbeijt is opt eijnt, ick heb het al geslecht,1674 1675 Watter was in den wech, Troien heb ick bedorven,1675 Door dien ick middel heb tot diens bederff verworven. Nu bid' ick u altsaem door ons gemeene hoop1677 En goden, daer ick snachts den vijant mee ontsloop,1678 Doort vallen van de stat, wiens ondergang wij swoeren,1679 1680 En door het geen, dat noch is wijslijck wt te voeren -1680
[p. 126]
Isser noch ijet waer in moijt en perijckel steect,1681 Soo daer tot Troias val noch eenich ding gebreect -,1682 Daer door bid' ick u, dat ghij mijnder wilt gedencken,1683 Off wilt ghij mij niet, wilt Pallas de waepens schencken. Nestor 1685 So veel als d'eedel ziel t' lichaem te boven gaet, So veele boven cracht t' vernuft te loven staet.1686 Daerom dees Princen u dees hooch geachte prijsen, Ulysses, tot een loff en tot een loon toewijsen. Gaen in de heeren met Ulysses.
5e. Handelinge. 2e. Wtcoomen Aiax tastende aent swaert; doorsteeckt sijn selven.Regie-aanwijzing Aiax Nu, dit is seecker t' mijn, off eijscht Ulysses t' mee?1689 1690 Tegens mijn selven sal ickt bruijcken hier ter stee.1690 Dat dicwijls nat geweest vant bloet is der Troianen, Sal in sijns meesters borst de wech na t' herte banen1692 En druijpen van sijn bloet, op dat koem aen den dach,1693 Dat niemant Aiax dan Aiax verwinnen mach.1694
[p. 127]

5e. Handelinge. 3e. Wtcoomen 2 Soldaten. 1ste Soldaet 1695 Beweechlijck ongeluck! laijt Aiax hier verslagen?1695 Wat droeve tijding sal ick nu de griecken dragen?1696 Op mijne schouders wil ickt doode lichaem laen,1697 En daer mee bij sijn bloet en naeste vrienden gaen.1698 Die sij int leeven van sijn eer hebben versteecken,1699 1700 Sullen de griecken nae sijn doot noch wel om smeecken.
5e. Handelinge. 4e. Wtcoomen Chooren. A.B. Choor Choor A 1. Wie oijt ter werrelt voort gebrocht1701 Heeft in sijn leeven rust gesocht? Noch hier en leeft geen sterfflijck mens,1703 Off hij tracht nae een seecker wens,1704
[p. 128]
1705 En waent, dat diens volkoming soet1705 Soud' schencken rust aen sijn gemoet. B 2. Sulck vintmen, die voor seecker hout,1707 Dat hij besit het sorchlijck gout, Het welck men wt de Mijnen graeft, 1710 Waerom Peru den Spangiaert slaeft,1710 Op dat 't hem gans bevrijen sou1711 Van ongerusthaijts wreede rou.1712 A 3. De Spangiaert met godloos gewelt Peru, met sorch sich selven quelt. 1715 Der Indianen erffgenaem Vant gout en van de sorch te saem In vrees van so veel wreethaijt leeft, Als hij omt gout bedreven heeft. B 4. Maer de geltgier en merct dit niet,1719 1720 Die ander achterdencken vliet1720 En bant vant hert de rust gewis,1721 Die soeckend' daerse niet en is, A 5. Vergeet de goden altegaer, En knielt voor anders geen outaer1724 1725 Dan voort Geval, berooft van reên,1725 En brengt ten offer al het geen Dat hij den andren eerst ontrect,1727 Ter plaetsen daert geen duecht en strect.
