Johan Radermacher (de Oude), Album Joannis Rotarii (Johan Radermacher)

Album Joannis Rotarii (Johan Radermacher)

bron: Album Joannis Rotarii (Johan Radermacher). (handschrift 2465 van de Centrale Bibliotheek van de Rijksuniversiteit te Gent.)

verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst

downloads

DBNL vignet



[fol. 0] origineel
Album Joannis Rotarii [1. Johannes Vivianus, Latijnse versificatie uit het Hebreeuws van het boek Spreuken. aant.] Proverbia Regis Salomonis Ex Hebraica Latine Expressa
per Joannem Vivianum Valent.^m
[fol. 1r] origineel
1 Quid faciat mores placidos, quid consona vitae Deligere, ac delecta sequi, tum vera loquentum Percipere, atque imo sub pectore condere dicta Musa doce, tu quae Regi, dum iura vocatis 5 Isacidum populis, solio depromit ab alto Adstabas Regi quo non sapientior alter (Magni ut Jessiadae eluceret dia propago) Imbelles animos virtutum accendere amore et mentis reserare oculos. Hinc ille potentem 10 Iustitiam inculcare, suumque ut reddere cuique Conveniat, rerum ut constent aequalia iura Haec ille ac dictis acuebat simplice si quis Indole, vel fraudi facilis, Iuvenesque vetabat Aggredier quidquam temere: at prius omnia lento 15 Consilio expendenda monens. primosque iuderes 1 Gentis Idumaeae, quos iam doctrina verendos Extulerat, pendere sacro dicentis ab ore Ac hausere illi multo quod acumine mentes Altius eveheret, quod magnis provida rebus 20 Consilia expediens grandeis aetate doceret. Haec inter gravia evolvebat dicta vetustas Si qua tulit varia rerum sub imagine, si qua Verborum sensu arguto, sic cuncta retrusae Doctrinae secreta movens quaecunque priores 25 Vera sub obscuro volnere 2 latere profanis Haec ille, intenti Isacidae circum ora tenebant Principio, quaecunque data est mortalibus aegris Hoc omnis ducenda uno. sapientia fonte.
[fol. 1v] origineel
1 Ut summum vereare hominum rerumque parentem Quem tellus quàm bruta tremit quaeque omnia circum Obsultat vasta Amphitrite et maximus aether Quae vitae norina 1: at stolidi in consuta 2 sequentes 5 Ut spernunt quae vera , suos sic ordine nullo Componunt mores ex osi 3 vincula legum. Tu Fili dictata lubens admitte parentis, Et praecepta piae matris multum inter amorem Imbile 4, non maior capiti hac adfulserit unquam 10 Gratia, non collo irradiet si circulus auri Aut opere aut genimi 5 maiorem afflarit honorem His firmata malo obniti assuesce Iuventus Nec vitii cede illecebris, utcumque scelesti Pertentent spe lucri animum! praeclara loquantur 15 Huc agedum, insidias vitae, facilesque struamus Arte dolos quibus innocui involvantur, et ipsi Culpam extrà vivos, validosque ut quemque lubebit Glubamus 6. Mors quam facile absorbetque, metitque Omnia. condensique ruunt torpentia ad Orci 20 Flumina mortales. at nos multo ante labore Congestas in opes veniemus, nostraque, nullo Sudore, ingenti splendebunt atria luxu. Tu modo macte animi nostris te fortiter ansis 7 Comitte8, ac sors una esto: lucrum omnibus unum. 25 Haec scelerata cane 9, Fili consortia, et omnes Suspecta illecebras, retro et vestigia flecte, Namque omnes idem ardor habet (nec cernis) in omne Praecipitare nefas caedem spirantque, sibique Accersunt caedem vicanti 10 quantum illa parari
[fol. 2r] origineel
1 Quae spectatque escam, et subtendi retrà 1 nec se Continet illapsura alis: non segnius illi In sua fata ruunt, sibi quae peperere, locantes Insidias aliis. Haec illi et quisquis amori 5 Indulget lucri insano sua damna sequuntur Quin rectae potius rationi attende, per omnes Didita quae mundi partes magno intonat ore, Sive foris, sive in trivio quis devius, illa Increpat, et mediam se turbae immiscet, et altos 10 Ad portarum aditus instat sapientia, quemque Invadensque, monensque, et totam personat urbem Nam quae nos 2 miseri mersat vecordia cives Incanti 3 ut cupiant falli, in ludibria vani Omnibus incumbant votis, ut denique inanes 15 Doctrinae faciem perstent horrere sereneon 4? Vos meliora viri, nec fastidite monentem, Atque animos faciles advertite, spiritus ipse En faxo meus insinuans sese alta recludat Sacra mei eloquii, verosque profundat amores 20 Sed quid ego hic frustra intendo vocemque, manumque Aversis ut quaeque animis mea dicta perosi, Consiliumque omne evertunt, dum sana monentis, Urgentisque super verba exaudire recusant. Sic quae nos 5 aerumna premat, subitique pavores 25 Undique ut irruerint incessam 6 iusta luentes Supplicia et vestros spectato 7 infracta dolores Atque erit ut propius pavor ingruat, et mala circum Obsultent, angorque super, poenaeque prementes Quale inopina ruunt undae quando agmina, ruptis
[fol. 2v] origineel
1 Obiicibus maris ingenti verruntque tumultu Omnia, non trepidis superest mortalibus ullum Effugium, aut sudo qualis venit aethere turbo Haud ulli praevisus, agrisque incumbit, et ima 5 Ab radice rapit segetem, laetosque labores, Pulvereamque rotat nubem, stipulasque sonanteis. Tunc miseri confertim ad me, me voce vocabunt, Me quaerent lux alba diem prius orta recludat, Nusque 1 adero, precibusque nihil, votisve movebor. 10 Tum decuit cum sollicito sermone praeibam Virtutis callem, ac summi reverentia Patris Amplexenda fuit vos contra advertere sanis Consiliis piguit, sprevistis quidque monentem Alto ut devinctos errore exsolvere tento. 15 Esto igitur quos vestra ferat vesania fructus Percipite, hac saturi requie, quam vestra pararint Consilia ac fatuis immunem dicite vitam Curarum placide decurrere, multaque cantos 2 Dum fugiunt, laeta ignaris cadere omnia fini. 20 Dicitis, atque uno praestantes calle, ruina Ut subito ingruerit, poenaque involvet eâdem, At quisquis mea dicta, meumque amplexus amorem, Tutus aget, nullique illum statione monebunt 3 Quà creperi irruerint mundi de parte fragores.
CAPUT.II. Nunc, Fili: qui deinde animo reverentia surgat Numinis ut doceare, meis ante omnia verbis Sic insiste, tibi ut vitae praecepta reponas Tum quae sana auris transmittat pectori et uno 30 Assensu vero incumbant, dulcisque per omnes
[fol. 3r] origineel
1 Gliscat amor sensus verum inclamansque sequensque Hîc ardor si quantus opes dum turba caducas Insanit, nullumque sibi indignando laborem Involat impatiens magni penetralia mundi: 5 Tunc demum, Fili, illa Dei reverentia sese Insinuans, mens summa novo sub lumine tanget Notiamque 1 Dei, fonte a quo ducitur uno Alma, Dei donum, Sapientia, quaeque latentes Irrumpat rerum caussas. Rectique tenorem 10 Quae statuat, venit illa Dei, venit omnis ab ore. Ille quod est densa rerum sub imagine verum Sinceris animo adservat, clypeoque tuetur Obtectos queis pura eius stat amore voluntas Et mens una sequi perpensa examine iusto, 15 Haec studia ille fovet, longo et dignatur amore Hocce erit exorsu veneranda subire potentis Lumina iustitiae, et sani penetrare recessus Iudicii. Rectique animum informare tenore. Hoc septus vallo ut vitae discrimina quaeque 20 Prospectes inconcussus. sapientia cordi Illabens, motusque omnes reget una, sibique Mens sola veri in specie formosa placebit. Succedet tibi quae advigilet Prudentia, quaeque Omnia praevideat vitae, avertatque pericla. 25 Haec eadem, si qua impellat malesuada libido, Diversum retrahens, recta regione reponet Prospiciens, te ne qua hominum contagia laedant Queis lingua versare dolos, diaeque revidet 2 Supprimere instinctus rationis dummodo facto
[fol. 3v] origineel
1 Obtendant nubem summa est in fraude voluptas Exsultantque suas famam invenisse per artes Usque adeo imbutum est vitium cordique animoque Multaque ut intendant, nusquam ratione feruntur. 5 Haec eadem tibi, Nate, aderit Sapientia ut astus Suppositos voci blandae, quos advena iactat Declines. Ducem illa suae pertaesa iuventae, Illa Dei legem, pacti secura, reliquit. Hinc cultae ornamenta domus mors insidet, unde 10 Implicat illapsos, dulci in cantatque ruina Nec quisquam tulit inde pedem, vitam ve 1 capessit His monitis insiste viam, qua trita bonorum Orbita, tum magnae semper vestigia serva Iustitiae clara ut spectes in luce, quietem 15 Hinc demum perstare diu, prolemque futuram Incolumem, recto si quis de tramite si quis Immotus, si pura manus. Sed perfida contra Turba suo fuco haud constans operosa quefraudum 2 Corruerit, spatio in medio ab radice revulsa.
CAPUT.III. Hinc tibi ne qua meae obrepant oblivia legis, Sed penitus subeantque animo, mentique residant Quae vitae praecepta fero. Non certius istis Quidquam annos saturet vitae, pacemque propaget 25 Et pietas et cana fides quacumque movebis Nusquam absint. hoc ipse tibi connecte monile Conspicuum collo. tum quidque ut pectore promis Sit pietas. sid 3 cana fides praenuntia cordis. Sic accepta Deo grata et mortalibus aetas Procedet facilique manu quodcunque gerendum
[fol. 4r] origineel
1 Expedies. si nulla tui fiducia, si mens Nitatur sincera Deo, nec lumina quoquam Divertas. Dux ille tibi, te tramite recto Constituet firmans gressusque tuebitur omnes 5 Sed tibi ne offundat caecum sapientia amorem Multa cave summa et virtus hoc cardine vertat: UT VITIUM fugiens, rerum vereare Parentem. Hinc suus et fuerit vigor artubus, et bona membris Compages, quique ossa riget diffusilis humor. 10 Cuncta Deo quae accepta feras, nec sit tibi quidquam Auctoris quod laude vacat, cui rite quotamus 1 Primaevo fructu facito. Sic horrea messis Rumpet, et undabit lacubus vindemia plenis, Explebuntque animum. Sed ne si prospera acerbis 15 Admiscet. ne luxus iners obrepat, in ipsum. Auctorem insurgens mentem aversare docentis Ac magni tibi sit curam hinc agnoscere amoris. Qualiter ut si quem natorum ex omnibus unum Fert oculis pia cura patris, sic huic timet uni, 20 Ut dextram differre diu nequeatque salubrem. Felix cui Patuit claro Sapientia vultu Qui rerumque vices versando extundere verum Evaluit, puraeque oculos intendere luci, Quam satius studium hic sistens, ac si aestuet auro 25 Cura recondendo! Tum quos sapientia fructus Exhuberat, terrae quis praelucere metallis Abnuat? An quisquam baccam quam eructat Eoi Unda maris vel si quidquam dilectius usquam Aeterno ex aequanda 2 putet sapientiae honori?
[fol. 4v] origineel
1 Illa suis dextra securae tempora vitae, Divitias laeva, et primos largitur honores Larga manu. qua fert gressum sincera voluptas Congreditur, Pax alma subit circumque serenat 5 Omnia, Sic tanto si quis perculsus amore Fertur in amplexum prensaeque amplexui inhaeret Hinc 1 erit illa arbor vitae hunc aeterna beabit Ipse Pater terram ut fundat liberamine iusto Immotam omnipotens, ut vasto fornice caelum 10 Irrequietum, axemque polis suspendit et aptat, Thesauros ut prodit aquarum, et ab aethere sudo Pascua foecundo rigat implorantia rore: Illa Patris menti insedit sapientia, pulcrum Concinnavit opus, rerumque exordia prudens 15 Digessit. Mundique unà fovet alma tenorem. Huc, Fili huc geminas acies intende, nec usquam A solida doctrina animum, sensusve reflecte, Vita erit illa animae, ac sensus tranquilla movebit Compositos, perque ora suum diffundet honorem 20 Tuque tuus, mentis concepta haud irrita cernes, Spe gressus fundans certa, sed nec pede quòquam Impinges. tibi nulla quietem turbida imago Inficiet: sed suavis erit quaeque artubus aegris Quod labor exhausit, curaeve benigna reponat 2 25 Non facies inopina malorum pectore robur Excutiet. quin illa malos quae certa fatigat Nulla metu, aut damnis te desolatio tanget Namque Deus tutela tui, cui inniteris, ullis Ne capiare dolis praesenti numine servat. 30 Hoc firmate Bono indulge, nec sis mora nam se
[fol. 5r] origineel
1 Diffundit sic sponte sua, facilisque merenti Depropera quod cuique potes, nec subdole amicum Differ poscentem tibi quod conferre facultas Quid? si cui sit multa tui fiducia, tecum 5 Si securus agit, possisne hunc inter amorem Incanto 1 versare dolos? Num si tibi nullo Expertus damno, litem intendisse iuvabit? Sed cave ne quà etiam subeat violentia sequendi Consilia, illicitosque ausus, utcumque secundis 10 In rebus, sese et facies concinnet in omnes Improbitas. tu cuncta horre vestigia. Namque Hanc Deus, et quidquid pravum exsecratur, amatque Rectum animum, cui se agnosci, mentisque recludi Indulget secreta suae. Iusti ille quietem 15 Sub quocunque detur tecto saturatque, beatque Sed premit iniustos dira exsecratio, mentem Quae nusquam constare sinit, luxum inter, operque 2 Irrequietam agitans. Placitum sic nempe potenti Iustitiae, ut quem Caeca sui fidentia raptat, 20 Securusque Dei quidque in ludibria vertit Non habeat fidum ille Deum coepta omnia tantum Sentiat eludi. Sed cui mansueta Deo mens. Numinis hic placidi aeternum experietur amorem Unius est proprio sapientis gloria iure: 25 Stultorum pudor, ac quo se quisque altius effert Altius hôc turpis caput unà infamia tollit.
