P.C. Hoofts Nederlandsche Historien
Twintighste Boek.

+NAa 't stryken der golven van verbaastheit, gramschap, geneughte; als het den zinnen, op hun' stel geraakt, beuren moght, den jeeghenwoordighen staat der dingen, met stillen ooghe te befpieghelen; +bevroedde men de losheit der vlugge vreughde: en speurende de vrienden valsch, den vyandt oovermaghtigh, wist niet werwaarts men zich te wenden hadde. My gedenkt van hooren uit ouwde luyden, dat men, neevens andre 's Hartoghen papieren, die in bewaarnis genoomen en doorkeeken werden, in zeeker kofferken een' brief van de Kooningin zyn' moeder vond, en dit in den zelven: Replantez la Religion Catholique dans Anvers; & je me fais forte, que vous vous marierez avec l'Infante d'Espagne: Herplant den Algemeinen Godsdienst binnen Antwerpen; en ik maak my sterk, dat ghy trouwen zult met de Dochter van Spanje. Ende 't hoefde niemandt zeer te bevreemden, +oft hier yets aan geweest waar. Want de heer van Plessis Marli meldt, hoe, al in den jaare vyftien hondert tweeëntachtigh, de Kooning van Spanje, door zeekren Italiaan, dienende voor *vernufteling tot Lisbon, den Hartoghe, onder den duym, 't hoogh gezagh oover een bondtverwantschap teeghens d'Onroomschen deed aanbieden; en voor zyn deel, alles wat hy quaame te veroovren; te beginnen aan een Kooninkryk (Engelandt meende men) dat hem verre meer waardt weezen, en min kosten zouw, dan de Landen daar hy althans naa trachtte. Noch verhaalt de zelfste Plessis, dat Anjou *ontslagh van den Paus had, om zich te vlyen met de Neêrlanders, ten aanschouw zyns voorneemens van 't geloof der ouwdren weeder te vestighen; ook, hoe hy, korts naa de misgreep t'Antwerpen, met breed uitmeeten zyns yvers tot Roome verzoeken deed, zyn' Heyligheit wilde zoo 't voltrekken des verbonds teeghens de ketters, als zyne verkiezing tot hooft van dien, doch beneirstighen; ende, op dat de knoop te bet knelde, zyn huwlyk met eene der dochtren van Spanje maaken. +'T zal niet verdrietigh vallen, eens naa te vorsen, hoe deeze ooghmerken, tussen de geene, die (ghelyk wy, volghende d'aandachtighste schryvers, ontvouwen hebben) hem tot het vertwyfelt besluyt porden, konden plaats vinden. Hy luysterde dan, misschien, naa den voorstel van Spanje, en heulde met den Paus, in toeverlaat van (wen schoon 't werk faalde) noch, met bewys zyns veyrdighen wils voor de kerk, danks genoegh te begaan, om aan 't opperbestier des bondtgenoodtschaps te raaken. Moght voorts hoopen, zoo de toeleg gelukte, en zyn broeder hem echter uit wangunst oft onmaght bezweek, in zulken geval, voor leevering der beklaauwde steeden aan den vyandt, de veldtheerschappy van 't Roomsgezindt heyr, neevens de Spaansche bruyloft, te bedingen: maar, indien alles hier voorspoedelyk afliepe, dat de Spanjaardt alsdan, om aan de eere te blyven, hem, genoomen tot

+schoonzoon, zyn voorgewendt recht op de deurgeschreeve Landen zouw ooverzetten, en 't gewenschte krysbewindt, om Engelandt te winnen, doen in handen geeven; tot belooning, quansuys, voor 't herstellen van den Godsdienst, dien Philips uitbundighlyk wilde schynen te behartighen. Dingen wonder wildtwaayigh, en verre te zoeken; doch die de gloeyende graatigheit eenen wydtgaapenden geeste lichtlyk inprent. Hoe 't was; de Prins, en de Heeren van Antwerpen, antwoordden den Hartoghe niet althoos uit hunnen naame; maar ooverwoeghen wat'er te doen stonde, met d'Algemeine Staaten. Die schikten Landtmeeter en Schoolier +te rug, met schryven van dit begrip. Zyner Hoogheit zoude gelieven vrygeleybrief oover te zeinden, voor gemaghtighden, om met haar in gesprek te koomen, tot beetering des onheyls van gister; 't welk, huns bedunkens, gansch onverdient was, en't smartelykste dat hun ooit hadde kunnen weeder vaaren. Zy lieten ook eenighe zyne dienaars uit: waaroover hy, grootlyx getroost in +'t speuren dat men hem noch gehoor bood, herschreef, Heel verheught te zyn in de geschiede verlossing. Zy zouden zich verzeekren van zyne geneeghenheit tot alle voorwaarden, die een goedertier Vorst schuldigh was te gunnen aan zyn' onderdaanen. Maar 't vordren van vrygeley smaakte naar onbetaamlyk mistrouwen op hunnen Landsheere. Sproot' het uit duchten, dat hem 't voorighe leedt in den mondt stak; hy bad hen te gelooven, dat hy 't schoon vergeeten, en in d'assche begraaven had. Men quaame derhalven op zyn woordt; hy wilde d'eerst zyn, om hen te beschermen, zoo yemandt zich onderwonde hun 't minste leedt te doen. La Borde, een van zyn' Hofmeesters, was de boode; verzoekende, met een, slaaking der gevangenen, en toevoer van spys en drank, voor zyn' Hoogheit en 't heyr. 'T ander werd toen noch ontydigh geoordeelt: tot den voorraadt van monde, dewyl men met hem, op wat voet het dan waare, moest handelen, en de hongerighe daarnaa niet wachten kon, gaaven de Staaten verlof. Maar des ontzagh zich d'Antwerpsche Majestraat, gruwende voor oproer der gemeente, die, mits de gevoelykheit der versche wonde, te byster op de Fransoyzen gebeeten was; en, door 't hooren nu van gelyk bestaan in andre steeden, bet geterght werd. Mits deeze haapering keerde La Borde, ten naasten daaghe, met +zyns heeren derden brief. Die luydde, Dat hy zich daar ontrieft vond, en beeter voor hun en hem, te gaan huyshouden tot Sant Bernards; zoo om zyn leegher te lichten van voor hunne poorten, als om de geleeghenheit der stroome; waar lanx men hem eetwaaren toestuuren kon, en de gemaghtighden hunne reyze neemen, zonder gevaar van de bezettelingen van Lier te loopen. Ende hoe zy zich onderlings eerder verstonden, hoe't hun en hem beeter waare: gelyk zy eyghentlyker uit den brenger verneemen zouden. Maar zyn wit was, van Sant Bernards oover de Schelde, en tot Denremonde te koomen: 't welk geschut werd, van de Antwerpenaars, die eenighe oorloghsscheepen der waarts veyrdighden; en den Kornel Norrits met drieëntwintigh vendelen, zoo Schotsche als Engelsche, naa't Landt +van Waas, dat hy, aan den Denremonder kant, onder waater zette. Op den twintighsten van Louwmaant, quaamen gemaghtighden, met toevoer eyndtlyk ingewillight door den breeden Raadt der burgherye voor twee daaghen, vergeefs tot Sant Bernards: zynde de Hartogh, om, oover Vilvoorde, tot Denremonde te raaken, vertooghen naa Duffel. Aan die van Mechele, en Brussel, en den heer Tempel, Ooverste deezer stadt, schreef hy van hier; vermommende't stuk van Antwerpen, als oft het onbezindelyk, en uit haastighe toornigheit oover geleede spyt, waare toegekoomen; slechtelyk genoegh, naadien yeder nu wist, wat hy elders teffens had doen aanrechten. +Voorts maande hy, toezeggende goede betaaling, hen om eenighe scheepen met lyftoght. In 't leegher, zeeker, was zulk een' armoê, dat de Mans-

veldtsche +ruyters van hem weeken, en hy zelf gezien werd eetende raauwe raapen, en houdende zyn' maaltydt met zeer weynigh zuyvels tot een terwenbroodt. Van Duffel trok hy oover de Neethe, naa Rimenant. Vindende hier de Dyle zeer gereezen, zoo mits den langduurighen reeghen, als't beletten haars loozens, door die van Mechele, beval hy den Zwitzeren, eenigh behulp van een brug toe fe stellen, die daadtlyk scheurde. +Toen (want honger en kommer persten) de soldaaten aan 't waaden; in 't welke de vliet der ontrent duyzent wegh slorpte. De rest liet al haare rustingen achter; 't meestedeel ook zyn halsgeweer, met de gansche pakkaadje en troswaaghens. Monpensier, gestort met zyn ros, en heel bedooven, berghde, ter naauwe noodt, zich, vattende't eyndt van een' spiets, +hem toegereykt door een' Zwitzer. Waaroover de Hartogh, willende liever zynen voeten, dan den paarde betrouwen, ten schouwderen toe door 't zap lobberde. 'T welk, als in winterweeder, hem zulx bequam, dat hy sint nooit recht gezonden dagh had. Dus braght hy 't aan tot Vilvoorde. +Daar verscheenen, op den drieëntwintighsten, der Staaten gemaghtighden; teeghens de welke hy aanhief van de weederwaardigheeden hem toegedreeven, en vast de zelfste klaghten, die La Fougere tot Brug, uit zynen monde verhaalt had. Doch als men hem verzocht de mishandelaars te melden, sloegh hy't af, voorwendende't zeer niet te willen opkrabben maar +heelen. Tot afscheydt gaf hy hun eenighe punten, strydigh, niet luttel, met het Bordeausche verdragh: voorts, van schoone woorden, vol op. Hiermeê keerden de gemaghtighden tot hunne meesters, en met brieven aan +de zelve, en aan Oranje, dien hy 't spoeyen der handelsluyting aan beval. De Prins, antwoordende met eyghene handt, vertoond' hem, neevens rondt bediedt van 's vohx rechtvaardigh onbenoeghen, hoe, door eysch van zulke voorwaarden, 't mistrouwen meer groeyen, dan slyten moest, ende bad dat zyn' Hoogheit zich tot billyker neeghe. Die van Antwerpen, immiddels, om zich te zuyveren van de schuldt, geschooven op hen van den +Hartogh, deeden een verklaaring drukken, die aanweez, Dat zy, hoewel de laatsten in't aanneemen, nochtans de eersten in 't huldighen des Hartoghs, kneuzing, zoo der ouwde vrydoomen van hunne burghery en van Brabant, als des verdings van Bordeaux, verdraaghen hadden; veel meer schattings ingewillight en opgebraght, dan hun gewoonlyk aanpart in de gemeene lasten beliep: getelt aan zyn' Hoogheit, korts voor den inval, oover de tzeeventighduyzendt gulden; waarmeede niet de bezettelingen, en andre ouwde, gelyk 't behoorde, betaalt waaren, maar eensdeels de nieuwe soldaaten, ooverromplers +der stadt. Hadde deeze het zoo verkorven: en op dien dagh; wat reede, wat mooghelykheit, om dat leedt aan d'andre steeden, juyst ter zelfste stonde, te wreeken? beeter zinnen, hiernaa, gaave Godt aan zyne Hoogheit. Deeze daadt, hoe vreemder en min verwacht, hoe zy luyder en leelyker klonk; niet alleen gansch Neêrlandt, dat'er af dreunde, en d'aanpaalende gewesten oover, maar ook door Christendooms uiterste oorden, tot wekking van verscheyde beweeghenissen. Den Spanjaarden hippelde +'t hart in den boezem; zoo lief deed hun, dat de Fransoyzen bevonden, geen' beeter handt te bebben, dan zy, van da Neêrlanders te ringelen. 'T wordt gezeyt (gelyk doorgaands de Spaansche wyze is, booven maate naa den schyn van staatigheit te staan, en de Kooning op 't allerkraftighste zich verpynde daarin uit te steeken) dat men Philips, nooit in zyn leeven tot lach ontsluyten zagh, dan toen hy deeze tyding kreegh. De Waalen sliepen er niet op: de Markgraaf van Rysburgh, de heeren van Montigny en Rassinghem, quaamen tot Halle by Brussel,en schreeven aan der Staaten gemaghtighden, vergaadert tot Antwerpen, aan de regeerders dier stadt, aan die van Brussel, Mechele, en andre; Hadden ze tot noch toe de mee-

ning +der Fransoyzen niet kunnen verstaan; nu spraaken de werken Duytsch. De fraaye beschermers der vryheit droeghen (als 't bleek) de dagh op haar, om der zelve, wen z' hun schoonste zaaghen, verraadelinx 't hart af te steeken; hunn' heusche inhaalers ah verfoeyde slaaven te keetenen, en in eenen afgrondt van doodtlyke ellenden te plonzen. 'T was dan tydt zich te bezinnen: en de plicht praamde de geenen die aan 't roer zaaten, gang te keeren; op dat het verscheurde, vertrappelde vaaderlandt weeder te zaamen, en aan zyn naatuurlyk hooft geheelt wierde; en opgeheeven uit den voetzande, tot de voorighe hooghte van gloory en weelde, door eenen bondighen pays. Om zoo heyligh een werk te vorderen, zoud' hun geen arbeydt verveelen. 'S Kooninx goedertierenheit kenden zy schryvers: yder de deughdt en oprechtigheit des Prinsen van Parma in 't houden zyner beloften; die geyrne hooren, en zich voeghen zouw, naar een' zaak zoo nut der geheele Christenheit, en voorneemlyk allen Neêrlandren. 'T welk hun verbood te twyfelen aan gewenschte uitkoomst, indien maar d'aangezochte regeerders, reynighende 't gemoedt van d'ouwde misverstanden, haat, nydt, en wolken der arghewaan, zonder bezondre zucht de gemeene welvaart betrachten wilden, en, met den eerste, gemaghtighden ooverschikken. Deeze brieven, gedaghteekent op den tweeëntwintighsten lestleeden, werden niet, voor den vierden van Sprokkelmaant, ontfangen. Op gelyken zin schreef de +Markgraaf van Berghen uit Luyk; en zelfs de Prins van Parma aan die van Gent en andre steeden: zonder antwoordt van eene te bekoomen. Doch d'ouwde weederstreevers der Fransoyzen braghten in Vlaandre zoo veel te weeghe, dat de vier Leeden van dat Graafschap hunnen gemaghtighden bevaalen in geen' vorder onderhandeling met Anjou te bewillighen, 't en waar hy eerst de steeden ontruymde, die hy teeghens zynen eedt en der Staaten dank, vermeestert had: 't welk bystre brabbeling +maakte, en 't verdragh zeer verachterde. In Vrankryk baarde de maare wonderlyke ontsteltenis. Zommighe heetherssens, ontsteeken door't leedt, weedervaaren aan de hunnen, spraaken vuur en vlam teeghens de Neêrlanders aldaar, en hadden hen daaroover bykans met de handen begroet. Andren, al speet het hun meede, angde noch bet de haat, en schande, gelaaden, door zoo eerloos een' daadt op den Franschen naam, neevens de smaadt dat hunne landsluyden, gaande voor soldaaten, in strydbaarheit oovertroffen waaren van steedelingen. Andren, voorneemlyk onder d'Onroomsgezinden, schouwden 't stuk vuyler veel dan de Parysche woede. Deeze, zeyden zy, was verbloemt geweest met de verbittering, oovergebleeven uit de voorgaande oorlooghen: dan de arme Neêrlanders hadden den krygh gevoert voor den Hartogh, en hem, in plaats van den naatuurlyken t'hunnen Vorste beroepen. De moordt had straffe van oproer geheeten: maar wat loon van verkiezing was ditte? 'T geleeden ongelyk, derhalven, stond voor een' plaaghe Gods te reekenen, dien de wraak oover booze regeerders, en de behoudenis der vroomen eeven zeer te harte ging. De Kooning, zeer belaaden +met de zaak, en aangeport door zyn' moeder, die zich de zelve noch naader nam, schikte strax Fransoys du Pont, heer van Mirambeau naa Neederlandt. Deez, als houdende zich aan den hervormden Godsdienst, en koomende in 't gevly spreeken, onaangezien dat hy t'Antwerpen eenen zoon verlooren had, scheen den Staaten te aangenaamer te zullen zyn. De Kooninginne moeder gaf hem eenen geloofbrief meê, geschreeven aan den +Prins, op den naastlesten van Louwmaant; en dit daaronder, van haar eyghen' handt. Me Neeve, de Kooning myn zoon en ik zeynden u den Heer van Mirambeau, niet om dat wy aanneemen 't gheen hier gezeyt wordt: want wy achten u eerlyker man, dan dat ghy zoo oevel een' ondankbaarheit zouwt beweezen hebben aan mynen zoon, en die in zyn gezelschap

