|
|
|
| |
| | | |
Een esbattement van sMenschen Sin+ en Verganckelijcke Schoonheit*
lanck 930 regulen Leijen 1552
Dalem
| | | |
| |
Personagens+
| Deerste | - de prologe |
| Danderde | - de prologe |
| Een vrouken | - de prologe |
| Ghewoont | |
| Manier | |
| sMenschen Sin | |
| Verganckelijcke Scoonheit | |
| |
| | | |
Prologe+
Deerste, een eerlijck rijcman+ met ringen aen die hant.
Helpe Godt, dit is seker rustich // weder,
Grûijsaem en vruchtbaer, gedanct sij de Heere.
De dow valt overvlûedich en lustich // neder,
De sonne verthoont haer met hitten seere: 4
5
Dies lof, prijs en eere // sij u, Godt inden hogen.
De vogelkens singende / ons sûetelijck togen 6
(Soe tblijct voir ogen) // veel vröchts en jolijts,
Bewijsende die sûeticheijden des tijts. 8
Luttele respijts // men nu vint om rusten.
10
Deen dûet dit / dander dat, wie sou nu lusten
Den tijt tvermusten // met slapen en dromen! 11
Ic gae gheern wanderen onder die boomen,
Tis tmijnder vromen, // ic bevûelt telcken spacie. 13
Ic bevindse te mets / de, van Venus nacie, 14
15
Veel recreacie // maecken // in tgrûene cruijt. 15
Sij spelen, sij singen / maeckende so geluijt;
Ende Venus fruijt // sij dicwijls ooc smaecken. 17
Ic laet ongemerct / ken draech kennis van saecken, 18
| | | |
Ic wilt niet laecken, // ick laetse in vreden.
20
Dat overgeslagen / ic wil mij gaen vertreden, 20
Peijsende met reden // tot allen percken, 21
Dat Godt wonderlijc is in alle sijne wercken.
Hier gaet hij wat wanderen, daer nae spreect hij weder:
O Heere, u mûeten loven, dancken en prijsen
Alle creaturen (want ghij over al hebt gebot)
25
Voir die weldaden / de u gûetheijen ons bewijsen. 25
O Heere, elc mûet u loven, dancken en prijsen,
Ghij verchiert lof en cruijt om ons te spijsen, 27
Ghij besorcht en vervollet al in swerlts cot. 28
O Heer, u mûeten loven, dancken en prijsen
30
Alle creaturen / want ghij over al hebt gebot.
Gûeden dach, vrouken. ad 31
Een vrouken reijsbaer tûegemaect coemt tijdelijc voort ende seijt:
Ben ic schier tot / der Ghoude binnen? 32
Ja ghij, wat sult ghij daer (met oorlof) beghinnen? +
Maer ic sou daer vinnen // uijt verscheijden contreijen 34
| | | |
Flûcx sonder verbeijen, // sijnde daer tûe gemûet. 36
Coemt ghijt gaende / of coemt ghij te vûet?
Maer mitter spûet // so coeme ict gaen.
Ic dacht ghij te vûet gecomen hadt.
40
En, sonder waen, // ic ben vrij vermûijt. 37-4040
Coemt ghij dus ûp u cousen?
Maer vûelende tgebrûijt // aen mijnen vûeten, 42
Dûe onschûijdic mij / comende ûp mijn cousen clûeten 43
Tot mijn versûeten, // wiltet doch claer // verstaen.
45
Ic hadt in mijn vûet bij nae een blaer // gegaen.
Mijn swaer // vermaen // en wilt niet laecken. 46
| | | |
Wat suldij doch bij die rhetorijckers maecken?
In corter spraecken // wilt mij den sin // sommen. 48
Maer ic soudtse also gaern sien in // commen.
50
Wilt mij tbekin // nommen // hûe dattet staet 50
Seecker, vrouken, ghij comt veel te laet.
Siet, de sonne gaet // schier nae tweste // saen. 52
Wie heeft dan tbest // gedaen
En met feest // ontfaen // den hoochsten prijs verheven? +54
55
Vrouken, dat weet ic niet, men salse noch gheven. 55
Blijft hier beneven, // tsal cortelick geschien. 56
Wis, lieve heer / had ic doch dat gesien, 57
En ic ûp mijn knien // een misse soude horen!
Vrouken, ghij hebt die const te seer vercoren. 59
60
Sij gheeft u in doren // een sûet besief. 60
| | | |
Ic hebbe die const voirwaer also lief,
Ic vûel gheen grief // als icse mach schouwen. 62
Wint, regen, sneeu / hagel / en mach mij benouwen.
Ic volch in trouwen // die const wel naer 64
Alsmen singt tnieuwe jaer
Hier en daer // in tLeijdtsche contreije,
Of alsmen singt die kûele meije, 65, 67
Ic mij dan bereije // om die const te naecken. 68
Hûe möcht ghijt dan met uwen man doch maecken,
70
Om sulcke saecken // maeckt hij gheen ongevûech? 70
Neen / als sijn buijck vol biers is, heeft hij genûech.
Der dronckaerts plûech // sleept hij vast voort. 72
Vrouken, nu sijn wij hier voir die poort.
Van u antwoort // weet ic u groten danck.
75
Ic wil statwert in nemen mijnen ganck,
Ic hope eerlanck // die rhetorijckers tsien spelen.
| | | |
Sij sullen ooc sûete liedekens quelen,
Sij en mögent helen // maer mûeten const openbaeren. 78
tVrouken gaet binnen
Adieu, vrouken, Godt wil u bewaeren! 79
80
Men mach wel verclaeren: // veel menschen, veel sinnen.
Dat vrouken mûet emmers van herten beminnen +81
(So tdûet bekinnen) // dese rhetorijcke. 82
Maer ic bemin liever (tis warachtelijcke)
Die lose practijcke // daer gûet en gelt af comt. 84
85
Andere bemint liefte // amorösheit genomt.
In tcorte gesomt // bemint deen dit, dander dat. 86
Best gae ic ooc mede inder stat
En neem mijn pat // thuijswert metter spûet.
Noch een ander eerlijc rijckman comt nu voort ende seijt:
Van waer comt ghij mij te gemûet?
90
Mij doch bevrûet: // van waer comt ghij // hier? 90
Ic heb wesen wanderen in tsûete gecrij // fier 91
Om thooren tblij // thier // der sûeter vogel sange. 92
| | | |
Maecken mijn gange // naer huijs te sporen. 94
Ic soudt ghaern tspel horen
(Om vröchts orboren) // datmen nu spelen // sal. 96
Tsoude mij seecker vervelen // al.
Ic acht die juwelen // smal // van rhetorijcke. 98
Maer naer dien sij luijden begonsten te wijcken 99
100
Tot die practijcken // der heijliger scriftören,
Dûen achte ic voort al haer dingen voir lören. 101
Dan daer te vören // heb icse ooc wel bemint. 102
Ist quaet datmen die heijlige scrift ontwint 103
(Mij wel versint) // tot svolcx leringe? 104
105
Neent / maer sij trockent al to groot onteringe +105
En scandalizeringe // vanden gheestelijcken staet.
| | | |
Twas, seg ic, groot quaet!
Sij sponnen seecker veel te grof.
Buerman / dat is nu geheel ende al of.
Want watmen speelt / tmûet gevisiteert // sijn 110
Bij dofficieers / ende expres geapprobeert // sijn, 111
Of tsoude gecorrigeert // sijn // in dien sij anders deden. 112
Tis best / sij maecten anders tvolck heel tonvreden,
Ende in ander zeden // wildense haer brengen.
Men behoordent niet te hengen
Sulcx verlengen // tot gheenre tijt of fijn // wis. 116
| | | |
Comt, laet ons tspel sien.
Ic sie liever een croon de mijn // is.
Tdûet mij pijn // ris // dat mijn buerse daer of wan // staet. 118
In u cantoor isser genûech, lieve man // jaet! 119
120
Gaet nu mede an // straet // en hoort doch spelen.
U mûijsel dûet mij seecker vervelen. 121
Men sal daer delen // stuver noch blanck // niet. 122
Best neem ic met u mijnen ghanck // siet,
Of eerlanck // iet // soudt ghij mij weder quellen. 124
125
Tis tijt, want de rhetorijckers gesellen
Hem tspelen stellen // en sijn ûp die stellage. 126
Laet ons dan flûcx aentreden, nemende passage
Dör dees voijage // laet ons alle bede // zijgen. 128
Mûchten wij doch een gûede stede // crijgen.
130
Ic soude in vrede // zwijgen // om tspel wel te horen.
Wij sullen noch wel een gûede stede besporen,
Ûp dat de const niet al en blijft verloren.
| | | |
Deerste en Danderde gaen tsaemen binnen / ende de leser comt voort lesende dese twee gedichten:
Ghij de (als Moijses inder wûestijne tserpent) 133
Aenden cruijs zijt verheven om onse sonden,
135
Bidden wij vuijrichlic seer obedient, 135
Dat u gracie tûecomme tot allen stonden
Karolus quintus (die ghij ons hebt gesonden),
Roomsch keijser, altijt trijck vermerende,
Ûp dat hij voir ons mach werden bevonden
140
Rechtvaerdich president voir u presiderende. 140
O Heere almachtich / ooc zijt tûe kerende 141
Marie gouvernante / over ons regente, 142
In die plaets Karoli ons regerende,
U godtlicke gracie uijt shemels tente,
145
So alle gûede ghaven uijt u convente 145
Vanden vader des lichts / sijn neder spûijende.
Seijnt noch, o Heere der heeren excellente,
U divine gratie, die ghij hebt overvlûijende, 148
Ûp alle machten / dat sij hem so sijn mûijende 149
150
Christelic / ons als u schapen in eendracht hûijende
Naer uwe leringen ûprecht en pertinent, 151
Ûp dat wij alle / in u lieft grûijende,
Naer dit leven van u sijn bekent, 153
Want daer om hebt ghij u enigen soon neder gesent.
| | | |
155
Wij accoleijen van sempelen verstande, 155
Ongeleert in const, vol jonstich begheren, 156
Hebben om te spelen nu voirhande +157
Een slechte commedie tot vröchts vermeren, 158
Hier openbaerlic hem alleen ter eeren 159
160
De dör const en jonst hier sijn versaemt. 160
Om te sien / horen / en swijgen wilt u keeren, 161
Sonder ennich turbacie, want sulcx betaemt, 162
Ûp dat ons spel niet en werde verblaemt 163
Of gestoort / dwelck waer misprijselijc.
165
Wij bidden een ijegelick (dies niet en vergraemt) 165
Dat hij hem selfs kent bij tijde wijsselijc: 166
De drang des volcx swaer en afgrijselijc 167
Niet en mach verdraegen / hij hem vertreet 168
Uijten volck / Int gûede neemt dit vermaen avijsselijck. 169
170
Voorts uwe börsen bewaert wel secreet, 170
Ûp dat de dieven (vaet dit bescheet) 171
Die / metten gelde, niet en connen vinnen. 172
Ontgaen wij ons spelende (dies niet en merct) tis ons leet. 173
Vûecht u naer desen, wij sullen beghinnen.
| | | |
De Gewoonte, een mans persoon, gebaert, rijckelijc, in hosen en wamboijs sonder palsrock gecleet, als een verrader.