CAPUT.IV. Vos fili haec patrio affectu quae plurima vitae Vera rudimenta inculco, quae sana profundo 30 Arripite, ac faciles animos advertite veri
[fol. 5v] origineel
1 Invitat quo dulcis amor, quaeque et mea dicta Experti quàm plena fide, decerpere vobis Hinc iuvet ad vitam, quae nusquam a mente recedant Namque patri dum talis eram, dum cura parentis 5 Unica sollicitae, teneris dilectior annis: Ille mihi haec magno instituens iterabat amore: Nate meis verbis tua sic praecordia firma, Ut quae res tibi cumque cadat, praecepta sequendo Obtineas. hoc vita omnis tibi cardine vertat, 10 Ac vives. Tibi sola esto sapientia census, Sola perenne bonum stabilis possessio veri. Percipiesque ( meis sed noli obsistere dictis, Neve animo praecepta fluant) Sapientia sinon Neglecta, at potius sancto tangaris amore: 15 Tete oculis feret illa suis, tutumque fovebit. O quando Caput illa Boni quantum omnia supra Exsuperat; tanto iuvet uni ardentius omnem Impendisse operam et censum, solidamque parasse Hanc tractando tuis accedet maxima rebus 20 Gloria et ingenti circumfunderis honore Huius in amplexu, capitisque insignia clari Gratia erunt saturoque micans fulgore corona Macte igitur, Fili esto animo quaeque ore profundo Excipias avidè ac vita referenda reponas. 25 Sic tibi sera annos facileis produxerit aetas, Namque ego te recta statui regione, piorum Orbita qua certo deducit tramite, quam non Angustant usquam salebrae vestigia nusquam Lubrica quam 1 magno properes conamine, fallent 30 His super obfirmato animum ac praecepta sequendo
[fol. 6r] origineel
1 Insiste assiduum neque cura relanguet 1 ulla. Hinc pendet quia vita tibi. Vestigia semper Succurrat vitare mali, nullaque beari Pravorum te sorte puta studiumque operamque 5 Linquere in accessum 2 finemque horrere memento Nempe malis nulla est requies, nisi damna dolosque Commentis, non membra queunt componere somno Ni prius innocuum ruerint, pascuntur et ipsa Impietate, sitim sedant molenta 3 patrando. 10 Iustorum sed candor erit ceu fidus 4 Eoum Quod roseum sub mane procul scintillat et unà Assurgit, radiansque Diem lucemque reportat, Nec mora dum coelo superet spirabile lumen Improbitas contra in tenebris palpatque, ruitque 15 Nec causam videt usque mali, urgentemque ruinam Quae fili, cuncta ut fugias, mea dicta capesse Auribus haec oculisque haurito ac intima conde sub pectus, vitamque feres et consona membra His perstans. Sed summa esto tibi cautio cordis 20 Hoc regere, hinc nam vita movet: linguaeque sequatur Ne leve sit perplexa loqui, ne prava labellis Concinnare: oculi insuescant sincera videndo, Ac rectà compone aciem, quacumque movebis Ut certum tibi constet iter, dextramque, sinistramque 25 Evita vitio ut tutus gradiare relicto.
CAPUT.V. Tu mea quae dictat, Fili, Sapientia serva Ac placidas fac assiduum tibi personet aures Quod mea te doctrina monet ductoribus istis 30 Haud metues malo amore trahi: Sed certa fovebunt
[fol. 6v] origineel
1 Tranquillum consulta animum, quae lingua loquetur Ac vero quaeque expromet non lubrica sensu Illecebras sed enim vita quas advena blando Instillat sermone suas facunda per artes. 5 Illa favo quamvis mellitior, atque liquente Lenius unguento depromat ab ore loquelam: Multa subesse tamen disces absinthia laesus, Ac sensus haurire imos penetrabile telum Ad mortem sic prona ruit, sic asserit orco 10 Denotum 1 quemcunque trahit, quo vertitur omnis Cura domus, haud stare loco, et caligine quaeque Praeverti, ne forte viam ne forte retractes Eluctans, vitam ut repetas potiora sequendo Vos igitur quisque haec animis advertite vestris 15 Ac ductus servate meos, tuque impia tecta, Impurae illiciumque domus, Fili, omne caveto, Ne meliora tuae depasci tempora vitae Exteri ab ingluvie cernas, dulcemque decorem Immitisque manus demum experiare rigores 20 Externos tua ne faturet 2 substantia, neve Ignotus, sudore tuo quae parta, recondat Ac postquam membra exhausta, effoetumque vigorem Senseris, indignans tecum: Nam quis mea torpor Quae mala pernicies, iterabis pectora circum 25 Obriguit? quod recta odi, quod sana monentes Pertaesus, non illa animo, non auribus hausi Quae consulta dabant? sic me penè abstulit error Praecipitem caeca illuvie mersitque malorum, Pravorum iamque unus eram numeroque, fideque. 30 Nunc igitur sorte ipse tua laetare fruendo
[fol. 7r] origineel
1 Et tua seu dulcem colat, cisterna liquorem Seu gelida tibi fons scateat pellucidus unda Dent potum, quosque exhuberant decurrere rivos Per vicos, et aperta sine, ut vicinia latè 5 Delibet. Sed non etiam dominum esse scatebrae Quemque velim, vis uni esto. venamque beatam Sic habeas ut ipse fruens dicare benignus Ac tua primaevo quae delibavit amore Pectora, maturos satiet dilectior: annos 10 Blanda uxor, ceu cara manu quae suevit herili Cerva, caput placidumque effert. qualisve tenello Blanditu curam agnoscit, dominoque rependit Capreolus. sic una omnes effingat amores Una omnes Charites spiret dulcissima coniux 15 Turgentisque micat species quae rara papillae Luminaque et sensus praedulcis inebriet, atque Te tibi surripiens, faciles sic condiat annos. Nam fuerit quis Nate, furor si perditè inerrans Amplectare sinum magno irretitus amore 20 Externae? Numen potius reverere quod omnia Pervidet. haudque oculis quidquam vigilantibus exit Nulla latent concepta animi, ac facta omnia librat Haec recolens nube amota quae plurima circum Caligat, cernes scelerosum quemque teneri 25 Peccatoque suo implexum, propriasque per artes, Ac causam hanc summam esse mali certaeque ruinae Quod praecepta horrens animus, flectique recuset Et rerum potius semet per inane volutet
CAPUT.VI. 30 Si dederis cui Nate fidem si sponsor amici Externo: haud temerè esse puta postquam excidit ore
[fol. 7v] origineel
1 Ac captum te crede tuo obstrictumque teneri. Sermone. Ergo agedum Fili quando ipse subisti Hanc Sortem, satage elabi, demissus amicos Ambi omnes, non ante oculis, animoque quietem 5 Visurus non ante, fide quam rite soluta. Ac demum gratare tibi, ceu libera vinclis Cerva nemus patrium ut repetit, qualisve volucris Elusit quae capta manus vacuum aëra plangit Alta petens, dulcem et nidum pullosque revisit. 10 Quid deses? non parva tibi formica veternum Excutias? videri ut nullo sub principe sueta Imperio, non illa nimis exercita penum Provideat tamen, atque aestas quam longa, labori Inde festa instans, messem sub tecta reponat? 15 Quo tandem piger usque modum stat ponere somno? Ecquando demum evigilans corpusque grabato Expedies? Sic nempe tibi dum stertere ad horam Indulges, oculi et faciles, et membra quieti Connivent; Inopina gradum festinat, et urget 20 Res angusta domi, squallorque et tristis egestas Ceu rapidus venit ignota ab regione viator Ante domi qui rite viae se accinxit et arma Expediit, famamque sui praevertit eundo Hinc ubi damna malas subiit sarcire per artes 25 Vana una subit impietas, omnisque facessit Quippe pudor. tum lingua dolis aptarier ipsis Queis oculis facere inde fidem pedibusque, manuque Diversum dum corde movet dum incommoda mussat Assiduus rixasque super procudit manes
[fol. 8r] origineel
1 Usque miser, nam perniciem sibi nescius urget Nilque artes, non ulla valet cautela ruenti Nempe Deo sunt ista Deo exsecratio summa Sex septemve oculi sublati. subdola lingua. 5 Innocuum manus haud segnis temerare cruorem Cor versans scelus assiduo : procluus 1 ad omne Pes pravi conceptum animi. qui testis inani. Sermone ad veri speciem componere falsum. Suppositaque sciens rixa committere fratres 10 Haec Deus usque odio cuncta aversatur acerbo Haec sincera Dei mens aversatur et odit Tu, Fili, praecepta patris consuesce sequendo Illa nec exciderint animo,quae sedula mater Inculcat, penitusque imo sub pectore fixa 15 Persistant, collumque ornent radiante monili. Illa pedem quocumque feras sapientia, tutum Deducet, cum membra quies devinxerit; illa Advigilans tutum praestabit teque sopore Defunctum dulci dilectae ad munera lucis 20 Affatus inter blando renovabit amore. Haec siquidem rutilant animo praecepta lucernae Clarae instar, mundi in tenebris, tum dia coruscat Fax legis, circum accendens lucemque, denique, Ac trita vetat excedi regione viarum viae, quae 25 Ad vitam. ne quo Impurae capiaris amore Neu fuco, quem lingua facit meretricis, ni aurem Instillans quod cuique parens.Tu nate dolosam Ne speciem sub corde sinas penetrare nec illud. Blandula quod fallax iaculantur lumina lumen. 30 Rem certè lena accîdit, redigitque peculi
[fol. 8v] origineel
1 Ad frustum: graviora manent sed adulterae amorem Illa ipsi, qua non aliud preciosus, adfert Insidiasque necemque animae. Nam quis sibi fidat Ignem impune sinu ferre aut incedere prunam 5 Posse per ardentem, laeves nec adurere plantas? Non cuiquam levius, vetitum si accedat amorem Ille alienum ulli nunquam tetigisse cubile Esse impune sciet. Fit sanè ut inopia furem, Excuset. si dura fames exciverit. ille 10 Deprensus tamen ad mulctam raptatur, et omnem Fit quoque ut expendat noxa septemplice censum Ast moechum non ulla adigit penuria: tantum Sed vecors quod humi affigit diae omnia mentis. Ergo ipsa poenam hôc anima accersitque, feretque, 15 Plagasque probrumque feret; ventura nec aevo Eximet ulla Dies sceleris vestigia tanti. Nempe viro irarum vis huc exarserit omnis Ut sibi non desit iustum satiare dolorem Ultricis poenae, quamvis ut cuncta movebis 20 Ut places incensum animum; nil mitior,alto Reiicietque preces cumulataque munera, multu 1
CAP.VII. Nate, mei observa ductum sermonis, ut inde Instilles praecepta animo, laetusque recondas 25 His siquidem dulcis demum te functio vitae Perstantem excipiet si lex mea carior ipsa Quae sola aetheriae sociatur popula 2 luci, Sique oculis crebra irradiet, ceu gemmeus ardor Obtutum in tereti digito movet, atque sub imo
[fol. 9r] origineel
1 Sic penitus cordis penetrali vivida sidat Huc insta assiduus, soror et sapientia dici Cara tibi assuescat, cunctos Prudentia supra Inque oculis inque ore esto dilecta parentes 5 Hae tibi ne pereas alienum insanus amorem Praestabunt, utque insidiis,quas Extera blando Sub sermone tegit cautus gradiare relistis 1 Atque hic ut relegamque artes, quibus implicat illa Ignanas 2 menteis, exemplum, adverte, movebo 10 Nam vacuus dum forte adsto, secreta fenestram Qua transenna tegit: Juvenum incautissimus unus, (Contemplor) cordisque carens, quando aura diei Praecipitat, serum incumbit tenebraeque malignae Occipiunt mersare iubar, caeco ille furore 15 Irrequietus obire domum, sub lumina creber Ire redire, oculos vigiles circum omnia voluens Ac prodit tandem illa ornatu ut pectore spirans Illecebram at praefacta 3 animo rixaeque parata Rara domi, nunc prostando, nunc compita oberrans 20 Omnià, ab insidiis nil vafra immune relinquit Haec illum complexa priorque ad basia currit Ac faciem obfirmans, blando super addidit ore Opportune equidem me dum solemnia solvi, Dumque dapem geniali hodie dat victima opimam 25 Pacifera, exoptatus ades quem sedula quaerens Exieram, iubare ut multus 4 recrearer amati Ac demum invenisse iuvat Iam stragulo 5 molli Picta toro instravi, ac coelatis tenuia fulcris Vela Pelusiaco obtendi undantia lino
[fol. 9v] origineel
1 Haec super ipse tibi fragranti lectus odore Suffitus, Mirrhamque Aloenque et Cumania 1 spirat Ergo age delitiis ebrii dum roscida vultus Aurora extulerit blando immergamur amore 5 Namque abiit peregre ille meus, nummosque crumena Ad longum providit iter, reducem unde statutam Ante diem frustra expaveas. Haec illa superque Plurima quae fando potuit mellita labantem Impulit his animum penitus, facilemque subegit 10 Ac sequitur properè illam intrò; ceu taurus ad aras, It patrias, festusque choro, strepituque sequentum Instantis nil mortis habet. qualisve praehensus Mox rapitur fatuus, commissum ut compede dura Expiet: haud secus, hic, mox ut letalis arundo 15 Per iecur acta altè venis spargatque furorem Sic volucris male caula 2 perit, quae lapsa ab aperto Aere suppositos adradit, nescia casses Letiferos, nisi lucem una vitamque relinquat Nunc igitur, Fili, haec animis advertite vestris 20 Quae moneo. nequà subeat divertere ad illam Neve eius iuvet illecebrae indulgere furendo Stragem illa stragem amplam edit primique potentum Hinc 3 uni cecidere domus procliuis ad orcum Praecipitat panditque avidae penetralia mortis
CAP.VIII. Quid porro si densa hominum. vesania vulgo Ingruit; amion 4 dia omnes sapientia, ubique obvia pertentat? numquid vitaeque magistra Clamorem doctrina intendit quemque monendo?