[p. 129]
B 6. In dees Godin woont reeden niet;1729 1730 Noch siet wie haer eere aenbiet;1730 Stroijt sotte gaven in de wint, Niet wetend' selve wiese vint; Gaet siet dan off beschaijdenhaijt1733 In een sinloose vrouwe leijt.1734 A 7. 1735 Dan, soot Geval, niet door sijn beên,1735 Maer door haer sotte macht alleen, Hem leijt ter trap eerst voorgestelt,1737 En hoopt sijn kisten op met gelt, De welck wanneer vol souden sijn, 1740 Hij waende, dat sijn onrusts pijn Soud' vlien wt het begeerich hert, Bedrogen, voelt een niewe smert.1742 B 8. Verlaet hij schoon het snoot gewin,1743 Hij beelt sich selff wat anders in, 1745 En gh' lijck als van te vooren acht,1745 Vercreech hij t' geen, daer hij nae tracht,1746 Dat voor gewis t ghewenschste goet1747 Te vreên sou' stellen sijn gemoet. A 9. Wert staech als eerst bedroogen groff.1749 1750 Een ander bout den min een hoff1750 In d' ogen van een schoone vrou, En maect een wellust van sijn rou,1752
[p. 130]
Roept d' altelichte Venus aen, En waent, geen goethaijt cond' bestaen, B 10. 1755 Ten waer door d' eijgenschap van haer,1755 In welck als wechgenomen waer1756 Den gans onnoemelijcken strael, Die haer eer doet achten altemael, En ons inbeelt door sijnen cracht1759 1760 Haer groothaijt, waerom datmens' acht,1760 A 11. Versmaen wij souden haer geboôn, En achten ons ons eijgen goôn; So meest dan t' geen, dat godhaijt sticht,1763 In de Godin van Cypers licht;1764 1765 Te recht wert sij oock meest geviert1765 In t' geen sij meest op aerden ciert.1766 B 12. De Min gelijck t' geval is blint,1767 So datmen niet met voorsicht wint.1768 Dan, so de Minnaer onverdacht1769 1770 Vercrijcht sijn wellust onverwacht,1770 Terstond hij lichtlijck die beweent1771 Als cleender die hij hadt gemeent.1772 Den aert bekennend' van de Min,1773 Crijcht hij ijet anders in sijn sin.1774
[p. 131]
A 13. 1775 De grootste luijden opter Aerd' Haer siel noijt hebben reijn bewaert1776 Van de begeert naer eer en staet;1776-1777 Niet dunct haer voor het heerschen gaet,1778 En achten t' alderhoochste goet,1779 1780 Dat haer een hope kindren groet,1780 En het crijsvollick dicht omringt, Daer sorghe licht voor henen dringt, Die meest in Saelen hooch onthout,1783 Met Jasp en Marber opgebout;1784 B 14. 1785 Dat meenich eelman voor haer rij,1785 Met knechts gecleet in turcxse sij, Die stijff vant gout en perlen craect, Dat nijt en smaet sijn meester maect;1788 En datmen voor haer eere beeft 1790 Aldaer de Son sijn opgang heeft,1790 En met een schrick haer naem verhaelt1791 Ter plaetse daer de Sonne daelt;1792 Ons Aerden creijts in stucken berst1793 Van haeren roem, te nau geperst,1794 1795 Om t' volck met angste te belaen, Die tegens onse voeten gaen; A 15. Dat nae haer doot en laetste wr1797 Haer name leeff en eewich duir,1798
[p. 132]
En sonder enich haer genot1799 1800 Verwondert wert vant vollick sot.1800 B 16. Loopt hier om over berch en zee,1801 Voert dondrich schut en blixem mee,1802 Coopt t' ijdel vollixs lichte gunst,1803 Soect met bedriegerij en cunst 1805 't Verdrucken van u meed'gesel,1805 Tot dat u weer een ander vel.1806 A 17. Betrout op de Jonst als de wijnt, Die u u Prins te draegen schijnt,1808 Speelt met Venijn en soect sijn staet,1809 1810 Op dat een ander u verraedt, Off ghij een eynd' neempt schandelijck Sonder te komen aen het rijck.1811-1812 B 18. Maer off u wel geluckte schoon,1813 En veijlich ghij besadt de croon, 1815 De gantsche werrelt volcht daer aen,1815 Die soud' noch te begeeren staen. Den iongen grieck maeckten geclach,1817 Wanneer hijt al gedwongen sach,1818 Omdat hij niet genaecken mocht 1820 De werrelden, die, naer hem docht, In groot getal noch waeren vrij, En plagen die met slavernij.