175
Amorös dier, // waer scuijldij / waer steect ghij nu? ad 175
Steect voort u snuijfgat, // thoont mij u schoonte.
Comt tot mij fier, // weest meedsaem en niet schu. 177
Amorös dier, // waer scuijldij, waer steect ghij nu?
De Maniere, een vrou persoon, een camer joncfrou / rijckelijc int habijt.
Ic sal comen schier // gestreecken tot u 179
180
Als een duijfmat, // sonder ennige hoonte. 180
Amorös dier, // waer scuijldij, waer steect ghij nu?
Steect voort u snuijfgat, // thoont mij u schoonte.
Nu ben ic hier, // wie maect dit gedroonte? 183
Ja, want ic ben de gewoonte,
185
Een regente des volcx als een out costumier. 185
| | | |
Dat is sulcx end ic ben de manier,
De tvolck putertier // naer mijn hant can draijen. 187
Wij hebbent ûp ons duijm. 188
Wij connen ons naet naeijen
Daer mee wij paijen // mannen en wijven.
190
Wij, wij mûetent nu ter tijt al gerijven. 190
Tleeft nae ons motijven, // groot en cleene. 191
Wij hebbent ooc al, daer en isser niet eene
Of sij sijn gemeene // subject onsen verbant. 193
Ja, wij hebben smenschen sinne in onse hant.
195
Aen welcken cant // dattet ons belieft
Mögen wij die stellen. 196
Tvolck wert van ons gerieft,
Al waert gebrieft, // net als een paerle. 197
| | | |
Ic ben een out kaerle, 198
Maer u stem als een maerle // hoort elc ûpt ruijme. 199
Mennich lecker pruijme // heeft elc van ons te bet. 201
Wij hebben smenschen sinne immers daer tûe geset 202
Dat hij als cadet // mûet beminnende // sijn 203
Tvolck sal noch ontsinnende // sijn.
205
Wilt ontwinnende // sijn // de redene waeromme. 205
Maer elc bemint nu die grootste somme, 206
Recht of cromme, // substancie onduerlick. 207
| | | |
En om tselve te gecrijgen // (tvalt hem suerlick, 208
Avontuerlick) // besloven sijt mennigerthiere. 209
In swerlts rosiere // vintmen sonder getal 211
Amorösen / die des verganckelicheits bal 212
In haer eijgen dal // amoröslijck spelen. 213
So abelijck en sûetgens connense quelen, 214
215
Tot datse die delen // van schoon samblance 215
Van sûeter portance // is noch niet al geknocht, 217
Maer smenschen sin / wort daer van ons tûe brocht.
Ick heb mij bedocht, // ic weet dat te maecken. 219
220
Smenschen sin can emmers nu vierich haecken
Naer schone saecken // van verganckelicke dingen,
Want de liefde van dien dûet hem singen 222
En vrolick springen, // vaet mijn ontfouwen. 223
| | | |
Dats waer / mer wij mûstent wat anders brouwen
225
En saftelick clouwen // smenschen sinne, 225
Ûp dat hij vrij geheel alleene gewinne 226
En volcoemelic minne // verganckelicke scoonheit, 227
De hem int herte denct te spannen een croon // breijt. 228
Ic wed hem mijn thoon // greijt // als hijt sal horen. 229
230
Hûe wil hij dan noch vröchde orboren! +230
Hij heeftse vercoren, // hem en breect niet el 231
Dan een diese hem met een sûet ûpstel, 232
Sonder gequel // onder sijnen macht // bringt.
Om verganckelicke scoonheit hij dach ende nacht // singt,
235
Jae, sijn cracht dwingt // hem naer haer te hellen. 235
Dit werck sullen wij so abelick bestellen. 236
Want wij connent vellen // ons al obedient. 237
| | | |
Ist crepel, ist blent, // elc wil die gewoont // houwen
240
En volgen die maniere sonder flouwen. 240
Wij sijn haer leijtsluijden.
Ûpten dach van huijden // mûet ons rappoort // strijcken. 243
sMenschen Sin, eerst eerlick als een rijcman, niet uijtwendich / maer met eenen tabbaert gehabitueert.
O liefken, siet, hier comt hij voort // prijcken. 244
245
Tot hem mûet twoort // blijcken. // Salve en minne, 245
Sijt vriendelijc gegrûet / sMensen Sinne.
Tot uwen gewinne // mûet jolijt en vröcht // sijn. 247
| | | |
Welvaerende mûet ghij altijt in genöcht // sijn +
En bij u gevöcht // sijn // u shertsen begheren. 249
250
Danck hebt / maer lacen, ic gaen fantaseren, 250
Want ic mûet ontberen // dien ic dör lieft bekinne. 251
En wat ic dûe ofte bestae / uijtten sinne
Van rechter minne // en can ic haer vergheten.
Segt ons waer sij mach sijn geseten.
255
Dûetet ons weten. // Al schijnen wij welpen, 255
Wij sullen mögelijc u lijden stelpen.
Wij weten u te helpen // van uwe quaelen.
Wij weten u dexcellenste Venus te haelen,
Jenter (sonder faelen) en mach ûp eerden // wesen. 259
260
Daer en mach gheen van meerder weerden // wesen
Onder die vermeerden // wesen // binnen swerlts rontheit. 261
Ja, dat ghij haer eens saecht, ghij creecht gesontheit,
| | | |
Want haer oorcontheit // gaet verre te boven 263
Alle jolijt en plasancie van allen hoven. 264
265
Ghij soudt u beloven // van damoröse dille. 265
Die weten wij u te bestellen tot uwen wille,
Heijmelick en stille, // naer niemants behoorte. 267
Och, mijn herte vercrijcht daervan confoorte! 268
Dûet mij trappoorte // hûe datse is genaemt.
270
Dat sullen wij u dûen alst past en betaemt.
Gheen scoonder befaemt // en isser ter werrelt. 271
Sij is bebont en verchiert 272
Aen niemant verkerrelt // de ûpter eerden leeft. 273
275
(Ic segt ongesneeft) // een fraije hupse mûet. 275
| | | |
Der vröchden vlûet // machmen dör haer wesen // schouwen. 277
Ic seg, gheen jenter onder al die gepresen // vrouwen
De druck genesen // souwen // binnen swerlts limijten. 279
280
Dör dese woorden vercrijch ic jolijten,
Dies ic met vlijten // naer haer wil sporen. 281
Maer ghij mûet geheel end al naer ons horen,
Of twaer verloren // mûijte en arbeijde.
Dus leeft bij raede / dûet naer ons bescheijde, 284
285
Want dör ons geleijde // mûet ghij bij haer geraecken // doch. 285
Ick gheef mij u subject / in allen saecken // noch, 286
Naer u spraecken // och // wil ic mij gheern beleden. 287
Wel dan, wij mûeten u geheel vercleden
Naer de nieuwe sneden, // fraij en pompöselijck. 289
290
Wij mûeten u lijf verstellen wat amoröselijck 290
En coragiöselijck // mûet ghij u ontdecken. 291
| | | |
Tsa, flûcx wilt desen dos nu uijttrecken
Tot deser plecken, spûijt u als een man! 293
So, so / trect uijt / so möcht ghij dan +
295
Weder trecken an // dese habijten schoone,
En soe leijden wij u inder vröchden throone.
Mûcht ic, soone, // dan u vingeren licken! 297
Nu dan, dees paltrock laeten wij die wat schicken. 298
Hûe sult ghij verclicken // met groter blijtscappe 299
Ic wed, ic tappe // in corter tijt of stoot 302
Dees bonette root // met desen pluijme. 303
Jaet // en tis ooc een costuijme
305
Datmen naest den duijme // draecht een gouwen // lat. 305
| | | |
Dat is waer, en mijn ontfouwen // plat 306
Wilt wel onthouwen // dat // sonder vercleente. 307
Ghij mûet ooc hebben, met een gesteente,
Een rinck aen tgebeente // van uwen pinge.
310
Tjan, dats waer / en hij behûeft sonderlinge 310
Voir alle dinge // een schoone turkoos.
Jae / men draechtse altoos
En een lange poos // gedaen: wilt dat vrij weten.
Bij sinte Juijn, nu hebben wij vergheten 314
Thadt gespeten // mij alle mijn daghen,
Hadden wijt niet bedocht.
Dan mûet hij noch draghen,
Jent van behagen, // een fraijen stoot // deghen. 317
| | | |
En sijn börse vanden ghelde mûet als loot // wegen.
Of sij noot // cregen // onder hem beijde
320
So mögense hem voirsien. 320
Heb ic mijn gereijde // nu hier al? 321
Ic en weet niet // dat u ijet // ontbreecken sal.
Nu sijt ghij van tgetal // der amorösen, tjan! 323
Nu sie ic wel / de cleren maecken den man.
325
Helpt mij nu an // die sûete karsouwe! 325
Maer bij die vrouwe // weest vrolijc en blije.
Ontslaet u en maect u quijt alle fantasije. 328
| | | |
Maect sûet gecrije // van sange tot dier stonden. 329
330
Soude ic niet? Ic sal ooc wel vermonden 330
Lieflijc oorconden // gedichten de thert // raecken. 331
Ic hoort wel / ghij sullet wel expert // maecken. 332
Hûe soumen desert // laecken // u amoröse corage? 333
Ooc sal ic als een amorös personage
335
Bedrijven grammage // der sûeter musijcken. +335
So en mach u niet letten. 336
(Alse u sal blijcken) alle melancolösheit.
U liefs joiösheit // sal u cortelijc verjubileren. 339
340
Gaet ghij hier binnen. Sonder cesseren 340
Dûet ons begheren, // ghij en sult niet dwaelen.
| | | |
Ter stont sullen wij die coragiöse haelen, 342
Ten sal u faelen // niet een mijte. 343
So wil ic haer verwachten met jolijte,
345
Comt doch so subijte // met haer als ghij möcht!
Ter stont sult ghij (dör ons) bij haer sijn verhöcht.
De eedele jöcht // sal u coemen flucx // bij. 347
sMenschen Sin gaet int prieel alleen maer de sinnekens blijven noch buijten.
Ghij möcht wel segenen met een crucx // dij, 348
Duijsternis voir lucx // tfij // hebt ghij vercoren. 349
350
So salmense beduijpen. 350
Hij mûet noch smoren // in desen doppe. 351
Prûeft en eet nu al van onse soppe. 352
Elc vûlle sijn croppe // van onsen aes.
| | | |
Wij sullen smenschen sin maecken heel dwaes,
355
Want ons geraes // wort als wijsen raet // geacht.
Tvolcht al die manier metter daet // en cracht.