[fol. 10r] origineel
1 Illa etiam caput omne viarum infràque supràque Insidet, illa etiam non horret compita et urbis Ad portas se primam offert, praesesve coronae Intonat eloquio, quin perstat quemque monendo 5 Pro foribus blandoque omnes affatur amore Haec ad vos, mea cura, viri, vos alloquor inquit, Nati hominum; ut qui mente inopes, qui pectore inanes. Hinc sapere, ac certa discant componere lege affectus vitamque, ullis nec fallier ultra 10 Commentis. nam magna loquar, nam summa recludam Unde Bonum Rectumque fluant verique tenorem Clarius et iusti memorans penetralia pandam Nempe mihi mens vana horret, non excidet ore Quod pravum aut ficta imponat quod imagine Recti 15 Ac fuerit quodcunque meum, facile, ad mea si quis Attendat puro vestigia raptus amore, Doctrinaeque viam planam experietur, ubi illam Ingressus vos ergo opibus desistite tandem Incubuisse viri, ac vitae 1 provida fundo 20 Arripite haec, avidique oculos intendite clarae Virtuti, haudque auro tantum obtorpete cogendo Cuncta etenim cuncta exsuperat sapientia puro Praefulget splendore auri gemmisque renidet Clarius, aut si quid cuiquam dilectius,illi 25 Collatum, prior illa suo excelletque decore Illa ego sum, cui vera uni est, cui cuncta patetque Calliditas ego faxo ut mens quodcunque volutat Ad certum consulta queat deducere finem Consultans valeat. doceoque ante omnia summum
[fol. 10v] origineel
1 Auctorem rerum revereri hominumque parentem Hinc horrere malum ac animis deponere si quid Efferat atque sui tumidos obcaecat amore Inculco, ac vitii contagia quaeque recido 5 Usque monens quam linguam odi quae subdola fatur Maturum est mi consilium, solidique recessus Judicii penetrare, mihi est cognitio rerum Est uni, ac rebus ius 1 inconcussa gerendis Hisque ex me cuncta exsuperant fastigia regum 10 Et populos splendore tenent per me ora resolvunt Sensa potens magnatum aperit legesque profundit Ex me una populus Ductorum ut iussa capessat Intentus mistoque 2 viget reverentia amore Mansuetum dum sancta urget decreta senatus 15 Ipsa etiam quemcunque mei obseruantia tangat Hunc redamo, me perfacilem quam mane requirat Exhibeo ac praesentem opibus multoque decore Quemque meum cumulare, meo nam munere claras Divitias, rectumque usum prudentia fundat 20 Justitia elargitur opes usumque fruendi Ecquis adhuc quos exhubero, quos prodiga fructus Largior argento exaequari aurive metallo Substineat? licet extremo haec antletur ab orbe Et precium addiderit massam recoquendo caminus 25 Quam purum hoc, mea si spectes ad munera sordet Ipsa viam quam sancta terit Justitia pando, Judicio sic firma rego vestigia, praeceps Ne quod ad extremum lapsa impingantve fluantve Ipsa opibus tota exhuberans prudente 3 censu
[fol. 11r] origineel
1 Eveho cui pectus sancto perstimgitur 1 igne Et super accumulans animo sua vota secundo, vota explens. Me Deus aeternum possedit magnae ego menti 5 Ante suo quam nota opere ante exorsaque saecla Insedi prior omni aevo mihi summa potestas Ante etiam pulcri digesta exordia mundi, Condita cum nondum moles informis aquarum Non vasti marium fluxus, fontesque perennes 10 Ipsa fui, aeterna aeterno prognata parente Ante etiam ossamenta orbis, quam pondere montes Sidissent magno collesque, atque aequora circum Camporum solidoque coisset corpore terra Ipsa patrique aderam, coelum ut concinnat, aquarum 15 Et spatio immenso volvendum desuper axem Ut circumscribit. vasto dum fornice nubes Suspenditque vagas, tempestatumque coarctat Thesauros. dumque undivago sua litora ponto Praefinit quae supra ausit nec tollere fluctus 20 Et sua praefini 2 stabili fundamina terrae Atque ego delitiae magni verctoris 3, eramque Coram ipso, mentem assiduum exhilaransque movensque Blanditias. Ego pulchro etiam quem condidit orbi Arridens laetorque hominum consortio et una 25 Me oblecto. Vos Fili igitur mea dicta sequendo, Atque mea 4 ductu felicem discite vitam, Discite praeceptis mansuescere neve monentis Ulla gravis subeant unquam fastidia vultus Felix ille ad me quicunque advertere mentem
[fol. 11v] origineel
1 Assiduus servatque fores, et postibus haeret Adfixus, dulci doctrinae incensus amore Me nactus vitamque feret placitaque fruetur Mente Deo arrecta. Sed qui sese abiicit, in me 5 Delinquens, animae ille suae vim iniurius infert Qui me odit, morti devotum insanit amorem
CAPUT.IX. Omnipotens sibi dum ponit sapientia firmam Pàlati molem, excidi jubet ante columnas 10 Marmoreas septem tum large epulasque parari Delectas, geniales laetitiamque lyaei Misceri pateris, ac postquam fercula mensa Disposuit, famulas dimittens omnia circum Celsa urbis loca clare omnes invitat et infit 15 Huc si quis vel mentis inops vel pectore inanis Concedat, dapibusque meis potuque fruatur His saturi ut vitam abiecto torpore prioris Ducatis, certosque regat Prudentia gressus Ast frustra qui quidque facit ludibria, seque 20 Obfirmat vitio, illum si meliora monendo Argueris tibi contemptum et convitia tantum Accerses satiusque operae sit parcere, ne te Exponas ne quidquam odio. Sed pectore sanum Carpendo verbis utcumque incenderis, ille 25 Hoc mage sincerum tibi respondebit amorem Atque monens quantum insurges, tantum ille Proficiet. Non Justitiam inculcasse pigebit Justo unquam, stimuloque in eam maiore feretur Est unum est ortum unde omnis sapientia ducit
[fol. 12r] origineel
1 Vera TIMERE DEUM, hoc reliquis mortalibus uno Secreti sapium 1 queis sanctus pectore versat Sanctus amor. vita hinc etiam tranquilla perennat Annorum et serrem 2 satura dulcedine condit 5 Atque uni sibi quisque sapit sibi quisque nugarum Accersit pretium cui vana elabitur inter Vita Iocosque hinc illicium quodcunque cavere Admoneo primamque 3 malorum, pectore verba Quae fatuo mulier depromit plurima inani 10 Quanquam animo sensuque, tamen vocemque habitumque Adsimilis, quem dia gerit sapientia sese Conspicuum 4 locat in foribus pulcroque sedili Totius ad conspectum urbis. tum subdola quemque Praegressum curamque alio gressumque moventem 15 Et si quis vel mentis inops, vel pectoris ad me Concedat, repetit, quae nec pellacia frustra Quisque etenim illicito rapimur hic 5 suavior haustas 6 Fit vetitae subreptus aquae, porrectaque furtim Esca magis movet at 20 Hinc miseri nec multa vident quae funera ab illa Non certae illectos addicat ut illa ruinae.
CAPUT.X. Nunc porro quae Regum ille augustissimus omne Sermonis momentum iter 7 dicta aurea fudit 25 Perpetua et vitae statuit documenta, referre Aggredior, tu luce praei tu numine firma Spiritus alme tuo ac dilectae oracula gentis Annue Romanas etiam resonare per urbes. Haud unquam patris ulla subit praecordia maior 30 Laetitia ac natum ut claras adolescere ad artes
[fol. 12v] origineel
1 Se frugique bonae et virtuti tradere cernat At contra angore assiduo enecat ille parentem Sollicitam qui stultitiae se tradit inerti Haud cuiquam, licet ingentes cumularit acernos 1 5 Fructus opum quas arte mala corraderit 2 at quem Justitia exhuberat, nec vitae terminat usus Mortem etiam mortem haec superat non iusta sequaci Negligit illa unquam facilis quae vita requirat Indulgere Deus, sua sed violentia, et urgens 10 Supplicium non stare usquam permittit iniquos Usque fuit, quicunque dolis obterpet 3 et artes Obliquas tractet tandem hunc deprendat egestas Assiduumque operi venam invenisse perennem Filius hic demum sapiet, qui aestate recondit 15 In Brumam: ast fervente sibi qui messe soporem Indulgere potest, probro incessetur inanis Devotum faciunt Justi sibi quemque morendo 4 Et laudes, et vota vigent: Sed blanda loquendo Vini 5 tegit, ac fraudes Sceleratus pectore versat 20 Justi multi aetas famam celebrando beatis Inserit: ast fucus niteat quicunque Malorum Putiscet, speciosi et gloria nominis una Qui vere sapiens sincero iussa capessit Pectore, dum vanus respondet verba. sibique 25 Hoc tantum accersit caussando plurima poenam. Confidens graditur cui mens sibi conscia recti Sed Pravi ut speciosa suis dent nomina rebus, Notescet tandem Improbitas meritumque sequetur Qui nutu loquitur curam modo cuique facessit
[fol. 13r] origineel
1 Suspensum torquens: alius sermone laborat Ac nimio involvit sese et poenae implicat ultro Os iusti ut turgens 1 scatebra eructatque beatae Quod vitae sensum exhilarat: Sed vertitur omne. 5 Prave oris studium violenta obtexere recto. Indulgens odiis, monstrum insatiabile, lites Evigilat: Sed qui placido propensus amori offensas facilis quasque ignoscitque, tegitque. Cordati egregio manans sapientia ab ore 10 Conspicium faciet. sed produnt cordis inanem Assiduae dorso poenae ferulaeque sonantes Tempore quaeque suo sapiens profertve tegitve Praecepit quae mente: at qui temere omnia, palamque Eblaterat, quod ubique etiam formidet abunde est 15 Divitias qui recte habeat, velut aggere tuto Murorum confisus agit: sed tropida 2 egestas Saepe mali sibi caussa animo, pendetque, pavetque Iustus quidquid agit vitam spectatque, feretque, Accumulant peccata mali accersunque 3 ruinam. 20 Secura ad vitam deducit. semita si quis Sana instet rudimenta: at qui monitum omne perosus Huic labor assiduo est et inextricabilis error Dissimulare odium. blandisque obtexere verbis Mendacis linguae est contra insanitur habenas 25 Irae effundendo per non innoxia probra Usque adeo vitium proclive irrepere multo Sermoni, hinc cautus ne lingua volubilis erret Prudentum. freno ut linguam laxentque 4 premantque 5 Qualiter argenti si quis quod purius unum 30 Eligat hoc Justus puro quod fundit ab ore
[fol. 13v] origineel
1 Quodque Malus nauci est ab cordis origine prima Pendet ab eloquio Iustorum turba, trahitque Dulce alimentum animo: Stulto ut 1 vecordia vitam Traducit, simili quam demùm fine coronat. 5 Cui favor adspirat propensus Numinis, unà Divitiae accedunt purae sua namque benignus Haud Deus irrequieto aspergit dona labore Concinnasse dolum applaudit sibi stultus et ardens Incumbit sceleri: Sed cui Sapientia cordi 10 Sana praeit consulta quibusque in rebus agendis Quae mage formidat deprendent damna Malignum Atque Piis sua vota facit non irrita Numen Ceu turbo dominatus agris, vacuo aëre ponit Desubito, sic prosperitas quaecunque malorum, 15 Sed Iustis fundata, omni nec mobilis aevo Quale oculis fumus, et acetum dentibus idem Seria qui Ignavo fidit mandare molestae Hôc curae accedet tantum indignatio maior Cui percepta boni reverentia Numinis illa 20 Secura apponet tranquillae tempora vitae Morque 2 inopina Malorum annos abrumpit et aufert Spem iusti quam corde fovent praecepta sequetur Laetitia explebitque animum at sua quaque dolebunt Magna incepta Mali vacuam evanescere in auram 25 Qui praeeunte Deo graditur, vestigia firmat, Sic magis atque magis purum prensando, at iniqua Versantes agitat pavor assiduusque fatigat Insistit solida Iustus ceu rupe manetque Aeternum stabilis: Sed non habitabilis orbis 30 Quam pateat potis Impietas reperire quietem
[fol. 14r] origineel
1 Perpetua effloret Recti sapientia ab ore Sincero, sed quae pravo praetexere rectum Lingua operata, sibi excidium festinat et adfert Quaeque suo sensu expendit, veroque colore 5 Grata Deo Iustus, grata et mortalibus effert Os pravo assuetum, quaeque et perversa profundit.
CAPUT.XI. Turpia fallaci captans compendia libra Ille deo exsecratus, at hunc oculo aspicit aequo 10 Appendit quod cuique suum qui pondere Iusto Ut tumidos animus fastus conceperit, una Turpis adest infamia, sed demissior ut se Quis gerit hòc proprio exsplendet sapientia honore Rectos integritas sua tuto in tramite vitae 15 Constituit, deducitque, at versutia iniquis Accersit sua perniciem. Cum dextera tandem Incumbit scelerum vindex, opulentia nulli Perfugium est, sed ab ipsa 1 Iustitia morte Eruit. O purum si quis concepit amorem 20 Iustitiae, praeit illa viam, laetoque secundat Successit. 2 Mali ut Assiduo impinguntque, ruuntque Se Iustus sincerus agens discrimina quaeque Expedit Instabilis vitae, dum perfidus, exlex Fraudibus ipse suis demum capiturque ruitque 25 Ut flatus vitam scelerato desinit, illa Spes quamcunque animo versabat defluit, una, Quamque brevis longa de posteritate fovebat Numinis excandet tandem ut patientia Iusto Providet effugium, dum saevit plaga, malumque 30 Substituit, poena ut merita iustam expleat iram
[fol. 14v] origineel
1 Pectore qui ficto verbis quae plurima fundit, Pervertit perditque sibi qui praebeat aurem Sed iusti arte sua quaevis discrimina vincunt Laetitiae est populo dum floret Iustus et idem 5 Exsultat quando excidium spectatque Malorum Iustorum ductu quem Numen prosperat amplum Publica res faciet profectum, eademque ruinam Sensura est ubi garrulitas dominatur inanis. Ille alium quisquis contemnere suetus inanem 10 Pectoris hic sese prodit sed continet ille Se tacitus quem multa virum experientia fecit Huic male secretum, qui se componit ad artes Obliquas, credas, Gerro idem, ast ille tacere Quidque potest cui cana fides praecordia versat 15 Vis populi expers consilii nutatque, caditque Ipsa gravis sibi sed stabilis res publica, abundans Consilio, motumque omnem in conculsa 1 retundet Ille fidem externi dederit qui nomine semet Obstringit curae ac damno, Tranquillus [-agitque] ad 2 ille 20 Qui pactis aliorum se immiscere perosus Omne feret punctum sexus cui gratia ab ore Blanda verecundo mulier, Fidentia quantum Illa viris quae acquirit opes, nomenque verendum Propensus pietati animam dulcedine habetque 25 Ipsa 3 suam assidua: sed cui mens effera vitam Ipse sibi ipse aliis crudelis vexat et angit Qua mole studioque instet qui pravus inanem Fallet opus, sed iustus erit, ceu credita reddit Semina cui non vana seges cum foenere largo 30 Sic tibi Iustitiae ductit 4 certissima vita At mortem excersit 5 vitio qui adsixus 6 inhaeret
[fol. 15r] origineel
1 Summè horret comenta 1 Deus fallacia cordis Versuti. ast illi est animo, facta omnia si cui Candida respondent purae penetralia mentis Per plures transmissa manus securior hoc fit 5 Impietas. poenam haud tamen evasura promentem Hacque intactus erit Iustus Iustique propago. Ceu suis immundae rostro dependet inauris Aurea talis erit mulier lectissima quanquam Insigni forma pulcrae si mentis inanis 10 Iustus nil animo, nil votis praeter honestum Concipit inque bono assiduo est: contra Improbus 2 Ipse sui, quidque indignans speratque movetque Est sui cui venam velut effundendo perennem Haud minus adcressit 3 cumulus: Sed qui sibi fraudi est 15 Iniuste parcendo, huic nil quam sordida egestas Dùm bene vult aliis animus perfunditur ipse Laetitia ac qui inopem saturat velut imbre profuso, Imber erit, cui larga subest vago ab aethere origo Abscondens quae iusta offert alimonia tellus 20 A cunctis maledicta feret: Sed tempore iniquo Ducendens 4, laude ac votis cumulabitur unus Quisque Bono Invigilans perquirit quae sibi, quaeque Conducant aliis mutui ad commercia amoris Sed quae damna malus aliis sibi fabricet uni 25 Corruet instabileis sibi qui fundamina ponat Divitias: Sed Iustus erit ceu frondium honore Quae fundata alte felix progerminat arbos Res si cui confusa domi, porro aspice inanis Tandem aurae possessor erit. servusque futurus 30 Qui nil pensi habeat illi cui provida cura est Ut fecunda arbor Iustorum est vita suumque
[fol. 15v] origineel
1 Producit fructum sanae exemplaria vitae Ac lucrari animas demum sapientia summa est En Iusti haud commissa ferunt Impune, quid illis Qui sceleri indormire audent, ausumque patrare, 5 Num possunt etiam sibi deses fidere Numen?