[p. 133]
A 19. Begeert van t' geen, dat nergens was, Volchden begeerts volcoming ras.1824 1825 Waer soud' hij soecken ruste soet Socht hijse niet in sijn gemoedt? B 20. De Mensch kan meer begeeren dan Hij immermeer verwerven kan.1828 ‘Die staech op sijn begeerten acht,1829 1830 ‘Van diens volcoming rust verwacht,1830 ‘Vercrijcht de ruste nummermeer, ‘Begeerte blijft altijt sijn heer. A 21. Des ghij, ô Prins die hier op let,1833 t' Onnodich wt u sinnen set,1834 1835 De Rust leijt in u selven, siet,1835 Sterfft u begeert, so derffdij niet.1836 Finis. Verandren Candt.	1245Bij Ovidius treedt hier Agamemnon op. Princen: vorsten; knapen: schild-knapen 1246staet nae: streeft naar; waepen: wapenrusting 1247Dies: waarom; telt: houdt 1248onverwonnen: onoverwinnelijke 1250beschaijt: argumenten 1251met recht: rechtvaardig 1252mette reeden: met spreken; best: het best; verdaden: verdedigen 1253te vertrecken: uiteen te zetten 1255Aen strant: aan het strand; Jupijn: Jupiter; pleijten: verwijst naar ‘mette reeden’ in vs. 1252. Bovendien herinnert Aiax aan zijn optreden bij het verdedigen van de vloot. 1256gelijckt: vergelijkt 1257vruchten: vreesde 1258als: toen 1261perck: strijdperk; vliet: vlucht 1263crijgen: oorlog voeren 1264clapper: gebabbel; gelt: is waard 1265vertaelen: mede te delen 1266de sijn: de zijne; altsaem: gezamenlijk 1267tuijgen: getuigen; gewracht: verricht 1268Naedat: zoals 1269daer: waar; nae stae: naar streef; beken: erken 1270Aiax is van mening, dat Ulysses reeds onderscheiden wordt door als mededinger te mogen optreden. Een overwinning op Ulysses is daarom niet glansrijk. deesen: hem 1271Tis: het is (nl. het loon) 1272mits dat: omdat 1273schoon: al; t' crackeel: de twist: alreede: reeds 1275Dan: maar; soo: als; deucht: dapperheid (nl. de daden uit vs. 1265); was: mocht zijn 1276edelhaijt: adellijke stand 1278vinnen: vinden 1279den hel: de onderwereld 1280Hooft stelt hier de zaak mooier voor dan in het oorspronkelijke verhaal het geval is. Daar is Ulysses een onechte zoon van Sisyphus, koning van Korinthe, en Anticlea. 1281diens: nl. Aeacus; k' en hael niet van verde: de adellijke afkomst kan met argumenten die direct voor de hand liggen worden aangetoond. 1282Dees Aiax: nl. de ik-figuur 1283Dan: maar; dit: nl. mijn afstamming 1284gemeen: gemeenschappelijk; huis: geslacht 1285mijn broeders wapen: de wapenrusting van mijn neef. Aeacus was de grootvader van Achilles en Aiax. 1287schelmerij: Sisyphus had Zeus verraden, toen deze Aigina, de dochter van de riviergod Asopos, had ontvoerd. Als straf moest Sisyphus een enorm brok marmer een heuveltop op wentelen. Was het hem bijna gelukt de opdracht uit te voeren, dan ontglipte hem steeds weer het marmer, zodat hij weer van voren af aan moest beginnen. Het lukte hem nooit! 1289qualijck locken: slecht lukken 1290van d' eerst: als eerste 1291nae: naar 1292daer: waar; sot en rasend': krankzinnig; geveijst: voorgedaan 1293door: vanwege; van: om 1294blootheijt: lafheid (nl. toen Ulysses zich krankzinnig hield); quam ontdecken: aan het licht bracht 1295doe: toen; blootste: lafste; schu: bang 1297doch: toch maar 1298doch: toch 1299De boog en de pijlen van Hercules waren in het bezit van Philoctetes. Zonder dit wapentuig was - aldus een voorspelling - de val van Troje onmogelijk. Philoctetes werd op weg naar Troje op advies van Ulysses op het eiland Lemnos achtergelaten: Philoctetes was namelijk ernstig ziek geworden door de beet van een slang. 1300Int: op het 1301Die: gij die; naer: akelige; u: uw 1302beweecht: medelijdend stemt 1303waerdich is: verdient 1304beuren: overkomen 1305verdwijnt: teert weg; metter wijlen: mettertijd, op den duur 1306ons leijtsluij: onze leiders; bruijct: gebruikt; Alcides: patronymicum van Hercules 1307Phoebus: Apollo 1308ten verniel: voor de vernieling 1309te lijff: in leven 1310selscap: gezelschap; begeeven: verlaten 1313eerlijck: eervol 1314Tijdens het beleg voor Troje zorgden Ulysses en Diomedes ervoor, dat Palamedes (een Grieks bevelhebber, met wie zij in onmin leefden) op beschuldiging van hoogverraad ten onrechte ter dood veroordeeld werd. 1315Als: toen; stout: flink 1316overtuijchden hem: overtuigende bewijzen tegen hem inbracht 1317becorelijcke: verlokkende 1318selffs: zelf 1319zie ook vs. 1294. 