Vrûech en laet // verpacht // elc ons avijs tallen tije. 357
Wij brengen die werrelt tot hovaerdije
En pomperije, // dat hem elc verheft 359
360
Al waer hij Godt selfs. 360
Twert wel beseft // tallen stonden en dagen. 361
Hij en cant verdragen // voortaen niet meere,
Want pompöselick hem elc draecht te seere. 364
365
Als een lantsheere // hem nu elck verthoont. 365
Maer ongeloont // salt nemmermeer blijven. 367
| | | |
Maer hoort, wat dese verganckelicke catijven 368
Al meer bedrijven, // wilter wel ûp letten,
370
Sij houden nu voort an sulcke bancketten
Al soudtmer aensetten // princen en vorsten. 371
Daer mûet dan wesen gebacken in corsten,
Etende te borsten // vladen, taerten, pasteijen. 373
Gebraeden haesen, venison en lampreijen. 374
375
Dan ghaetmer bereijen // om thert te verhogen,
Verscheijden wijn, die suijpende bij groten togen, +
Sulcx dat puijlen dogen // en tvlees swelt vanden beene.
Dit useert elc eene, // groot ende cleene, 378
Int gemeene // is dit nu de maniere.
380
Tis gewoonte ooc mennigherthiere 380
Dat elc een fiere // sijn eijgen corpus bemint.
Dat is damorösheit diemen nu bevint. 382
Men acht nu twint // ûpten eijgen naesten. 383
Daer tûe en can hem nu niemant haesten, 384
385
Maer ten laetsten // salt noch roucoop vallen. 385
| | | |
Liefken, wij mûeten nu wat anders callen, 386
Laet ons niet vermallen // den tijt te quiste. 387
Tjan, dats waer / met subtijlen liste, 388
Lieflick sonder twiste // mûeten wijt an // stellen. 389
390
Mûchten wij haer doch bij den man // vellen, 390
Ic wedde, wij dan // sellen // groten danck begaen. 391
Verganckelijcke Scoonheit, een vrou persoon, seer costelijc en amorös in thabijte, coemt nu voort.
Liefken, hier comt de schone swancke // gaen. 392
Hûe fraeij en rancke // staen // haer smaele sijden! 393
Sijt gegrûet, joncfrouwe.
Tot allen tijden mûet ghij u verblijden
O schone gedaente hebben u doren niet getuijt?
Tot deser minuijt // hebben wij in veel manieren
| | | |
verganckelicke Scoonheit+
Wast döcht, dat mûcht ghij versieren. 398
Nochtans dûe ic verfieren // in swerlts crijt 399
400
Alle genuechte / triûmphe / vröcht en jolijt. 400
Elc wert verblijt // van mijn presenci hooch befaemt, 401
Want Verganckelicke Scoonheit ben ic genaemt.
Dats juijst geraemt // naer swercx eijssche. 403
O ghij möcht wel seggen, o beminde vleijssche,
405
Een vrolicke leijssche // möcht ghij wel singen. 405
Voir alle dingen // tot u, schoon creatöre.
U flöre // is van edelre substance. 409
Sonder surchanse, // met u te maecken. 411
| | | |
Men mach u niet laecken, 412
Want in allen saecken // maect ghij den paijs.
O schone kersouwe, ic weet u wat fraijs.
415
Dûet mij trelaijs // wat dat mach sijn.
verganckelicke Scoonheit+
Hij lijdt grote pijn // dör tderven uws persone.
Ghij spant alleen in sijn hert een crone 418
Net en schone // boven alle anderen.
| | | |
Ghij mûet bij malcanderen!
Hij ghaet wanderen // hier binnen die camere.
ter werlt gheen bequamere.
Wel, segt mij wie tis / en hûe hij sij genaemt,
425
Want mij betaemt // daer van tbekin // te weten. 425
Maer hij is (seg ic) sMenschen Sin // geheten
Ende is hier in // geseten // verwachtende twoort
Ter stont aen boort // sal coemen strijcken. 429
430
Dus bidden wij u, en wilt hem niet beswijcken, 430
Maer tswaer versijcken // wilt hem doch bûeten. 431
| | | |
Uwe presente scoonheit sal hem tleven versûeten,
Of anders sal hij mûeten // van liefde sterven.
Dus spreect een gûet woort van sûeter conserven, 434
435
Laet hem verwerven // troost tot deser uere.
Tot smenschen sins behûef is mijn substance puere, 436
Edel van nature, // gemaect en gefaetsoneert,
Waer dör mij elck gheern siet ende begheert,
Want verconsoleert // wert smenschen sciencie 439
440
Van mijn schone ende lieflicke presencie.
Die sentencie // wijst de spraeck der gemeenten. 441
Mijn substance is ghout / silver en costel gesteenten, 442
Mijn gebeenten // sijn schoon als ijvoren,
Mijn voijs is sûet en lieflick om horen. 444
445
Daer om heeft vercoren // mij tmensselick gaerde. 445
Nochtans corruptibel en mûet tot cleijnen waerde 446
Vergaen ter aerde, // nemende daer mijn ganck.
Al ben ic schoon // ic ben ooc onduerlick cranck. 448
Segt mij eer lanck, // consenteert // ghij?
verganckelicke Schoonheit
450
Ja ic certeijn / en mijn hert begheert // vrij
Ongecesseert // bij // hem altijts te sijne. 451
| | | |
Laets poijen wijne // en leven sonder getröre. 453
Nu dan ghij edele en schone figöre, 454
455
Comt, ic gae u vöre, // volcht mij met blijder sinne
Al hier tot deser cameren inne.
Hier wert tprieel geopent, aldaer tbancket beijde van spijs ende dranck aen deen sijde bereijt sal staen ende sMenschen Sin sal ûpstaen, omhelsende Verganckelicke Scoonheit.
O köninginne / wilcoeme sijt ghij mij vrinlick,
Een cusken voir u mondeken minlick 458
Ten eersten gewinlick // sult ghij wesen. 459
460
Ic heb u boven al ter werk uijtgelesen,
Ghij condt genesen // mij van alle quaele,
Want mijn hart is dörschoten metten straele 462
Principaele, // liefken, van uwer lieft. 463
Daer voir ghij mijn jonste weder besieft 464
465
En wert van mij gerieft // alle vröchden jolijsselick, 465
Dat is seker prijsselick. 466
| | | |
Hier is avijsselick // Venus consultacie. 467
Laet wij vrolick leven met jubilacie 468
Tot deser spacie // elc nu drûefheit verplette, 469
470
Want ic heb nu die schone fiolette, 470
Ten banckette // so vûecht u in dit vergier. 471
Hier gaen damorösen vast bij malcander sitten.
Tsa, bestelt ons hier // geback, gebraden, wijn en bier,
Ûp dat mijn liefken fier // mach werden verhöcht.
475
Bedrijft genöcht in dees lieflijcke baene. 475
Schoonder dan de maene // oijt was in swerlts plecke
| | | |
Laet ons saijen den wijn secke, 478
Ûp dat ic ontwecke // die sûete musijcke. 479
Ick wachts, ûp dat hier blijcke
Dedel rhetorijcke // tot deser minute.
Maer liefken, dat is ten eersten uijte. 482
Daer mee ic ontsluijte, // mijn herteken fijn! 483
485
Dies willen wij vröcht orboren tot desen termijn.
Hier singen de sinnekens tsaemen dit veersken ûp die wijse / och wijntken ghij staet grûen.
Wij willen vröcht bedrijven, ad 486
Jolijt coemt ons omtrent 487
Dör die flör van allen wijven, 488
In smenschen sin geprent.
Brengt vröcht in dit convent. 493
| | | |
Ick mûet den leckeren wijn noch eens tsaijen.
495
Tbecomt mij wel / jaet bij mijn doot // siel. 495
Sij is fijn ende ghûet niet om verfraijen. 496
Ic mûet den leckeren wijn noch eens tsaijen.
So mögen wij noch een liet uijter herten draijen. 498
Dat dûet mij bet dan of mij een steen op thoot // viel. +499
500
Wilt den leckeren wijn ooc noch eens tsaijen.
Tsal u wel becoemen // jaet bij mijn doot // siel.
Ic salt neder schuijven in u schoot // griel. 502
De sinnekens singen hier weder tsaemen dit veersken / ûp die wijse: laet varen den geck.
Set an u mont, // drinct totten gront
Tcrûesken metten wijn // seer fijn.
505
Haelt dör u keel, // ten is gheen scheel, 505
Tsal u een medecijn // wel sijn.
Poij poij poij poij // eij manneken moij. 507
Tis al naer smenschen sin.
Hij mûet noch schier // voirwaer van hier. 509
510
Tvalt hem cranck gewin. 510
| | | |
Wilt nu alle vröcht ontwinnen. 511
Dalder schoonste // gecroonste // in mijn hert van binnen, 512
Dedel geborenste // vercorenste // boven alle vrouwen,
De eerbaerste // vermaerste // getrou in minnen,
515
Dalder scoonste // gecroonste // in mijn hert van binnen, 515
De fraijste // de ghaijste // gestadich in sinnen, 516
De beminste // wel gesinste // vol alder trouwen,
Dalder schoonste // gecroonste // in mijn hert van binnen, 518
Dedel geborenste // vercorenste // boven alle vrouwen,
520
Een droncxken // der liefden voncxken // weet u vergouwen. 520
Dat wacht // ic, // vröcht verpacht // ic // dör u lief aenscouwen, 521521
Dat ghij // seer blij // tot mijwarts thoont.
U oghen // verhogen // mij sonder flouwen.
Dat wacht // ic, // vröcht verpacht // ic // dör u lief aenscouwen, 524
525
Dat mij verhöcht, // en alle vröcht // dûet ûp mijn douwen. 525
U jente manieren // dûen mij hantieren // vröcht ongethoont. 526
Dat wacht ic, // vröcht verpacht ic // dör u lief aenscouwen, 527
Dat ghij // seer blij // tot mijn warts thoont,
Dwelck u//als nu//van mij met een cusken wert geloont. +529
| | | |
Ten mach sijn verschoont. 530
Ic heb gecroont // in mijn hert dees compangije. 531
Ic wachts tot desen tije 532
Vrolijck en blije, // met genuechten drinct dat uijt. 533
verganckelicke Schoonheit
O mijn shertsen bruijt! 534
535
Venus sûete fruijt // laet mij smaecken sonder getal 535
verganckelicke Schoonheit
Tuwen wil / want de genuecht ist al
In dit geval, // lae varen drûefheit van mûede swaer. 537
Den wijn seer claer // met reijn genuechte drinct. 539
| | | |
540
Mijn herte van jolijte in mijne lijve sprinct.
Genuechte dwinct // mij vrolijc te singen
Hier singen de amorösen dit versken op die voijs: twas een aerdich meesterken.
Schoon liefken jent // seer fier en excellent,
545
Certeijn ghij bent // nu in mijn hert geprent,
Mijn jonge jöcht // is dör u verhöcht.
U selven vöcht // te maecken genöcht, 548
550
Bedrijft nu vröcht, // schoon lief, al dat ghij möcht,
Want uijt rechter döcht // heb ic u vercoren.