+waaren, ten beste van u en de uwen. En ghy hebt dien al te lief gehadt, om hem zoo snood een' trek te speelen: hem, eenen Vorste, die, met zulk een' steun als een Kooning van Vrankryk, zich des t' aller stonde zouw ervoelen kunnen. Daarom, zoo lang het teeghendeel my niet blykt, zal ik my houden aan de nooit voorheen wankele hoope, dat ghy hem niet geroepen hebt, oft ghy wilt hem wel dienen. 'T welk geschiedende, jeeghens u +altyds erkent zal worden van all' de geenen, die aan hem behooren. Hierentussen had Farneeze den Graaf van Mansveldt, en den heer van Hautepenne, naa Eyndhoove gezonden; waarvoor zy met gemak hun leegher vestighden. Op den zeevenden van Sprokkelmaant, deed Mirambeau, ter vergaadring van d'Algemeine Staaten, zynen voorstel, die hierop draayde: +In's Koonings zyns meesters hart, week van oovervloedighe zucht tot het heyl deezer volken, was, door de leyde boodschap des laastgebeurden ongevals, dieper wonde gemaakt, dan yemandt zouw kunnen begrypen, oft, wen hy't begreepen hadde, uitspreeken. In zulk een' versleeghenis zyner Majesteit, en haare onzeekerheit van de waare oorzaak des schielyken ramps, was hy daatlyk van haar afgeveyrdight, om berichting daarop te bekoomen; en de Staaten te bidden, dat hun geliefde, tot geneezing deezer quaale, eenighe zachte artseny te gebruyken, zonder den Hartogh, die te voore zoo mildelyk al zyn' middelen, en zyn' eyghen persoon, voor hunne behoudenis had opgezet, te verstooten om eenen misslagh. Zy zelve konden ook (meynd' hy) lichtlyk bevroeden, dat men dien, niet aan den gewislyk goeden aardt zyner Hoogheit, maar aan verylden raadt, en onbedachtzaame gramschap, moest toeschryven. Derhalven vertrouwd' hy, dat Godt Almaghtigh, uit de zelfste genaade die hen behoedt had, hun wysheit verleenen zouw, om deeze ongeneught op 't spoedighste t' ooverstelpen met vergeetenis; en den bequaamsten wegh ter verzoening in te gaan, eer de vyandt, waarneemende zyne geleeghenheit hen in 't uiterste bederf braghte: waartoe hy nemmermeer koomen kon, zoo zy tot eendraght met den Hartoghe verstaan wilden, behoudends hunne ouwde vrydoomen en voorrechten, gelyk de reede vereyschte. De Kooning, zich beloovende een' bereyde geneeghenheit hier toe, van de zyde zyns broeders, had hem belast den zelven (behaaghd' het hun) meede te gaan vinden; en hy maakte zich sterk, dien, hoe zeer zyn gemoedt ook vervreemdt waare, tot een' goede vereenighing te bewillighen. En zy moghten zich vastelyk daartoe verlaaten, dat zyne Majesteit, hebbende in deezen geen ander wit, dan hen haare Bondtgenooten, te zaamen verknocht met haaren lieven broeder en eenighen erfgenaam, te beschermen, en te handthaaven, 't geen in haar was zoude aan wenden om deeze Landtschappen tot hunnen voorighen welstandt te helpen, zonder yetwes te spaaren. Om ondertussen bescheydelyk verkundschapt te worden van den staat der dingen alhier, en daarop, or de te mooghen raamen, hadden de Kooning en de Kooningin zyn' moeder, eenen dagh voor zyn vertrek, den geheymschryver Bruslart bevoolen, zich herwaarts te vervoeghen; ende, naa gesprek, zoo met den Hartoghe als met den Prinse van Oranje, strax te rug te keeren. 'T welk hy verzocht dat men dien toeliete in alle verzeekertheit. +De Staaten, bedankende heuslyk den gezant, verklaarden, geenszins den Kooning tot middelaar der zaake te weygheren. Voorts ging Mirambeau in 't bezonder den Prins aan, ten eynde hy zyn best tot treffing des verdraghs +doen wilde. Zyne Doorluchtigheit antwoordde, Dat haar yver, getoont in 't bevor der en van de grootheit des Hartoghen, haar, met dit uitvallen der dingen, tot bittren ondank gedeeghen was; en haar geloof nu zulx besneeden, dat haar aanraaden meer dan haar zwyghen zouw hindren. Zoo weenigh achtbaarheits, echter, als haar noch ooverschoot, zouw zy geyrne te kost leggen aan 't slyten des geschils: indien de Hartogh zich ter goede trouwe

+voeghen wilde tot naakoomst van 't verding, en richting des misdryfs; 't welk, als geschiedt t'eener zelfste tydt in zoo veel steeden, niet te verschoonen was met voorwending van weederwaardigheeden hem bejeeghent tot Antwerpen. Ronde schultkenning zouw beeter glimp gehadt hebben, dan zulke blaauwe ontschuldinghen, strekkende tot oopstooken der verbolghentheeden, terwyl men in 't ongelyk pooghde te stellen de geenen, die niet alleenlyk zuyver waaren, maar gebleeken ooverootmoedighe en getrouwe dienaars van zyn' Hoogheit. Ten zelfsten daaghe, door 't aanstaan van de Wethouders en Leeden der stadt Antwerpen, ontfouwde de Prins zyn gevoelen op de loopende zwaarigheeden, by geschrift van deezen +inhoudt. Raadt te geeven op zoo disteligh een' zaake, als jeeghenwoordelyk zich voordraaght; noode koom ik'er toe; naa zoo meenighvuldigh proeven, dat men 't my, als 'er yet mislukt, wyten wil: eeven oft ik, hoewel zoo luttel gehoort, en quaalyk ingevolght, de uitkoomst der dingen, die dikwyls den maghtighsten ontschiet, in myn' handt hadde. Niettemin, ik meen het, ter liefde des vaaderlands, en der stadt Antwerpen, noch deeze reyze te waaghen; naardien men my verzeekert, dat de gemeente myn' zinuiting zal in 't goede neemen. Meenigh verlustight zich, waanende, aan 't geen op den zeeventienden der lestleedene maant gebeurt is, genoeghzaame stof gevonden te hebben, om 's Hartooghen eere aan te ranzen. Ghy weet, myn' Heeren, altzaamen, dat men tot het kiezen zyner Hoogheit, oover 't welk de geenen, die toen de voorbaarighste aanstemmers van dien waaren, althans het zwaarste geklagh maaken, nooit quam, dan naa rype beraading, vaaker hervat, en genoeghzaam gemeyn van de Landtschappen, steeden, en leeden der zelve; als yder ten dierste vermaant van my, tot ooverweeghing oft onz' eighe krachten ons draaghen konden, en oft yet oorbaarlykers t'onzer handthaaving te bezinnen viel, verklaarde niet naaders te speuren. My nu alleen toe te reekenen een' besluyt genoomen by gemeyn goeddunken, zouw, myns achtens, te verre buyten reede loopen, al waare daar ook veel grooter ongeval uitgevolght, dan 't geen dat wy bezuuren. Dan, die zich beuren laat, de zaak met zuchtvryen ooghe te beschouwen, zal de baaten, genooten door dat besluyt, niet gering vinden. 'T welk geenszins bygebraght zy tot verschooning van den ooverlast, zoo hier als elders onlanx gepleeght en beschooren. Want ik verstaa ten teeghendeele, dat de Hartogh, daarmeê, verbeurt heeft al 't recht der heerschappye hem opgedraaghen by 't verding van Bordeaux. Maar, gelyk ik myne bewilghing in zyn' ontfankenis niet, alzoo kan ook niemandt loochenen, dat zyn onderstandt ons drie jaaren oorloghs heeft doen uitharden; als de Staaten onz' eighe maght daartoe te kleyn kenden. Ik wil hier niet betwisten, oft wy, mits ons benaauwende te dien eynde, zelve zouden middels genoegh gehadt hebben, t' onzer verdaadighing; maar zeg alleenlyk, dat d'Algemeine Staaten en die van elk gewest, oordeelden neen. Van twee heyren des vyands is daarentussen het eene meest gesmolten voor Kaamerik: het ander veel sterker, te velde gebraght in den lestleeden zoomer, heeft niet bezonders verricht, en zulken krak wegh, dat het met d'eene wiek maar klept. Zonder de Fransche hulpe, Lochum zouw deur zyn; daar zich zoo staatlyk een getal Aadels in vond, en 't Vorstendoom Gelder, met het Graafschap Zutven, aan hing. Men waardeere, hierneevens, den gewonnen tydt, binnen den welken Philips twee zoonen verlooren heeft: waar uit wel eenighe geleeghenheit geschaapen is t'avondt oft morghen te verschynen, tot onze verlichting, en kneuzing van den Spaanschen hoomoedt. Ik zwygh, dat de Fransche kerken, door 't aanneemen van Anjou alhier, den pays, en vrye oeffening van Godsdienst

+verworven hebben: hoewel wy die weldaadt, als besteedt aan geen' vreemden, meede voor beweezen aan ons behooren te houden. Maar, om puurlyk te spreeken van onz eighe nut; het verwerpen der Spaansche tytelen en waapenen, ter oorzaake van 's Hartooghen beroeping, dunkt my een vaste grondtslagh tot opbouwing van't gezuyvert geloof en de vryheit, zoo wy den besten wegh weeten in te gaan. Daar zyn der slechts drie: Zoen met den Spanjaardt; verdragh met zyn' Hoogheit; bescherming met eighe maght. Meer luyden zouden tot vereffening met den Spanjaardt spreeken, schaamden zy zich zoo verfoeylyk eener lichtveirdigheit niet: daar wy rechts koomen van zynen naam te blusschen. Maar (schoon dat oovergeslaaghen) 't waar onz grondigh bederf. Zommighen meynen, 't konde voeghlyk geschieden, onder dexel van met de Malkontenten te daadingen; dewyl te dien einde La Motte geschreeven heeft, en Rysburgh, Montigny, en Rassinghem, tot Halle gekoomen zyn. Dan ik, als my yetwes verstaande op zaaken van staate, kan lichtelyk afmeeten, dat zy alles doen naar voorschrift, en met wil en weete des Prinsen van Parma: gelyk genoegh blykt by zyne brieven aan die van Gent. Zy zouden zich ook, zonder zulx, des zoo oopentlyk en te zaamen niet onderwinden, maar by heimelyke maniere, en in 't bezonder: waarop eevenwel geenszins waar te betrouwen. Want eenighe bezondre persoonen, ender gelyk gelaat van den gemeenen vreedehandel tot Koolen te bevorderen, hebben 't verding der afgevalle gewesten met Parma te weeghe gebraght. Waar aan men zich wel behoorde te spieghelen; naardien zy, in plaats van pays te hebben, dien men hun vastelyk toezeyde, in 't midde van veel zwaarder oorlogh steeken, tot verwoesting des ganschen Lands, uitrooying van den louwtren Godsdienst, en van alle eerlyke luyden, die den zelven schynen toegedaan. Jaa men heeft ten laatste, teeghens alle beloften en eeden, de Spanjaards en Italiaanen weeder doen herwaarts koomen, in ruymer getal, met meerder gezagh, in tot grooter smaadt der Landtzaaten dan ooit te voore. Wyders, treedende in wat handeling het ook zy, met de Malkontenten, vyanden zyner Hoogheit, terwyl zy ons aanzoekt tot nieuw verbondt, zullen wy haar zwaare stoffe geeven, om ons by den Kooning haaren broeder, by de Kooningin van Engelandt, en andre Vorsten van Christendoom, in 't ongelyk te stellen. Met de Malkontenten te handelen, oft met de Spanjaarden, 't is al een ding. Maar, genoomen neen, en dat zy't vertrek der Spanjaarden wisten deur te dringen; zoo moest men echter immers zoo zeer naa de Waalen omzien, als naa Spanjaards en Fransoizen: gemerkt dat de Waalen 't verbondt, waarin zy stonden met ons, gebrooken hebben, om dat men hen, brandende van allerley booze heerschlusten, niet volkoomentlyk beworden liet; hoewel zy zich met de treflykste ampten voorzien vonden; zynde d'een opperste veldtheer, d'ander ooverste der ruyterye, de derde van 't geschut, de vierde van de lyftoght. D'ongerymtheit van met den Spanjaardt zelf te daadingen zouw my noodeloos doen achten des eenigh gewagh te maaken, 't en waar ik speurde dat veelen zulx uitschieten; eenighen door haat, geschept op de Fransoyzen uit het onlanx gepleeghde misdryf: andren met vertooning van 't voordeel, te verwachten in 't stuk van den koophandel; andren onder andre verwe, bekoorlyk in't oogh der gemeente: daar zy nochtans wat anders in 't harte broeden; naamelyk 't bemeestren onzer gemoeden, lichaamen, en haave. Doch 't gegrondste, naar schyn, dat zy bybrengen, is, dat het voor Spanje, zoo verre geleeghen, te ongereedt valt deeze oorden t'ooverstorten; daar ons de Fransois, als een haavik op den tuyn zit. Welke inzight wel yetwes zeggen zouw, indien zy beyde, hier te Lande, op gelyke gunst, * verstendenis, raadthulp, achtbaarheit, steunden. Dan, wat scheelt het al? De Fransois bestond naauwlyx zoo ras het verding t'oovertreeden, oft hy zagh zich bynaa