1320speet: griefde 1321zie ook de vss. 1300 en 1311-1312; crenct: verzwakt 1323schoon: al 1325verdaden: verdedigen; vlieden: vluchten; sijn best ras: zo snel mogelijk 1326Als: toen; door dien: omdat 1327versier: verzin 1328dick: vaak; ‘goe meed'gesel’ is ironisch bedoeld. 1331selffs: zelf; creech van doen: nodig had 1334Bij ‘men’ wordt de bijzin weer opgevat; leeven: handelen 1335deckt: dekte 1336Verseeckerd': beveiligde; lijff: leven 1337deen: deden 1339Dus: aldus; berchden ick: bracht ik in veiligheid 1340De genitief ‘eeren’ hangt af van ‘luttel’. 1341enckel: alleen 1343Geeft daer de vijant weer: laat daar de vijand weer zijn 1344twist: strijd 1345hem: zich; leijd': voerde; de goden: nl. Apollo, op bevel van Jupiter 1346Verbluft: beangstigde; stouten: dappere; bloden: lafaard (nl. Ulysses) 1347Als: toen; braveerde: trots werd; vervolch: lukken 1348van vers: van verre (nl. met een steenworp) 1349een: iemand; steecken: een steekspel bedrijven = vechten 1351vil: zou vallen 1353wtgang: afloop; crijch: strijd 1354heijr: leger; verstooren: vernietigen 1355vier: vuur; bereijt: gereed 1356doen: toen 1357aengegreepen: met kracht aangepakt 1358doch: toch; voor meer als: in plaats van meer dan 1363spier: spion 1364daer bij: bovendien In Troje bewaarde men het beeld van Pallas Athene (het Palladium). Zolang deze situatie bestond zou Troje niet vallen. Ulysses en Diomedes vernamen dit, nadat zij op een nacht de Thracische koning Rhesus om het leven hadden gebracht. Op hun tocht vingen ze de spion Dolon, die de profetie betreffende het Pallasbeeld van Helenus aan de Grieken prijs moest geven en vervolgens gedood werd. 1367Jont: gunt; slecht: gering 1368deels': verdeel ze 1370staech: voortdurend; gelijck de vromen: als de dapperen 1371crenckt: verzwakt; gewiste: zekerste 1372Aiax beschrijft nu de wapens van Achilles. beclappen: verraden 1374spiets: lichte speer; voeren: dragen 1375gemaelt: geschilderd; 1377staet... nae: streeft naar 1378door haer qualijck te beraeden: door een verkeerde beslissing te nemen 1379jonnen: gunnen 1380rascher: sneller; nae: naar; vlien: zich spoeden 1383gans: ongeschonden; niet met al: in het geheel niet; geleen: geleden 1386smijt: gebiedende wijs, tot de vorsten uit vs. 1359; int mits: in het midden; slachoorden: slagorde 1387heet: beveel; dieser: die ze er 1388laedt: laat; tot een loon: tot beloning; tot een loff: tot lof 1389Versta: was aan mijn wens en de uwe, o Grieken, gevolg gegeven 1390rechtevoort: zopas 1392genieten: bezitten 1393Dan: maar; dewijl: terwijl; ons beijd': Ulysses wijst hier op Aiax en zichzelf en niet, zoals D'Angremond meent, op alle andere Griekse bevelhebbers. De twist bestaat immers alleen tussen Aiax en Ulysses. 1394ontsichtbaar: ontzag inboezemende; onverwonnen: onoverwonnen; dat oorlochs hooft: deze oorlogsleider 1395doch: toch; steede: plaats 1396Versta: dan hij, die Achilles ertoe gebracht heeft de Grieken te volgen 1399nijt: kwaadaardigheid; reedens: argumenten; ontluijcken: ontvouwen 1401clare: luisterrijke 1402ander luyder daet: de daad van anderen; nau: nauwelijks; eygen: eigendom 1403saijt: zegt 1405een lit: één graad (van bloedverwantschap); ‘doet’ vervangt ‘is’. 1405-1406ken... voor: erken... als 1407-1408onder deesen: onder de hier genoemden. Dit geldt niet voor de voorouders van Aiax: Telamon (Aiax' vader) doodde zijn broer. Daarom moest hij in ballingschap gaan. 1408verweesen: veroordeeld 1410Mercurius is de vader van Autolycus, wiens dochter Anticlea de moeder was van Ulysses. 