Al mûcht ic met Medea die schone vrouwe
Subtijl van verstande, daer tûe fraij en fiere 553
Rosieren carnaliter in Venus douwe 554
555
In een lustich amorös vergiere, 555
Verciert met goutblûemkens sûet van maniere, 556
Lustich gecolört als tschijnsel der sonnen, 557
Lichtende fructijf in swerlts duwiere; 558
Of al waer ic in tprieel van Gatallauwe vonnen, 559
560
Daer alle jolijt van vrouwen was ontwonnen,
| | | |
Dwelck daer om daerts paradijs was genomineert, 561
Soe dûcht mij al niet / en ic en soudt niet connen 562
Bij dien sonder u wesen verconsoleert; 563
Of al had ic al dat smenschen hert verconforteert, 564
565
Sonder u, mijn liefken fraeij en reene,
Soe dûcht tmij al niet / jae, tminste jolijt niet weert
Uws presencijs in een corte spacie cleene. 566, 567
Dus mijn hert gheen ander vröcht en begheert
Voir tsijn met u uijt jonsten begrepen alleene. 569
Voirwaer ic meene // tghundt ic u, lief, verthone. 571
en die schoonheit van persone.
Metter wone // sult ghij bij elc ander blijven.
Nu eens gedroncken, dan willen wij om vröchts verstijven 574
575
Genuecht bedrijven. // U tûe, lief! 575
| | | |
Want ghij sijt en sult blijven alleen mijn gerievere, 576
Dies een besievere // ghij sult sijn en blijven grûijende
Wie tes mûijende, // ghij sijt uijt jonsten versaemt. 579
Ongeblaemt // weder vrolick te singen 581
Hier wert weder gesongen.
U woorden sûet // de gheven mij een mûet 583
585
Want, lief, ghij dûet // nu dör u liefde ghûet
U schoon samblant, // reijn diamant, 587
Hout mij te hant // in Venus bant, 588
590
Der minnen brant // is so in mij geplant,
Ten sal nae mijn verstant // nemmermeer cesseren. 591
| | | |
Al laech ic wel lieflic omhelst en beermt 592
In een schoon prieel vol penceekens sûet 593
En waer overdect met rode rooskens beschermt,
595
Of onder die hoelangherlieverkens ghûet, 595
Of bij tblûijende eglentierken van roocke overvlûet, 596
Of waer met korenblûemkens schoon van colöre
Bespreijt mijn bedde edelic / daer ic metter spûet
Sow slapen met een ander vrou van sûeter natöre,
600
Of lage met haer onder den sûeten ghöre
Der gheeluwe fioletten waerdich om prijsen, 601
Of in die claverblûemkens bedwelmt wel ter köre 602
En overdect met schone willige rijsen, 603
Dit sow mij al duncken cranck verjolijsen; 604
605
En voir sulck gebruijck vercoos ic geweene, 605
Want sou mij duncken een swaer afgrijsen.
Soe ict al sonder u misprijs / (ic segt en meene 607
Als ic voirseijde) dies wilt mij lieft bewijsen 608
Voir tsijn met u uijt jonst begrepen alleene.
Al sow bersten de steene!
Ghij sult in recompense hebben certeene 611
Tgebruijck mijns lichams / getrou minnare.
| | | |
Ghij sijt en sult blijven / de liefste en anders gheene.
Ghij sult in recompense hebben certeene
615
Alle dat mijn is, sonder van u te scheene. 615
O lief, dat is mij seer troostelick voirware.
Ghij sult in recompense hebben certeene
Tgebruijck mijns lijchams, getrou minnare.
620
(Ic segt u clare) ontlast / daer dör ghij vröcht besieft. 620
En dit schiet uijt lieft. 621
Dat wacht ic ongegrieft. 623
Tes niet misbrieft // tot deser öre.
Ic sal u bescheijt dûen. 624
| | | |
625
Singt ghij tenöre, // ic ghae u vöre.
Hier singtmen weder.
Met al ons vlijt // so maecken wij jolijt
Al ist haer spijt, // de onse vröcht benijt,
630
Wij leven voort // met sûet accoort, +630
So blijft versmoort // des nijders repoort, 631
Lief, dör u woort // mijn hert vröcht orboort.
Ic sal vrij ongestoort // u niet begheven. 634
635
Al waer een vrou so edel en reijn gemaniert
Als de blûemkens der witten en blaeu accoleijen,
So döchsaem, suijver en ongescoffiert 637
Als lelijkens, de hem onder den doorn verspreijen,
So crachtich sûet (vaet mijn verbreijen) 639
640
Van roocke als de blûemkens van speelcoren, 640
So profijtich in allen conterreijen 641
Als de raepkens profitabel om orboren, 642
So gestadich van colör (wilt naer mij horen)
Als de lauwertelgen / altijts in schoon saijsûene,
645
So stantachtich duerende niet om verschoren 645
| | | |
Als deijcke / blijvende vroom en ghûet van dûene,
Tijelick in node so behulpsaem avont en nûene 647
Als de rijpe koren aren int gemeene,
So mildelic sûet (vaet mijn bevrûene) 649
650
Als de rapenblûem / sijnde van sûetheit pleene, 650
So en begheerde ic dien niet (ic segget kûene)
Voir tsijn met u uijt jonst begrepen alleene.
so en crijcht hij peene // hort noch greene 653
Van Venus / maer blijft onder haer nacie.
655
Liefken / laet ons nu en tot allen spacie
Helsen en cussen, houdende in lieft accoort. 656
Dat dunct mij tsijn de fonteijn van sûeter collacie. 657
Liefken, laet ons nu en tot allen spacie
Venus dienen, ûp dat sij beneplacie 659
660
In ons heeft / want wijt uijt lieft bestaen nu voort. 660
Liefken, laet ons nu en tot allen spacie
Helsen en cussen, houdende in lieft accoort.
| | | |
sulcken woort // sonder bedrûefde herten gedaen.
665
Maer lieft mûet blijcken.
Aensiet lieft / van dees ghij sult saen
Claerlick verstaen // dat hem dees lieft overvlûet // spreijt.
Tsa, smaect druijfkens sûetheit, // ic salt gehingen. 668
Profaes / drinct uijt geringen. 669
670
Best mingen // wij ons in liefden gepaert. 670
Noch een liedeken mûet van ons sijn verclaert. 671
| | | |
Hier singmen weder.
O prinche claer // de mij int openbaer
Gheen drûefheit swaer // en mach mij coemen naer,
675
Maer u vröchde mûet rijsen.
U claer aenschijn // verhoochtet therte mijn.
De liefde fijn // is mij een medecijn
Schenct in die wijn, // nu laet ons vrolic sijn
680
En trecken eenen lijn, // schoon accoleije. 680
Prinslick prinches, ghij sijt en sult de liefste blijven.
Al mûcht ic beter, met gheen ander ic vereene. 682
Dies ic u alleen in mijn hert wil schrijven.
verganckelicke Scoonheit+
Prinslick prins, ghij sijt en sult de liefste blijven.
685
Dies dûetmij gansselic in liefden verstijven. 685
Van u presencie ic mij niet en speene. 686
| | | |
Prinslick prinches, ghij sijt en sult de liefste blijven.
Al mûcht ic beter, met gheen ander ic vereene,
Voir met u tsijn / uijt jonste begrepen alleene.
690
Tsa, dûet van ons heene, // tis over meer dan tijt. 690
Dees taeffele, spijs en dranck maect ons quijt.
Spûijt u met vlijt // en vertûeft niet lang.
Metter ganck // wert tander gehaelt seer snel. 694
695
Best draech ic nu met mij die schabel. 695
Damorösheits ûpstel // is mij lief dat wel vaert. 696
Adieu / ic laet u bij een uijt sûetheit vergaert.
Hier wert tprieel gesloten ende damorösen blijven daer binnen ende tbancket wech gedragen sijnde coemen de sinnekens voort.
Eij liefken, emmer ist nu brulofs feeste.
| | | |
Swijcht wat stille / hier betaemt gheen snateren.
700
Liefken, sij sijn nu beijde in Venus foreeste.
Eij liefken, emmer ist nu brulofs feeste.
Och beckgen, dit vernieut ooc mijnen gheeste, 702
Tsou mij ooc wel lusten, mijn tanden wateren!
Eij liefken, emmer ist nu brulofts feeste.
705
Swijcht wat stille, hier betaemt gheen snateren.
Ken swijch niet, maer ic hoope met pateren
Ende materen // ooc te bruloft te varen. 706, 707
Eij liefken, coemt doch, wilt u bij mij paren
En laet ons sijn ghûe charen. +709
710
Ja, tis de gewoonte, dat mûcht ghij schier
Rechtevoort hier // claerlick aenschouwen.
Hûe macht daer nu regenen?
| | | |
Hûe macht daer nu douwen?
Die flör van vrouwen // hûe mach hij se pöselen! 713
Ja, hûe sûet mögen sij beijde leggen möselen! 714
Hem sal tijt ontbreecken.
Sij valt hem veel te cort. 716
De nacht onbesweecken // sij waer noch te smal. 717
Maer wij hebben den cal 718
En hij speelt den bal // daer dat sulcx betaemt. 719
720
Dats waer, want sij sijn uijt minnen versaemt
Vrij onbeschaemt, // dats nu de gewoonte.
| | | |
Tes nu de manier, datmen schoonte 722
Vol alre hoonte, // de verganckelic is, bemint. 723
De gewoonte tvolck dies leert en ontwint.
725
De maniere print // tselfde in thart der menschen,
Bûeren en henschen // die manier te volgen. 726
Diet niet en vermach wert heel verbolgen.
Dör nijt verswolgen diet wel vermogen. 729
730
Dat is een teijken dat wij beijde niet en dogen.
Dats ongelogen, // elc een nu ter tijt bedrijft 731
Ende smenschen sin geheel end al nu blijft
Seer vast verstijft // in sulcke amorösheit. 733
Tvolck fondeert hem nu in alle prösheit, 734
735
So dat fraudelösheit // nu de manier // es.
| | | |
Elc nu amoröslick fraij en fier // es, 736
Stil ende dier // es, // te beminnen verganckelheijt, 737
Als schat, ghelt, ghout en silver, dwelck wanckelleijt 738
In sijn schranckelheit // ende verderven, // siet. 739
740
Elc met hert en sin in swerlts erven // vliet 740
Te verwerven // iet // dat ter corrupcien mûet daelen! 741
Zijden gordijnen met bellen
| | | |
Dan mûet tvolck geschildert sijn
Hannen en Beele // Claessen en Fijen! 747
En dan noch veel ander schilderijen,
Jae poetrijen // van ennige bûelagen, 749
750
Oncuijslic naect // gemaect // de personagen.
Dit sijn de coragen // die smenschen sin versiert. 751
Dit wort dagelicx onderhouden
Dan wort noch verchiert // de beste camer rijckelijc:
| | | |
755
Dan mûeter antijckelijc // een ledicant gemaect // sijn, 755
Met antijcxse stijlen nae tleven geraect // sijn, 756
Tsow anders gelaect // sijn // van smenschen sin.
Dan een schoon bedde van hondert gulden,
Wat mach dan teijnde wesen!
760
So pompös, elc mach hem wel vresen, 760
(Verstaet wel desen) // dier comt in huijs gestegen.
Maer men mûet eerst die vûeten vegen,
Of onverswegen // en blijfter niet een quaet // woort.
| | | |
Tis te belachen / de dat gelaet // hoort.