+gansch ontmantelt van aanhangers: zal der in lang ook geen' nieuwe vinden, maar eendraghtighen weederstandt, indien hy 't zelfste spoor hervat; mits d'ingezeetenen aan hem niet dan door 't laatste verding verknocht zyn. Met den Spanjaardt, daarenteeghen, is 't een' heel andre gesteltenis. Hy heeft hier niet alleen t' zynen wille de Landtschappen en steeden die zyne zyde houden, en ons op 't felste bekryghen; maar, in 't binnenst onzer leeden, meenighte van parthylingen: zulx een kleen getal Spanjaarden en Italiaanen, ingevolght van onz eyghe Landsluyden, voerende 't aanzien des Kooninx van Spanje in den schilde, genoegh waar om ons t' onder te brengen, den waaren Godsdienst te dempen, in steede van dien d'Inquisitie te planten, en ons te berooven van onze goedren, vrydoomen, en voorrechten. Men moet dan reekenen, dat veel naader, dan de Fransoizen, ons de Spanjaards zyn, als genestelt in ons ingewant. Waaroover ik alle handeling met hun uit der maate schaadelyk schouw: jaa zoude geenszins raadzaam vinden, eenighe brieven van hun t'ontfangen. Want, zoo daartoe geschreeden wordt, terstondt willen de ballingen en uitgeweekenen, gezwoore vyanden van Gods kerk en 't vaaderlandt, herwaarts aanzakken, en zich spitsen op allerley list, en vergiftighe aanslaaghen, om de burgheryen, opgehitst teeghens elkandre, tot bederftyke scheuring te brengen, met hulp der verspaanschte zielen, die onder ons schuylen. Naa welke sterking hunner parthye, zy den Landtzaaten geenen tydt zullen laaten om te kiezen; maar daatlyk, door geweldt en bloedtstorting, naa 't eyndt van hunnen toeleg streeven. Dies magh men, myns oordeels, geen gesprek met hun, nocht in 't groot, nocht in 't kleen, aanvangen, zonder teffens des ondergangs van den oprechten Godsdienst en 's Lands vryheit getroost te weezen. Belangende den Hartogh van Anjou; ik houd hem, zeg ik anderwerfs, vervallen van zyn recht; merk genoegh hoe quaadt een raadt hy gevolght heeft; en weet in wat gevaar ik, met al de mynen, geweest ben; daarneevens, dat ik behoor, naar de leer der natuure, my zelven te behoeden, zoo lang als Godt my daartoe zyn' genaade verleent. Ook voorzie ik wel, dat hy, indien hem beeter onderrichting mangelt, hiernaa, ander middel moghte zoeken om ons noch gevoelyker neep te geeven, met den krop vol spyts oover 't faalen des laatsten toelegs, en 't verlies zyner Eedele en andre luyden. 'T welk gebeurende; zouden wy ons ten tweede aan den zelfsten steen stooten; voor 't welk de wyzen zich wachten. Wyders, al liepen wy dieshalven geen gevaar, 't wantrouwen tussen de twee volken zal hen zwaarlyk in onderlinge rust en veyligheit laaten. Ten laatste valt te vreezen, dat de geenen, die nu zyn oor bezitten, hem, ter eene oft ter andre tydt, eenighen aanstagh teeghens den Godsdienst moghten in 't hooft steeken; oft zommighen, gewaapent met zyn' achtbaarheit, alle konstenaryen te werk stellen, om den zelven uit te rooyen. Maar, men ooverweeghe hierteeghen, dat de steeden by hem beweldight, naa 't weederkryghen der welke eenen yghelyke buyten twyfel verlangt, niet dan door verdragh te bekoomen zyn: jaa dat hy, scheydende onvernoeght van ons, en quaalyk ziende haar te bewaaren zonder bystandt, de zelve, viellicht, aan den Spanjaardt zal leeveren. Nu kan elk genoegh bezeffen, tot wat benauwtheit van Brussel, Aalst, Ypre, Meenen, zulx gedyen wilde, booven 't achterdeel, te lyden, daardoor, by die van Gent en Antwerpen: in wat noodt het ook (zonderlings beheerende de vyandt het veldt) Eyndhoove, Diest, Mechele, en meer steeden, jaa 't gansche Vorstendoom Gelder, en Graafschap Zutven zouw brengen: en yeder verstaat, van wat belang die plaatsen zyn. Waarop ik niet leedigh kan staan, van u indaghtigh te maaken der standtvastighe kloekmoedigheit, betoont by die van Brussel, voor de gemeyne zaak: waarmeede zy (wie zoud' het darren loochenen?) den grondtslagh onzer vryheit

+geleit hebben, en ons verplicht het uiterste onzer middelen t' hunner bescherming op te zetten. Ook moeten wy reekening maaken, zoo men den Hartogh niet te vreede stelt, hem te vyandt te kryghen, en vervolghends den Kooning zynen broeder: waardoor wy ons niet alleen zouden versteeken zien, zoo van den Franschen als Spaanschen koophandel; maar in last van teffens besprongen te worden by die twee weldighe mooghentheeden. Aangaande de Majesteit van Engelandt; het stuk hier aangerecht zal haar gewislyk mishaaghen, en weê doen; maar echter (myns bedunkens) niet smaaken, dat aan ons het verzoenen schort. Men bedenke hierneevens hoe luttel * tzaamenverstands oft vrienden wy elders hebben; zulx het zich aanzien laat, dat wy ons van alle buytenhulp zullen ontbloot vinden. Vrankryk, daarenbooven, ('t en zy wy met den Hartoghe ooverkoomen) zal (zoo vastlyk te vermoeden staat) strax den Spanjaardt geoopent worden; en deez, daardoor, gerieft, niet alleen met voorraadt van mondt en oorlogh, maar ook met geldt, booden, brieven, gezanten, jaa volk te voet en te paarde, t'zynen wille. Wat hier aan hangt, kan elk lichtelyk afneemen, die maar ooverdenkt, hoe 't sluyten van 't zelve Kooningryk, voor eenen korten tydt, het kooren zoo zeer in prys deed steygheren, dat het schriklyk heyr des vyands quam te smelten, als sneeuw; en rasser noch zouw gesleeten geweest zyn, hadde men hem, van den kant deezer Landen, den toevoer tn gelyke wyze afgesneeden. In allen gevalle kan yder t'oover bevroeden, dat, oft wy schoon zaaghen den Spanjaardt in 't veldt te weederstaan, echter de oopening van Vrankryk den krygh langduurigh, jaa misschien eyndeloos maaken zouw. Wel wyslyk, dan, moeten wy onze middelen meeten, om te zien oft ons alleen zoo zwaar een pak draghlyk zal vallen; en in 't bezonder oft ons althans doenlyk zy, Eyndhoove, en andre plaatsen, die beleeghert moghten worden, t'ontzetten: 't welk men, met verzaamde krachten van ons en zyn' Hoogheit, gemaklyk beschikken konde. Ende op dat wy ons zelve, met geen vlaayen bedrieghen, zoo dient niet verborghen voor u, hoe de Gentenaars reeds geschreeven hebben, dat zy, zonder onderstandt der andre gewesten, geenen raadt weeten om de bezetting van Aalst te betaalen. Voorts, gelyk het te voore onheusch en hardt scheen, op naauwe bepaaling van 's Hartoghen gezagh te dingen; alzoo kan men 't jeeghenwoordelyk met glimpighe reede doen; en niemandt ons berispen oover zoo vast een beleggen van't stuk, dat geene stadt voortaan last tyde van in zyn volle bedwang te vallen. Noopende den Godsdienst; men heeft te hoopen, dat wy, handelende met zyn Hoogheit, dien beeter dan anders handthaaven zullen: dewyl ooghschynlyk, zoo men met de zelve niet ooverkomt, veele kerken, die wy zonder Godt te vertoornen geenszins verlaaten kunnen, in kleene steeden, jaa in groote, by kortheit onzer maght om haar t'ontzetten, in d'uiterste noodt moeten storten. Zommighen dryven, dat het ongeoorloft is, met eenen Vorst te handelen, die onzen geloove niet ganschelyk toestemt; en wyzen etlyke plaatsen der Heylighe Schrift aan, om zulx te beweeren. Voor zoo groot eenen Godtgeleerde, als vereyscht waar om oover dit punt te vonnissen, wil ik my niet uitgeeven: zie nochtans wel, dat naauwlyx eenighe kerken van Christendoom zich daaraan stooten. De Fransche, ondersteunt van de Vorsten haare Landtgenooten, en van de Duytsche, hebben dikwyls met haaren Kooning gedaadingt. Om de tweespalt in 't Geestelyk laaten de Zwitzersche eedtgenooten niet verknocht te blyven in 't weyrlyk; en zy hebben, noch sint een' maandt herwaarts, hun verwantschap met Vrankryk bevestight. Die van Geneeve zyn onlanx in verbondt met de zelfste kroone getreeden; en dapper geholpen van haar in den lestleeden zoomer. 'T geen tussen deeze Landen en de Engelschen is opgerecht, onderhielden zy wel toen hier alleenlyk de Roomsche Godsdienst gepleeght werd.

+Het verschil van gezintheit breekt hunne vrundtschap met Deenemark niet. Tot groot nut, treflyken luyster van beyde de Ryken, heeft nu de verbintenis tussen de Fransoyzen en Schotten oover de achthondert jaaren geduurt, onaangezien de verandring midlerwyl ontstaan in den Godsdienst. Het Kaizarryk en wy, de Henzesteeden onder elkandre, hoewel verdeylt in geloof, volharden in 't gemeyn verbondt. Tot hooft van Hooghduytslandt is gekooren een Kaizar van ander gevoelen dan 't meeste deel der Vorsten. De Poolsche kerken hebben bewillight in 't aanneemen eens Koonings van strydigh verstandt met het haare. De Valdoizen zyn ouwlinx met den Kooning van Boheeme ooverkoomen; de inwoonders van 't dal van Angroyne seedert met den Hartogh van Savoye. Men vergeeve 't my; zoo veele kerken, jaa alle kerken van Christenryk, zoud' ik, daar oover, niet darren beschuldighen, min verdoemen. Wel is myn goeddunken, dat men nemmer eenigh verding aangaa, zonder naa de meeste verzeekring van den Godsdienst te trachten. Rypelyk dient'er gelet op deeze reedenen, betreffende het tweede punt; waarin ik, mits de verscheydenheit der meeningen, gegreepen by de steeden, groote zwaarigheit speur; voorziende dat zommighe, zoo wy met den Hartoghe handelen, zich zullen afzonderen; eenighe, indien wy 't niet doen, de bequaamste parthy t' haarder reddinge kiezen, uit zorghe van verlaaten te worden. Op het derde punt, naamelyk verdaadighing met eyghe middelen, komt voor eerst in bedenken, dat het ons gebreekt aan verschiet van bevelsluyden en soldaaten van onzen landtaardt. Want veele houden 't met den vyandt: en meest all' de geene, die hem te voore gedient hebben: meenigh is'er door 't oorlogh verstonden; 't Landt kleyn, en d'inboorlingen bet geneyght tot koop- dan tot kryshandel. Volght, dat wy een goedt deel vreemdelingen moesten beezighen: de welke men (naardien zy laastmaals hier zoo quaalyk zyn onthaalt geweest) niet zouw kunnen doen koomen zoo spoedigh, en in zulken getal, als de noodt vordert. Ook wil't kommerlyk vallen, de plaatsen te vinden, om ze te mooghen werven. Doch, neemende deezen voet, konde men naamaals daarop peynzen. Zoo veel is'er af, dat wy altyds op geloofsverwanten veylighst betrouwen zullen. Aangaande 't geldt, wy hebben dus lang des naauwlyx genoegh kunnen tzaamenschraapen, om de bezettingen te betaalen: zulx te verwonderen staat, hoe de steeden, tot nochtoe, buyten andre muyteryen en beroerten zyn te houden geweest. Nu is 't geldt de steun der oorlooghe, en zonder dat, alle besluyt vergeefs en onnut. Indien u oorbaar dunkt het oover deezen boegh te wenden, zoo diend 'er een, oft meer hoofden gekooren, en gehoorzaamt niet met woorden, maar met werken; immers voor zulken tydt als men raamen zoude. Daarneevens hoefde men op te rechten eenen Raadt van luyden met eere; en yder, betrachtende zyn beroep, zonder zich der zaaken van staat oft oorlogh t'onderwinden, hen daarmeê volkoomelyk te laaten begaan. En hun gebodt zouw veirdighlyk en zonder weederzeggen t' achtervolghen staan; doch eenen yeghelyke vry, naa 't volbrengen, zyn goeddunken daarteeghens te vertoonen. Vruchteloos echter waar deeze orde, zonder gereedt middel tot belooning der Raadsluyden: den welken men des zoude moeten doen blyken by klaare aanwyzing, en niet met enkle beloften; om hen te bewillighen tot het aan- en waarneemen van dien last naar behooren. Wat penningen hiertoe behoeven, kunt ghy zien op den staat by my gemaakt van de gewoonlyke en ongewoonlyke kryskosten, waaraf ik u dubbelt oovergeef: willende u wel verzeekren, dat het, zonder deezen voet te houden, al verlooren geraadslaaght is. De geenen, die voorstellen dat men Goode betrouwen moet, laak ik geenszins: zy zeggen recht, en de waarheit daaraan. Nochtans, een' zaak aan te vangen, en geen middelen tot

+het volvoeren te verzorghen, oft deeze ('t welk argher is) door gierigheit, oft ontydighe spaarzaamheit, achter te houden; dat acht ik niet voor een betrouwen op Godt, maar voor een' verzoeking des zelven. Daarenteeghen, zich op Godt verlaaten, is de middelen gebruyken, die hy ons aanbiedt, en hem bidden, dat hy daar toe zynen zeeghen verleene. Van de drie aangeweeze weeghen nu, houd' ik den derden voor den besten; 't en zy het ons mangelt aan middel om dien te volghen. Daarom pynd' ik my, oover vier jaaren, zoo zeer, de gewesten by een te houden: waar meede wy (Godt ten voorste) niet teeghenstaande de Spaansche maght, Don Johan en andren genoegh hadden kunnen ten Land' uitdryven. Maar naa de scheuring, aangevangen uit oorzaak t'oover bekent, en wel teeghens mynen raadt; als de Staaten, en zelfs die de vereenighing belet hadden, verklaarden geen' manier te kunnen begrypen, om zich zelve te beschermen; toen werd ik eerst van meeningh dat men vreemde hulp zoeken moest: zulx het besluyt van eenen uitheemschen Vorst aan te roepen gevordert is door de geenen, die dat misschien niet dachten te doen. Maar, groflyk (ik zeg 't noch eens) bedrieght men zich, waanende dat yemandt, begaaft met wysheit en voorzight, zoude kunnen 't beleydt onzer zaaken aanveirden, anders dan met de middelen, en op den voet booven aangeroert: inzonderheit ten aanschouw der gewoonlyke traagheit in 't besluyten, en in 't opbrenghen der penningen. Ende staat, hierom, indien men het derde padt inslaat, te duchten, dat, eer de gemelde orde gestelt zy, wy een deel onzer goede steeden zullen quyt raaken; en oorzaak geeven aan andre, om, door wanhoop van onderstandt, met deezen oft dien, t'haaren schoonste, te daadingen. Alzoo zullen wy, peynzende de kerken te bewaaren, der veele treflyke verliezen. Ook moet men weeten, dat de kleene Goode zoo lief zyn als de groote; en wy verplicht, niet min voor d'andre te zorghen dan voor die van Antwerpen. Wyders, oft deeze zouw staan kunnen, wen d'andre (Godt verhoed' het) t' onder gingen, geef ik yeder t' ooverleggen. Indien men, in dit myn bedenken, geen behaaghen vindt, maar te veel zwaarigheits om het ter daadt te brengen; zoo wil ik u wel rondelyk aantuyghen, dat my nemmermeer smaaken zouw naa den Spanjaardt te luysteren: maar dat men, verstaande met den Hartogh te handelen, de steeden dient buyten gevaar te stellen, en zich van 't krysvolk te verzeekren, voorneemlyk van de hoofden: al de welke den Staaten moesten aangenaam weezen en eedt doen: desgelyx zyne Raadsluyden. Doch ik zouw verre best achten, dat wy ons met ons zelve beholpen; mits verschaffende de middelen, en schikkende de zaaken, in voeghe als ik vertoont heb: zonder 't welk wy geschaapen waaren, ons, en teffens veel' andre luyden van eere, in d'uiterste benauwtheit, en 's vyands handen, te brengen. Ziet daar, myn Heeren, op deeze gewightighe stoffe myn gevoelen; 't welk ik u bid ten goede te duyden. Wat nu oorbaar te doen, oft te laaten zy, komt u toe te oordeelen. Ik bid u daarenbooven, dat ghy, bezinnende hoe d'een zonder den andre zich niet kan handthaaven, u altyds aan d'Algemeinschap houden wilt; en geen' kerk versmaaden, al is zy kleen, gelyk die van Eyndhoove; in welke stadt, althans beleeghert, zich zoo veel' vroome soldaaten vinden, die haar zoo trouwlyk voor de Staaten bewaart hebben. Doch wat besluyt ghy ook neemt (mits dat de Godsdienst vast staa) myn opzet is, het ooverschot myner daaghen te besteeden +ten dienste van d'Algemeinschap, van u myn Heeren, en van de stadt Antwerpen in 't bezonder. Als de Malkontenten, hebbende zich vastlyk ingebeelt dat aan de reete tussen Anjou en de Staaten geen herhechten was, het dubbelt kreeghen van deeze reedeneering, die, zonder besluyten, de noodtwendigheit eens besluyts tot verdragh met den Hartogh behelsde;