1411nae... sporen: naar... streven 1413werden: worden 1414sijne broeders sondt: de zonde van broedermoord 1415Telamon: vader van Aiax; Peleus: vader van Achilles 1417naest int bloet: naaste bloedverwant; wert: wordt 1419Versta: als men de wapenrusting niet wil geven aan de beste, dan zijn er nog Peleus en Pyrrhus. 1420verschoven: achteruitgezet 1421in eenen graet als Aiax: in dezelfde graad van bloedverwantschap als Aiax. Teucer was de stiefbroer van Aiax. 1422‘Teucer’ is antecedent van ‘die’. 1423Dewijl: aangezien 1424wtgerecht: tot stand gebracht; belijden: vermelden 1425salt: zal het; doch opt corst: maar zo kort mogelijk 1428Dat hijt besterven sou: dat hij zou sterven 1429onbekent: onkenbaar; vlien: ontwijken 1431mede: ook 1432Deze opmerking slaat op het overhalen van Achilles door Ulysses om mee te gaan met de Grieken. 1433marsse: mand, korf; vrouwe cramerij: kramerswaar voor vrouwen 1434loosselijck: slim 1437so wel: zo goed 1438verwurp: wegwierp 1439Ghodinnen soon: zoon van een godin; wacht: verwacht; bederven: ondergang 1440twijfelt: aarzelt; de name: de naam van verwoester van Troje 1441Mijn handt leijd ick hem op: handoplegging om kracht over te brengen voor de vervulling van een zware taak; sant: zond; derwaerts: nl. naar Troje 1442met reên: met reden 1443 vvOmdat Achilles na krachtige aandrang van Ulysses pas bereid was mee te gaan naar Troje, meent Ulysses, dat alle daden van Achilles de redetwist om de wapenrusting in zijn voordeel moeten beïnvloeden. 1444Tenedon i.p.v. Tenedos, als gevolg van de invloed van de Latijnse tekst. 1445Apollos steden stout: de dappere, aan Apollo gewijde steden 1448D'Angremond meent, dat ‘naem’ een vertaling is van het Latijnse ‘nomen’ en stelt daarom terecht voor de betekenis ‘de man’. 1449Versta: Omdat ik Achilles met het wapen wist toe te rusten als eerste, eis ik deze wapens. 1452naer: na 1453Den ruijmen haven: nl. van Aulis 1455wenden: draaien 1456Atreus neeff: Agamemnon; sijn dochter: Iphigeneia 1457latens offren: haar laten opofferen 1460wilt: wil het; off... schoon: hoewel; tegen saijt: tegenspreekt; gans griecken: geheel Griekenland 1461wanneer: toen 1462het gemeen: het algemeen belang; beweecht: bewogen 1463dreeff: behandelde; sware: moeilijke 1464slechter: van minder belang 1465des: zodat 1467bij haer: bij zich 1468Ulysses moest Klytaemnestra wijs maken, dat Iphigeneia vertrekken moest als toekomstige bruid van Achilles. verlooren: nutteloos 1469sant: zond; bestaen: aangepakt, ondernomen 1470Versta: maar als in mijn plaats Aïax 1471wel: goed; lagen en wachten: lagen te wachten 1472Versta: De vorst zou zijn eigen belang stellen boven het algemeen belang 1473wtrechten: uitvoeren, tot stand brengen 1474van: door; het gemeene lant: het gehele land 1476heraijschde: eiste terug 1477Versta: Antenor - hij sprak als een koning - was het met mij eens 1479haer: hun; nau; nauwelijks; van onsen moort: van een moord op ons 1481van ons gemeene noot: van onze gezamenlijke nood 1482wtgerecht: tot stand gebracht; verhalen mach: vertellen kan 1483crijch: oorlog 1484Versta: want sedert de slag, geleverd toen wij landden (nl. op de Trojaanse kust). 1486middel om slaen: gelegenheid om te vechten 1488gesmeert: in het vet gezet: casse: kist 1489geweer: wapen 1490bruijcken: gebruiken; mocht: kon 1491dan: maar; drijve: doe 1492laech: lagen, listen; stijve: versterk 1493verdrach: het verdragen; gasten: soldaten 1494hoe sij moeten sijn te voet: hoe zij zich moeten bewegen. Het voorstel van D'Angremond ‘gevoet’ te veronderstellen in overeenstemming met de eerste druk lijkt mij ongewenst. Wat in het handschrift staat is geen onzin. 