765
Elc ghaet metter daet // voort // van hoverdije. 765
Maer ic belije, // dat sulc noch tminst is, wilt naer mij // horen.
Luijsteret mij in doren. 767
Men siet orboren // nu in swerlts stage 768
Voir gewoonte, dat elc mûet hebben een bûelage,
770
Tsij heer of page, // jonck, out, man of wijf.
Een en waer gheen scheel / maer elc heefter vier of vijf! 771
Dats nu tbedrijf // en de manier tallen stonden.
En dan tghûet te verspelen bij hondert ponden,
Dit wert bevonden // int openbaer, // siet.
Dat en liecht ghij voirwaer // niet.
Hier en daer schiet // tzelfde nu meest over al. 776
| | | |
Wij brengense ter pal // want wij sijn de fundatoren. 778
Ontbeijt, liefken, mij comt daer wat voren.
780
Wij mûeten besporen // onse amorösen. 780
Tjan, dats veel te vrûech / hondertsterf drösen 781
Van die coragiösen // werde in ons lijf gevlûect. 782
Meent ghij, dat hij hem noch stijf // verclûect +783
En twijf // besûect // naer minnaers ghijsen? 784
So waert ons te misprijsen
Dat wij quaemen bijsen // bij haer daer binnen. 786
Laet hem doch wat verkûelen sijn sinnen
Uijt vuijriger minnen // solang them mach gebören.
Maer wij mûeten even wel flûcx bespören 789
790
Tot deser ören // tbecken / metter lampette. 790
| | | |
End ooc een handtdwael, neemt daer ûp lette,
So mach de cadette // sijn handen wasschen. 792
Nu dan, om dat te dûen laet wij ons rasschen,
Of inder asschen // vielen al onse spillen. 794
795
Wel an, laetet ons dan in tijts bedrillen: 795
Wij mûeten wat dûen om Venus willen.
De sinnekens gaen binnen en pauseren wat en commen dan weder voort, de Gewoonte hebbende inder hant tlampette metten watere ende een beckene, ende de Manier heeft een hantdwael over die scouderen, seggende:
Duncket u nu tijt, so opent die döre,
Ûp dat wij bruijgom en bruijt hantwater gheven.
Rechte voort, tmûet ons sijn ter gûeder avontöre. 799
800
Duncket u tijt / so opent die döre.
Tis daer noch al stil, ic hoor daer gheen geröre, 801
Noch ooc spraeck noch stemme en is daer beneven.
| | | |
Duncket u nu tijt, so opent die döre,
Ûp dat wij bruijgom en bruijt hantwater gheven.
Wats daer an bedreven, // wij mûeten daer in wesen.
Sij sijn uijt lieft geresen.
Beghint ghij te vresen, // soe wilt liever stoten // aen. 808
Dat wil ic dûen / en laeten die dör gesloten // staen
810
Tot dat ijemant geschoten // saen // coemt ter dören // waert.
Hou sick hou / en coemt daer niemant vören // waert? 811
Ic leg te hören // waert // aen tclincgat mijn oren. 812
Neen, ic can nijemant horen.
Ontluijct die döre, laeten wij haer storen:
815
De sonne staet hooch, tes nu schoon dach.
Tis soe ghûet / dat wij haer als andere besporen. 816
| | | |
Ontluijct die döre, laeten wij haer storen.
Haer lieden grûetende wilt inghaen voren,
Ic sal u volgen en bij blijven sonder verdrach. 819
820
Ontluijct die döre, laeten wij haer storen:
De sonne staet hooch, tis nu schoon dach. ad 821
Hier wert tprieel geopent en sMenschen Sin en Verganckelijcke Scoonheit sitten bij malcander omhelst, ende de Doot sal bij haer staen met een doots hooft, ofte straele pogende te werpen / maer damorösen sullen elcx daensicht gruwelijc afkeeren van die Doot en elcx sal eene hant ûpgeheven houden / recht of sij die Doot keeren wilden, ende aen tapijt sal gespelt sijn met grote letteren gescreven:+
Ghij minnaers van verganckelijcke schoonheit,
Bemint dat ewich is / tzal u noot // sijn. 823
Neemt ter herten tghundt dat u dit verthoon // seijt,
825
Of tloon uws wercx sal alleen de doot // sijn. 825
De sinnekens sullen haer verschrict ende beanxt houwen swijgende so lange datmen den voirsz. tijtel wel sal gelesen hebben.
| | | | | | | |
Hier van aertsche lieft is tfundament.
Sluijt tprieel tûe.
835
Neemt dit in danck van de witte accoleijen.
| | | |
Hier mee adieu / Godt laet u sijn gracie present.
Hier van aertsche lieft is tfundament.
Voir gewoonte ons collacie ter herten prent, 838
Voir manier hier ûp peijst in alle contreijen,
840
Ûp dat dewige liefde sij u fondament
Onder die hant Godts als witte accoleijen. 841
Hier mee uwen oorlof, wij mûeten scheijen.
De voirsz. Eerst en Danderde.
Jae, ic en had noijt sulken plaets,
Mijn lijcham is stucken, weet ghij wat raets
845
Daer mij wat baets // of sow mögen geschien?
Ic stont achter een lang man, ken condt niet sien.
Hadt ict mögen ontvlien, // ic waert lang ontgaen.
En ic had een deel snaterbecken bij mij staen: 848
De hebbent gedaen // dat ic niet en mûcht horen.
| | | |
850
Maer ic hebt gesien van achteren tot voren 850
(Niemant mûcht mij storen) van mijnen stede. 851
Ic stont so gemackelic en wel in vrede
Dat ic al die rede // van tbeghin ten enden
855
Godt mûetse schenden, // de mij so waren
Wilt mij verclaren, // in dient u comt te pas,
Wat datter gespeelt is. / Mij dûchtet was,
Soe ic den tijtel las, // van verganckelijcke scoonheit,
860
Maer ic en conde verstaen het recht bescheijt.
Tes mij seker leijt // dat ict niet en mûcht horen.
Maer buerman, dat spel brochte mij voren 862
Wat nieus in doren. // Wilt horen en swijgen,
Dör tgehoor mûcht ghijt verstant vercrijgen. 864
865
Speelwijs werdt ons daer claer bethoont
Dat de manier ende de gewoont
Ons allen hoont // (en tis soe noch meer noch min) 867
En hûe de manier en gewoont smenschen sin
(Vaet dit bekin) stellen, setten, wenden en keeren, 869
870
Raedende dien verganckelijcke schoonheit te begheren,
| | | |
Dwelck mûet verteren // tot slijme der aerden.
Al schijntet wat te sijn en van groter waerden,
Als gebroocken schaerden // mûet nochtans bederven. 873
En die dat beminnen en haestich sterven 874
875
Dûet hem dörkerven, // lacen, dat is haer loone. 875
Want verganckelijcke scoonheit is niet dan hoone. 876
Maer niet en boone // can ic daer tverstant uijt rapen. 877
Sach icse niet werscappen, eten, drincken en slapen, 878
Liefde verknapen // naer minnaers ghijsen? 879
880
Ja ghij / maer ic verstae aldus tspels bewijsen, 880
Dat onder ons rijsen // veel manieren, nu dit, dan dat.
Exempel / ic draech eenen rinck, hûep ofte lat, 882
Gesteent, ront of plat, // ofte ennich habijt,
Bont / laecken / flueel / sijde / groot, cleijn, nau of wijt,
885
Of tot enniger tijt // in sanders habitacie 885
Bevindt ic ennige huijsraet, staende in mijn gracie, 886
Tot gheender spacie // oijt meer van mij gesien: 887
So dûet dan mijn sin ooc sulcx bespien 888
En daer om vlien // talre tijt, nacht ende dach. 889
890
Een ander, tzelve siende, wil ooc sonder verdrach
Al dat hij mach // tselve mede vercrijgen,
Want elc seijt: (niemant wilt verswijgen
Sijns selfs bedrijgen) // dit is nu de maniere, 893
| | | |
Dits nu de gewoonte / en al waert noch so diere,
895
Elc wilt hebben schiere, // of men mûcht niet mede. 895
En de manier wert sulcx een costumelijc zede. 896
Maer alle bede, // gewoont en de manier, // siet,
Sijn duvelen ende en dogen een sier // niet!
In thelsch vier // vliet // al haer schoon ingheven. 899
900
Nu, als dan nae die manier mij is beneven
Tgheen wert verheven // dör gewoont (wilt hier ûp letten),
Tzij wat tzij / aldaer een mensch den sin ûp mach setten
Met groter hetten, // ic dan dat betrouwe:
Als schat, gelt, juweelen // of een schoon vrouwe; 900-904
905
Of watmen souwe // mogen begheren ofte beminnen,
Tselve betrou ic met hert, mûet en sinnen.
Dan comt verslinnen // mij de doot in mijn sonden,
Werdende ijdel van döcht / al de dwaes, gevonden, 908
Daer van oorconden // de heijlige scriftueren,
910
Dier wilde dûen vergroten sijn huijsen en schueren, 910
Maer in corter ueren, // der aenstaender nacht,
Is sijn ziele (als tleven) van hem genomen dör cracht
Des ûppersten macht // van Godt almachtich. 908-913
Dit heeft mij tspel verthoont en geleert warachtich.
915
Ic blijfs gedachtich // alle mijn dagen.
Dat is wel gedaen, naer mijn behagen. +
Sulckx gewagen // behoortmen teeren en tachten.
| | | |
Godt de Heere laet ons onse sinnen sulcx wachten 918
Bij dagen en nachten // voir tlelijck bedroch 919
Ende dat de gewoonte, och,
Ende ooc noch // ander sduvels temptacien
Ons niet en verwinnen tot enniger spacien.
Dies wij om gracien // Godt willen bidden altijt.
Wie daer bidt (seijt de Heere), dies seker sijt,
925
Sonder twijvel hem sal worden gegeven.
En dier clopt / hem wert ûpgedaen met vlijt.
Wie daer bidt (seijt de Heere), dies seker zijt,
Hij sal sijn verhoort ende verlost sonder respijt,
Want de den Heere aenrûept, dien is hij beneven. 929
930
Wie daer bidt (seijt de Heere), dies seker sijt,
Sonder twijvel hem sal worden gegeven. 924-931
| | | |
Bij Godt mûeten wij inder ewicheit leven.
Dat ghun ons de Heere in wien tleven overvlûet // es. 933
Daer staet: prûeftet al, maer hout dat ghûet // es. 934
935
Lanck neghen hondert xxx regelen
met prologe en conclusie.
|
*esbattement: eig. ontspannend spel, later vooral: klucht; als zodanig wel in oppositie tot de term ‘spel van sinne’ gebruikt (vgl. J.J. Mak, Vier excellente kluchten; (Amsterdam, 1950) blz. V, VI). Hier echter, evenals o.a. in het opschrift van de Elckerlijc en van twee andere spelen uit de collectie van Reyer Gheurtz (zie blz. 96 e.v.) gebruikt voor teksten die, in vergelijking b.v. met de spelen van de Gentse wedstrijd in 1539, evengoed spelen van sinne kunnen worden genoemd. In hoeverre factoren als de lengte van het spel, het aantal van de personages en het plaatselijk taalgebruik een rol spelen bij het aanduiden van deze spelen als esbattement, is niet duidelijk. Dalem: zie blz. 96.