+ontsnapte hun alle geduldt, en smeedden zy, raazende van verbolghe spyt' een schrift gepropt met vergiftighe lasteringen teeghens den Prins, en zynen Predikant Villers, als insteller van 't vertoogh zyner Doorluchtigheit, +om hun de gemeente op den hals te hitsen. Maar Pompoune vah Bellievre, persoonaadje zeer vernaamt om zyne deeghelykheit, weetenschap, en ervaarenis, quam, van den Franschen Kooning af, kortelinx naa Mirambeau, tot Antwerpen; en voerde, in de vergaadring der Algemeine Staaten, een' treflyke reede, gestoffeert met hooghe belosten, doch gemengt met dreyghementen, indien zy zyn' Hoogheit zitten lieten. Want hy paste zyn' woorden naar 't gezeyde van Oranje, met wien hy, gelyk zyn +last meêbraght, te voore gesprooken had, en zulx dienstigh geraamt. De Kooningin van Engelandt prees ook den Staaten de verzoening aan: desgelyx den Hartooghe, dien zy, door Johan Sommer, gezonden om hem te troosten, een' deftighe les gaf. Hy zoude alle dienaars, verdechtight om den laatsten aanslagh, afsnyden; wyze, eerentfeste raadsluyden neemen, +meestendeels inboorlingen; het eerste verding, gemaakt tussen hem en de Landen, oprechtelyk naakoomen; al zyn doen daar naa stieren, dat de Staaten merken moghten, hoe hy, gelyk het hooft op zyn' leeden, op hun zyn gansche betrouwen stelde. Zy ried hem voorts, te verstaan tot pays met Spanje, behoudends den Godsdient en de vrydoomen der Landen; indien 't, gelyk zy twyfelde, aan middel faalde om den krygh uit te voeren. Den Hartooghe verlangde grootelyx naa de verlossing der zynen, die noch t'Antwerpen gevangen zaaten. Hy zagh zich in behoefte van lyftoght en geldt; d'ingenoome steeden ontbloot van 't geen t'haarder bewaarnis +noodigh was. Derhalven stuurd' hy den Graaf van Laval, jongeling van uitsteekende deughd en geschiktheit, aan de Staaten; neevens andre gezanten hun zeer aangenaam; die etlyke maalen oover en weeder reyzden. De Staaten, ter andre zyde, zeer begaan om de gemelde steeden weeder te hebben, en de scheepen en goedren, bekommert, zoo in Vrankryk als tot Duynkerke, ontslaaghen te zien; achtende ook dat op andre uitheemsche hulp geen gissing te maaken was, en 't Landt te zwak om zich zelf te redden; bevaalen hunnen gemaghtighden, die tot Vilvoorde den Hartogh bezocht hadden, d'onderhandeling te hervatten. +Men drong in 't eerst zeer daarop, dat hy zich, met taamelyke bezetting, binnen Brussel oft Mechele ginge onthouden, tot dat de tydt de gemoeden, noch strak, mits de gevoelykheit der raauwe wonde, allenskens smydighde, en bereydde tot een heylzaam verdragh. Thans werd +'er, by forme van voorraadt, een geraamt, 't welk hierop voorneemelyk uit quam. Dat de Hartogh, met vierduyzent knechten, en driehondert ruyters, naa Duynkerke tooghe, om daar een wyl te blyven: werwaarts de Staaten hunne gemaghtighden zeynden zouden, om naader te handelen. Ondertussen hadde men de handt te lichten, van alle Neêrlandschepersoonen en goedren, aangehouden in Vrankryk, oft tot Duynkerke. Op 't aanneemen deezer voorwaarden by de Staaten, hadde hy hun Vilvoorde in te ruymen; alsdan zyne troepen, bestaande uit tweeduyzent vyfhondert Zwitzers, en drieduyzent Fransoyzen, met d'oovergebleeve ruytery, naa Willebroek te doen gaan; alwaar men hun, van der Staaten weeghe tneeghentighduyzent gulden zouw aantellen, om verdeylt te worden naar orde van zyn Hoogheit. De Hartogh zouw zweeren, niets aan te vangen tot naadeel der Landen; het krysvolk desgelyx, en zyner Hoogheit, samt den Algemeinen Staaten, getrouwlyk te dienen, teeghens de Spanjaards, de Malkontenten, en hunne aanhangers. Op den zelfsten eedt, hadde d'Engelsche en Schotsche soldaaty uit het Landt van Waas te trekken naa Rupelmonde; voorts oover de Schelde, om, gezaamder maght, Eindhoove t'ontzetten. Immiddels zouden

+by den Hartogh koomen, als gyzelaars gekooren van hem, Philips van Schoonhoove, heer van Wanrooy, Burghermeester van Antwerpen; Johan van Straalen, heer van Maxem, Amptman; Rogier van Leefdaale, heer van Nieuwwaalwyk, Scheepen der zelve stadt; Noël van Caron, heer van Schoonewal, Burghermeester van 't vrye; met drie der gemaghtighden, naamelyk Adolf van Meetkerke, Raadshooftman van Vlaandre; Henrik de Bloeyer, Burghermeester van Brussel; meester Willem Eeverards, Loontrekkenden Raadsman van Antwerpen. Naa 't ontfangen der welke, zyn Hoogheit naa Duinkerke, de Fransche bezettelingen uit Denremonde en Dixmuyde, zouden gaan. Daarop hadden de Staaten te doen ooverleeveren al de Fransoyzen, zittende zoo t'Antwerpen als elders, met 's Hartoghen en zyner dienaaren koffers, papieren en huysraadt, in de gestalte als ze gevonden waaren op den tienden der loopende maant. Welverstaan, dat de gevangenen, die des vermoghten, eerst hunne kosten, en schulden betaalen moesten; ook de beloofde vereeringen ter bescheydenheit der Majestraat. Voor de geenen, die nocht geldt geeven konden, nocht borgh stellen, zouden de Wethouders, oft de Staaten spreeken, tot last van den Hartogh, die zich verbond tot voldoening. Nocht persoon, nocht haave van den eenen zouw men mooghen bekommeren om den andren, 't en waar hy zich willends daarvoor verplicht had. Dan zouw de Hartogh de gyzelaars ontslaaken; en den vendelen, leggende in Sant Wynoxberghen, scherpelyk beveelen, zich naa 't leegher te vervoeghen, en de bewaarnis der stadt oover te laaten aan inheemschen behaaghende den Staaten. Deeze hadden, op 't spoedighste, hunne gemaghtighden tot Duinkerke te zeinden; die, naa besluyt van breeder handel, verklaaring zouden doen, dat het zelve in al zyne deelen stonde naa te koemen, en voorts het verding gemaakt tot Bordeaux op den drieëntwintighsten van Louwmaant des jaars vyftienhondert eenentachtigh. Waarop de eeden, vereyscht tot diergelyke zaaken, zouden gedaan worden, in de steeden, daar 't noch niet geschiedt was. Eindtlyk had men, ter goede trouwe, uit den zin te zetten de verbitteringen, gevat seedert den zeeventienden van Louwmaant lestleeden, tot op deezen dagh toe. Dit verding, onderteekent by den Hartogh tot Denremonde, op den zessentwintighsten van Lentemaant, en aangenoomen by d'Algemeine Staaten, op den achtentwintighsten der zelve maant, tot Antwerpen, werd binnen die stadt verkundight op den tweeden van Grasmaant; en achtervolght met weederleevering der steeden, gevangenen en goedren: begeevende zich de Hartogh naa Duinkerke, om de gemaghtighden te verbeyden. In 't laatste van Louwmaant, terwyl de Staaten dus met Anjou +oover hoop laaghen, rukte de ooverste Taxis een deel volx uit verscheyden oorden te zaam; en, gekoomen oover de stroomen, by behulp des vorstweeders, bemaghtighde twee blokhuyzen op de Veluw. De Staatsche knechten, die der doodt en vankenis ontloopen konden, worpen zich in de voorneemelykste schans: tot baat der welke, en weering van dieper inbrek, de Raadt van Staat aan de Oostzyde der Maaze, ter yl, de naaste soldaaty op ontbood. Doch de Spaanschen keerden naa Steenwyk: van waar zy, versterkt met andre troepen, bynaa gansch Vrieslandt deur streefden, verbernende Lekkum, een half uur van Leeuwaarde, en pleeghende bystren +moedtwil. Veele boeren, op de beên geraakt, en gevoeght by 't oorloghsvolk van dat gewest, tooghen hun teeghen, met eenighe veldtstukskens; maar werden gescheurt en verstrooyt, mits de vyandt hun te sterk was van paarden, die men op achthondert schatte. Meroodes ooverste Steêhouder, Stein van Malsen, verloor'er eenen broeder; en zelf gevangen, met eenen zynen andren, moest, tot ransoen van hun beyden, vierhondert Ryxdaalers betaalen. De Kooningschen, hebbende geen gereedschap om 't Vriessche geschut mêe te sleepen, lieten 't staan; en de gestroopte dooden naakt leggen. Eenighe

+gevangenen ontslipten. De Ruyters doorstaaken der veel onder weeghe; ook etlyke huysluyden, die niet voort moghten; jaa wyven en kindren. Zommighen sneeden zy neuz' en ooren af, en zonden hen zoo deur. Aldus gelaaden met zwaaren roof, trokken zy, zonder op het Bilt te koomen, weeder +naa Steenwyk, en van daar elk naa zyn' bezetting. Onder dit dobbren der dingen, quam aan den dagh, hoe een Korneelis de Hooghe, gebooren Haaghenaar, plaatsnyder van zyn ambacht, (schande te zeggen) zich bestond ter fortuyne der grooten in te beuren; en om de Staatsche steeden t'ontroeren, opworp voor eenen bastaart zoon van Kaizar Kaarel den vyfden, tot hooft der weederspannigheit. En hy had nu tot Leyde, vierduyzent lasterboexkens, getytelt Hooghnoodighe waarschuwing, ten drukke besteedt, om ze onder de gemeente te zaayen, en zeshondert brieven, houdende aan de schutteryen; als de printer, begrypende 't geen'er afkoomen moghte, 't stuk, booven gedaane beloften oopenbaarde. Aangetast derhalven, binnen Delft, op den zeeventienden van Sprokkelmaant, en gebraght in den Haaghe, beleed hy, Aangezocht geweest te zyn, naa 't mislukken des Koolschen vreedehandels in den jaare eenentachtigh, door eenen Don Gabriël de Silva, geboortigh uit Mechele, en eertyds kaamerling van Kaizar Kaarel, om in Spanje, met den Kooning, die gehoort had dat hy hem in bloede bestond, te woorde te koomen, en eenen nieuwen voet te raamen, noopende 't herbrengen der Landen onder de gehoorzaamheit des zelven; van wiens weeghe hem groote staaten en waardigheeden toegezeit werden, zoo de zaake wel uitviel. Naa 't ooverweeghen der welke, met eenen Jakob Vos, arts tot Delft, hy, zich niet betrouwende in Spanje, derwaarts, met schryven van *gelooffenis aan den Kooning, samt eenigh ontwerp van middelen dienstigh ten toeleg, en zeeker vertoogh van de gestalte deezer gewesten, had afgeveirdight, neevens De Silva, eenen Vries, geheeten Johan Rataller. Door den welken, weedergekeert, naa ontrent vyf maanden, en mondtgemeenschap met den Kooning, en met den Raadshooftman Fonk, hem een geloofnisbrief van zyne Majesteit behandight was, die zyn bestek prees, beloovende hem onderstandt van geldt en volk te doen; en voor eerst, door eenighe Italiaansche koopluyden tot Koolen oft Frankfoort, tweehondertduyzent Ryxdaalers te bestellen; met lastbrief op hem, tot werving van ruyters en knechten, waar ende zoo 't hem goedt dochte. Wyders zouw de Kooning hem voorzien met het Hartoghdoom van Gelder, oft eenigh ander hem best gheleeghen: ende, tot meerder verzeekring van alles, had, aan hem gezonden zyns heymelyken briefzeeghels afbeeldt, gegraveert in eenen diamant. Seedert had hy begost zich voor eenen bastaart van Oostenryk uyt te geeven; voorts gepooght te doen drukken de voorzeyde schriften tot Leyde; daarenbooven tweeduyzent diergelyke in Duytsche, tweeduyzent in Fransche taale, tot Koolen oft Frankfoort, om buyten's Lands, en onder de Malçontenten, verspreydt te worden. 'T oorspronklyk geschrift had hy ingestelt met de Vos en Rataller; en 't zelve vertoont aan verscheyde persoonen; ook geraadslaaght met zommighe op 't inneemen van d'eene stadt oft d'andre. Hieroover verwees hem 't Hof van Hollandt, den neeghenentwintighsten van Lentemaant, +om onthalst en gevierendeelt te worden, 't hooft op een' staak geplant, d'andre stukken aan krikgalghen gehangen. Hoorende, in zyn vonnis, leezen van Kayzars bastaardt, Dat ben ik, en zal 't sterven, zeyd' hy; laatende ter jongste uure noch zoo ydel een' hoomoedt niet zinken. Een Jakob Mullen van Rotterdam, hebbende geweyghert de boexkens te drukken, doch 't werk niet gemeldt, werd uit Hollandt gebannen voor langen tydt; eeuwelyk de Vos en Rataller, die gevlucht waaren, gelyk zommighe andre meêwustighen. Een scheepshopman, Jakob Antoniszoon van Schiedam, hield zich verborghen, etlyke jaaren, tot Haarlem in zyn huys, en kreegh

+eyndtlyk vergiffenis. Op den drieëntwintighsten van Sprokkelmaant, eersten +aavondt der Vaste, tussen neeghen en tien uuren, ontstak de nieuwe Borze t'Antwerpen, mits eenighe kraamers, booven op 't pandt, hun vuur quaalyk bewaart hadden. Zommighen, gemerkt de vlam tot verscheyde plaatsen teffens opging, speldden 'er yets oevlers uit, en dat 'er +poppen geleit waaren. De burghers dan, angstvalligh, met harten noch niet geheldert van de scheemeringen des achterdenkens op de Fransoyzen, greepen terstondt de waapenen, ende liepen verbaasdelyk, elk naa zyn vendel en hoefslagh. Midlerwyl wies de gloedt, der maate dat zy de winkels en koopwaaren verslond, met al 't binnengetimmer, en zes oft zeeven persoonen, die, geklommen om te lesschen, door 't breeken van de ladders sneuvelden. Doch als de vreeze voor onraadt verdween, queet yder zich vlytelyk. Dies ging de schaade wyder niet. De Majestraat deed, zonder draalen, 't gebouw weeder opmaaken: zynde 't muurwerk in 't +vierkant blyven staan, en Antwerpen toen noch welvaarende. Hier werd gevangen en gevierendeelt, in Lentemaant, een Spanjaardt genaamt Pedro Dordogno, die, acht jaaren te vooren, de stadt had helpen oovervallen en plondren. Zynde geoeffent in verscheyde taalen, wild' hy zich eerst voor eenen Croäat doen houden. Thans bekend' hy, om den Prins van Oranje te vermoorden, herwaarts gekoomen te zyn; hebbende gehandelt, oover dat stuk, met den Kooning zelf, oft immers (zoo hy naa verklaarde) met zynen geheymschryver; en met La Motte, in 't reyzen door Greevelinge. Zeeker een groot vertrouwdeling des Kooninx was La Motte; oft zocht ten minste zich daar voor te doen aanzien. Want, hebbende eenen Zeeuwschen Scheepshopman, genaamt Quiryn Quirynszoon, gevangen, die zeevenhondert gulden ransoens betaalde, noodighd' hy +hem, daarnaa ten middaghmaal, ende liet zich daar hooren, Dat hy bezonderlyk gelast was van zyne Majesteit, alle, die haare genaade verzochten, daarin t'ontfangen; zelfs op voorwaarde, dat de oeffening van Godsdienst vry zouw blyven, en de Zeesteeden in 't gewoudt der Landtzaaten. Zoo hy maar 't geloof bejaaghen moghte, om met gemaghtighden des Prinsen van Oranje te woorde te koomen, hy dacht hun zulx te voldoen, dat het geschil haast zouw vereffent zyn. Voorts gaf hy hem eenen welheuschen brief aan den Ammiraal Treslong; en klaaghde dat op verscheyde zyn' andre geen antwoordt gevolght was. Jaa tot ophooping van vrundtlykheit zeyd' hy den Hopman, indien hy daarontrent quaam leggen met zyn schip, en hem slechts een briefken van zyn' handt toeschikte, hy zoude zich aan boord doen voeren, om t'zaamen goede sier te maaken. Dit +braght Quiryn in bekooring. Gekeert by Treslong, verteld' hy zyn weedervaaren, en meinde 't waar een' fraaye trek, La Motte ten eeten te bidden en vast te houden. Maar de Prins, als men hem 't stuk voordroegh, zeyde 't zelve niet goedt te vinden; zoo om andre bedenkingen, als om dat La Motte niet, dan op 's Hopmans belofte van veyligheit, zoude +by hem koomen: oordeelende zyn Doorluchtigheit, dat men ook den vyandt, 't en waare in geval daar hy zelf pooghde yemandt trouwloos te maaken, trouwe houden moest. Te deezer tydt hielden de Roomsgezinde +huysluyden in Noordthollandt sterke zaameningen, zonder te passen op 't plakkaat daarteeghens uitgegeeven; tot dat Sonoy, Ooverste van dien hoek, hun met kraft van knechten op 't lyf viel, en schuldkenning uitwrong, koelende voorts, door smart van kosten en boeten, dien yver. De zelve Sonoy, vindende zich gelast van den Landtraadt, om de stadt Kampen, samt de sterkten van Blokzyl en de Kuinder, met soldaaten van zyn regement te bezetten, ook de vendels te verleggen naar zyn goeddunken; wisselde die etlyke maalen. Thans ontbood