CAPUT.XII. Quisque doceri ardens alis subvectus amoris Ad verum sese et penetrat, sed bellua si quis Quamque aversatur vocem, vultumque monentis 10 Vis 1 pius ab ductu dependet Numinis, unde Almam animo requiemque haurit, sed qui sibi fidit Rimando, involvit sese errorique maloque Haud stabile hoc fuerit, sibi quod posuisse videtur Impietas fundamentum at radicibus altis 15 Vim Iustus stat contra omnem, cressitque 2 viretque, Digna corona viro est mulier quae fortis honorem Laetitiamque afflans, sed quae probro atque rubori est Illi occulta etiam consumit tabe medullas. Quidquid mente agitat Iustus sibi ponit honesti 20 Ante oculos speciem, huc tendit. sed parturit omne Pravorum studium loqueos 3 tricosque 4 dolosque Quae fucata mali concinnat 5 plurima, purae Insidiae, vitamque petunt, quas pectore rectus Detegit 6 evadetque omnes sincera loquendo. 25 Desubito ut concussa ruit non lapsa resurget Prosperitas quaecunque Malorum, ast laeta, urgensque 7 Iusti innixa domus stabit fundamine certo Accrescit laus clara viris quantum inclyta virtus Consilia exertat sese per provida: at ille 30 Contemptus cui mens distorta et pectus inane est Est cui servitium quantum usus poscit et idem Se demissus agit, quanto hic praestantior, ac qui Se Iactat dum dura domi penuria at urget 8
[fol. 16r] origineel
1 Quin Iustum pecorisque sui quod vita requirat Afficit; at si quando Malos miseratio tangat Attende hic veritas mediam se admiscet et effert Iusta suo tellus cultori exercita fundit 5 Vitam unde exsaturet, sed qui torpentibus addit Se socium ipse etiam se prodit pectore inanem Impius ipse malo Implexus, passimque malorum Congeriem ingruere exoptat. Iusti interim ab alta Radice exhuberant fructus aliisque sibique 10 Impius effreni lingua exsecranda profundens Ipse malo illaqueat semet: Sed Iustus ubique Se sincerus agens quaevis discrmina 1 vincit: Composita efficiet lingua ut mens conscia recti Laetitia cumuletur. Sic benefacta suoque 15 Tempore ad auctorem multum cumulata revertunt Vir vanus facile ipse sibi facit omnia recta Quidquid agat sed non sapiens fastidiit unquam Consilia ex aliis capere atque pericula rerum Vir vanus ut primum conceperit iram 20 Toto illam vulltuque effert, sed continet ille Qui cautus se multa etiam quae indigna premendo Cui cordi est sincera loqui, recta omnia defert Iustitiae fundamentum: Sed falsus id unum Testis agit, veri ut referant sua verba colorem 25 Est sua qui vibrat velut ensem verba adigitque Qua pote mucronem infestum lenique Sophia Instillat sermonem 2 affatuque medetur Veracis linguae nullo constantia nutat Tempore sed fallax non artibus omnibus ullum 30 Clarae sufficiat momentum ferre diei Qui mala procudit mussans, praecordia eidem
[fol. 16v] origineel
1 Foeta dolo, irrequieta; at mens profunditur alma Laetitia, ad placidam quae promovet omnia pacem Non mala quae exercent vitam ad caput omnia Iustum Sic quoque pertingunt: Sed Iniquis vita profunda 5 Colluvione omnis teritur demersa Malorum Subdola labra Deus summe exsecratur et horret Atque in eo requiescit amor, cui e pectore puro Verba fluunt, verbis et consona facta sequuntur Novit quaeque etiam Prudens perspecta tacere 10 Qua tempus, qua resque ferat. Sed futile ubique Erumpens stulto conclamat mentis inanem Vir operi incumbens strenuè dominusque futurus Idem aliis demum, ast aeternum serviet, artes Torpor ad obliquas si quem male suadus 1 adegit 15 Anxietas nimia ut pervasit corda, cadunt et Una animi at praesens laetarum ad nuntia 2 rerum Laetitia exsiliunt laxis praecordia fibris Est etiam externa in vita dignoscere Iustum Praestantem reliquis. Pravorum ut vita volutat 20 Errore assiduo, tantum impingendo, ruendo Ille suam haud torret capturam quisquis adeptus Arte mala, sed sedulitas sin cera 3 parandis Divitiis punctum omne feret, punctumque omne fruendis Iustitiae ductus vita est, haudque accidit unquam 25 Qua tulit illa pedem, Mors ut Vestigia ponat.
CAP.XIII. Filius ille mihi sapiens, documenta parentis Cuius vita refert dilecti, at futilis omnia Lusui habet, monitusque graves et seria verba 30 Sensu animam reficit dulci vera esse loquutum 4 Quaeque saluti aliis: vita impurique quod optant
[fol. 17r] origineel
1 Quod spirant, ipsa immò anima est violentia tantum Qui linguam Cohibet sano moderamine, servat Idem animum tranquillum; at prostituentibus illam Mens erit irrequieta et consternatiò ubique. 5 Desidet ignanus 1 voto secum omnia captans Re vacuus: sed cui solertia vivida cordi est Unguine vita hilari veluti perfusa nitescit. Ut vanum sermonem horret sic Iustus ab illo Intemeratus erit: sua sed mendacia demum 10 Efficient putere Malum inficientque rubore Iustitia ipsa virum, cui pura est vita tuetur Securum ast non Improbitas [-tantum eluditque ruitque] Infida quod urget Mens mala perficiet coepta eludetque malorum Securum incolumem, mens ast obliqua quod urget 15 Eludit tantum Improbitas tantum eluditque ruitque Eludit tantum Improbitas infida: sed hic ne Externa imponat facies, sunt qui omnium egeni Divitias iactant sunt quos opulentia nullo Quamvis magna facit tumidos assurgere fastu 20 Quin et opes sua habent incommoda, Nempe videre est Censum amplum vitae redimendae expendier omnem Securus dum vivit inops expersque minarum Iustorum e vita splendor qui lumine pulchro Effulget magis atque magis: vitaeque Malorum 25 Quod micat exiguum tantum languetque peritque Rixarum huic seges ut fastus mentem occupat, atque Praecludit rationi; ast illi sapientia praesens Qui nisi consulto nihil inceptatque movetque Per vanas properata artes opulentia nulli 30 Commansura diu: sed quae congesta labore Assiduo, Ingentem paulatim fundat acernum 2 Excruciat suspensum animum expectatio, quando
[fol. 17v] origineel
1 Differtur, contra ut praesens id adesse quod optat Ceu reficit fructu geniali ex arbore vitam. Se facit ipse reum audito sermone salubri Qui ludibrio habet: sed qui praecepta veretur 5 Ne placidi idem animi larga et mercede fruetur Quod monitu inculcat sapiens est vena perennem Quae vitam vitam scaturit Pestatque 1 docendo Sedulus horrendae qui evadas retia mortis Ingenium rectum quod promit gratia totum est 10 Alliciens animos, sed qui ab ratione recedunt Quidquid agant suberit durum atque inamabile quiddam Vir cautus quidque ut moveat circumspicit ac nil Quam summa ratione facit Stupidusque quod urget Id mage diffundit vacuae delicia 2 mentis 15 Ipse malum accersit sibi, qui mandata malique Exponit. sed qui verax sibi credita corde Sincero peragit sibi fert aliisque salutem Pauperies probrumque prement quem ponere vitae Fraena vagae pigeat: digno at cumulatur honore 20 Qui sanus monita observans animoque recondit Mens bona recte optat, grata et dulcedine quidque Respondet votis contra ut confusio stulto est Qui vicio immersus, vinoque 3 recedere abhorret Qui sectari ardet Sapientes proficit una 25 Discendo sapiendo, at si quis ad omnia stultis Applaudit sensim evadet deterrimus idem Peccantem Impietas premit indefessa, malisque Obruit; at Numen larga mercede beabit Cui Recti Studio sincerum pectus anhelat 30 Quae bene possedit Pius ad natosque, nepotesque Heredes transmittit: opumque ([-nescitque recondit] quod anxie acervat Impius, id Iusto tandem (nescitque) recondit
[fol. 18r] origineel
1 Fitque viri ut tenuis bene cultum alimenta novale Sufficiat largo proventu, ac saepe videbis Excitumque opibus qui norma nesciat uti Est odium in sobolem si quis coecusque nimisque 5 Indulgens, sed non patrium mentitur amorem Maturasse manum audacem removendo, serendo Quantum anima exposcat sumit vir iustus, eamque Exhilarat satiatque, at non saturanda Malorum Immensa Inglumes 1, quidque ut glubantque 2 vocentque
CAP.XIIII. Quae sapiens una ante alias, sustentat et auget Florentem, excultamque domum sed femina inanis Corde sua ipsa manu deses subverterit omnem Qui nil molitur nisi Recti conscius, ille 15 Ille Deum reveretur: sed qui spectat ad artes Quidquid agit, pravas contemptor Numinis idem Sermonem stultorum adverte, haud desinet usque Protuberare aliquid tumidi, Sapiensque quod effert Sedatatque 3 venit mente, incolumemque tuetur 20 Sedula defuerit si cura, boumque labores Non proventus erit: sed ubi infatigabile robur Taurorum incumbet, superabunt horrea messes Sincerus Testis non re, non tempore mutat Ab vero revocans aciem Sed falsus ad aptat 4 25 Se rebus lingua variat mendacia promit Derisor nequidquam instat sapientiae adire Templa sibi haud reseranda: ast huic sponte illa patebunt Qui recto mentis cursu vestigia ponit Stultorum, moneo, adspectu te subtrahe, ne quid 30 Inficiat, normamque teneto, verba notare Si nullo sensu, si incircumspecta profundunt Prudenti eximium hoc, quidquid molitur, ut ante
[fol. 18v] origineel
1 Pernoscatque, probetque: at stulti quid libent 1 urgent Insolitum, ignotum. huic2 error, confusio, fraudes Ludificant delicta sibi sua stulti, et in illis Inter se applaudunt: sed quae sine faece voluptas, 5 Quae pure placeat, Rectis ea pectore tantum est Cordi autem non unquam animi mentitur amaror Quidquid dissimuletur, sic nec gaudia mentis Pectora quin penetrent, vis nulla externa retardat Qua cura, qua mole domum struat Improbus 10 Firma diu, sensumque 3 ruit, quocunque proborum Sub tecto res laeta viget florenque 4 perennat Est sibi qui assentans, quidquid movet, omnia recta Ipse facit sibi, sed finem observando videbis, Vita omni horrendae delabi in vincula mortis 15 Est altum qui corde premat, ridendo dolorem Sic rerum incerta est facies et gaudia tandem Illa ad tristitiam demum simulata revolvunt Quod vita mereat vir refactarius 5 usque Ad satiem accipiet: Bonus ut fructuque fruetur 20 Quem largita ferent ab amico Numine Dona Nil Incautus habet pensi, facile omnia credit Et facit: ast Prudens maturat, singula secum Versando, gressumque nisi ad perspecta movebit Qui sapit, et peccare horret, timidusque recedit 25 Pravi ubi quid subolet. Stultusque interritus infert Se medium vitioque audet sperare quietem Qui praeceps irasci, idem committere promis 6 Stulta, irridenda, ac cumulans retirendo 7 furorem Nil melior passimque odio incessetur acerbo 30 Ignavo studii fructus res frivola tantum est Possidet hanc: Prudens sed quam sibi congerit illi Quantum illustre caput diadema scientia honorat
[fol. 19r] origineel
1 Usque adeo pravos etiam ut procumbere cernas Ante Bonos mitesque, ac sceleratum ad limina Iusti Non tolerandum olim videas demittere fastum Sed quid adhuc non caecus amor, vir pauper 5 Sit vicino odio, locupleti et turba faventum Quaque pedem ille ferat latus ad fastidia claudit Se involvit peccato alium qui despicit: at qui Propensus misereri, deiectumque levare Munificamque Dei dextram sibi sentiet idem 10 Nonne sibi imponunt ipsi qui mente volutant Quae prava? Ast oculis cui-cui obversatur honestum Sentiet hic quid sancta fides quid gratia praestent Ex opera quacunque tamen labor haud sine fructu Omnis abit. sed cui teritur per inania tempus, 15 Verborum, sola huic super est penuria rerum Tempora ceu radeat 1 circum ardor gemmens 2, hoc sunt Divitiaeque suae sapienti, Stultus ut amplas Sed numeret sibi persimilis stultusque manebit Verax testis agit, mentes ut liberet omni 20 Quod perplexe angit: Sed cui fallacia cordi Conspicat 3, fucat fraudes mendacia nectit. Sancta Dei cui mente sedet reverentia, recte Confidit, tanto immotus fundamine, quin et Posteritatem idem spe non fallente sequetur 25 Illinc quin etiam scaturit ceu fonte perenni Limpido inexhausto, vita haec quae certior arcet Praecipitem horrendae delabi in retia mortis Celsa nihil magis illustrat fastigia Regum Quam populo affluere ut contra dum deficit, haud res 30 Firma diu pavor invadit, fastusque labascunt Irarum parcus, tanto hoc opulentior usu Cognitioneque erit rerum: praecepsque furore
[fol. 19v] origineel
1 Nil aliquid, quam ad lucem effert se cordis inanem Cui mens in melius capit omnia, et omnia lenit Huicque colore suo florescunt vivida membra Invidia ast lenta depascit tabe medullas 5 Cui tenuem opprimere est ludo, probro afficit eius Factorem: sed qui miserans succurrit egeno Communem ille patrem grata reverentia honorat Fluctuat improbitas semper mentisque quietem Non patitur Iustus contra inconcussus in ipsa 10 Morte etiam, assultumque omnem fidendo retundit Cor bene Compositum, placitam sapientia sedem Dia habitat, Stultorum eadem interiora movetque Seque facit sentiri, instans pungendo minando Iustitiae cultu gentis res floret et ampla 15 Incrementa facit: sed recti ubi norma recessit Peccato populi haud etiam miserando vacabunt Prudentem in famulum propendet gratia Regis Multa sui: contra ut magnam in se commovet iram Qui Domino ignavus suffuderit ora rubore