1495haer: hen 1496warde: wordt; voor: als 1497Jupiter liet Agamemnon dromen, dat het beleg voor Troje opgeheven moest worden. De koning stelde dit dan ook voor. 1499licht; gemakkelijk 1500sich vertooch: zich vertone; set hem tegen: zich tegen stelle 1501mach: kan 1502ijderman: iedereen; nae: naar; vliet: vlucht 1503niet: niets; stadich: voortdurend; cont: kon 1504aent: op het; geweecken: gevlucht 1506wat ding: welke zaak; vlien: vluchten 1507gestoort: verwoest 1508doch: toch; nae: naar 1510hoop: meerderheid 1511dorst: durfde; vermelden: zeggen 1512Thersijtes: Griek, bekend om zijn lelijkheid 1513van: door; voort: dadelijk 1517teech: ging 1518wat: welke; begeert: nl. als vriend 1519zie ook vss. 1366 v.v. 1522best: het best 1523beurte: door het lot aangewezen beurt. Aiax beweert het tegenovergestelde in vs. 1351. 1524's vijandts spie: nl. Dolon (zie vs. 1364). 1525nae dien: nadat; al den raedt: heel het plan, overleg; verstaen: vernomen 1526beleeffde: op goede gronden geeft D'Angremond hier ‘belooffde’, omdat het Latijn ‘promissa laude’ heeft; lijckwel: evenwel 1527als een vroomheijts pleger: als een die dapper is 1528Rhesus; zie vs. 1362; leeger: legerplaats 1529mijns willen wins: de vervulling van mijn wens 1530gesegent: zegevierend 1531t' waepen: de wapenrusting 1532Sarpedon: Lycisch vorst, bondgenoot van de Trojanen. Hij bevond zich in de strijd tegen de Grieken als eerste op de wallen van het Griekse kamp. Patroclus doodde hem. Hierna ontstond strijd om het lichaam van Sarpedon, maar op bevel van Zeus brachten Hypnos en Thanatos (Slaap en Dood) dat naar Lycië. 1533Iphetides en Ceranos: Het gaat hier om één persoon, zoals D'Angremond terecht opmerkt, nl. de zoon van Iphitus. De Latijnse versie luidt aldus: Coeranon Iphetiden 1534Alastor: verpersoonlijking van de vloek die op het geslacht der Atriden rustte. Over de personen, die in deze en de volgende regels genoemd worden, zijn geen nadere bijzonderheden bekend. 1535De editie van Leendertz-Stoett drukt ‘Hali(n)us’ af. D'Angremond beschouwt de versie van de eerste druk ‘Halinis’ als volkomen bedorven en sluit zich aan bij het Latijnse ‘Halius’. In het handschrift staat ‘Halinus’. 1539slecht: eenvoudig; oock ben ick niet verleegen: ook kan ik gemakkelijk 1541haer verciert: luistert zich zelf op 1542licht: gemakkelijk; schoon versiert: mooi verzint 1544voort: voor het; gemeene: gemeenschappelijke 1546van... bewaert: beschermt tegen; wel: goed 1547Dan: vervolgens; schennen: verwoesten 1548grooten = groot een 1549verduijstren: verbergen; t' goet: het goede 1550Versta: Maar laat hij de eer niet voor zichzelf alleen opeisen 1551Versta: Toen Achilles zich boos uit de strijd terugtrok, mocht Patroclus zijn wapenrusting dragen 1552ons bederff: onze ondergang 1554stoutlijck: dapper 1555Coning: moet zonder lidwoord als eigennaam worden opgevat, dus: Agamemnon (deze had zich ook aangemeld voor een tweegevecht; zie ook vs. 1351); met mijn: met mij 1556de negenst': door het lot op de negende plaats gekomen; Raet: plan 1557boven dander: vóór de anderen (die zich voor het duel met Hector beschikbaar hadden gesteld). 1559wtgang: afloop 1560Dan: anders dan 1562muer: bolwerk 1563schaeden: hinderen 1566toestem: toewijze 1568van: vanwege 1569De blaeuwe seegodin: Thetis, Achilles' moeder; -se: herhaalt ‘De blaeuwe seegodin’. 1570smeên: smeden 1572des hemels gaven waert: het kostbare hemelse geschenk 1573gehouden: gedreven, uitgebeeld 1575te recht: nauwkeurig; hij souder in verwerren: hij zou er van in de war raken 1577Versta: Gij moest uzelf schamen, dat... 1578verstaet: begrijpt 1579saijt: zegt; crijch: oorlog 1580denct: bedenkt; daerentusschen: intussen; vromen: dappere 1581beschelt: beschuldigt; sont: zonde 1582alle baij: beiden (nl. Aiax en Ulysses); meest: het meest 1583soot: als het; vertoeven: wachten; misdaet: onjuiste handeling; verstrecken voor: gelden als 1584voor: eerder dan 1585hiel: hield 1586hem: haar (meervoud); ouw: u 1587doch: toch; verdaden: verdedigen 1588‘Gemeen’ moet verbonden worden met ‘misdaet’ in vs. 1587. Gemeen: gemeenschappelijk; gevonnen: gevonden 1589cramerij: koopwaar; als: alles 1590betraept: betrapt 1591gaet... toonen: toont 1592Verwondert daer niet in: weest daarover niet verbaasd 1593Die = Palamedes. Reactie op de beschuldiging in vs. 1311 v.v. De constructie is proleptisch. Vs. 1593 wordt door ‘die’ in regel 1594 herhaald. 