+hy zynen Sreêhouder, Jakob Christaal, uit Kampen, en zond diens volk eensdeels naa de Kuinder, eensdeels naa Blokzyl, mits vermoedt werd dat +die van Steenwyk verstandt hierbinnen hadden. De Graaf van Hoohenlo, meinende dat zulke verandring zonder zyn bevel oft voorweete niet behoorde te geschieden, nam dit zeer oevel, en dreighd' hem, als meyneedigh, t'ontsoldighen en te straffen. Waaroover Sonoy, kennende Hoohenloos heethoofdigheit, eenen Predikant aan den Prins afveirdighde om zyn' ontschuldt te vertoonen, en hoe hy de orde des Landtraadts gevolght had; geenszins tot 's Graaven verkleening; maar mits dat zyn' Genaade te wyd van der handt geweest was, om tydtlyk aangezocht te worden, en orde te geeven, op een' zaak, die gevaar by lundring leed. Deeze reedenen, +aangenoomen by zyn' Doorluchtigheit, en gekraftight met eenen haaren ernstminlyken vermaanbrief, slisten des Graaven gramschap, en +keerden hem tot de voorighe eendraght met Sonoy. Zorghlyker zwaarigheit, was gereezen in Vrieslandt. Naa de opstending teeghens den Spanjaardt, hadden daar de steeden en die van 't platte Landt getwist oover de form der voorighe regeeringe: dryvende elke parthy de zelve zoodaanigh geweest te zyn, als haar nu dienstigh docht tot styving haars gezaghs ter vergaadring van Staaten, en in 't amptgenootschap der gemaghtighden, dat daaghelyx het bewint waar nam. In den jaare vyftienhondert achtentzeeventigh was een verdragh gemaakt, zonder het duuren van dien aan zeekren tydt te binden, dat de steeden eene stem zouden inbrengen, teeghens drie van Oostergoo, Westergoo, ende Zeeven wolden te zaamen. Althans wilden de steeden, voorwendende dat de geestlyke staat was uitgeslooten, den platten Lande eene stem afdringen, en alzoo de volle helft van 't gemeyn bestier aan zich trekken. Van zaamening tot zaamening wies het krakkeel met de woorden: zulx de vyandt daarin groeide, en een' schaadelyke scheuring uit hoopen moght. De Raadsluiden van Staate aan d'Oostzyde der Maaze, die zich toenmaals tot Uitrecht onthielden, bemoeyden zich vergeefs daarmeê. Oranje zond Meester Leonard Kaazenbroodt, Raadsman des Hoofs van Hollandt, en Meester Willem Bardes, Oudburghermeester van Amsterdam; die, neevens den vryheer van Rume, Bernardt van Meroode, Steêhouder oover Vrieslandt, van 's Prinsen weeghe, by manier van bevel het geschil staakten; begeerende dat de voet der regeeringe, aangevangen in den jaare achtentzeeventigh, golde tot den naasten Landtdagh toe, te houden in Wynmaant oft Slaghtmaant. Daarentussen zouden parthyen haare reedenen en bescheyden inleeveren ten +hoove van Leeuwaarde, om gezonden te worden aan zyn' Doorluchtigheit, en vier rechtsgeleerden, zynde nocht Vriezen, nocht Groningers, nocht Ommelanders, en genoemt van elke zyde twee; die 't pleyt by vonnis hadden te slyten. Hierteeghen stribbelden de steeden wel wat; doch lieten 't eyndtlyk glyen. Naauwlyx was deeze moeyte gesust, als een nieuwe +t'Uitrecht ontwaakte, die de stadt lang in roere hield. De Bevelhebbers der acht burghervendelen deeden, door hunne Hopluiden, in Zoomermaant, aan de Vroedschap zeeker Vertoogh behandighen, in welx begin zy voor vast stelden, dat zy, en de Hopluiden, als weezende Tribuni plebis (dat zeggen wil, voorstanders der gemeente) behoorden geroepen te worden oover alle raadslaaghen betreffende 't oorlogh en bewaaren van Landen en steeden. Wyders verhaalden zy, hoe de Staaten, tot groot bezwaar der gemeente, etlyke hondert burghers en huysluiden in wartgeldt aannaamen, onder dexel, van 't platte Landt te veylighen, en de kleyne steeden te verzeekren. Dat men dit liete begeerden zy, aanwyzende hoe 't meer tot ooverlast, dan tot bescherming gedeegh, en in der daadt scheen te strekken tot verdrukking des volx, en stichting van Landtdwang; ter lust

+van een kleen getal baatzoekende menschen, dat alle wightighe zaaken, onder de Staaten, naar zynen zin dreef. De Vroedschap, vindende den voorstel wel ongegrondt, maar daarom t'onzorghlyker niet, leeverde 't vertoogh den Staaten oover, op dat het, weederleit by hen, de dartelheit deede neêrslaan. Maar de beantwoording had tydt van doen; en het graauw geen gedult. 'T rot woestelyk te hoop, en verbluft zulx de Staaten, dat zy hun besluit, genoomen op 't werven van de voorzeide wartgelders, vernietighden. Dit bedryf, waaruit, niet hier alleen, ten toekoomenden tyde, maar ook in de kleene steeden, gelyke vermeetelheit volghen wilde, braght strax een nieuw misquaam met zich. Want de Ridderschap weygherde ter zaamening binnen Uitrecht te verschynen, tot dat men orde gestelt hadde om haar gevoelen te mooghen uiten zonder schroom; ende zeide, midlerwyl oovernoodigh te weezen, dat de Staaten hunne vergaadring elders begreepen. Hier door wies de ontsteltenis. De Bevelhebbers en Rotmeesters geeven, uit naam der gemeene burghery, den Wethoudren een tweede vertoogh oover, met verzoek, dat hun geliefde den staat van 's Lands inkoomsten en lasten te leeveren aan de Hopluiden oft gemaghtighden; de reekeningen te doen sluyten; staaghsblyvende ontfangers, en eenen teeghenboekhouder, te maaken. Zy eyschten ook oopening van 't geen, noopende de hooghe Oovrigheit, gehandelt werd met den Prinse: gaande de spraak, hoe men hem voorwaarden zoo scherp en afzightigh aanverghde, dat'er naauwlyx een gering persoon zouw naa luysteren; dat men ook voordeels genoegh ten gerieve der Geestlykheit en Ridderschap zocht te bedingen, maar voor de vrydoomen der gemeente geen' zorgh droegh. Al dit doorvlochten met schampre woorden teeghens de Staaten. Voorts begeerden zy, dat de wal en wacht der stadt, waarop men wist dat de vyandt loerde, zulx versterkt wierden, als de Hopluiden en de Vroedschap te zaamen zouden dienstigh achten. 'T slot behelsde een' aantuyghenis, dat de burghers niet dachten eenighe gewoonlyke tollen (gelyk men hun t'onrecht naagaf) te doen afschaffen, minderen, oft der Algemeynschappe onttrekken; 't en waare dat uit den staat bleeke, zulx te kunnen geschieden zonder verkorting der Algemeynschap; oft dat men zaaghe 't geldt elders nuttelyker te besteeden. Wat zouw de wet? Te bewillighen was alles in 't wilde stellen: te weygheren, geen tydt. Onder 't draalen, gaan, op den dertighsten van Oestmaant, naa middagh, ontrent twee uuren, schielyk de trommels Te waapen; deuren en vensters toe. D'anderde Burghermeester, die, wandelende voor 't Stadthuys met eenighe Hopluyden, onwustigh des werx, bestond het tromslaan aldaar te verbieden, werd ghedreyght met de spits van een' hellebart, en moest zwyghen. Aan alle wyken der stadt raakt de burghery in 't geweer, en houdt het tot 's andren daaghs aavont toe. Daarenbinnen behandighden zy den regeerderen een afschrift van 't voorighe vertoogh, neevens een nieuw, slordelyk t'zaamen geflanst. Dit luidde, Dat zy geen antwoordt begheerden op 't stuk van de wartgelders, alzoo die ooverlang waaren afgedankt; maar op 't naavolghende. Dat de Hopluiden en gemaghtighden 's Prinsen schryven aan de Majestraat, 't welk de burghery beschuldighde, ook meynden te beantwoorden, door gemaghtighden te voorzien met vereyschte berichting en geloofnisbrief; en verzochten dat de Wethouders wilden yemandt uyt hun daarneevens maghtighen. Dat de zelve Hopluiden en gemaghtighden alsnoch verzochten, dat men hun dubbelt gaave, van 't gheen verricht was by den Reekenmeester Pyl; en voorts alle reekeningen voltrokke. Dat de gemaghtighden der acht vendelen alsnoch verzochten volmaghtight te worden by schriftelyk bescheydt van de Majestraat, om neevens de Hopluiden te raadslaaghen op alle voorvallende

+zwaarigheeden. De Majestraat antwoordde in papier, met smeeken om lydzaamheit, Dat de twee eerste vertooghschriften voorneemlyk de Staaten 's Lands van Uitrecht betroffen; en de beantwoording gevordert zoo zeer als de geleeghenheit leed, binnen weenigh daaghen voltooyt zouw zyn. 'S Prinsen brief aan de stadt strekte puurlyk tot rust: derhalven niet tot bezwaarnis der burgheren: en verstond yemandt dien anders, hy konde zich gaan ontlasten by zyn' Doorluchtigheit. Wilde men afschrift lichten van Pyls werk, de Vroedschap zagh het aan; en zouw geirne tot klaaring der andre reekeningen porren. 'T verleenen der volmaght, geëyscht by 't laatste punt, stond aan den Prins als Landtvooghdt oover Uitrecht; dien men daarom aanspreeken moghte. Wat zyner Doorluchtigheit goedt dochte, de Majestraat zouw gehoorzaamen, en verzocht dat men, ver noeght met dit afscheidt, de burghers naa huis deede keeren. Als meenigh hiermeê te vreede scheen; zynde de nacht verstreeken, en bynaa noch een halve dagh; zoo worpen zich etlyke warmeesters op, en hielden de vendels by een op de Neude. Thans komt men voorts met een nieuw vertoogh, bysterder veel. Zy willen aller schattingen quyt weezen. Oft die van der wet bybraghten, dat zulk verlof buiten hun vermooghen was, en 's Lands ondergank: de Hopluiden en gemaghtighden verklaarden, geenen andren wegh te weeten, om den hollenden hoop van de beên te brengen. Ende, alzoo de oproer vast bet en bet blaakte, de toeloop weldigh dikte, rieden zy den Burghermeesteren, neevens eenighe andre leeden der Majestraat, zich zelve naa de Neude te vervoeghen. Die gaan 'er, op hoope dat het aanschyn der Ooverheit eerbiedenis baaren zouw, en de reede ontfanklyk maaken. Verre van daar: men sluyt hen in een' ring. De ooren zyn gestopt: de monden gaan Af, Af. De gemeene middelen meenden zy; en styfden hunnen eysch met felle dreigementen. Als de Burghermeesters verzochten, dien der Vroedschappe te mooghen voordraaghen; Neen, was 't, gy raakt van hier niet, zonder eerst te bewillighen, en de lasten daatlyk af te stellen, by klokluyding, gelykze zyn opgestelt. De Heeren begosten te spreeken van 't beantwoorden van 's Prinsen brief, gemeldt in 't voorighe verzoekschrift. Men werpt hen oover staagh, met kryten, Dat gaat ons niet aan. Wy willen niet, dan de schattingen af hebben. Dit alleen jaaght ons herwaarts. Onder 't ooverbolghen buldren, Af, af, af, af hieven eenighen aan, Dringt ze doodt, dringt ze doodt. En 't stond'er naar geschooren, dat zy hunne regeerders, die weêrloos, en smeekende met ootmoedt van onderdaanen, zoo veel zy konden, toegaaven, zouden verplet hebben. In zulk een' anxt doen Burghermeesters de trommen reppen; vermaan tot gehoor. Hebbende des luttel genoegh verworven, wyzen zy aan, eens en andermaals, hoe 't geen hun geverght werd, niet aan de stadt, maar aan de Staaten en d'Algemeynschap stond. Daarteeghens schreeuwt het gespuys. 'T had met geen' Staaten te doen: wilde dat zy daar verlof droeghen: wist raadt tot de rest. De Heeren geeven hun te peynzen, dat beloften, aldus afgedwongen, immers van geene waarde waaren. Men slaat het in den windt, en zingt den ouwden zang. Ten laatste, naa veel verlooren onderrechtens, begint'er een te roepen, Jaa? op deeze moer lagh het dan. Daar zyn de blaauwrokken (zoo maald' hy een' vaan ruytren af, die by de Staaten van Uitrecht betaalt werd) daar zyn ze voor de poort, en meynen in te koomen. Burghermeesters, hoewel zy wisten dat dit verziert werd, darden'er echter niet teeghens zeggen, gruwende dat het graauw 's kryters leughe booven hunne waarheit zouw laaten gelden, en noch yslyker opsteeken. Ziende daarenbooven, de dartelheit groeyen door dronkenschap, de nacht genaaken, die geschaapen was voorts alle schaamte te smooren, slaakten zy 't woordt der bewillighing; en moesten daatlyk zeynden om de klok te doen trekken.