+eerlijck rijcman: eerzame, welgestelde burger.
4verthoont haer met hitten seere: straalt grote hitte uit.
8getuigende van de geneugten van het jaargetijde.
11vermusten: vermorsen, verknoeien.
13tmijnder vromen: tot mijn voordeel; spacie: moment of plaats.
14bevinden: aantreffen; te mets: nu en dan; de: die; van Venus nacie: verliefden, minzieken.
17Venus fruijt: de genoegens van de liefde.
32 achter tot / in plaats van //
20overgeslagen: met stilzwijgen voorbijgegaan.
21met reden: met recht; tot allen percken: overal (stoplap).
27verchieren: scheppen, ontwerpen.
28in swerlts cot: in het aardse tranendal; cot heeft allerlei ongunstige betekenissen: kroeg, bordeel, gevangenis, hel.
ad 31reijsbaer tûegemaect: gekleed voor de reis; tijdelijc: op het juiste moment, bijtijds.
32tot der Ghoude binnen: te Gouda; in de volkstaal van die streek spreekt men nu nog van tergouw.
34maer: wel (interj.); vinnen: aantreffen.
36flûcx sonder verbeijen: vlug, zonder dralen; gemûet: gezind, gestemd.
37-40De vrouw bemerkt niet, dat ze voor de gek gehouden wordt.
43dûe: toen; clûeten: is het een werkwoord, dan betekent het misschien iets als: aanhompelen; of is cousen clûeten een zelfst. naamw.?
46mijn swaer vermaen: mijn omslachtig relaas.
48den sin sommen: de bedoeling uiteenzetten.
50tbekin nommen: meedelen.
54feest: vreugde; prijs: de prijs voor het ‘schoonst incomen’.
55se: (ondanks het genus) verwijzend naar prijs in 54.
56cortelick: weldra; hier beneven: in de nabijheid.
57had ik dat toch maar gezien, dan had ik het ervoor overgehad op mijn knieën een (hele) mis te horen.
59hebt ... vercoren: uw zinnen gezet op ..; te seer: wel wat erg.
60doren: de oren; besief: (niet in de woordenboeken) besef, gewaarwording.
64volch naer: volg; we moeten hier wsch. niet lezen: wel naer: bijna; in trouwen: waarachtig.
65, 67singen: met gezang verwelkomen; zie voor nieuwjaars- en eerstemeitradities o.a.: J. ter Gouw, De Volksvermaken; (Haarlem, 1871); J. Schrijnen, Nederlandsche Volkskunde, deel I; (Zutphen, z.j.); G.D.J. Schotel, Geschiedenis der Rederijkers in Nederland; (Amsterdam, 1862) dl. I, blz. 159 e.v. Over de rol van de rederijkers bij de meifeesten zegt J.J. Mak, De Rederijkers; (Amsterdam, 1944) blz. 91, dat we slecht zijn ingelicht.
68die const naecken: een kunstmanifestatie gaan bijwonen.
70ongevûech: herrie, kabaal.
72hij gedraagt zich zoals men van een dronkaard gewend is; vast: voortdurend.
78sij en mögent helen: ze kunnen het niet in hun binnenste verbergen.
82so tdûet bekinnen: zoals ze laat weten.
84die lose practijcke: sluw bedrog.
86in tcorte gesomt: kort gezegd.
90mij doch bevrûet: licht me toch in.
91gecrij: gebied, terrein; fier: heerlijk (achtergeplaatst bijv. naamw.).
94maecken mijn gange: gaan, zich in beweging zetten; hier: aanstalten maken; sporen: zich begeven.
96om vröchts orboren: ter wille van het genoegen.
98ik heb weinig op met de ‘schatten’ (fig.) der rhetorica; juwelen kán ook op landjuwelen betrekking hebben of zinspelen; smal is bep. van gesteldheid.
99sij luijden: de rederijkers; wijcken tot die practijcken der heijliger scriftören: zich bezig houden met zaken de H. Schrift betreffende.
103ontwinnen: uitlegging geven van.
104mij wel versint: licht mij eens in.
105trockent al to: wendden het geheel en al aan tot.
116 fijn waarschijnlijker dan sijn met lange s (hs. onduidelijk)
108ijgo: bastaardvloek: bi Gode, bij God; te grof spinnen: erg te keer gaan.
110gevisiteert: onderzocht.
111officieers: kerkelijke autoriteiten; expres: uitdrukkelijk; geapprobeert: goedgekeurd.
112gecorrigeert: gestraft.
116tot gheenre tijt of fijn: wrsch. één uitdrukking, met synonieme componenten; de samenhang van 115-116 is niet geheel duidelijk: men zou niet moeten toestaan, dat hiermee (het verleiden van het volk) ook maar een moment nog werd door-gegaan.
128 voijage aannemelijker dan vaijage (hs. onduidelijk)
118ris: spoedig(?); wan: leeg.
121u mûijsel: de moeite die gij u geeft.
122blanck: zilveren munt.
124iet: op enigerlei wijze.
126hem stellen: zich gereed maken.
128voijage: ‘pad’; zijgen: neerdalen van het toneel ( stellage, zie 126, vgl. blz. 22).
135 achter wij een doorgehaalde w
133ghij: blijkens het zinsverband moet hier de objectsvorm staan; de ontsporing is stellig te wijten aan de bij ghij aansluitende rel. bijz. de ... zijt verheven; als Moijses inder wûestijne tserpent: de vergelijking is onzuiver geformuleerd: de bedoeling is natuurlijk: zoals de slang door M. in de woestijn.
140president: bestuurder; voir u: uit Uw naam.
141zijt tûe kerende: verleen.
142Marie gouvernante: Maria van Hongarije, landvoogdes van 1531-1555.
145so: zoals; convent: hemel.
148overvlûijende: in overvloed.
149hem mûijen: zijn best doen.
151ûprecht en pertinent: als achtergeplaatste bijv. naamw.: zuiver en betrouwbaar.
153na dit leven door U worden erkend.
155wij accoleijen: zie inleiding blz. 7; van sempelen verstande: eenvoudig van geest.
156ongeleert in const: in de (rederijkers-) kunst ongeschoold, slechts amateurs (bescheidenheidsformule); jonstich: uit liefde (voor de kunst).
157hebben om te spelen voirhande: staan op het punt te gaan spelen.
158slecht: eenvoudig, gemakkelijk te volgen.
159openbaerlic: in het openbaar; hem: hun.
160dör const en jonst: uit genegenheid voor de kunst.
161om te ... wilt u keeren: zet u tot ...
163niet en werde verblaemt: niet te schande wordt gemaakt.
165dies niet en vergraemt: word daar niet boos om.
166dat hij hem selfs kent bij tijde wijsselijc: dat hij zo verstandig is tijdig zichzelf te kennen.
167de: die (antecedent is hij in 166); drang des volcx: gedrang van het publiek.
168hij hem vertreet uijten volck: laat zo iemand zich (bijtijds) uit het publiek verwijderen.
169vermaen: mededeling, verzoek; avijsselijck: behartigenswaardig.
170wel secreet: goed weggestopt.
171vaet dit bescheet: neem deze mededeling ter harte (vgl. 223, 639, 649, 869).
172die (nl. beurzen) metten gelde: mét het geld erin.
173ontgaen (wederk.): fouten maken; dies niet en merct: schenk er geen aandacht aan.
ad 175vgl. blz. 38 e.v.; gebaert: met een baard; verrader: sinneken.
177fier: onbeschroomd; meedsaem: geneigd tot vriendschappelijke omgang; schu: in het bijzonder van een vrouw: afkerig van de man.
179gestreecken comen: ‘neerkomen’; schier: gauw.
180als een duijfmat: betekenis niet duidelijk; wrsch. te lezen als duijf mat: uitgeputte (en daardoor gemakkelijk te vangen) duif. Manier zou dan reageren op de woorden van Gewoonte in vs. 177; het ontbreken van // tussen duijf en mat pleit echter tegen deze verklaring; of duijfmat: duiven-kooi (waar de ‘doffers’ op afkomen)? hoonte: bedrog, bedriegerij.
184u lief: je liefje; herteken: aangesproken persoon.
185regente: bestuurder, iem. die (het volk) ‘regeert’; costumier: kenner van (oude) zeden en gewoonten.
187putertier: (adj. bij volck) zedelijk verdorven.
188ûp sijn duijm hebben: er alles over te zeggen hebben; ons naet naeijen: onze gang gaan.
190gerijven: van dienst zijn.
191nae ons motijven: zoals het óns zint.
193subject onsen verbant: onderworpen aan het verbond van ons tweeën, of: onderworpen aan onze bevelen.
197gerieft: (vgl. vs. 190) behandeld, bediend; al waert gebrieft: als was dit officieel zo vastgelegd, voorgeschreven; als een paerle: bep. bij wert van ons gerieft: zoals men een (kostbare) parel behandelt, verzorgt.
199maerle: merel; ûpt ruijme: in het vrije veld.
200vernieu: vernieuw; costuijme: gewoonte(n), zie inleiding blz. 32.
201het is niet duidelijk waar Manier met pruijme op zinspeelt; te bet hebben: profijt hebben van, tot zijn voordeel hebben.
202immers: altijd of immers.
203cadet: (vgl. 792) jongmens.
204verganckelicheit: wat vergankelijk is, vergankelijke zaken; ontsinnende sijn: zijn verstand verliezen, buiten zijn zinnen geraken.
205ontwinnende sijn: ontwinnen (ontwinden): verklaren, uit de doeken doen.
206maer: wel (interj.); somme: geldsom.
207onduerlick: vergankelijk ( substancie onduerlick: bijstelling bij die grootste somme).
208hem: hun; suerlick: moeilijk, onaangenaam.
209avontuerlick: met veel risico (nevengeschikt bij suerlick of bijw. bep. bij besloven); besloven: zich er voor uitsloven; mennigerthiere: op allerhande manieren.
211rosiere: rozenhof; swerlts rosiere: omschrijving voor de wereld.
212amorösen: minnaars, verliefden; des verganckelicheits bal spelen: het vergankelijke spel (van de liefde) bedrijven, vgl. 719.
213in haer eijgen dal: in hun eigen omgeving, omstandigheden.
214abelijck: kunstig, handig.
215die delen van schoon samblance vercregen hebben: de dingen die alleen maar uiterlijk schoon zijn in hun bezit, tot hun beschikking gekregen hebben.
216aliance van sûeter portance: van zoetheid vervulde verbintenis.
217al: helemaal; geknocht: geknoopt, tot stand gebracht.
219mij bedocht: mij erop bezonnen.
222van dien: daarvoor, nl. verganckelijcke dingen.
223vaet mijn ontfouwen: neem mijn verklaring ter harte, vgl. 171, 639, 649, 869.
225saftelick: zachtjes; clouwen: krauwen, kittelen.
227volcoemelic minne: volledig ‘bemint’, in liefde bezit.