CAPUT.XV. Responso molli et claro, residere videbis Iam commotum animum: contra exardescere in iras Verba ubi commentis distorta, implexa ferentur Quae percepta gravi sapiens sermone profatur 25 Qui rebus spendorem 1 addit: sed futile stulti Re vacui tantum blaterant et inania verba Omnipotentem oculum tibi qua te cunque movebis Praesentem esse Dei scitò, observare piorum Omne animi momentum, omne observare malorum 30 Illa arbor vitae est, quae sana, animusque 2 levamen Lingua adfert: sed cui studium pervertere quidque Incessit, tantum ille animos dispergit et angit
[fol. 20r] origineel
1 Stultus quin etiam pàternam reiicit amens Disciplinam: at qui monita attenditque sibique Applicat, hic idem nisi cautè nilque movebit Cuncta domus Iusti ad vitam quibus usus, abunde 5 Conditque, promitque: at opes quas impius amplas, Diffusas, numerat, tantum afflictatio mentis Huc spectat Sapiens, omni ut sermone, sibi quod Perspectum late disseminet, utile vitae Quodque movet stultus cordisque ab origine pravum est 10 Impuris quàm lecta cadat sacram hostia ad aram Detestatur eam Deus: at propensa voluntas Exaudire preces Recti quas pectore fundunt Nempe Deus vitam impuram aversatur et odit Atque benignus eum aeterno amplexatur amore 15 Iustitiae cui cura animo, est ad recta sequaci Poena premet, si quis recto de tramite deerrat Corripiens, sin quis praefractus et omnia temnit Quid maneat? dirae nisi labi in retia mortis? Quod terra obruitur, demum in terramque liquescit 20 Nil minus ante Dei est oculum et debitemus 1 eundem Corda hominum penetrare etiam sensusque latentes? Illum etiam qui recta monet, quique instat amice Derisor tamen haud redamat, nec futilis idem Qui se plus sapiant unquam consortia quaerit 25 Cor gaudens frontem exporgit, faciemque serenat Laetitia corque ut premitur moerore, dolore Spiritum et una angi vultus demissio prodit Vir qui corde sapit, quaerit cogitando, loquendo Quidque sua ut statuat ratione: at frivola sat sunt 30 Excordi hinc sermonem hinc ducit pabula menti Abiecto qui animo sese angit tempora vitae Aerumnosa trahet: Cordato at defluit aetas Quam sibi quamque aliis ceu per convivia ducit
[fol. 20v] origineel
1 Vivitur ac melius parvo, reverentia si cui Mente Dei, in mente et requies quam divite censu Si curae aeternum, si perturbatio menti est Et potius demensum olerum in consortio amico 5 Lautitiâ vitae mensam ut cumulesque Iuvenii 1 Carne saginati, si rixa, odioque laborat Incendi facilis, rixae se immiscet eamque Asperat ast qui animo plaudus 2, qui tardius ad iram Commotosque alios, adventu, et iurgia sedat 10 Quod tandem Piger aggreditur, ceu veprium acuta Obiice deprensus nihil expedit: at sua Recti Sic obeunt alacres, via ceu quos regia ducit Qui sapit idem etiam studet exhilarare parentem Dilectum. Stultusque licet provectior annis 15 Sollicitae haud parcit curam contemnere matris Excordes sat habent, mulieri 3 gaudio inani Sed prudens, non quidque animo admittitque facitque Omne prius statuens momentum examine recto Vanescunt concepta animi, ni robore fulta 20 Consilii, et secreta manent: atque haec ubi abundant Res demum laetae assurgunt, validatque 4 perennat 5 Gaudium habet tacito Cordatus pectore ubi apte Respondit. Rerum quid enim praestantius, aut quid Dulce magis, sermone, suo qui tempore promtus? 25 Ad vitam via quae ducit sursum aspicere instat Hac qui mente sagax, avidus supera alta capessit Illam horrens quae mortem adfert tenditque deorsum Munimenta domus, sibi quae erexere superbi Mortales, Deus evertit: sed limitem agelli 30 Elingui 6 viduae, haud tutor sinit ille moveri Pravorum concepta animi, aversatur et horret Cuncta Deus: sed quae sinceri mente volutant Sermo etiam promus mentis gratissima eidem.
[fol. 21r] origineel
1 Caecus amor quaestus quem turpia ad omnia raptat Seque domumque suam turbat: vitàque fruetur. Securà placità, quem nusquam munera flectunt Haud iustus temere os aperit, secumque priusquam 5 Respondet multum expendit praecepsque Malorum Lingua, scelus scaturire, effundere noxia verba Demersum vitiis odit , longèque repellit Huc facilis praesensque Deus reverentia iusti Cui cordi est auditque preces, et vota secundat 10 Laeta oculis lux dum radiat, sudumque Diei Cor una sese exporgit: sic auris ut haurit Gratum animo, omnis succo almo compago rigatur Qui monita, ad vitam ut faciunt, licet acria nunquam Fastidior 1, potis et placidam demittere in aurem 15 In coetu huic locus, Inclyta quem sapientia honorat Disciplinam omnem exosus, qui et tendere contra Abiicit idem animam. sed vere possidet ille Qui patitur reprendi, avida et quaeque imbibit aure Hoc quo vita sapit, una est reverentia summi 20 Sancta Dei Sic ulla prius nec gloria, mentem Quam placidamque humilemque Deo submittere Discas
CAPUT.XVI. Mortales multa ut secum versentque, parentque Plurima disponendo, Dei fit munere, ut ista 25 Quae concepta animo verborum gratia adaequet. Quisque sibi sua pura facit, sibi comprobat ipse: Est sed qui expendit penitus, qui lance secreta Ille Deus, qui imi penetratque recondita sensus Si tibi quidquid agis, stat fixum, Numine ab uno 30 Successum pendêre, uni committere recta Sic tibi erunt concepta animi, nec vana dolebis Immensa ut pateat maiestas, omnia condit
[fol. 21v] origineel
1 Conservat, movet, Omnipotens, torporque malorum Huc etiam, ut cum tempus adest iustam expleat iram Omnipotens elatum animo aversatur et odit, Perque manus licet accepta, hoc securior et sit 5 Contages, tamen haud unquam impunita manebit Eluitur quod inique actum, amplexando benignam Sinceramque, Deo, vitam, adspirante. Malumque Vitare, exhorrere, Dei reverentia praestat Cuius vita Deo placita est, quaecunque movebit 10 Quicquid et inceptet, praesens huic Numen amicum Paucula quae fruitur, mens cui sibi conscia recti Divitiis potiora aliis quam splendida, ut intus Fraude mala haec domi et cumulare, tenere, remordet Mens sibi proponit quaecunque in rebus agenda 15 Versans, disponens, quorum eventura, Deus quae Arbiter annuit, et successum numine firmat Quisquam haud divinando animi penetrare 1 retrusa, Eloquii ut maiestas, quae Regis detonat ore Huicque suo non Iudicium unquam pondere aberrat 20 Quid circa trutinaeque usum, facilisque libellae Committas, qui aequi vindex. observat opusque Ceu suum habet, quae marsupium tua pondera servat Regibus est, haudque immerito exsecrabile quidquid Impium et impurum, quid enim potiore potenti 25 Iustitiâ solium excelsum fundamine firmet? [-Ac] Hinc iisdem placitumque, oris si consona menti Sermo effert sincerus, eum amplexantur amore Qui loquitur, Recti sibi quod mens conscia dictat Qualiter irruerint si quem undique nuntia mortis 30 Tale legas Regum in facie excandentium: at illa Est qui tractando Sapiens corda effera placat At contra facies cui claret regiâ: et que 2
[fol. 22r] origineel
1 Ceu vita exoritur, tale amplectique 1 favore, Ceu cadit expectatus humor sitientia in arva Possessor fac clarae ut sis sapientiae, et illa Tum capies, quam puro auro praestantior et quam 5 Rerum usus praestat, supra argentique valorem Hoc via habet Rectis quae trita, recedere pravi ut Qua subolet species, animae et qui continet aestus Instituit, servatque idem recte omnia vitae Observa, fastu occepit quis tollier, eius 10 Ut status inde labet tumidusque ut spiritus haud se Iam capit incumbentem una cernesque ruinam Quam melius mente placida esse: humilemque teneri Cumque Dei mansuetis, quam socium esse superbis Elatis spolia ampla etiam partirier unà 15 Seria qui attendit placidus, qui percipit, haurit: Dulcem idem sentit fructum, ac ab Numine pendens Inque uno mentem firmans, idem ille beatus Sagaxque, gnarusque audit, qui pectore, non qui Ore sapit: sed ut internam ad Sapientiam, adestque 20 Suada labris illum et doctrinae gratia honorat Qui pollet recto intellectu, hôc possidet idem Ceu scatebram vitae: at stolidis, studioque operâque Qua sese exercent, tantum est dementia inanis Suppeditat bene mens cogitans affarier omnia 25 Posse sua 2 sensu, labris suadaeque medullam Indit doctrinaque alios seque instruere unà Delicium placiti est sermonis, quale liquentis Aerii dulcor mellis reficitque animam ipsam Hinc penetrat totam ad compagem adque ossa levamen 30 Est sibi qui indulgendo facit sibi et omnia recta Quod cogitet quod agat extrema adverte videbis Amictant 3 oculis gravido dum pectore fraude
[fol. 22v] origineel
1 parturiunt lingua adloquitur mellita favorem Inventum ut iam consilium meditata patrandi Canities talis veneranda, ut tempora circum Effulget diadema: atque hunc qui affectat honorem 5 Iustitiae studiam 1 securo tramite ducet Robore praestanti, tamen est praestantior, iram Qui cohibet, manisque 2 animo dominarer3, atque Expugnasse manu validis cincta oppida muris Non ita fortuito sortes mittuntur in urnam 10 Nec temère est quodcunque exit. Nam ut cetera Numen Eventum hîc etiam placidum sibi providet idem
CAPUT.XVII. Buccea quam melior vel sicci panis ubi unà Pax et amor: quam inter rixas et iurgia quanquam 15 Victima opimâ aedes plenae et indore 3 culinae Se prudenter agens Famulus, dominatur herilem Ingnatum 4, domui probrosum. Idemque peculi Eveniet partem ut capiat ceu ex fratribus unus. Argentumque, aurumque suâ ut bonitate intescat 5 20 Excoquitur fornace Deus [-ad] sedenim Deus est qui Explorat, retegit penitus penetralia cordis. Qui promptus mala, damnum infert, mendaciaque haurit Verba avidè. Mendax quantum facili imbibit aure Illa etiam, quae perniciem quae incommoda portant 25 Qui tenuem ludibrio habet: probro afficit ipsum Eius factorem ac impunè haud cesserit ulli Exsultasse alios premerent cum tempora dura Nati natorum series quàm longa, corona est Maiorum capiti affulgens sobolique vicissim 30 Grandaevorum etiam genitorum gloria claret
[fol. 23r] origineel
1 Gaudia composita, ut loquitur vir perditus. haud fers Indignare et quid fallax si in Principe sermo Nomina qui praeclara audit, magni atque benigni? Munera sic oculos perstringunt omnem ut habentis 5 Obtutum in se gemma tenet. cuncta ille Datoris Qua verset rem cunque ad mentem intelligit, aptat Qui tegit alterius delictum, hic serio amorem Percolit: at si quis commissa inculcat et urget Intimum erit tandem 1 aversum ut reddat amicum 10 Non si vel centum plagas infligis, inanem Pectore concutiens 2, cordato ut si acria verba Ingeris increpitans imis sic sensibus urit Ah tantum mala procudit quicunque rebellis Securusque Dei: at non vindex dextera decrit 3 15 Saeva in eum (quaquà illa iustet 4) laxare ruinam. Occurras ursae potius magnam incitae in iram Abreptis catulis: quam stulto, utcunque recursat Stultitia utque impunè etiam exercere licebit, Qui vitio tantum insuevit ut bene facta rependat 20 quaecunque5 accepta malo: malum et hunc non deseret unquam Dira lues domuique 6 pariter, prolique futurae Sic initus litis gliscit velut aggere aperto Tantillum trahit unda undam irrevocabilis: at tu Disce ante aestus quam superet, desistere rixa 25 Iniustum quisquis iustum pronuntiat atque Iustum itidem adficto damnat qui nomine Iniqui Ambo etiam sunt magna Deo exsecratio iidem Ad quid erit si stulto adsint externa parandae Possideat veluti pretium Sapientiae ut intus 30 Cuncta animi stupeant et sensu et pectore inani? Verus amicus is est demum qui perstat amando
[fol. 23v] origineel
1 Non rerum vice permotus. enique 1 aspera amorem Accendunt magis et frater ceu enascitur illi Ille mihi demens qui dextram porrigit ultrò Obstringitque fidem non circumspectus amici et 5 Ad nutum, prius exoret, spondera 2 paratus Quisquis amat lites, amat et discordia nasci. Quique placens sibi iurgando, invenisse superbit Vaframenta, astus idem accersitque ruinam. Ille bonum adsequitur nunquam, cui pectore nil est 10 Sinceri nil rectum agitat. Ruit in mala quisquis Ore aliud profert, aliud dum mente volutat Qui stolidum genuit, natum sibi sentiet idem Moerorem assiduum non dulcia gaudia vitae Sperent qui Sobolis stultae 3 inanaeque 4 parentes 15 Corde hilari bona fit membris medicina sed angor Quando animo est videas vel compactissima solvi Corpora tabem ossa exsiccare haurire medullas Dona sinu dilata oculto 5 clauculum 6 et aufert Iniustus iudex, malè dum meus 7 conscia Iuris 20 Rigorem aeternum turpi incurvatque favori Prudenti praesto est sapientia, et hinc sibi promit Quod poscat res consilium: at sibi ad omnia stultus Somniat auxilium 8 extremo ab cardine mundi Perpetua est natum obstolidum 9 indignatio 25 Quae mentem varie exercet. Nusquamque remittit (Hinc etiam) matris curas intendere maeror Est etiam multare nefas, ubi criminis absit Delictum magni Reges quid plectere summos In populo causa in iustâ laudemque merente? 30 Qui circumscriptè loquitur rem intelligit idem
[fol. 24r] origineel
1 De qua agitur sic omnem animi qui continet aestum Ille potest rerum meditando extundere causas Sedatum tantumque 1 ut se componit inanis Mente ipsis etiam adnumeris 2 sapientibus est et 5 Non postrema equidem virtus compescere linguam.