+Naauwlyx dat men hun toeliet uit den ring te gaan, om de keur te helpen raamen, en oover de afles te staan. Toen draaft men, met waapenen, vendels, en groot gedruys, naa 't Raadhuys; ende blyft op de plaats, tot dat de verkunding, meldende 't afstellen aller schattingen, gedaan was. Wonder, dat deeze raazerny verging zonder eenen mensche 't leeven te kosten. 'S andren daaghs had men de klaghten van d'ontfangers en zaamelaars der tollen; ende schreef de Majestraat haar weedervaaren den Prinse oover. Leggende de dingen dus oover hoop; begon elk, daar eenighe achterdacht by was, den andren bysterlyk aan te kyken. Zelf den opruyeren der gemeynte, die niet gewaant hadden dat het zoo hoogh loopen zouw, las men 't berouw in 't aangezicht. De Hopluyden, Bevelhebbers, en Rotmeesters, staaken de hoofden t'zaamen, ooverleggende hoe't stuk op den voorighen voet waar te brengen: scheydden 'er dan weeder uit, van vreeze voor nieuwe ontroernis. Eyndtlyk greepen z'eenen moedt, en quaamen verzoeken, dat Burghermeesters d'afgedwonge verkundighing oopenbaarlyk herroepen wilden. Waartoe zy ooverboodigh waaren hen met goedt en bloedt te ondersteunen: mits dat alleenlyk der Staaten tol van twee stuyvers op 't mudde weyts, drie op het mudde rogs, voor zoo veel als 't eetkooren der burgherye aanging, af bleeve. Dit geschach zonder ongemak, op den twaalfden van Herfstmaant. Seedert braghten d'Uitrechtsche Staaten hun antwoordt op de twee vertooghschriften in 't licht: en schikten de Prins en d'Algemeine Staaten hunne gemaghtighden naa Uitrecht; voor de welke noch veel stribbelings viel. Doch de zaaken bezaadighden hoe langer hoe meer; zulx de Staaten van 't gewest, en zelfs de Ridderschap, weeder, binnen der Stadt Uitrecht, begosten hunne zaameningen te houden. Ende, oft schoon de Burgherhopluyden, daarnaa, eenighe gemaghtighden aan zyn' Doorluchtigheit afveirdighden, met klaghten en ontschuldingen; zy wist hun zulx te bejeeghenen, dat voorts alles in rust raakte. Dusdaane weêrbarstigheeden, geschillen, en misverstanden, teesden de eendragt, als men haarder meest van noode, en 't flodderen der hooghe regeeringe zoo groot een' bekommering aan had. Oranje, gewoon het knypen zyner veelvouwdighe zorghen met de eerlyke troostlykheeden des echtgenootschaps te leenighen, en houdende de gedachtenis van wylen Gaspar van Colligny, Ammiraal van Vrankryk, in hoogher waarde, koos immiddels, zonder andre bruytschat, Louyze zyne dochter tot gemaalin, +met verlof van dien Kooning. Zy, ouwdt dertigh jaaren, en weduwe des Heeren van Teligny, die met haaren vaader in de Parysche moordt was afgemaakt, quam op den zeevenden van Grasmaandt in Zeelandt aan; op den elfden tot Antwerpen. Des andren daaghs pleeghde men de trouw-en bruyloftstaatsy, met feestlyke vertooning van algemeine blydschap, door 't luyen der klokken, en lossen van donderbussen. Maar 's Prinsen weederstreevers greepen dit huwlyk aan voor stoffe, om zyn' zucht tot Vrankryk op 't haatlyxt uit te meeten, als oft zyn wit waar 't Landt onder dat juk te brengen. Welke klap, vindende weldigh vatten aan 't graauw, te kitteloorigher in rampspoedt, den windt der gunste wenden deed, ende onlanx hiernaa zyner Doorluchtigheit een snoode pits speelen, by dus eenen toeval. De Majestraat, gezint het vlak voor d'afgebrooke Burgh, dat meestendeels der stadt toequam, te gelde te maaken, liet 'er straaten door rooyen, en de zelve ter weederzyden afscheyden met graften, +waaruit de aarde opde erven geworpen werd. De plaats gaf arghewaan, de reede misnoeghen, de betrachting van 't burgherlyk gerief oorzaak tot ongemak. De kreet gaat op, dat de Fransoyzen, ingelaaten van Oranje, zich beschansten op 't veldt voor 't Slot. Men draaft gewaapent derwaarts, en doorsnuffelt alle hoeken; met zulk een' balstuurigheit, dat eenighe zich

+vervorderden den Prins uit te eyschen, en voor eenen verraader te schelden. 'T welk zyner Doorluchtigheit zuurlyk verdroot, en eenen afkeer van de Antwerpenaars maakte: te meer dewyl 't ongestraft bleef; schroomende de Wethouders voor de hooghgesteeghe trotsheit en moedwil der gemeente: hoewel het niet vinden de reukelooze onderzoeking beschaamt +had, en den oproer gestilt. Ontrent de zelve stadt vergaaderde, in Grasmaant, de Maarschalk van Biron de troepen, verordent tot het ontzet van Eyndhoove: waar binnen de Heer van Bonnivet, hebbende by zich den Kornel Fouquerolles, en den Heer van Aleyn, oover achthondert zoo Fransoyzen als Schotten gebood; die de plaats, drie maanden, met uitneemende vroomigheit, ende nu 't lyf met paardevleesch, honden, katten, en diergelyk vies voedsel, hielden. Biron, eyndtlyk opgetooghen, omringde 't huys te Viersele, anderhalve myl van Lier. Hier verongelukte, door 't bersten van een grof stuk, de Kornel La Garde, Ooverste van 't geschut, die zich deftigh doorgaands, en in verscheyde geleeghentheeden wel manhaftelyk gedraaghen had, en 't heetste der Hollandsche en Zeeuwsche oorlooghen helpen uitstaan. Grootlyx betreurt van den Prinse, en beschreyt met hartlyke traanen van de beminners des vaaderlands, werd hy t'Antwerpen, +in Sant Joris Kapelle, met zeer eerlyke uitvaart, begraaven. Thans ging de Burgh oover, de bezettelingen daaraf met rappier en dolk; uitgezeit dat de Hopman, genaamt Wensel, met d'andre Bevelhebbers, gevangen bleef. Immiddels quam 'er tyding, hoe die van Eyndhoove, geparst +door d'uiterste noodt, nochtans ten aanzien van 't genaaken der Staatsche kraften, glimpighe voorwaarden van Mansveldt en Hautepenne bedongen hadden; en uitgetrokken waaren, op den drieëntwintighsten der +maant, met pakkaadje, volle geweer, vlieghende vendels. Ten zelven daaghe raamden de Staaten een plakkaat, verbiedende allen toevoer ten vyandt; waardoor hy in zwaare behoefte verviel. De Maarschalk mende 't heir, oover Roozendaal, naa Woude, een sterk Slot by Berghen op Zoom, en 's Markgraaven eyghen: daar vyftienhondert groove koeghels +luttel muurbrex baarden; maar zulk een' schrik, dat anderhalfhondert Italiaanen, bedingende niet dan hun zydgeweer, het op den tienden, van Bloeimaant ooverleeverden. Van gelyk getal boeren, die'er op waaren, traaden zommighe in der Staaten dienst: d'andre moesten ransoen betaalen. Hierin vind ik verscheyde schryvers gelykstemmigh: kan nochtans niet verzwyghen, hoe een der beleggeren, wiens tuyghenis quaalyk te wraaken waare, my verhaalt heeft, dat op de voorzeyde Burgh zich slechts vyftigh soldaaten bevonden; de welke, gejaaght van anxt, des nachts, met een baktrogh, oover de graft voeren; en door de moeras, geleeghen aan d'eene zyde van 't Blokhuis, wegh vlooden; alle op eenen naa, die, verfoeyende zoo vuydigh een verloop, zich, 's daaghs daaraan, als de Staatschen, naa 't vellen der poorte, in quaamen, noch uit zeekeren binnentooren weerde, tot dat men hem eerlyk verdragh toestond. +Hoe 't was; dit klakkeloos scheyden uit Woude nam de Prins van Parma zeer quaalyk, en deed den Hopman aan den halze straffen. Maar in 't leegher der Staaten was bystre wanorde. 'T ontbrak'er aan geldt, lyftoght, allerley nooddruft, en zelfs hoope van beeternis, naar 't menschelyk vernuft gedroegh. Dies bleef men luy leedigh, leevende by 't zweet en bloedt des armen huysmans, tot grondigh bederf van 't platte Landt. Dan Mansveldt, hebbende Turnhout ingenoomen en verlaaten, kreegh 't huis te Hooghstraaten, Loenhout, en weederom Viersel. Toen verscheen hy voor Diest, een' woeste, weerlooze plaats, bezet met vier Neêrlandsche, twee Engelsche vendelen, maar sterk niet in alles booven driehondert knechten, onder den Kornel Paulus Tucher; die de Staaten, oover lang,

+vergeefs, om meer volx en een deel paarden gemaant had. De Majestraat, en de burghers, geschat op vyfhondert man', ziende een volkoomen heir voor de poorten, rieden hem tot daadingen, of wilden 't zelf doen en hem +teeghen vallen. Wel bad hy hen, zich neevens de soldaaten ter gemeyne bescherming te voeghen, op toeverlaat van onverwylde hulpe; dan werd oover staagh geworpen, met schreeuwen, dat de stadt onhoudbaar was, en zesmaals oovergegaan in zeeventien jaaren, zonder den vierden dagh te verwachten; daar nu de tiende oft twaalfde van 's vyands aankoomst liep. Alzoo gedrongen, liet hy 't slippen. De krysluyden, naa 't ooverleeveren hunner vendelen, gingen uit, op den achterttwintighsten van Bloeimaant, met zyd- en halsgeweer, doove lonten, en eyghe goedren, die zy en hunne wyven, echt oft onecht, draaghen konden. Den Kornel werden vyf waaghens toegeleit. Drie liet hy 'er ten nootlyken behoeve van eenighe bezettelingen: nam 'er twee, om zyn' pakkaadje, met den Predikant en diens huysvrouw te voeren. Men gund' hem noch, zes zyne paarden; elken Hopman, Steêhouder, en vendrigh, een; twee zeekeren Hopman Balochio, die daar zonder zyn volk was. De burghers, dien 't blyven mishaaghde, moghten ook zoo veel van hunne haave meêtorssen, als zy wisten op 't lyf te laaden; den andren zeide men vergeetenis van 't voorleedene toe. Dus quaamen de uittrekkers, onder geleyde, tot Burgherhout. Korts hiernaa werd's Kornels vendel, en d'andre Neêrlandsche (niet de Engelsche) ontsoldight; hy in hechtenis genoomen, doch zuyver geoordeelt, naa eenen ruymen tydt zittens, als hy, ziende aan geen recht te raaken, zyn' onschuldt, en beklagh door oopenbaaren druk gedaan had. De Kooningschen, voorts gevaaren, sloeghen zich needer om 't zwaare Slot te Westerloo, aan de groote Neethstroom, in de Kempen: en werden bericht, door eenighe verbitterde boeren, hoe de graft droogh te kryghen was, met een' halve myl delvens, tot in zeeker dal aldaar. Zynde +dit uitwerkelyk gekent, en ter daadt gebraght; het waater afgetapt, drie bussen geplant; etlyke scheuten gegaan; de plaats opgeëyscht, vonden Vliet, Ooverste der zelve, en de zynen, niet naaders, dan 't leeven en enkle zydwaapen te bevoorwaarden. Ruymende alzoo, nam hy, op den vyfden van Zoomermaant, zynen wegh naa Antwerpen; daar men hem ook gevangen, en, naa bondighe verantwoording, in vryheit stelde. Parma had uit schaarsheit (zoo men meinde, van voedsel, zyn heyr aan drien verspreidt: maar, hoorende hoe wildt het onder de troepen van Biron stond, braght hy 't by een, en naa Roozendaal toe. De Maarschalk, des verkundschapt, brak op van daar, en begaf zich, den zeeventienden der maant, +oover Steenberghen naa Berghen op Zoom. Tussen Steenberghen en Halteren, bejoeghen de Kooningschen, ontrent twee uuren naa middagh, zyn' achterhoede, bestaande uit Engelschen en Schotten. Deeze booden braave weer, wel een paar uuren lang, eer de veldtheer in persoon, met de Fransche knechten en eenighe ruytery, die zich een groot rak voor uit vonden, hun te hulpe quam. Bet ontstak toen de strydt: en Biron, ingeklonken tot diep onder de vyanden, daar hy, gevallen van 't paardt, zyn been brak, zoud'er gekleeft hebben, waar hy door den Heer van Barchon, met de benden des Prinsen van Oranje, voorts van Teligny, Colban, en Fabri, niet ontzet geworden. De duysternis en vermoeitheit schiftten de mengeling's aavonds te tien uuren; als'er ongeveirlyk vierhondert, meest Engelschen, aan de Staatsche; ruym zoo veel aan de Kooningsche zyde gevelt waaren. Eere van dapperheit en kryskunde behaald'er de Maarschalk, zonder wiens jeeghenwoordigheit de zaak zich hachlyk opdeed. Mits de traagheit zyner aankoomst nochtans, groeyde 't wantrouwen op de Fransoyzen der maate, dat men seedert immers zoo scherpe wacht teeghens

+elkandren, als teeghens den vyandt hield. Farneze vernachtte slechts een' haakscheut verre van Biron, in schyn van 's andren daaghs weeder te willen aanbyten; maar, bezinnende wien hy voor had, deysde te rug naa Hooghstraaten. De Staatschen scheydden zich, en geevende 't veldt ten beste, gingen de steeden en sterkten bezetten, om enkel verweerend oorlogh +te voeren. Parma verschafte den zynen eenigh geldt, deylde voorts 't heyr aan tween, en beleegherde, met den eenen hoop, Heerentals: 't welk, inhebbende zestienhondert man', daar gestuurt door die van Antwerpen, terstondt niet zwichten wilde. Maar de beslommering der Staaten baand' hem den wegh tot zaaken van grooter belang. Want de bezondre gewesten en steeden bleeven fymelen oover 't stuk van naader handeling met Anjou, die tot Duynkerke vast met wachten naa de gezanten zyn geduldt oeffende. Om midlerwyl eenigh verstandt met hem t'onderhouden, verghde men den Heere van Aldegonde, zyner Hoogheit te gaan bywoonen. En als Aldegonde uitvluchten zocht, zondm'er den Raadshooftman Meetkerke, +te dien eynde alleenlyk. Tot het onbenoeghen des Hartooghen oover 't marren der gemaghtighden, was noch een ander geslaaghen: en hy had in 't leste van Grasmaant, aan Oranje en d'Algemeine Staaten geschreeven, dat hunne oorloghscheepen, die voor Greevelinge op de wacht laaghen, den toevoer van Vrankryk af t'hemwaarts stuurden, neemende hunne gaading daaruit, zelfs van, 't geen ten behoeve zyns monds gebraght werd. Met welk bedryf hy den Ammiraal Treslong betyghde, als oft die het berokkent hadde, uyt den wrok op Chamoys. Treslong, hieroover vermaant van den Prinse, antwoordde, Dat hy 't niet gelooven kon: doch in 't aldereerste naa 't verdryven der Neêrlandsche knechten uit Duynkerke, moghten, buiten zyn' kennis, wel zommighe lyftoghtvoerders, van daar koomende, gelaaden met huysraadt der beroofde burgheren, weezen aangehouden, als de scheepshopluiden noch niet wisten hoe zy zich draaghen zouden. Voor verscheide vrundtschappen, en trouwhartighe diensten, was hy op 't vuilste gehoont van Chamoys; maar had nooit gedacht, en het gemoedt te reedelyk, om zich oover 't ongelyk, geleeden van eenen bezondren persoon, aan d'Algemeinschap te wreeken; gelyk zyn' Hoogheit scheen hem toe te duyden. Seedert gebood oover de scheepen voor Duynkerke de Heer van Bacqueville, zoo lang als de Hartogh daar bleef: 't welk, t'zynen verzoeke, van de Staaten bewillight was. Op den achtienden van Zoomermaant eerst, naamen de vier Leeden van Vlaandre, ten huyze van Ryhoove, Hooghbaljuw tot Gent, een besluit; maar dat nocht den Prinse smaakte, nocht den Algemeinen Staaten, dien ook de Kooningin van +Engelandt ried den Hartogh te vreede te stellen. Want het gedroegh, Dat men voorshands, en in hoope, Godt zouw ongezienen bystandt van elders verwekken, zich behoorde te behelpen met eighe middelen: Konden die niet toelangen; 't moght altyds argher niet, dan oft men zich in 't kenlyk gevaar, onder de Fransoizen ginge werpen. Wel moest men Anjou niet plotselyk voor 't hooft slaan, dan hem ophouden met eysch van voorwaarden, billyk anderszins, maar hardt voor hem: als dat hy oopenbaar oorlogh, tussen Vrankryk en Spanje te bearbeyden hadde; de zuster des Kooninx van Navarre ten huwlyk te neemen; den zelven tot zynen Stadthouder; Kryshoofden en Raadsluyden naar der Staaten welbehaaghen. Jaa men diende, uit zorghe van beslaaghen en bedrooghen te worden, daar eenighe by te voeghen, die hem onmooghelyk te volbrengen waaren: als, dat hy zich deede huldighen van al de gewesten, zonder dat het een oft het ander eenighe achterdeur, by * weederbrieven oft diergelyk, oopen hielde. Op den achtentwintighsten der zelve maant, verklaarden die van den breede Raade t'Antwerpen, niet eyntlyx te kunnen stemmen op dit werk, ten waare zy alvoore 't gevoelen