228hem een croon int herte spannen: uitverkorene zijn van zijn hart; breijt: breed (bep. bij croon).
231hij heeftse vercoren: hij heeft zijn zinnen op haar gezet (op vergankelijke schoonheid); breect: ontbreekt; niet el: niets anders.
232ûpstel: aandrang, aansporing, of: plan, list.
235dwingt hem naer haer te hellen: trekt hem naar haar toe ( hellen: neigen).
236abelick: vgl. 214, hier ‘netjes’; bestellen: in orde brengen.
237vellen: ten val brengen (met bijgedachte aan de bet. in 390?); obedient: onderworpen ( is ontbreekt of zit opgesloten in ons; of moeten we lezen: wij kunnen het ten val brengen, alwat aan ons gehoorzaamt?)
238 omtrent waarschijnlijker dan onttrent (hs. onduidelijk)
239 achter gewoont in hs. ten onrechte //
238comt ons omtrent: sluit zich bij ons aan, komt bij ons uit.
240sonder flouwen: zonder te verflauwen.
243mûet ons rappoort strijcken: de zin zou kunnen zijn: vandaag moet de zojuist door ons beschreven stand van zaken gerealiseerd worden, eig.: neerkomen, geveld worden (vgl. MNW s.v. Striken). ad 244 Zie voor de kleding van sMenschen Sin de inleiding, blz. 24 e.v. en 37 e.v.
244prijcken: pralen, pronken.
245salve en minne: heil en vrede; heilwens als groet.
247mûet: moge; jolijt: vreugde.
249bij u gevöcht sijn: (moge) uw deel zijn; shertsen: samensmelting van een sterke en een zwakke genitiefvorm; WNT, VI, 4 noemt ook de mogelijkheid van een genitief van een ‘Hoogduitsch gekleurden nominatiefvorm herts (Verdam, t.a.pl.)’.
250gaen fantaseren: ten prooi vallen aan zwaarmoedigheid.
251dör lieft bekinne: liefheb.
255al schijnen wij welpen: al lijken we onervaren.
259jenter: bevalliger; sonder faelen: voorzeker.
261wesen: subst. (wezens)
263oorcontheit: niet in de woordenboeken; faam?
265hem beloven: tevreden zijn met; dille: meisje.
267naer niemants behoorte: zonder dat iemand er iets van merkt.
272bebont: in bont gekleed.
273aen niemant verkerrelt: bij niemand veracht, of: aan niemand onderworpen, dienstbaar?
275ongesneeft: zonder aan iets te kort te doen; mûet: karakter.
284leeft bij raede: wees verstandig; bescheijt: inzicht, oordeel.
286gheef mij subject: onderwerp me.
287hem beleden: zich richten.
289snede: mode; pompöselijck: prachtig.
290amoröselijck: sierlijk, aantrekkelijk.
291hem ontdecken: zich uitkleden.
293tot deser plecken: hier; hem spûijen: zich haasten.
297mocht ik dan een beetje van uw genot meeproeven.
298paltrock: zie blz. 38 noot 1.
299verclicken: verschalken.
302in corter tijt of stoot: binnenkort.
305lat: gladde ring; niet in MNW, WNT en Rhet. Gloss.; Kiliaen: latte i. draed. Annulus purus lunula; draed. Annulus purus, lunula, annulus sine gemma aut symbolo (evenmin in MNW, WNT en Rhet. Gloss.).
313 de dubbele punt achter gedaen staat in het hs.
314 achter Juijn staat in het hs. een punt
306mijn ontfouwen plat: mijn duidelijke uitleg.
307sonder vercleente: volledig.
310tjan: uitroep: bij Sint Jan; sonderlinge: in 't bijzonder.
314sinte Juijn: Juniperus, een der eerste volgelingen van Franciscus van Assisi, ‘célèbre par ses saintes folies’; spreekwoord: zo gek als Juijn.
317jent van behagen: schoon.
320hem voirsien: zich redden; met bescheijde: met oordeel.
323van tgetal der: één van de (WNT, IV, 1832 beschouwt een dergelijk gebruik van ‘getal’ als een latinisme).
325karsouwe: madeliefje; aantrekkelijke vrouw.
328hem ontslaen: zich bevrijden; fantasije: zwaarmoedigheid.
329gecrije van sange: omschrijving voor zingen.
330vermonden: vertellen } synoniem van oorconden.
331oorconden: uitspreken } synoniem van vermonden.
332expert: deskundig; maecken: doen.
333desert: afwezig; u amoröse corage: uw verliefde stemming.
335grammage bedrijven der sûeter musijcken: omschrijving voor: musiceren; voor grammage zie WNT s.v. grimas.
336niet: niets; letten: hinderen; strijcken: verdwijnen.
339joiösheit: gratie; verjubileren: vreugde schenken.
340sonder cesseren: zonder aarzelen.
342coragiös: levenslustig.
343het zal u aan niets ontbreken.
348hem segenen met een crucx: het teken des kruises maken.
349lucx: licht; tfij: uitroep van afschuw.
350beduijpen: bedriegen; verdoren: voor de gek houden.
357verpachten: volgen, uitvoeren; avijs: raad.
360selfs: zelf; ijgho: bij God; dat treft: dat klopt (?).
361twert wel beseft: dat blijkt.
364hem dragen: zich gedragen.
367nemmermeer: volstrekt niet.
368catijven: rampzaligen.
373etende te borsten: om zich ‘te barsten’ te eten.
374venison: wild; lampreijen: jonge konijnen.
378useren: tot gewoonte hebben.
380mennigherthiere: in velerlei opzicht (overal?).
383twint: weinig of niets.
384daar heeft niemand haast mee.
385roucoop vallen: tot berouw aanleiding geven.
391 danck aldus hs., ondanks rijm
394b tweede helft van de regel te lezen als eerste helft van het volgende vers
387vermallen ( te quiste) : verknoeien, verbeuzelen.
388tjan: uitroep: bij Sint Jan; subtiel: sluw.
389sonder twiste: rustig; anstellen: aanleggen, doen.
390vellen: doen liggen; bij den man: lokale bepaling.
393smaele sijden: slanke heupen.
398als het deugd was heb je het wel uit je duim gezogen!
399verfieren: fier worden, zich fier verheffen; swerlts crijt: omschrijving voor de wereld.
401presenci: aanwezigheid.
409flöre: bloei, schoonheid; substance: stof, hier: aard.
410aliance maecken: in aanraking komen.
411sonder surchanse: zonder uitstel.
412men mach u niet laecken: men kan niets op u aanmerken.
416fijn: edel, voortreffelijk.
418een crone spannen: de uitmuntendste zijn, een ereplaats innemen.
422fraijart: knappe vent; bequaem: aardig, aangenaam.
423verblamere: compromitterende figuur; is eerlijc befaemt: staat goed bekend.
425tbekin weten: op de hoogte zijn.
429aen boort coemen strijcken: geschieden, overkomen, gebeuren.
430beswijcken: in de steek laten.
431swaer versijcken: grote smart; bûeten: goedmaken, stillen.
436tot enes behûef: ten dienste van iemand; substance puere: zuiver wezen.
439verconsoleren: vertroosten; sciencie: innerlijk?
444voijs: stem; om horen: om te horen.
445tmensselick gaerde: de mensheid.
448onduerlick: vergankelijk, hier: dodelijk; cranck: zwak.
451ongecesseert: zonder uitstel.
453laets: laat ons; poijen: drinken.
459gewinlick wesen: krijgen.
463principael: opperste, alles overtreffende.
465wert van mij gerieft: verkrijgt van mij; jolijsselick: aangenaam.
466prijsselick: prachtig.
467avijsselick: helpend; consultacie: onderrichting.
476beaene: een Franse wijn.
492 achter wesen in hs. doorgehaald seer soluent
478secke: hier wel de wijnsoort waarover WNT, XIV, 1293 spreekt.
480ic brengt u: prosit; ick wachts: antwoord op toast.
483ontsluijten: ‘de rij openen’.
ad 486zie voor het versje: Kamper liedboek, uitg. F. van Duyse in Tijdschrift der vereeniging voor Noord-Nederlandsche Muziekgeschiedenis deel III (A'dam 1891) p. 148.
487coemt ons omtrent: nadert ons.
488flör: bloem; hier: schoonste.
492pertinent: uitstekend, voortreffelijk.
493convent: bijeenkomst, samenkomst.
495bij mijn doot siel: bekrachtigingsformule, vgl. WNT, III 2, 2866.
496niet om verfraijen: zo lekker als 't maar kan.
498een liet draijen: ten gehore brengen.
499dat bevalt me beter dan wanneer me een steen op mijn hoofd viel.
502neder schuijven in u schoot: betekenis niet duidelijk: in overvloed schenken? (met obsc. associaties?); griel: kinderachtig meisje, giechel; Rhet. Gloss. noemt het als aanspreekvorm van sinnekens (gericht tot een vrouw).
505ten is gheen scheel: het komt er niet op aan, het doet er niet toe.
507poij ...: uitroep van blijdschap, vgl. MNW, VI, 530; kan ook opgevat worden als imperatief van poijen: drinken.
510tvalt hem cranck gewin: hij zal er weinig plezier van hebben.
516 voor sinnen in hs. een doorgehaalde v
511ontwinnen: uiteenzetten.
512gecroonste: voortreffelijkste.
515gecroonste: voortreffelijkste.
518gecroonste: voortreffelijkste.
520weet u vergouwen: weet 't u vergolden.
525dûet ûp mijn douwen: laat op mij neerdalen.
526vröcht hantieren: genoegen smaken; ongethoont: ongekend.
530ten mach sijn verschoont: dat is zo mooi als 't maar kan; zie voor dergelijke superlatieve omschrijvingen Ts. 3, 119.
531cronen: de voorkeur geven; compangije: gezelschap, metgezel.
533met genuechten: zinspreuk van De Corenbloem, rederijkerskamer te 's-Gravenhage; zie voor soortgelijke toespelingen in het vervolg van het spel blz. 11 e.v.
534shertsen: zie noot bij 249.
535Venus sûete fruijt smaecken: zie noot bij 17.
536in Venus tente: zie voor dergelijke omschrijvingen met de naam Venus: Tspel van de Cristenkercke, uitgegeven door G.A. Brands; (Utrecht, 1923) blz. 117 en 118.
537drûefheit van mûede swaer: sombere stemming.
548u selven vöcht: zet u ertoe.
553subtijl van verstande: intelligent.
554rosieren carnaliter: vleselijke gemeenschap hebben.
555vergier: lusthof, tuin.
556sûet van maniere: schoon.
558lichtende: licht verspreidend; fructijf: vruchtbaar, niet in de woordenboeken; A. Souter, A glossary of later latin to 600 A.D. vermeldt fructivus: fruitful; duwiere: schuilplaats, hol; swerlts duwiere: de wereld.
559waer ic vonnen: bevond ik mij; Gatallauwe: naam onbekend; over middeleeuwse voorstellingen van het aards paradijs schrijft C.G.N. De Vooys in Ts. 25; ook in Ts. 28 komt dit onderwerp ter sprake in Bijdrage tot de eschatologische voorstellingen in de middeleeuwen, door H.J.E. Endopols; de weinige gegevens uit de tekst wijzen misschien nog eerder naar een van de vele versies van de jardin d'amour.