1595betogen: laten zien 1596stucken: dingen 1598claer: duidelijk; bekent: geopenbaard 1600Verdaet u eijgen saeck: verdedigt uw eigen zaak (o Griekse vorsten) 1601wel: goed; geraen: aangeraden 1602mocht: zou kunnen; moijt: uitputting, inspanning 1603sachten: verzachten 1604bevijnen: vinden 1605slechtelijck: slechts; getrou: betrouwbaar; mee: ook 1606Dus: derhalve 1607Dewijl men: als men nu Volgens de waarzeggers Calchas en Helenus was de aanwezigheid van Philoctetes noodzakelijk om Troje te kunnen overmeesteren. 1608Dardanus ouden rijck: Troje; slechten: slopen 1610willich: gewillig 1611-1612vol rasernijen / Van sieckt en gramschap: zie de toelichting bij vs. 1299. 1612tijen: gaan 1613loosselijck: op listige wijze; voer herwaerts aen: breng naar hier 1614Het begrip ‘nooit’ omschreven door een onmogelijkheid in de natuur noemt men ‘adynaton’. Klassieke stijlfiguur, die in de petrarcistische literatuur weer in zwang raakt. 1616griecken: Griekenland 1617te staet: te hulp 1618tot uwaerts: jegens u 1622gestadelijck: voortdurend 1624u hert gemoet: uw hard gemoed 1625stier: stuur 1626iont mij t' geluck: indien de fortuin het mij gunt 1628der goden schick: het plan van de goden (dat eertijds door Helenus bekend is geworden; zie vs. 1362). 1629Middel: het middel; op ons sij: aan onze kant 1630gelijct hem: vergelijkt zich 1631hem: zich; van: op 1632doen: toen 1633doch: toch 1634aen en siet: vreest 1636naere: akelige 1637Maer; maar ook, zelfs 1638kerck: tempel 1640t' Welck had ick niet gedaen: als ik dat niet gedaan had 1641seven dubbelt': van zeven runderhuiden vervaardigd 1642bracht... of: bracht tot stand 1643Doen: toen; wan: veroverde; als: toen; winlijck: overwinnelijk 1644siet... op: kijk naar; onminlijck: vijandig 1645vast: voortdurend; weesen stuers: nors, knorrig gezicht 1646wij maeckent onder ons: wij verdelen de roem onderling 1648den gemeenen hoop: het krijgsvolk 1649verselschapt van: vergezeld door 1651ten waer hij wist: als hij niet geweten had; hielde: als waar aannam 1652Min: minder; ongelijck: onvergelijkelijk 1653D'Angremond geeft de volgende juiste aantekening: ‘Mij’ hervat het subject ‘Welcke’ in vs. 1651, dat ver van het verbum finitum ‘soud’ is afgeraakt. Dit ‘soud'’ grijpt terug naar wat in vs. 1651-2 is genoemd; in vs. 1654 na ‘soud'’ te denken: indien hij dat niet besefte; nae... taelen: recht doen gelden op 1654den andren Aiax: zoon van Oïleus; vrijlijck: ongehinderd; nae staen: naar streven 1655bet: meer 1657te: tot 1658Plisthenes iongste soon: Menelaus 1659mach: kan u gelijcken: met u vergelijken, gelijk stellen 1660int raden: betreffende het geven van raad; mij wijcken: voor mij wijken 1661kent: erken het 1664leijt te vueren: stelt voor; nae: naar 1666bent: ben het 1668hooft: aanvoerder 1671van: vanwege 1673Jont: gunt 1674al: helemaal; geslecht: beslecht 1675bedorven: verwoest 1677door ons gemeene hoop: om wille van onze gemeenschappelijke hoop = de hoop, die wij allen koesteren; bid': verzoek 1678goden: nl. het Pallasbeeld; zie vs. 1364. 1679doort: vanwege het 1680door: om wille van 1681moijt: last; perijckel: gevaar; steect: zich bevindt 1682gebreect: ontbreekt 1683Daer door: daarom 1686t' vernuft: het verstand Regie-aanwijzingsijn selven: zichzelf 1689t' mee: het ook 1690ickt: ik het; bruijcken: gebruiken; ter stee: ter plaatse 1692t' herte: naar het hart 1693koem aen: nadert 1694verwinnen: overwinnen 1695beweechlijck: roerend; laijt: ligt 1696dragen: brengen 1697laen: laden 1698bij: naar; bloet: familie 1699versteecken: beroofd 1701D'Angremond heeft hier het handschrift niet meer kunnen raadplegen, vermoed ik, omdat hij zich moet verlaten op de tekst van de oudste druk, die de regels 1701-1712 zonder interlinie geeft. Terecht veronderstelt