+van al de vereenighde Landtschappen hoorden. Gelyk bescheydt gaaven +de Brusselaars. De Hartogh, quaalyk gerieft, weekelyk doorgaands, en ziende de harten der Landtzaaten meer en meer van hem vervreemden; denkende voorts dat dikwyls, daar de jeeghenwoordigheit walght, het afweezen verlangen baart; vertrok ten zelven daaghe, met al zyn Hofgezin, te scheepe, naa Kalis. Maar aan de Staaten schreef hy, dat, om orde te stellen op de bescherming van Kaamerik, en om zeekre zyne zaaken met zynen broeder te vereffenen, die reize noodigh was: zy hadden hunne gemaghtighden hem, op 't spoedighste naa te zeinden. Tot ooverste binnen +Duinkerke liet hy den Heer van Chamoys. Men had 'er twee oft drie daaghen te voore, twaalf hondert soldaaten gemonstert: maar 't meeste deel was, naa den ontfang van 't geldt, (oft schoon de poorten geslooten bleeven) +gaan glippen, zich laatende van de muuren vallen. Zynde dit verstaan by Montigny en La Motte, die ontrent vyfduizent man' tot andren aanslagh by een hadden; rukken zy, op den laatsten der gemelde maant, naa die stadt: en stoppen strax de toegangen, zulx de bezetting van Wynoxbergen, +hoewel 't slechts een' myl van Duinkerke leit, geen middel vond, om zich, gelyk Oranje porde, daarin te werpen. Voorts begosten zy te schansen, en slooten de haaven met masten en kettingen. Toen sloegh men voor, van de Fransoizen en Zwitzers onder Biron, ter yl, derwaarts te schikken. Hier waaren de Gentenaars teeghen, willende hun niet toelaaten door +'t Landt van Waas te trekken, uit zorghe dat Oranje hen zoeken zouw daar te leegheren, en alzoo binnen Gent te brengen, om zyn' weederparthy t'onderdrukken. Maar dit verbloemden zy, zeggende, men moght Anjou, met goeden gewisse, niet weeder aanneemen, nocht zich, derhalven, met zyn krysvolk behelpen. Thans verzochten die van Brug en 't Vrye, dat men ten minste den Maarschalk en zyn' troepen, lanx veerder wegh, tot voor Nieuwpoort koomen liete, om 't ooverschot van Westvlaandre te behoeden. En zy deeden, te dien einde, terstondt het leegherbroot bakken. Onder de vesten van Nieuwpoort werden reeds eenighe bewallingen toegestelt: achtende de Staaten, dat de beleggers van Duinkerke Birons koomst niet verbeiden zouden, dewyl zy, zynde zoo zwak, zich noch, t'allen getyde van hoogh waater, aan drie deelen gescheyden zaaghen. Ook dit verhinderden die van Gent, daar de Spaansgezinden en de verfoeyers der Fransoizen nu 't meeste gezagh hadden. Jaa zy dreighden, zoo men zich van Fransche soldaaty diende, oft der in Vlaandre voerde, zich af te +zondren van d'Algemeinschap. Treslongs zeevolk, lydende grooten honger en kommer, by mangel van geldt, was gansch onhandelbaar, en voortaan naauwlyx te houden, zoo de Hopluiden klaaghden. Die tot laste van Vlaandre stonden, werden, op den derden van Hooymaant, tot Brug ontbooden, daar de Regeerders, en die van 't Vrye, hun verghden de bootsluiden te verspreeken tot volharding in dienst; men zouw hun twee maanden betaalings verschaffen. Waarop de Hopluiden antwoordden; zy darden zulx niet voordraaghen, ziende een' algemeene muitery te gemoet, 't en waar men voldeede tot op twee oft drie maanden naa. Veel bootsvolx meede binnen gekoomen, riep eenstemmighlyk, Liever oorlof zonder geldt, dan langer dus te dienen. En als Noël van Caron, luttel bezinnende, dat forse bejeegheningen, die wel een' dartele moed wil, oovertuight van haar ongelyk, verbluffen kunnen, geen gevoelen van zoo nypend een' ellende doen vergeeten; maar 't rechtveirdigh ongedult veel eer tot raazens toe opstooken; hun met straffe woorden toedreef, zy behoorden te vreede te zyn met dat aanbodt; zouden ook wen 't naauwde, wel voor niet moeten dienen, en zich lyden: bulderden z'er teeghen aan, met half vertwyfelde grimmigheit. Ten naasten morghen liet zich der een groot deel oover lui-

de +hooren op de Burght, Waare Duinkerken oover, men zoud' 'er hen haast welkoom heeten. Deeze ongereegheltheit duurde, tot dat de Hollanders en Zeeuwen, op 's Prinsen aanschryven, ook de zaaken der zee, die den Vlaamingen bevoolen waaren, by der handt naamen. Zoo schoon een' geleeghenheit, en Duinkerke, waaraan wat anders te vangen was, lokten den Landtvooghdt van Heerentals af. Gevoeght by Montigny en La Motte, maakte hy 't kort met de stadt. Want, behalven dat'er de hooghte der duinen oover heerschte, begon de mishandelde gemeente te grynzen +teeghen Chamoys: zulx hy en zyn' Fransoizen, gepraamt van dubble angst, op den zestienden van Hooimaant deur gingen, alleenlyk met hun zydwaapen; uit krachte van verding, daar hy, toonende, voor berouw, zyn'verharding in boosheit, de burghers buiten liet. Waaroover zy, onbeweert, naa 't bezetten der stadt met Spanjaarden, op de markt ontbooden werden, en aldaar omringt van gevelde roers, reedt om vuur te geeven; tot dat men hun bedwelmt nu met de schaaduw der doodt, onder 't kryten en kermen der uiterste bangigheit, quansuys uit meêdooghen, 't leeven schonk, dat zy ten dierste ransoenen moesten. Als dit werk +af was, streek Farneeze naa Nieuwpoort toe; 't welk op den vierentwintighsten oover ging; mits daar niet dan twee vendels, te onsterk teeghens d'inwoonders, laaghen. Die van Veurne gaaven 't op, eer zy den vyandt +zaaghen. De Hopluiden deezer twee plaatsen werden tot Brugge gevangen; doch geslaakt naa kleinen tydt. Als hier de maare van 't verlies van Duinkerken quam, waaren de Burghermeesters der stadt, Niklaas Kaazenbroodt en Pieter Dominikle juyst vergaadert met die van 't Vrye, Marivoorde en Meester Fransois Nans. Zonder te raadspleeghen met hunn' +andre amptgenooten, zonder de gemeente te verzaamen, zonder voorweeten des Prinsen van Oranje en der Algemeine Staaten, schikken zy daatlyk gemaghtighden, uit naame der twee Leeden van Vlaandre, naa Beevere, om den Prins van Chimay, de welke een zoon des Hartooghen van Aarschot, zich daar onthield, te verzoeken tot hunnen Landtvooghdt; hoewel hy, met wisselen van parthy tot driemaals toe, proefs genoegh van zyne wispeltuurigheit gegeeven had. Maar, mits hy althans oopenbaarlyk den hervormden Godsdienst oeffende, zynde daar door geraakt +te huwen met Maria van Briemen, Graavin van Meeghen, scheen zyne trouw geankert. Deeze keur, en dus haastigh, sproot uit inzight dat de gesteltenis van Brug spoedighlyk sterker bezetting vereyschte; en 't beleydt der oorlooghe eenen persoon van groote achtbaarheit: niet uit weederwil teeghens d'Algemeine Staaten oft Oranje. Door hem, nochtans, was, tot dat ampt, den Vlaamingen de Prins van Espinoy aanbevoolen, een voortreffelyk, grootmoedigh, wakker Heer, hebbende dat ruym verdient, ende, hoewel Roomsgezint, zeer getrouw aan de Staatsche parthy. Maar als men hem dus verby ging, toogh hy met der woon in Vrankryk: alwaar hy herhuuwde, kindren teelde, en doende zynen vaaderlande noch allen dienst dien hy kon, zyn leeven geëyndight heeft. Op den tweeëntwintighsten van Hooymaant, werd Chimay aangenoomen tot Brug, by de twee voorzeide Leeden; op den zeevenden van Oestmaant, ook by de twee andre van Vlaandre; met eenighe persoonen +der welke, hy te voore heimelyk verstandt had gehouden. Voor zyn' aankoomst, waaren, door die van Brug, vier vendels knechten naa Oostende gezonden. Nu stuurd' hy, ter vermaaninge van Oranje, noch neeghen vendels van 't regement van Philips vander Gracht, Heere van Mortaigne, derwaarts, onder den Steêhouder Kornel Jacob Tutelaar, en andre Brabandsche Hopluiden. 'S nachts hiernaa, braght'er Hopman Marten Droogh zyn schip, gelaaden met allerley krysbehoefte. Als Parma,

+die begonnen had de stadt te beleggen, en reeds eenighe bussen geplant, +dit vernam, brak hy op, en verscheen voor Dixmuide, dat hem, naageringen weederstandt, van vyf vendels, geleevert werd. In Sant Wynoxberghen lagh noch Fransche bezetting: oft teeghens den dank, oft by gedooghen der Staaten, om dat de Ooverste Villeneufve Onroomsgezindt was, en al in hunnen dienst geweest, op koste der Vlaamingen, eer de Hartogh in 't Landt quam. Eevenwel, zich ziende beleeghert van de rondom verooverde plaatsen, de dingen daaghelyx verargheren, en geen' aanblik van redding, liet hy, bedingende eerst goede betaaling, de Kooningschen +in. Toen gold het Ypere, der vier Vlaamsche Leeden een. In 't leegher voor ditte, maakte Parma, die nu eenen Raadt ter Ammiraliteyt +had opgerecht, een' ordening op 't stuk der Zeevaart; en oopende de haavenen van Duinkerke, Greevelinge, Nieuwpoort, allen volken. Zelfs die van Hollandt, Zeelandt, Vrieslandt, en andre onverzoende oorden, zouden daar; en 's Kooninx onderzaaten weederzydelinx in deeze gewesten mooghen handelen; mits betaalende *verlofgeldt. De Regeerders van Brug, in deeze voorspoedt des vyands, vreezden zeer voor hunne stadt, daar geen kleyn deel der gemeinte t'hemwaarts geneyght was. Dies ontbooden zy Boide, die, Kornel gemaakt by hen, met zyn regement Schotten t'hunnen koste diende, en tot Meenen lagh, van daar naa Brug: tot groote blydschap van de Rysselaars, die, zeer gequelt geweest van de +Schotten, de verlaate plaats terstondt innaamen. En het geluk liep niet alleen in Vlaandre den Spaanschen meê; maar de bezettelingen van Bredaa +zaaghen ook dien van Steenbergen een voordeel af. Een genoeghzaam getal, daar binnen geraakt, in boere kleedren, op den vyftienden van Oestmaant, bemaghtighde 't steedeken; dat ooverdaadlyk geplaaght werd met afdrang van ransoen. Ander quaadt waanden ze te doen met deeze plaats; maar men belette 't hun met doorsteeken van zeekren dyk, en leggen van eenighe scheepen voor de haaven. Naa Zeelandt, immidels, werwaarts +d'Algemeine Staaten verdaghvaardt waaren, reyzde, op den tweeëntwintighsten van Hooimaant, met al zyn hofgezin, de Prins van Oranje; te eerder om de onlust, geschept uit de weederwaardigheeden, hem laatst +toegedreeven binnen Antwerpen. Hier liet hy een berichtschrift, voor de Majestraat; en tot Burghermeester voor 't naaste jaar, den Heer van Aldegonde: dewyl die het opperschoutampt oft Markgraafschap, waarmeede +zyn' Doorluchtigheit hem geirne bekleedt hadde gezien, afsloegh. Den Ammiraal Treslong, weeder aangezocht in Oestmaant, tot Middelburgh, door La Motte, by nieuwe geleeghenheit en zeer minlyk schryven, om eenighe onderhandeling te bevordren, vertoond' het den Prinse, en teffens kundschap hoe Parma, met groote vlyt, veel' oorloghscheepen +deed toerusten, booven eenighe Vlaamsche boots, die, reeds in zee geraakt, een' koopvaarder, een' buys, en een Vlieschboot, voor de Maaze, genoomen hadden: dat ook al eenigh schipvolk, by gebrek van betaaling, was oovergeloopen naa Duinkerke, ander geschaapen te volghen, zoo men geen veirdighe orde stelde. Zyn Doorluchtigheit, genoegh afmeetende 't belang deezer zaake, voorzagh 'er in, met hulp van de Hollanders en Zeeuwen; zulx wyder verloop geweert werd. In de zaamening der Algemeine Staaten verscheen Anjous gezant, de Heer van Pruneaux, roemende zeer van de ouwde, noch niet verkoelde geneeghenheit zyns meesters tot Neêrlandt; samt hoe hy nu gemaakt Algemein Stadthouder des Koonings, alle sterkten van Vrankryk in zyn gewoudt had, en meer middels dan ooyt, om te helpen. Nieuwe troepen, reeds, vergaaderd' hy op de grenzen van Kaamerik: niet zonder kloeke hoope van zynen Broeder tot oopenbaar oorlogh teeghens Spanje te