CAPUT.XVIII. Promis dissentire aliis, hoc cogitat unum Astruat unde fidem placitis, perque omnia sese (Usque sui sensus) quantumvis seria miscet. 10 Haud ullo capitur solidae rationis amore Vir stolidus propriam ast feturam perditus ardet, Efferre hanc ad quemque, et ubique, prae occupat 3 unam Impium ut admittis, contagem admittis, ut una Contemnas quae recta, Ignominioso ut adhaeres 15 Insuescis paullatim erumpere in omnia probra Grandis inexhaustus manat praestantis ab ore Sermo viri. Scatebra ut turgens 4 Sapientia abundans Unde ruit, rapido dum volvitur agmine torrens Haud vultu, haud splendore ullo moveare potentis 20 Iniusti ne sancta (nefas) pervertere Iura Inducant ne Iudicio detrudere Iustum Vir stolidus se quaqua infert, rixam excitat aut iam Exortam porro accendit, movet omnia, tandem ut Impugnam 5 erumpat pleno hanc velut advocat ore 25 Lubricus insano est quisquis sermone, sibi ipsi Accersit multa ut paveat sic futilis illi Garrulitas vitam illaqueat discrimine multo Sic sua versutus concinnat verba susuro 6 Dum rem delibat, quâ se quâ incessior 7 unum 30 Sermonis virus praecordia ad intima subdit
[fol. 24v] origineel
1 Ignave quicumque facit quicumque remisse Res quod agendum habeat nae prorsus idem facit illi Maiorum natus qui dilapidare labores. Nosse Deum, se totum uni committere certum est 5 Munimentum, altum, solidum, quo utcumque recurrit Vir iustus, quaevis supra est discrimina tutus Hoc videas, pollentem opibus fundare sibi inde Praesidium, hoc sese munire ut mole prae alta 1: Atque suo tantùm è capite haec fidentia nata est 10 Ante ruinam animis 2 tumet intolerabile fastu Ingenti at sibi 3 mens nil magni arrogat illi Omnes Importuna effundit gloria honores Responsum qui praecipitat primordia vix ut Sermonis menti admisit, sese indicat hocce 15 Ipse levem, in turpem illi res exitque pudorem Corporis in languore, alacris si spiritus illud Erigit et sustentat. Sed si spiritus una Frangitur unde ultra expectas utrique levamen? Mens ut cuicunque 4 sui compos, acquirere rerum 20 Cognitionem ardet. caussas extundere rerum Intentus Sapiens, patulam ad quaeque arrigit aurem Mortales inter tanti sunt munera reddant Spiritum ut oppresso faciunt 5 munera, ut ausit Claro mognatum 6 coram se sistere vultu 25 Iustitiam causae persuadet qui prior instat Enarrando suam, at subsistito: subleget alter Singula discutiens fando ambagesque resolvens Lite in perplexa fervens contentio tandem ut Sedetur sors tracta facit partitio sorte
[fol. 25r] origineel
1 Facta obfirmatos Magnatum comprimit aestus Deficere a fratre fratrem proclivius urbem Quam validam domino obniti ac dissidia [-turba] molis Sunt tantae atque arcis ferrata refringere claustra 5 Sermonis quis sit fructus persentiet idem Ad satiem ventre ut tumeat qui protulit illum Certo hoc proventu linguae cumulabitur unus Ad 1 lingua mors est, vita est et lingua ab eadem Ac quali sibi complaceat quisque utier illâ 10 Prava seu rectâ, tali fructuque fruetur. Uxorem qui nactus, eo quae nomine digna Se magnum hoc nactum esse bonum sciat, à que 2 benigno Elicuisse Deo hunc proprium eximumque 3 favorem Non nisi demissè nisi supplex infit egenus, 15 Ast opulentum utcunque acredas 4, aspera sentis Omnia, responso duroque exceptus abibis Quisque sodalitiis nimius, tandem atterit et rem, Et se unà: at prodest delectu adsciscere amicum, Quem reperire etiam est fratre magè ad omnia promptum
CAP.XIX. Maiore in pretio tenuis mihi, simplice vitâ: Quam qui ad opes vitam quacunque inflectit, et aptat Tandemque hunc recta disces ratione carentem Haud inter bona consenda 5 est vis ignea mentis 25 Cognito 6 veri cui non praeluceat, hocce Peccatum accumulat, dum fertur ad omnia praeceps Stultitia ipse sua mortalis, cursum ubi vitae Pervectendo 7, malum accersum 8, quaerit in ipsum Indignans, culpam supremum avertere Numen
[fol. 25v] origineel
1 Inter mortales facit hoc opulentia amicos Plures quam ad libitum ut pariat, sed pauper ab illo Deseritur sibi quem certum credebat amicum Haud testis falsus, quidquid 1 praecavet unquam 5 Impunitus erit, non qui mendacia conflat Urgentem ad poenam eludet versutiâ eadem Res ubi apud magnos confectam 2 sidere multi Submisso ut vultu fudere precantia verba Sed tandem experiere haud quidquam ut munera amicum 10 Fastidit frater fratrem si factus egenus Et fiat socius quî non alienior? Ille Blanda iterat promissa, ad surdas sed cavit 3 aures Consultur 4 bene vitae, ut quis se possidet, ipsos Affectusque suos, et iter ad prospera certum est 15 Nil nisi perpensâ rectâ ratione movere Cesserit haud impune unquam assernisse 5 citatum Testem quae falsa, artifice ut mendacia lingua Qui conflat, sibi tandem ipsi accersitque ruinam. Deliciae quam non deceant, quam tractet inepte 20 Vir stolidus, cernis. speciem observabis eandem Utcunque in Dominos serium 6 imperitare videbis Acri ut quis sensu excellit tanto magis iram Refrenare potens prima hinc encomia captat Ut superet commissa in se ignossendo 7, ferendo 25 Non minus atque leo rugit indignatio Regis Quando animis agitur fervens sed gratia talis Regia ut irrorat sudum sitientibus herbis Qui filî pater est stolidi quâ lumina vertat Inveniet quod mentem angat, ceu stilla perennis 30 Est mulier rixosa domi illi animumque peredit
[fol. 26r] origineel
1 Resque domusque manus per avorum perque parentum Transmissae veniunt: Sapiens sed non ita coniux Quae proprium eximiunque 1 benigno ab Numine domum est Deiicit ad torpentem Ignavia lenta soporem 5 Quemque tenet, cuique ingenium est intendere fraudi Non minus ille etiam quanquam, irrequietus egebit Quae dantur vitae, vitam Praecepta tuentur Observata, at qui mormis 2 facit omnia susque Deque malo exitio cernes et ponere vitam. 10 Qui tenui miseratus, opem fert rebus in arctis Foenerat hoc quodcunque Deo, benefacta benignus Qui collata aliis multum cumulata refundit Cui proles, formato aetate ut flexilis et spes Profectus patrio ne animo delicta ferendo 15 Illi in perniciem fias crudellis3 amore. Supplicium infert ipse sibi quem possidet aestus Irarum, hoc habet, illum adeo ut quicunque laboret Exuere hinc, magis exacuat poenamque furoremque 4 Consilium menti admittè, ac submittere ne te 20 Disciplinae aversare, ut tibi quo magis aetas Defluit, alma magisque animum Sapientia formet Plurima mortales aegri volvuntque revolvuntque Intensis consulta animis: sed Numinis alti Conceptum quodcunque aeternum immobile perstat 25 Hoc homini innatum bonus ut dici atque benignus Erga alios optet: sed qui promittere largus Fallit, eô mulier 5 mihi, qui se agnoscit egenum Aeternam orditur vitam reverentia summi Numinis illa bonis saturat Blandaque quiete 30 Illa eadem ne te invadant discrimina praestat Pigro ad opus proferre manum, postquam abdidit illam
[fol. 26v] origineel
1 In manica perdifficile ac utcunque premente Esuriê tamen illam ori insertare operosum est Frontis homo perfrictae ut caeditur, arripit inde Ut sapiat Fatuus: sed qui non cordis inanis 5 Corripere hunc verbis sat erit, monitusque sequetur Filius ut probrum genitoribus atque rubori est: Latius inde malum serpet, tandemque parentem Re vitâ exutum matrem extorremque videbis Disciplinae ulli dederis si nomen ab illis 10 Ut te quae solide fundata abducere sentis Haud ultra, Fili, ausculta, gressumque referto Quem testem non ulla Dei reverentia tangit Seria Iudiciorum illudit, si quid iniqui In lite est, velut absorbet, commentàque subdit 15 In derisores se accingit poena senero 1 Iudicio interea, ac illorum terga manentes Plagae, qui in vita nulla ratione feruntur
CAPUT.XX. Derisor vinum tum quidquid inebriat, unà 20 Menti indit motusque feros, numquamque futurum Hic sapeat 2, quemque ut seduxit possidet illud Quale aetate leo viridi rugit, haud minus ira Regis habet terroris: si quis frendere contra Sentiet admissum quod non nisi morte luetur 25 Laus haec prima viri magni, quod se abstinet omni Quà potis, a lite: ast stultorum futile vulgus Immiscet se rixae ultro porro excitat effert Hyberno caelo moliri vomere terram Formidat piger: atque aliis dum messis opusque Fervebit non ullus erit qui donet egeno
[fol. 27r] origineel
1 Praestantis penetrale viri scaturigo profunda est Consilia eructans velut undam ast quae nisi si quis Est animo praesente intentis sensibus haurit Plurimus hic inter mortales multa benignus 5 Qui sua denarret benefacta at consonet ut res Magnificis verbis per quam rarissimus iste est Cui Iusti studium cordi atque hinc candida vita Quidquid agat, fluit illum 1 ceu fonte beatamque Eius progeniemque aetas ventura videbit 10 Cum sedet ac populus 2 solio sublimis ab alto Rex dat Iura, oculo clarum radiante latebras Artificis fraudis penetratque et dissipat omnes O quis mortalis dicat, se pectoris omne Sic penetrale excussisse, expingasse 3 nihil4 ut 15 Sit reliquum luis abque omni sit crimine purus? Duplex cui Modius cui pondera verum et iniquum Ad lucrum hoc, illo ad fucum quibus utitur ambo Ista Deo Iusto sunt exsecrat 5 peraeque Actio habet quaevis aliquid, quô se indicat ipsa 20 (Deprendes etiam in pueris) sincerane 6 corde Procedat, num quod rectum spectetur in illa Ingenti ut miraclo aures ut lumina sentis Tam longè penetrantià: totis sensibus ipsum unà In factorem una suprenum 7 assurgito Numeri 8 25 Te ne dulcedo somni depauperet illi Indulgere cave: contra advigilando labori Ad satiemque aderit vitae quod postulat usus Quid non mentitur venales deprimat emtor Ut merces. Emtas idem digressus ut aufert 30 Quam sibi magnum artis documentum edisse videtur!
[fol. 27v] origineel
1 Est aurum, sunt et carbunculi at haud ita linguam Invenias, quae nil profert nisi cognita recta Haec rara et pretio nullo exaequanda supellex Ipse ab eo si quis facilis spondere fidemque 5 Externi, externaeve obstringere nomine, vestem Cantior 1 ipse cape ac sumto huic nisi pignore crede Plerisque artifices esca ut quaesita per astus Hocce magis sapit, at deprendent mandere tandem Se panem lapidosum qui pleno ore molestet 10 Consilio nisi firmetur, quod mente volutas 2 Incassum fuerit. bellum ac ne suscipe neve Re ni explorata summe expensaque moveto Qui tibi quae celanda effert, aliis tua prodit Inde dolos captans. hunc tu et consortia vita 15 Eius cui nulla incautae est moderatio linguae Qui patri, matrive ausus maledicere [-lucis] vitae huic Quo 3 lampas micat exiguum, extinguetur et orbum Posteritate atris damnat nox densa tenebris. Per quasius 4 properata artes opulentia nunquam 20 Accessit cum laude ulli possessaque nulli Ad vitae metam, sic ut bona fama sequatur Ardori ne indulge, malis mala qui tibi dictat Ulcisci: at committe Deo, expectato levamen Incassum unde fuit spes numquam, ab numine iusto 25 Ille Deo Iusto exsecratus turpia lucra Pondere qui captat diverso. lancibus aequè Qui aptatis ad fraudem imponit, displicet illi Vitae hominum quicquid laudabile, Numine ab alto est Inspiratum et cui Placitum pernoscere mentis 30 Divinae si non qui inspiret, iudicet idem?