573 aan elc oorspronkelijk vastgeschreven: an, doch dit is weer doorgehaald
562dûcht mij niet: leek me niets waard.
563verconsoleert: vertroost.
564verconforteert: opwekt.
566, 567zelfs niet tegen de geringste vreugde van jouw aanwezigheid opwegend.
569uijt jonsten begrepen: in liefde bijeen.
570ten beene gaen: diepe indruk maken.
571verthonen: te kennen geven.
574verstijven: versterken, vergroten.
575u tûe: op uw gezondheid.
576mijn gerievere sijn omschrijving van: mij gerieven.
577, 578daardoor zul je mijn schoonheid steeds meer gaan beseffen.
579wie tes mûijende: wie het ook hindert. uijt jonsten versaemt: in liefde verenigd.
580humiliamim: dank u wel?
581ongeblaemt: zonder dat er iets op aan te merken is.
582sonder verlingen: onverwijld.
591nae mijn verstant: naar mijn oordeel.
593penceekens: WNT s.v. pansee: naam van het driekleurig viooltje.
595hoelangherlieverkens: bitterzoet, klimplant: Solanum Dulcamara; zie: Chr. Stapelkamp in Frisiaca II, blz. 22, in de serie Estrikken.
596van roocke overvlûet: met zijn overvloedige geur ( overvlûet is het verleden deelwoord van overvloeden: overlopen)
602wel ter köre: in sterke mate.
603willige rijsen: wilgetakken.
604cranck verjolijsen: geringe vreugde.
608voirseijde: zopas al zei.
615te scheene: te scheiden.
620clare: duidelijk; besieft: ondervindt.
622mon suer: meneer; ongegrieft: opgewekt.
623dat woord komt op een goed moment.
624bescheijt dûen: een dronk beantwoorden.
643 haakje achter horen ontbreekt in hs.
645 verschoren, hs.: verschonen
630met sûet accoort: in harmonie.
631versmoort blijven: achterwege blijven; nijder: lasteraar, kwaadspreker; repoort: verslag.
634begheven: in de steek laten.
637ongescoffiert: ongerept.
639vaet mijn verbreijen: begrijp me goed.
640speelcoren: MNW s.v. spelcorn - witte hagedoorn.
642profitabel om orboren: goed om te eten.
645stantachtich: onafgebroken; niet om verschoren: heel sterk.
648 gemeene in hs. verbeterd uit gemeijne
647tijelick: te rechter tijd.
649vaet mijn bevrûene: begrijp me goed.
653peene: straf; hort noch greene: moeten we hier denken aan mnl. niet een ort en niet een grein, dus: helemaal geen?
656houdende in lieft accoort: in liefde volhardend.
657fonteijn: bron; collacie: samenzijn.
659beneplacie: welgevallen.
660bestaen: ondernemen, doen.
667ic wachs eens: Gewoonte gebruikt de antwoordformule, hoewel hij niet toe-gedronken is, vandaar de minachtende reactie van Manier; bluet: kerel, vent.
669profaes: op je gezondheid; geringen: snel.
670mingen wij ons: verenigen wij ons.
671verclaert: ten gehore gebracht.
ad 672 de toneelaanwijzing in hs. niet onderstreept
680eenen lijn trecken: op dezelfde wijze te werk gaan.
682vereenen: zich verenigen.
685in liefden verstijven: in liefde volharden.
686hem spenen van: zich onthouden van.
690dûet van ons heene: breng de boel weg.
694metter ganck: terstond.
696damorösheits ûpstel: de plannen van de geliefden.
709a de toneelaanwijzing hiernaast in hs. niet onderstreept
702vernieut mijnen gheeste: frist mijn geheugen op.
706, 707met pateren ende materen: met een gezelschap dat van feestvieren weet?
720 hierboven in hs. minnaer i.p.v. manier
713pöselen: aanhalen, betasten.
714möselen: WNT, IX, 650 kent meuzelen in de betekenis van smullen, dus hier wel: genieten.
715nöselen: Rhet. Gloss. kent dit werkwoord in de betekenis van futuere, een betekenis die hier past.
716sij: nacht; al duurde de nacht onafgebroken zeven weken; smal: kort.
717sij: nacht; al duurde de nacht onafgebroken zeven weken; smal: kort.
718den cal hebben: erover praten.
719den bal spelen: zie 212, 213, de liefde bedrijven.
726henschen: hensen, hansen, met ch onder invloed van wenschen: grote heren.
729nijt: hartstocht waarmee men iets doet, of afgunst: beide betekenissen zijn hier mogelijk.
731het object 't enclitisch in tijt?
733verstijft: standvastig (hier predicaatsnomen).
734hem fonderen: zich toeleggen; prösheit: bedrieglijkheid.
736amoröslick: op de wijze van verliefden; fraij: opgewekt, uitbundig.
737dier: teruggetrokken, weinig mededeelzaam, vgl. de zegswijze: stille ende diere, helen is der minnen schilt (MNW, II, 175); fraij en fier vormt met stil ende dier een tegenstelling; dus: ieder op zijn wijze zweert bij de Verg. Scoonheit.
738dwelck wanckelleijt: die vergankelijk is.
739schranckelheit: van schrankel, adj.: onvast op de benen staande; schranckelheit ende verderven is wrsch. een nevenschikkende groep, ‘ siet’ is dan een uitroep (stoplap).
740swerlts erve: wat tot de wereld behoort.
741corrupcie: bederf; ter corrupcien daelen: tot ontbinding overgaan.
746taeffereel: schilderij.
747Hannen, Claessen: populaire roepnamen van mannen; Beele, Fijen: idem van vrouwen (Elisabeth, Sofia).
749poetrijen: schilderijen met een literair (mythologisch) onderwerp.
751corage: overmoedige streken? versieren: uitdenken, verzinnen.
755antijckelijc: in de trant van de Grieks-Romeinse oudheid.
756stijlen: de stijlen van het ledikant; nae tleven geraect: nauwkeurig nagebootst.
760elc mach hem wel vresen: dat elk wel beducht mag zijn.
764ghecxmaer: zotteklap; de dat gelaet hoort: voor wie dat misbaar hoort, wanneer men ... (zie F.A. Stoett, Middelnederlandsche Spraakkunst, Syntaxis; 's-Gravenhage, 1909, § 62).
765na dit vers is blijkens het rijm een vers uitgevallen.
767luijsteren: fluisteren.
768orboren: in praktijk brengen, swerlts stage: omschrijving voor de wereld.
771een en waer gheen scheel: één zou niet erg zijn.
778ter pal brengen: in het verderf storten; fundatoren: aanstichters.
780besporen: opzoeken, kijken hoe 't staat met.
781hondertsterf drösen: als dröse hetzelfde is als droese kan het gezwel betekenen, dan zouden we misschien moeten lezen sterfdroese: zweer waaraan men sterft (vgl. sterfslach: dodelijke slag); werde is enkelvoud, hondert sterfdrösen zou dus als uitdrukking opgevat kunnen zijn.
782coragiös: levenslustig, vurig.
783hem verclûecken: zich verstouten, zich inspannen; Rhet. Gloss.: zich amuseren?
784besûecken: paren met; ghijse: wijze, gewoonte.
786bijsen: eig. als een dolle rondrennen.
790becken metter lampette: waskom met de lampetkan.
794of onze plannen zouden mislukken.
795bedrillen: ervoor zorgen? niet in MNW en Rhet. Gloss.; WNT geeft geen hier toepasselijke betekenis.
799rechte voort: aanstonds; tmûet ons sijn ter gûeder avontöre: moge het goed voor ons aflopen.
808stoten aen: aankloppen (deze betekenis niet in WNT, MNW en Rhet. Gloss.).
811hou sick hou: uitroep om iemands opmerkzaamheid te trekken.
812te hören waert: om te horen; te .... waert wordt in mnl. ook gebruikt met finale betekenis; clincgat: WNT, VII, II, 4093: gat in een deur waardoor de pen, het touwtje enz. gaat, waarmee de klink van buitenaf kan worden opgelicht.
816besporen: ‘achter de vodden zitten’.
819sonder verdrach: onverwijld.
ad 821straele: werpspies; elcx: nominatief.
823tzal u noot sijn: het zal u dienstig zijn.
828vereijsen: verschrikken; mits: ten gevolge van.
843 de toneelaanwijzing hierboven in hs. niet onderstreept
838voir: als; collacie: vertoning (van een spel).
841onder die hant Godts: onder de zegenende hand van God.
855 achter waren in hs. eerst benouwende, maar dit weer doorgehaald (zie 856a)
850van achteren tot voren: geheel en al.
851van mijnen stede: vanaf mijn plaats, te verbinden met 850.
862vorenbrengen: vertellen.
864dör tgehoor: door het te horen.
867honen: misleiden, in 't verderf storten; noch meer noch min: ‘en niet anders’.
869vaet dit bekin: begrijp dit goed.
873schaerden: scherven; mûet: moet het.
875dûet hem dörkerven: doet het zichzelf vernietigen.
877ik begrijp er helemaal niets meer van.
879liefde verknapen: zich wijden aan de liefde; ghijse: wijze, gewoonte.
880bewijsen: uiteenzetting, onderrichting.
882hûep: (gladde) ring; lat: zie noot bij 305.
886staende in mijn gracie: dat mij aanstaat.
887tot gheender spacie oijt meer: nergens ooit eerder, of: nooit eerder.
888bespien: trachten te verkrijgen; zo brengt dat mij ertoe, ook naar zoiets om te zien.
889vlien: vliegen, ijlen.
893sijns selfs bedrijgen: hoe hij zichzelf misleidt.
912 achter als in hs. th, maar doorgehaald; dör in hs. per abuis doorgehaald
895of men mûcht niet mede: of men kon niet ‘meedoen’.
896en op deze manier wordt de modegril tot een algemeen geaccepteerd gebruik.
899al haer schoon ingheven: al hun schone inblazingen.
900-904nu, als dan in overeenstemming met de ‘manier’ ik de beschikking heb over datgene wat door de ‘gewoonte’ in de hoogte wordt gestoken (....), wat het ook mag zijn, alles waar een mens zijn zinnen op kan zetten, dan stel ik met grote vurigheid op datgene mijn betrouwen, bijv.....
910dier: die er? of moet men lezen: die?
908-913de gelijkenis van de rijke dwaas, Lucas 12, 16-21.
927 hierna is vs. 925 per abuis herhaald en weer doorgestreept
929beneven sijn: bijstaan.
924-931rondeel met inhoud naar Lucas 11, 9-10 en Mattheus 7, 7-8.
933in wien tleven overvlûet es: vgl. Rom. 6, 23 maar vooral ook hier weer Lucas 12, 21 en 33; het lijkt aannemelijk dat overvlûet hier een subst. is: het eeuwige leven is in Christus een overvloed, een onuitputtelijke schat.
934I Thessalonicenzen 5, 21.
|
|
vorige