+beweeghen. Oorbaar, derhalven, dat zy volmaghtighden naa Parys schikten, om 't verding te herknoopen. En om te doen bezeffen dat het haapren zouw, zoo men andren wegh in wilde, tuyghde hy den Staaten aan, dat zyn' Hoogheit geenszins dacht af te staan van haar recht, noch zich te laaten ontslippen 't geen zy door gifte, oft haare deughdt, verworven had. Men hing dan de boovenverhaalde reedenen, voor en teeghens 't hervatten des handels, weederom in de waaghschaal: nyghende de Brabanders tot nieuwe ontfankenis des Hartoghen; de Vlaamingen, zonderling de Gentenaars, tot gladde afsnyding. En de zaak werd heftigh gedreeven ter beide zyden; niet onder de Staaten alleen, maar ook met gedrukte schriften, voor de gemeente. Doch den meesten deele der gewesten stak noch 't Fransche misdryf in den krop: en zommighe worpen voor, dat, als men immers met zyn' Hoogheit zouw daadingen, de Hollanders en +Zeeuwen behoorden de eersten te weezen. Maar in steede van zich daartoe te laaten bespreeken, zonden de Staaten van Hollandt aan den Prins om te verzoeken, dat zyn Doorluchtigheit d'uitheemsche hulp uit den gedachte wilde zetten; en al haar betrouwen, naast Godt, op eighe bescherming, met goede orde en achtbaarheit, die men invoeren en onderhouden moest. Dit vestighden zy hierop. Dat veele luyden 't handelen met Anjou, den volke haatelyk voor schilderden, stookende een' zorghlyke beroerte. De gemeene man, jaa 't grootste getal van de Regeerders der steeden, had eenen afkeer van de Fransoizen; zoo om den aardt der zelve, als om wreetheiden gepleeght aan die van den gezuyverden Godsdienst, en om de trouwloosheit onlanx beweezen. Waaroover zich niemant vervorderen darde tot aanraading deezes werks een woordt te spreeken: 't welk ook naar meenighs gevoelen, zouw stryden teeghens Gods woordt, als verbiedende by zwaare straffe, troost op menschen van verschillend geloof te bouwen. De Staaten, t'oover gerust in den oprechten yver zyner Doorluchtigheit ten vaaderlande, kenden ook haare wysheit wel; desgelyx hunn' eyghe stikzienigheit in de handelingen der Vorsten: maar geene voorzicht zoo gaauw, oft bedrogh vond'er vatten aan: en oft men schoon elders de zaaken een wyl op der gang houden kon, 't waar hoe de gemeente 't naame; hier scheen 't ondoenlyk, zonder haare goedwilligheit te queeken, waaruit de middelen koomen moesten. Zy twyfelden niet, oft d'Algemeine Staaten, zoo zyne Doorluchtigheit hun de jeeghenwoordige noodt ernstelyk erinnerde, zouden haar behoorlyk gezagh toestaan, en wyders 't geen vereyscht waar om 't zelve en den staat te handthaaven. In welke mildtheit die van Hollandt hun vuurighlyk voor wilden treeden; hebbende al beslooten, te laaten koomen ten gemeenen behoeve, (booven de maantlyke tweehondertvyftighduyzent gulden, waarin elk Landtschap zyn aandeel droegh) de *geley- en verlofgelden; vyftigh gulden op 't hondert zouts; twaalf stuyvers op elke tonne zeeps; twee stuyvers op elke tonne biers; de geraamde belasting op de wynen en uitheemsche bieren, die te betaalen stond ter plaatse van den opslagh. En zy weygherden niet de voorwaarden en bepaalingen, waaronder de gemelde inwilginghen zouden geschieden, te verblyven aan de uitspraak zyner Doorluchtigheit, zoo wel oover de Hollandsche steeden, als oover d'andre gewesten; die zy hoopten, dat het zelfste doen zouden; ten minste die van Zeelandt alleen. Wyders waaren zy bereydt zulken staat van oorlogh te maaken, als zyn' Doorluchtigheit moghte noodigh achten voor den tyd van zes maanden: ende voor s'hands verlof te draaghen, dat men op de voorzeide middelen, tweehondertduyzent gulden hieve: in welke somme zy zoo veel zouden verschaffen, als zyner Doorluchtigheit billyk dochte. Met deeze tweespalt onder d'Algemeine Staaten, dreeven de dingen, hoe langer hoe meer, oover stuur. Zeer

+slordigh ging 't met het onderhoudt des krysvolx, zonderling der oovergebleeve Fransoizen; die, daarenbooven alom met den nek aangezien, den voet begosten dwars te zetten, als men zich van hun dienen wilde. Ook was'er geen' kans tot weederstandt te velde: en een' enkle stadt niet te beweeghen om hen in bezetting t'ontfangen. Dies werd verstaan, teeghens den zin van Oranje, dat men hen, en de Zwitzers onder den Maarschalk +van Biron, zoude laaten vertrekken. Zy tooghen dan naa Biervliet, een eylandeken op de Vlaamsche kust; en scheepten van daar, oover, naa Vrankryk, den zeevenentwintighsten van Oestmaant, om zich te voeghen by d'andre troepen des Hartoghen, die nieuwe zaameling ontrent Kaamerik maakte. 'T welk den Prins van Parma benoodighde zyne grenzen in dien hoek sterklyk te mannen, te meer, dewyl die van Kaamerik bruske uitvallen deeden: gelyk van d'andre zyde de Brusselsche bezettelingen, die Brain Le Comte plonderden. De Vlaamingen eyndtlyk, opgestutst door de Gentenaars, en den Prins van Chimay, die altyds quaadt Oranjes, nu ook weeder tot zyn wayfelen, en 't hart naar Spanje keerde; verklaarden ter vergaadring van d'Algemeine Staaten gezonden +te hebben aan de Duitsche Vorsten, om bystandt, dien zy verzeekert waaren te verwerven; begeerende dat men daaraan een welbehaaghen, en den zelfsten voet naame. Dies werd de Doctoor Johannes Junius afgevaardight, om de Vlaamsche gezanten te volghen. Ende, hoewel hunne bezending, zonder eenigh aanbieden van geldt, slechts gedaan bleek om den gemeenen man 't oogh te vullen; echter schikten de Staaten (zoo Meetren getuyght) andre persoonen, met aanlokkende voorwaarden, om Hartogh Hans Kazimir te bewillighen, dat hy, naa 't eyndighen van den Koolschen krygh, die toen noch duurde, t'hunnen dienst herwaarts quaame. Doch deeze toeleg verdween, door het dwarsdryven der Gentenaaren. Voorts werd oorbaar gevonden Berghen op Zoom, naadien Steenberghen nu Spaansch was, te voorzien met tweeduyzent knechten en vier Kornetten die zessendertighduyzent gulden ter maant zouden +kosten: waartoe die van Hollandt en Zeelandt twintigh, die van Brabant zestienduyzent zouden betaalen: in Heerentals twaalfhondert man' te voet, en tweehondert ruyters te leggen. Men ooverzagh ook de naader Vereenighing van den jaare neeghenentzeeventigh; en stelde in bedenken, oft niet raadzaam waare het dertiende punt, by gemeene stemmen, zulx te vervormen, dat de Landtschappen, dewyl zy nu alle den gezuyverden Godsdienst aanveirdt hadden, verplicht wierden daarby te blyven, en geene verandring te maaken, dan by eendraghtigh besluyt der Bondtgenooten: met dien verstande nochtans, dat men de gewesten, Leeden oft steeden van verschillende gezintheit, die zich hiernaa in 't verbondt begeeven wilden, ontfangen zoude, zonder hunne vryheit in 't stuk des geloofs te verkorten. Hierop werd beslooten, Dat men den +gezuyverden Godsdienst, welks oeffening ter kerken was ingevoert, zoude handthaaven, zonder eenighe andre leere, oft pleeghing van Godsdienst, binnen de Vereenighde Landen, oopenbaarlyk te gedooghen; en d'andre plaatsen naamaals aanneemen, met toezeg van haar in deezen te laaten doen naar eyghen goeddunkken. Zonder yets meer van belang te verrichten, scheydden de Staaten (waaronder die van Gelderlandt, Uitrecht, en Ooveryssel niet verscheenen waaren) van Middelburgh, om weeder by een te koomen tot Dordrecht. Den tydt, dien zy dus met twisten verquistten, paste de vyandt waar te neemen. Tot Breevoordt zat een bezetteling van Zutven gevangen; en ziende zynen Hopman in lange niet naa zyn' lossing taalen, besloot raadt daartoe door verraadt te zoeken. Hy droegh dan den Ooverste Taxis de gesteltenis der stadt voor, en zich zelven tot leyds-

man +der toght. 'S nachts naa den tweeëntwintighsten in Herfstmaant, sloegh Taxis op wegh, met noodigh voet- en paardevolk, ter sluyk by een gerukt. Gekoomen tot by Zutven, verberght hy den meesten hoop heynde by de Nieuwestadspoort, en strykt met de rest voort, tot aan zeeker groot gemetselt rondeel, onbewaakt, zoo de gevange zeyde. Naa etlyke +wurpen met steenen, tot proeve van dien; als'er op gezweeghen werd; klimmen dertigh man booven, neevens den aanvoerder, en gaan stillekens schuylen in 't wachthuys aldaar, tot dat 's morghens de poort geoopent was. Toen ooverrompelen zy gezwindelyk de wacht in de poort, en 't waakhuys dat'er binnen stond. Strax komt Taxis, en zyn paarden, ter stadt in stuyven, met het voetvolk op de hakken. In korte weere, die de bezettelingen en burghers booden, werd'er meenigh geveldt: d'andre ontquaamen 't met vlieden. 'T rooven, 't ransoenen, ging uit de kerf; en de volgende quellaadje zoo grof, dat de meeste burghery de plaats +en het ooverschot haarder haave verliet. Thans deeden de Staaten, tot bescherming der Veeluwe, een' schans op den Westkant van de Yssel leggen. Maar zy verspoelde meest, in den winter, door 't opwaater. Zynde derhalven ontruymt, werd zy ingenoomen, naa 't vallen der stroome, en herbouwt van de Spaanschen; die alzoo 't gansche gewest van Gelder en Ooveryssel onder brandtschatting braghten; onaangezien dat de Staaten d'omleggende steeden ten beste des zy konden, bezet hadden. Tot eenighen troost deezer weederspoedt, diende 't bedryf des Heeren van Nyenoordt, en dat van Asinga Entes. Deeze, hebbende elk een regement van zeshondert koppen geworven, by orde van den Landtraadt, mits dat zy ze alleenlyk op den brandtschat der vyandtlyke oorden onderhouden zouden, zeylden, korts naa 't midde van Herfstmaandt, van der Schelling af, naa Otterdum, geleeghen aan de Eems, tusschen Delfzyl en Reyde. Zy +kreeghen van de Vriezen zeshondert man' te hulp, onder Steyn van Malsen, joeghen de Kooningschen uit Otterdum; beschansten 't, en dwongen, daarmeê, getal van plaatsen tot verdinggelt. Thans lieten zy, doorsnydende zeekere dyken, de vloedt oover't landt gaan, en maakten daar den +vyand genoeghzaam zyn paarden onnut. En Otterdum, waaraan hem, om des toevoers wil, grootlyx geleeghen was, strekte dien ganschen geweste tot eenen muur, houdende hem zulx belemmert, dat hy geenen wegh tot beleeghering in Vrieslandt, dan slechts tot eenighe toghten by tydt van vorste, zagh. Maar Parma, naa 't besluyten van Ypre, dat sterk, wel verzorght met volk en voorraadt van oorlogh, onder eenen braaven Ooverste den Heer van Market, niet zoo lichtlyk door geweldt, als door honger, te temmen scheen; zond den Markgraaf van Rysburgh, en den Baroen van Montigny, om 't Sas van Gent in te neemen: 't welk hun op den twintighsten van Wynmaant gelukte. Voorts bequaamen zy de steedekens van Axele en Hulst, door koop gemaakt met Servaas van Steelandt, Baljuw van Waas, die hun ook 't Slot van Rupelmonde aan de Scheld, oopende. Want Servaas, Spaansgezint, voor de Gentsche bevreeding, had sint de Staaten gevolght, en etlyke Kooningsche ruyters geslaaghen, die oover 't Veer in 't landt van Waas dachten te zetten: ende was, hierdoor, tot zulk een'achtbaarheit by de Gentenaars gesteeghen, dat men hem al de sterkten des Landts van Waas betrouw de; jaa toeliet daar te schatten, volk te lichten, en 't zelve, zonder gewoonlyken klokslagh, binnen Gent te brengen. Drie oorloghscheepen, hem bevoolen toe te stellen op de Schelde, meynde hy meede te leevren; hadd' het aan den wil van 't bootsvolk, dat meest t'Antwerpen t'huis behoorde, niet gehaapert. Zyn lorsen met Rysburgh en Montigny was aangevangen by voorweete des Prinsen van Oranje, dien hy mompte met veynzen van dubble handeling, om hen en

+de hunnen in een' laaghe te voeren. Zuur begon t' 'er toen uit te zien voor +die van Antwerpen, mits d'onvryheit der stroome. Om Rupelmonde weeder te kryghen, braghten z' 'er eenigh geschut voor: maar konden niet uitrechten. Toen doordolven zy de dyken, zulx een groot deel des Landts. van Waas onder liep: vestighden 't Veer teeghen oover hunne stadt: maakten tot Zaftinge en andre gebuurplaatsen, verscheyde sterkten: waar toe de Breede Raadt driehondertduizent gulden, te vinden by omslagh van hondertsten penning, inwillighde. Thans, als Parma, pooghende meer en meer van de stroom in te palmen, een blokhuys te Borght op den dyk begon; staaken zy dien door, tussen Borght en 't Veer: ook aan de Brabandsche zyde, dien van Hoobooke; uit zorghe dat hy aldaar meede zouw koomen nestelen. In 't eerst van Slaghtmaant, toogh de Graaf van Hoohenlo, met neeghentien vendelen, naa Ter Neuze, en bouwd' 'er een +weldigh blokhuys, zoo om de Schelde te veylighen, als om den vyandt in Vlaandre te quellen. De Gentenaars, om de handen ruym te hebben, +zochten onlanx te voore, de Engelsche en andre vreemde soldaaten uit dien oordt te verzeynden, voorwendende dat zy den zelven met inboorlingen voorzien wilden. Maar de Engelschen riepen om soldt. Oover de troepen te velde, in deezen hoek, gebood de Heer van Ryhoove; desgelyx tot Denremonde, daar de bezetting aanving te muiten om betaaling: 't welk die van Gent voor eenighen aanslagh deed duchten. Dies beslooten zy, zich van Denremonde te verzeekren; de vreemde knechten daar uit, Ryhoove den voet te lichten; en tot Steêvooghdt te zetten Heer Joost +Triest man van tzestigh jaaren, doch groenen ouwderdoom. Ook was nu Johan van Imbyze, dien de bewustenis zyner mishandelingen oover vyf jaaren verjaaght had, uit Hooghduitslandt t'huys ontbooden; met meening, hem, als eenen heeten weederstreever des Prinsen, ter naaste verkiezing op nieuw voorscheepen te maaken. Op den twintighsten van Wynmaant, +als Triest, neevens noch twee gemaghtighden, Anthonis Heyman Scheepen, en Jakob van Zoomere * Loontrekkenden Raadsman, de reize naa Denremonde aannam, om de bezetting met geldt te stillen, en de gemelde verandring in te voeren, vond zich Ryhoove binnen Gent, daar men bestond zyn vertrek te beletten, met sluiten der poorten. Dan gewaarschuwt, van stonde tot stonde, van Imbyzes genaaken; die ten zelven daaghe in stadt quam; en van alles wat'er gebrouwen werd; ging hy te paarde zitten, in voorneemen ter vest' af te springen, hadd' hem een poort, die slechts gegrendelt was, tot geen' maklyker uitvlucht genoodight. Geraakt in Denremonde, riep hy zyn Hopluyden by een, en trad +met hen naa de Markt. Daar verscheenen, naa 't hooren zyner onverwachte koomste, de gemaghtighden, hem begroetende. De weedergroet was aantasting hunner persoonen: die hy, oover aantuighing van gezanten te +zyn, oover al, in kotten deed steeken, en dreighde te pynighen, op vermoeden, dat zy verstandt met den Baljuw Steelandt gehouden hadden. Hierom schold men hem tot Gent voor verraader, en steld 'er zynen zoon gevangen. Heyman werd geslaakt, op 't voorbidden van Ryhooves vrienden: d'andre twee zaaten in vreeze voor zulk recht als hy eertyds met Hessels en Visch gehouden had, noch elf maanden. Toen vielen z' in nieuwe zwaarigheit, mits Denremonde aan Parma werd opgegeeven, zonder hen in 't verding te begrypen. Want de Spaansche Steêvooghdt Johan de Rivas, deed hen daaroover in scherpe hechtenis stellen, en met boeyen te zaamen veeteren, tot dat anxt voor de doodt hun elk drieduizent gulden ransoens uitwrong. Imbyze, strax doen en laaten tot Gent geworden, bestelde, by hulp van Meetkerke, om de gemeente door pronk met zynen yver te begoochelen, dat men twintigh, oft meer, der treflykste ingezeetenen ving,