[fol. 28r] origineel
1 Est qui impune putat (quod clam) glutire dicatum Numini, et aucupio spectatur quod vovet alter Quid vero hic certo exitio quam se induit ipse? Haec una est regis sapientis cura scelestos 5 ventilet excernatque ut regni ab corpore sano Haec illi versante rotâ trita area fervet Atque Dei est lampas animus, quâ sustinet eius Hasque vices in facta 1 hominum perquirere tandem et Hac penetrat penitus quaeque occultissima vitae 10 Nil mage securum Regem praestare benigna Quam virtus, et quae dicto, re consonat ipsa Hac solium perstat crepeto) 2 virtute benignâ Robore quale decus laeto florere Iuventam Selectam unà animo praestanti: talis honore 15 Canities saturô excellit veneranda Senectae Qui curasse malum putat abstergendo quod extra est Hoc habet ut saniem accumulet tumidosque livores Inde et pervadat vitium ad penetralia vitàe
CAPUT.XXI. 20 Corda Deus Regum sic possidet altior, ut nil Eius quam ex placito possint velut unda colomis 3 Quam premit, aut laxat quà vult arentibus agris Persuadent sibi mortales facile omnia recta Quae faciunt: etenim 4 Numen quod nil latet ipsa 25 Interiora animi iusto ipse examine pendit Assiduus qui Iustitiae intendendo, quod aequum Quod rectum exsequitur Deus hunc mage diligit, atque Creber qui faciat selecta victima 5 ad aram Hic vitae splendor pravorum lumina fastu 30 Elata, et cor inane tumens, quod grandia verba Produnt aque Deo sunt haec aversio tantùm. Quidque viro emolumenta parit, qui sedulus, et qui Perpensum vitae aggreditur quidque: omnia rerum
[fol. 28v] origineel
1 Deficiunt sed eum, qui fertur ad omnia preceps Qui totus censum ut cumulet 1 quascunque per artes Periurae linguae, haud melior mî quisquis inanis Motu aurae levior det se ultro in retia mortis 5 Vis haec Iustitiae, ut scelerati, eius nisi servent Umbram aliquam, inter se nequeant consistere quamque Illaturi aliis ipsos vastatio perdat Est vita quicunque volubilis hicque vagatur Sensu aliud fert prae se, aliud facit omnia at ille 10 Recta et aperta facit quicunque est pectore puro Quam potior tecti est aliquis sub sidere nudo Angulus ac intus spatrosae 2 habitare ubi rixae Faeminei convictus imperiumque ferendum Foeta malo scelarati 3 anima est, mala cuilibet optat 15 Non potis, officio qui promptus ad omnia amicum Vel redamare, oculo vel respondere benigno. Cum fatuus videt hunc plecti, qui seria quae vis 4 Lusui habet, fit cautior: at doctrina sat illi Qui sanus, quae vera praeis, docile imbibit aure 20 Observando domum scelerati vir pius inde ut Prudens evadat, Deus efficit, utque malo qui Indormit, mala confusus ruat in sua praeceps Implorantis opem qui nil miseratus egeni Clamorem obturatque aures clamabit et ipse 25 Nec Deus advertet, hominum aut miserebitur ullus Ut quis secretus cum dono accedit in ipsum Concepta ira cadit, nunquam vehementia tanta est Qum5 tantò 6 inque sinuum mumis 7 mittendo remittat Haud aliud quemcunque probum dulcedine tanta 30 Perfundit, quam ut iusta facit: totusque tremiscit Iustitiae ad nomen pravâ qui operarius arta 8 est
[fol. 29r] origineel
1 Qui in vitâ non servat iter quod lumine mentis Percepit rectum esse idem vivusque, volensque sciusque Illis se sociat iam mors quos possidet atra Paupertatem et amet lusus et gaudium inane 5 Quisquis amat. Numquam ditescet, seria quisquis Post habet 1 ungentis, donô Insanique liaei Invasura omnes ut Numinis ira videtur Pro Iusto pravus poenam luit, exitiumque Praeteriens rectos, illum qui perfidus aufert 10 Praestiterit. loca sola habitare, ubi tristis egestas Et squallor2: quam culta, unà ut mulierque ferenda Quam assiduo rixarum, irarum, concitat aestus. Qualiscunque domus sapientis, copia rerum hic Quas optes. unguentum adeo ut nec desit at istic 15 Involat ut stolidus mox dilapidaverit omnem Exercere ardens quod iustum quodque benignum Vere agit hic vitam, non illi iniurius ausit Esse ullus, claroque super cumulatur honore Urbem altam nixamque virorum robore firmo 20 Vir sapiens tamen irrepet, capietque: soloque Illa, quibus confisi immania moenia adaequat Qui prius os quam diducat, linguamque loquendo Solvat. momenta expendit rerum omnia secum, Praecavet hic, animo multa anxia acerba futura 25 Qui tumido factu 3 prodens animamque superbam Idem derisor, sinceri ne quid ab isto Spera, quaeque movet quae caeca superbia dictat Nil aliud varrè 4 quam optando condere Soles Huic 5 vacuum coronas 6: Iustum at largirier, atque 30 Cursum illi venae nil impedire benignae Impius obtulerit quamcunque victimam, abhorret Numen et imprimis quos finem haud spectat, et ante Quam adducat, non mente etiam quae impura removit
[fol. 29v] origineel
1 Qui testis suamet profert commenta peribit At qui ritè nisi comperta, audita loquatur Aeternum haec eadem securus ubique loquetur Obfirmat vultum vir improbus et satis ipsi est 5 Si quod vult tegitur: vitam componit at omnem Vir rectus, sanctamque studet magis esse quâ 1haberi Sis sapiens, sis sensu acri, fac denique in unum Consilia ut coeant prudentum quidquid ubique est Numinis ut ventum sub lumina, futile quidque 10 Dum dies expectat pugnae, formatur ut acres Robur equi effundatque animos: ast omnis ab uno Eventus felix supremo Numine pendet
CAPUT.XXII. Quibusvis mage divitiis optabile nomen 15 Esse bonum. non argentum, ut res poscit, et aurum Tam praesentia, quam adspirat si cui aura favoris Condito 2 haec vitae permixti dives egenus Se mutuo exercent, quicquequid 3 sis hoc tibi dicta Assiduo; esse Deum communem utriusque parentem 20 Praevidet astutus mala, dum deseviat 4 ira Seque abdit: Fatuos sed fert 5 suus ac nil Dum circumspiciunt male mulctatosque videbis Mansueto est merces animi reverentia summi Numinis, hac fruitur dulcedine, gloria, opesque 25 Unà adsunt, sanctam et vitam excipit illa perennis Obliquâ qui quidque viâ molitur ubique Spinae illi laqueique occurrent: abque verente Sincerum maculare animum procul ista recedent Imbuito bene maturè puerum ut capit aetas 30 Rebusque 6 formant vitam haudque verere laborem Ne perdas, sit granda 7 aevum tamen ista recurrent
[fol. 30r] origineel
1 Conditio vitae haec opulentus ut imperet illis Res quibus augustae 1 atque hinc qui mutuat hocce Danti quisquis sit servum se subiicit idem Ipsum angat, tumidusque aestus quo se altior infert 5 Concutiendo alios, momentô concidet omnis Sentiet ille Dei propensum, hominumque favorem Qui sincero oculo quidque aspicit, atque benigne Quod sua res patitur, largiri est promptus egeno Eiice derisorem, unaque facessere longè 10 Iurgia, iam motas litesque silere videbis Quamque trahunt ignominiam, praecideris unà Fit, qui corde studet puro deducere castum Sermonem huic una linguae sit gratia talem 2 Adsciscat sibi Rex qui verè magnus amicum 15 Quidquid suscipias, rectô intendendo, secundat Subque oculos servat Deus: at quaecunque rebellis Ipsi, concinnet verbis: alio omnia vertit Omnia praetexit piger unum horrendo laborem Est foris, est inquit rugiens immane leo, qui 20 Me discerpet, ubi dedero me in aperta viarum Os, quô blanditiis mulier, quae exuta pudorem Supponit fraudem, est barathrum, exitiumque viret quò Ille Dei magnam in se qui commoverit iram Stultitia et veritas animis puerilibus haerent 25 Colligatae arcto vinclo: ferulaque severae Perstando disciplinae tandem ista recides Est caeco census qui angendi 3 raptus amore Excutiat tenuem qui donet munera habenti Efficiet tantum hic, ipsi ut dominetur egestas
[fol. 30v] origineel
1 Te mage qui sapiunt, horum tu percipe dicta Auribus arrectis, atque haec docili imbibe mente Suave futurum animi in penetrali haec condere, namque ut Res poscet sermonem, concipiesque, recurrent 5 Una eadem labris solidum aspersura decorem Et super haec fando quae instillo plurima tendunt Huc demum, ut mecum tibi sit fiducia in uno Supremo fundata, hominum, rerumque parente Nonne bonô tibi quae scripto documenta fideli 10 Consigno, quibus instructus consistere magnis Coram principibus valeas ceu 1 provida dando Consilia omni in re 2 iudiciumve ferendo? Nonne ut te capere et facerem, sibi ut undique constet Quod verum et solidum, et quae vero consona verba 15 Utque ad te missi, a te etiam quae vera reportent? Ne tenuem excutias, confisus nemo quod illi Sit laturus opem, ne contere, Ius ubi dicis, Quemque humilem, qui contra ausit non hiscere namque Omnipotens aget istorum causam, atque tremendo 20 Iudicio exipiet 3 vitam raptoribus ipsis Ira in quo dominatur, eum ne dilige amicum Neu comes esto illi, quem bolos 4 perfacile aestus Corripit haec qui non vitet contagia, eandem Addiscit vitam, in loqueos 5 seque induit ipse 25 Ne te immisce illis faciles qui porgere dextram Atque fidem obstringunt aliena ob debita Nam cur Hoc dedas te ultro in discrimen Creditor ut te Si non solvendo es, ipso extrudatque grabato? Quo limes positus quondam a maioribus hoc stet 30 Securusque loco, movisse ac velligio 6 esto
[fol. 31r] origineel
1 Ast attende virum, sibi qui commissa fidelis Strenuus, exsequitur cernes emergere et esse Regibus in pretio, nunquam obscurumque latere
CAPUT.XXIII. 5 Mensae accumbendum tibi si cum Principe, merite 1 Circumspectâ esto. quidquid tibi se obiicit, altè Expendens. Namque indulges si affectibus, hoc te Ipse tuo cultro iugulas. Tum fercula ne eius Expete opima ut quae saepe huc fallacia tendunt 2 10 Interiora tua expiscentur Neve labore Improbo opes tantum ut cumules, miseram obrue vitam Ne 3 quidquam haec sana est prudentia, tempera ab illa An tibi tam vigilem esse oculum sperabis, ut illud Non amittas, quod nusquam consistit? habentque 15 Divitiae hoc certum, dum tu securior: illae Alarum sibi remigium aptant, atque recedunt Ocius, ac, petit alta volans regina volucrum Esse illi conviva, oculo qui quidque maligno Aspicit, haud ambito, eius te fercula neve 20 Alliciant, quàm lauta et sint neu credulus esto Quid prae se ferat. In te animum ut conceperit ante Sic perstat. quam blande iteret, dape teque liaeo Ut large invites 4: aliud sub pectore versat Buccea nempe comesta tibi est, sed quam magis optes 25 Post vomuisse, et quae ingessisti suavia dicta Ab fucato excepta animo periisse dolebis Non coram stolido gravibus de rebus agendum, Ille etenim quàm prudenter librata loquere Contemnit, torquetque odio, atque in ludicra vertit 30 Quem statuere olim maiores limitem in agris, Ut moveas tetigisse time aut invadere fines
[fol. 31v] origineel
1 Pupillorum illos nec opis tibi fingito inanes Namque Deus vindex aderit, fortissimus unus Acriter hic te adversus ius urgebit eorum Effice disciplinae animus se ut sistat et auris 5 Se tua sermoni, qui vero consonus atque Ne puerum disciplinae unquam subtrahe, at insta Securus, verbis, quanquam addas verbera mortem Haud te inferre: animam sed mortis faucibus eius Eripere instantem monitis ferulaque severa 10 Mens tua se ut profert, Fili sapiendo, meam unà Me totum exhilaras, atque hîc quando insuper addis Cognita sermone ut recto quae recta loquare: Interiora mihi saliunt dulci omnia sensu Hinc vitaeque modum statuas. Noli aemulus illis 15 Esse quibus vitae dux est sua caeca cupido Peccata et cumulant tibi sed reverentia summi Numinis ante oculos esto, assiduumque recurrat Ac quando est cuiusque rei suus exitus, isque Optatusque bonusque bonae: tibi sic tua nunquam 20 Spes succidetur perstanti in tramite recto Auscultare esto mi fili, promptus et inde Rectricem tibi vitae hauri sapientiam, ad istam Affatus 1 compone omnes ac dirige gressus Atque Cave socium te illis adiungere quorum est 25 Unica cura madere mero immensamque cupitâ Explere ingluviem dape. Nam comedoque, bibaxque Quisquis erit, manet hunc paupertas dura, et amictus Pannosus facilem quemque indulgere sopor 2 Ipse patri (nam te genuit) promptam arrigito aurem 30 Ac matris vigor etsi animi iam aetate remittat Neglige ne documenta tamen quae sedula dictat
[fol. 32r] origineel
1 Sectare omni in re verum hoc tibi compara et emtum Non venale esto, Rerum sic certa paratur Cognitio formans vitam prudentia surgit Quam summe exsultat genitor dum ignescere amorem 5 Iustitiae in gnato persentit! quam sibi talem Et genuisse placet, cui sit Sapientia cordi Fac fac laetentur genitor tuus, et pia mater, Haec quae te tanto tulit educavit amore Fac illi tacitam portentent 1 gaudia mentem 10 Ergò agedum, mihi Gnate tuos committe regendos Affectus promptusque volensque huc lumina verte Ad quae praescribo, sint ut tibi regula vitae Nam tibi quos fugere inculco meretricii amores Foeminae et illicia externae, sunt fossa profunda 15 Augustus putensque 2, unde haud remeare facultas Illa sagax praedae invigilat praedamque 3 odorata Collocat insidias maioremque artibus istis Ex hominum numero turbam facit esse rebellem Quid porro Ebrietas? Quis demum vae tibi 4 clamat? 20 Quisve eheu? cui rixae, insana et murmura? plagaeque Acceptae sine causa? oculi infectique rubore? Hos nempe ista manent quorum inter pocula vita Tota affixa fluit, quibus una est cura, liaeus Quaerere ubi nustus 5 potiori fragret odore 25 Ne te, ne alliciat vinum rubor illi inardet Spumante et paterâ dum subsilit atque bibendum Se invitat. Dum levè intrat, sunt omnia recta: Sed tandem effectum ostendet, par esse venenum Serpentis morsu, aut qualis punctura Cerastae 30 Accendit toto serpentem corpore pestem Nec corpus tantum haec quam animumque infestat, amorem
[fol. 32v] origineel
1 Lumina ad externum deflectes cor tibi prava Suggeret, excudet quae subdola lingua loquatur. Hic quanquam in medio sis iam discrimine, quanto est Qui maria alta secans demittat lumina somno 5 Aut malo niscendo 1 ausit connivere sopori: Te tibi securum facies (tantus stupor) at me Dormitans dices, me 2 cecidêre, neque inde Aeger ego, aut quidquid tutuderunt sentio quid non Evigilo? Repetam vini genialis odorem.