D'Angremond, dat Hooft een rei met afwisselende koren bedoeld heeft. De hier gegeven versie van het handschrift wijst voldoende duidelijk uit, dat koor B begint met regel 1707. voort gebrocht: voortgebracht 1703Noch... en: en niet 1704tracht nae: streeft naar 1705volkoming: vervulling 1707Versta: Sommige mensen voelen zich zeker (zie vs. 1704), als zij in het bezit zijn van in mijnen opgedolven goud. 1710Versta: Waarom Peru voor de Spanjaarden slavendiensten verricht. Merkwaardige opmerking in een stuk, waarvoor geput is uit klassieke bron. D'Angremond verklaart dit uit het feit, dat het koor buiten de handeling staat. 1711‘hem’ slaat terug op ‘hij’ in vs. 1708. 1712ongerusthaijts: rusteloosheids; rou: droefheid 1719geltgier: hebzuchtige 1720ander achterdencken: ander overdenken (nl. dan goud); vliet: ontvlucht 1721de rust gewis: de zekere rust 1724outaer: altaar 1725Geval: de Fortuin; reên: verstand (dat de hebzuchtige uit vs. 1719 niet heeft). 1727den andren: nl. de andere goden (zie vs. 1723); ontrect: ontneemt 1729dees Godin: de Fortuin; reeden: redelijkheid, verstand 1730Merkwaardige samentrekking: (dees Godin) siet 1733beschaijdenhaijt: verstand 1734leijt: ligt = zich bevindt 1735Dan: maar; soot: als het; beên: gebeden 1737eerst voorgestelt: nl. als zijn ideaal 1742Versta: in zijn hoop bedrogen voelt hij een nieuwe smart 1743schoon: al 1745Versta: acht hij etc. 1746daer: waar; nae tracht: naar streeft 1747voor gewis: voorzeker 1749wert wordt; staech: voortdurend 1750bout: legt aan 1752rou: droefheid 1755eijgenschap: bezit 1756Versta: en als in haar zou worden weggenomen 1759cracht: nl. de gloed van de ‘strael’ uit vs. 1757. 1760waerom datmens' acht: om welke reden men haar acht 1763So meest dan t' geen: het voornaamste; sticht: veroorzaakt 1764Versta: ligt in Venus 1765wert: wordt; meest: het meest 1766ciert: tooit 1767geval: lot 1768niet: niets; voorsicht: behoedzaamheid 1769Dan: maar; onverdacht: argeloze 1770‘onverwacht’ is bijvoegelijke bepaling bij ‘wellust’. 1771lichtlijck: gemakkelijk 1772Versta: als kleiner dan welke hij had bedoeld. 1773Den aert bekennend': terwijl hij de aard leert kennen 1774ijet: iets 1776haer: hun 1776-1777bewaert / Van: beschermd tegen 1778Niet: niets; haer: hun 1779Lees: En sij achten 1780een hope kindren: een massa onmondig volk 1783onthoudt: zich ophoudt 1784Jasp: Jaspis; Marber: Marmer 1785rij: in touw is, beschikbaar is 1788Versta: zodat nijd en smaad de edelman beheersen 1790Aldaer: alwaar 1791verhaelt: noeme 1792daer: waar 1793(dat) ons Aerden creijts: dat onze aarde 1794Versta: de aarde, overvol van hun roem 1797haer: hun 1798Haer: hun; leeff en eewich duir: eeuwig moge leven en duurzaam zijn 1799Versta: zonder er zelf ook maar van te mogen genieten 1800Versta: bewonderd wordt door het domme volk 1801Loopt: loop maar 1802Voert: voer maar; dondrich schut en blixem: geschut van donder en bliksem 1803t' ijdel vollixs lichte gunst: de lichtvaardige gunst van het leeghoofdige volk 1805Verdrucken: onderdrukken; meed'gesel: metgezel 1806Versta: totdat een ander u weer ten val zal brengen 1808Versta: die (nl. de gunst) uw vorst u schijnt toe te dragen 1809sijn: nl. van de vorst 1811-1812Versta: of opdat gij tot een schandelijk einde komt zonder aan de macht te zijn geraakt 1813Versta: maar als het u al lukte 1815volcht... aen: volgt daarop 1817Den iongen grieck: nl. Alexander de Grote 1818Wanneer: toen; hijt: hij het; gedwongen: onderworpen 1824begeerts volcoming: de vervulling van de begeerte 1828immermeer: ooit 1829op... acht: zich bekommert om 1830Van diens volcoming: van de vervulling daarvan 1833Des: derhalve 1834t' Onnodich: het niet noodzakelijke 1835leijt: ligt 1836so derffdij niet: dan mis je niets

Achilles en Polyxena

Achilles en Polyxena

[5e. Handelinge.]

5e. Handelinge. 1e. Wtcoomen

5e. Handelinge. 2e. Wtcoomen

5e. Handelinge. 3e. Wtcoomen

5e. Handelinge. 4e. Wtcoomen