CAPUT.XXIIII. Res quam lautae et sint pravorum haud aemulus esto Sed neque eorum ambi consortia, quidquid apud se Mente agitant, quidquid demum tractando loquuntur. Id totum est spoliare, alliisque 3 creare laborem 15 Sola demum 4 fundat solidè sapientia, sola Fundatum porrò incolumen Prudentia servat Ac rerum his usu recto accedente videbis Omnigenis opibus repleta penaria, magni Et pretii et vitam natae quae reddere amaenam 5 20 Vir sapiens idem fortis rerumque peritus Ad quaeque efficienda, accessio roboris illi est Sic momentùm omne in bello si singula rite Consulta praecauta et hinc successus, ubi non Desint consilio quaeque ad discrimina prompti 25 Ardua res, stulti et quae superat Sapientia captum Quodque ab ea est hinc posset 6 res ut adesse coronae Ad portam sic mutus erit, non hiscere ut ausit. Cui studium haud aliud malè quam facere, ille vel ipso Iudice damnatur vulge 7 Sic omnium ab ore 30 Illum audis scelerum auctorem artificemque vocari
[fol. 33r] origineel
1 Peccatum est quicquid vir vanus cogitat, ac vir Derisor, qui quaeque facit, quam seria lusum Hinc ipsique homines demum exsecrantur eundem Incomposta tibi si vita, animusque remissus 5 Aerumnosa ut te deprendent tempora vita haec Robur sufficietque angustum rebus in arctis Quem piam 1 ut exitiô addici deprendis iniquè. Res movet, eripias, si quâ potis. Anne vides si Iamque urgere necem, cunctabere? tardè, ubi fastum 10 Excusando iteres, namque ignoravimus ista Illene et ignoret cordis qui singula pendit Momenta ignoret salvam qui animam tibi praestat Iudicio vita meruit quod quisque rependit Mel, Fili, quidni comedas, fragrantia dulcis 15 Invitat sic suave tibi stillatque palato Atque animo gustato 2 itidem Sapientia dulcis Deprendisti? eius res non evanida gustus Effectum ac super est, bona quin spes inde futuri Concipitur, quae te quae non frustrabitur unquam 20 Tu vero insidias, vir improbe, tendere Iusto, Reculam ut evertas, ut desolesque quietem, Desinè, protectorem eius potiusque verere Qui, quamquam aerumnae permittat saepius illum Succubuisse: tamen non est quin inde resurgat. 25 Pravorum sed turba malo impingitque, ruitque. Tu vero, qui cura Dei, haud laetare, quod hostis Impingit tuus atque ruit ne in gaudia mentem Effundas, ne qui ista Deus, qui cetera cernit Improbet exitiumque in te derivet ab illo 30 Splendere inter mortales quibus improba vita Qui scelere addicti 3 haud succense, ne aemulus illis
[fol. 33v] origineel
1 Hanc sortem invideas similique emergere tentes. Namque haud ista diu spectes mansura superstes Deficiet quale ad tempus splendere lucernae Lumen et extingui consumto fomitè, cernis 5 Sit tibi fundamentum, reverentia summi Numinis atque volens observes Regia iussa Nec te immisce illis, rebus quos usque novandis Intentos, variosque repagula nulla coercent Hinc ipsis nil tutum etiam, ast impendit ubique 10 Incanto 1 exitium capiti, quis enim indicet illis Quando in eos ruitura manus Regisque Deique? ET FACIUNT haec ad Sapientes seria Dicta Ius index 2 scito esse nefas aptare favori Cuiusquam. Quisquis faciat, coramque coronâ 15 Perversum insignit mentito nomine Iusti, Huic populi ingeminant maledicta, atque extera famam Natio percipiens quaeque, exsecratur eundem Ast alto vultu, verbis quique acribus instant Corripere impuros, vafros: mens conscia recti 20 Alma se exporgit dulcedine cernere et una est Affulgere illis hominumque Deique favorem Qui quaerenti aliquid, sincera è pectore promit Quae sibi mens dictat hilarem demiserit a se Ceu data discedunt summi post oscula amici 25 Est curus 3 suus ordo, foris sat agendàque primum Quae ad culturam agri faciunt curaeque secundae Instruxisse domum rebus quas postulat usus Ingere ne te ultro testem, laedas ut amicum Quid? num ades 4 etiam ut sis perfidus? ore doloso 30 Blanditus caussa 5, num promittesque favorem? Atque cave apud te dicas: se gessit ut in me Sic ego, sic illi de me ut meruitque rependam
[fol. 34r] origineel
1 Ibam propter agrum ignavi, manibusque remissi Subsistenque 1 viri ad vinetum mente carentis Contemplor cuncta in sentes surgentia et omne Contexisse solum urticas, deiecta iacere 5 Tuta prius, lapidum firmô munimine, septa Haec oculis attendi, animo haec mecum ipse recurri Attendensque hausi documentum hinc utile vitae Fit, paullum ut somno indulges, paullumque quieti Connives et crebro iteras, furata labori 10 Brachiaque ad segnem componis lenta soporem Ut tua pauperies, ut rerumque omnium egestas Praesto adsint qualis miles iam accinctus in armis Praedae inhiat rapidus securumque occupat hostem
CAPUT.XXV. 15 Maximus haec idem Salomon sapientia dicta Effatus, rex quae Ezechias, rex optimus alter Iudaeae gentis, famulos transscribere iussit Ecclesiae asservanda hicque o largire favorem Spiritus alme tuum divinos carmine sensus 20 Ut valeam dulci Romanes 2 promere ad aures Numine ab aeternô sunt maiestate secundi Reges, atque Dei ceu effulget glorià, captum Iudicia omnem quod superat 3: sic gloria Regum est Haec libare, sua ad divinam et condere normam 25 Decreta. hinc magni ceu non comprendere coeli Vastum orbem potis haud terrae barathrumque profundae Sic nec scrutari penitus penetralia Regum Argentum ut sis 4 quis ritè excoquat, omnis ut inde Scoria despumet; massa utilis illa futura 30 Artifici, vas ad magnum quà formet honorem: Momentum tale, ab regis removere scelestum Consessu, cuncta in meliusque resurgere et eius
[fol. 34v] origineel
1 Firmari solium cernes moderamine iusto Abstine Regi ut te sistis iactantia ab omni Magnatumque loco te intrudere. Quam satius sit Hic tibi ut ascendas quàm submoveare, iuberi? 5 Quam coram ingenius 1 tantum hunc te ferre pudorem Ne temere in litem te coniice (namque videntur Primo ortu facilès) ne te pars altera tandem Consilio excusso, turpem affundatque pudorem Quam satius si quid controversum incidit, hoc vos 10 Inter vos placidè componere sicque manere Et tua et alterius secreta incognita multis? Haec retegendo, illi qui audit, fis putidus atque Haec nota inusta manat 2 tibi non reparabile damnum Quantum et vox nequit, ut semel est emissa reverti 15 At verbi appositè prolati gratia tanta est Ceu si operi ex argento indat mala aurea fusor Una aptans, dextrâ artifice, pretiumque decoremque 3 Quale ex puro auro torques, atque aurea bulla Se mutuò decorant prudens reprehensio talis 20 Attentam docilemque viri cum repperit aurem Nix flaccescentes quam grata refrigerat artus Sirio ab ardenti: sic legatusque fidelis Ceu vitam domino reddit qui miserat ipsum Nubes et ventus se miscent aethere at imber 25 Frustra expectatur. Sic se quicunque benignum Munificum iactat res si non verba sequatur Lento animô tandem efficies inclinet ut ad te Excelsus rigidus Princeps, oratio mollis Estque potis vel quae durissima frangere corda 30 Mel reperisti? sic fruitor, tamen ut modus adsit Ventriculus saturô ne nauseet, evomat illud Atque inferre pedem esto circumspectus in aedes
[fol. 35r] origineel
1 Vicini, ne si nimius, te nauseet ille Atque odium loco amicitiae succrescat acerbum Mallens 1 est quatiens, frangens, et acuta sagitta Lethalisque ensis testis, qui clanculum amico 5 Adfert exitium, sua dum mendacia promit Mandere conantem ut dens fractus deficit, utque Luxatus poples compulsum currere tale Desertorque Dei quô fidit rebus in arctis. Ludicra qui aegro animo cantillat carmina tantum 10 Ille vivat 2 quantum si vestem detrahat 3 Dum frigus, quantum et nitro 4 si affundat acetum Esuriat si qui te odit promtus tamen illi Panem offer: si sicca sitis. potuque levato Sic erit ut capiti illius moderatio acervet 15 Haec tua ceu prunas, quae haerentes assiduum urant Haec eademque accepta Deo patientiâ, quamque Insuper ipse bonus largâ mercede beabit Vim facit ut Boreas nubes rumpensque fugansque Sic cohibes. suetum traducere clanculum ut infers 20 Commotum vultum, ostendens te haud ista probare Conditio est melior, undo 5 sub sidere tecti Degere parte aliquâ, quam si domus ampla, ubi vitae Est mulier socià, assiduum cui iurgia in ore. Potus aquae ut gelidae illi quem sitis urget anhela 25 Sic animum prosper delectat nuntius, usque Hoc magè si veniat loginqui 6 a partibus orbis Vir probus ut pravis placeat, si flectitur unà Ad pravum est veluti si fons calcatur et unda Sordescat, vitio aut alio corrupta scatebra 30 Mel dulce; aut multo si utâre erit haud sine noxa Tale et divina scrutando si nimius sis Perstringetque alia ex alia tibi gloria sensus
[fol. 35v] origineel
1 Opidum 1 ut opportunum hosti est, quando aggere rupto Murorum patet: hoc vir qui retinacula ponit Nulla animo, affectus qui circumscribere nescit
CAP.XXVI. 5 Ningere ut insolitum, importunum, dum calet aestas Dum fernet 2 messis, ruere imbres: sic neque stulto Conveniunt, quos usque tamen sectatur, honores Invatum 3 hoc passerculo, hirundini in aëre ut errent Remigio alarum: sic et temerarium in auras 10 Aufertur maledictum, haudque insontem contigit unquam Sunt petulantem ad equum flagra, est asinoque capistrum Quo regitur: sic est stolidis si verba monentum Nil moneant, illis quatiat qui tergora fustis Stulto haud stultitiam responde ne tibi verba 15 Conformando eius verbis, sensusque, animumque Inficiant eadem demum convagia 4, morum. Stulto stultitiam responde quod trahat eius In lucem si dissimulas, ne recta locutum Se putet, adscribatque sibi sapientiae honorem 20 Qui re urgente gravi, posset quae dicere pro se Committit stulto: ipse pedes hôc ceu sibi truncat Idem seque paret quaeque ad violenta ferendum Ab clando 5 removes si sustentacula crurum Sic sermo gravibus verbis, sensuque profundo 25 Conceptus stulti si prodit ab ore, iacebit Inserere ut gemmam saxorum in condito acervo Hoc erit et stultum sublini 6 extollere honore Sic habet argutum dictum insipientium in ore Ebrius ut si forte tenet vanum 7 undique spinis 30 Horrentem, Incautus, strintgit 8 semetque aliosque
[fol. 36r] origineel
1 Sunt multi qui nati aliis tantum esse molesti Hoc divina suam pendit moderatio stulto Mercedem pendit quibus est lex nulla tremori Semper ad ingenium stolidus redit, ac suae inhaeret 5 Stultitiae quidquid moveas ceu noxia postquam Evomuit canis hac 1 eadem impuro ore resumit Vidistin sibi qui persuadet se sapere unum? De fatuo melior non te expectatio fallet. Desidiae obtendit quid non piger? arcta Viarum 10 Namque leo truculentus adhuc leo lata pererrat Insidians, iterat, lecto dum affixus inhaeret Alternatque latus stertens ceu Ianua circùm Multum habilis verti ast immoto in cardine fixa. Acceditque ad desidiam, quod se sapere unum 15 Plus multis credit, quos rerum exercuit usus Et veri ad normam quae sunt perplexa reducunt Restitat ad portae qui consessum, atque alienae Indignans liti se immiscet, tale canem qui Auribus arreptum tenet accersitque periclum 20 Qui dementem agit, atque unà[-m] flammamque sagittasque Obvius ut cuique est, iacit, et mortalia tela Nil ille hoc melior, qui ut circumvenit amicum Imposturae addit. mî urbane id ludere tantum est b.Fomite consumto: sic et contentio, ut is qui 25 a.Deficiunt cum ligna foco unà extinguitur ignis Mussanda 2 incendit, se continet ipsa silebit Fit prima 3 ex carbone, utque est facile extruere ignem Ligna ubi non desint sic nil proclivius atque Irrequietum animum rixas accendere ubique 30 Viribus ut cassus loquitur vultumque susurro Componit ceu qui laesus non hiscat et inter Haec illi virus praecordia ad intima subdit
[fol. 36v] origineel
1 Testam si argento inducas, quod scoria tantum est Tale alium si quis praese 1 fert prosequi amore Ore favens dum corde odium fovet intus acerbum Fallaci sermone alius, studet illi 2 videri 5 Qui te odit, sed quidquid id est, ne credito namque Interea fraudes alba 3 in te mente volutat Et quanquam ille idem multo te affatur amore Ipse tuo disces damno si credulus illi es Multa eius lateant ut pectore dira nefando 10 Corde tegens odium vastatio dum furit una Consentisque nocesque patrans ast quae mala cunque Consessus tandem manifesta in luce patebunt Qui foveam insidians aliis fodit ipse in eandem Corruet, ac monte adverso subvolvere molem 15 Immanem saxi adnitens in eumque revolvet. Cum mendace alium quis lingua evertere ad ortus 4 Fit fere ut una odium se prodat Blanda sed is qui Verba armat fraude occulta, facit ille ruinam
CAP.XXVII. 20 Parce animos efferre ob quae tibi crastina fingis Gaudia namque dies quid praegnans sit paritura Non tibi non aliis notum mortalibus aegris Sic te praesta, alius te ut laudet, famàque porro Se bona ad externos spangat 5. praeco esse caveto 25 Ipse tui nam laus proprio fit putida in ore Est grave omnis 6 saxo cumulóque est pondus arenae Mole premens quidquid deprendit: at ira potentis Est gravior stulti, quando implacibilis ardet Cor succensum ira feritas subit, omne repagulum 30 Exundans rumpit, vultum occupat et quis ut una Est rabies vindictae, sustinentque 7 furentem?
[fol. 37r] origineel
1 Sincerum pectus videt ut carpenda in amico Acres in monitus erumpit: non mihi tanti Qui fidum parcit, cum tempus, promere amorem A verbis esto ad plagas insurgat amicus 5 Ab puro venit hoc animo quid basia, si illi Qui figit conferta, odium est sub pectore gliscens? Melle favus stillans fragaus 1 est nausea ventri Qui satur est, ast esuries dura omnia condit Quidquid amarum aliis avido dulcescit in ore 10 Cuique avium est nidus requies, homini et sua cuique Functio se hanc intra dum continet: Inde vagando Irrequietus homo est: est irrequieta volucris Est suave ungentum, suffitus et intima cordis Laetitiae 2 irrorat: sed amicus suavior, eius 15 Usque adeo ut monitis ipsi mago 3 quam tibi fidas Spectatum patri atque tibi ne desere amicum Praesidiumque puta promtum mage rebus in arctis Aedes quam ad fratris si excurras namque remotus Commodat haud frater tantum ac vicinior iste 20 Si sapias mi fili, animum dulcedine summa Perfundes mihi me si quis culpare remissa De cura volet, eius erit quo probra refellam Vir cautus videt ante malum ac in tempore sese Subducit prius ac feriat, fatuique feruntur 25 Incircumspectè. temerè et mulctam inde reportant Externi, externaeve sui qui nomine nomen Atque fidem obstringit temere huic tu fidere. noli Veste datà, aut alio nisi sit tibi pignore cautum Festinans primum ut sub mane salutet amicum 30 Et facit intendens vocem: assentarier iste Creditur atque vovere malum dum fausta precatur Dum claudit se quisque domò ut ruit arduus aether Hic imberque domum si perluit undique: tale est
[fol. 37v] origineel
1 Cui mulier rixosa intus, rixosa forisque Quique volent cohibere illam, cohibere vagantem Quisque sibi et ventum promittat vel premere unguem 1 Fragrans posse manu, ut semet non prodat odore. 5 Ferramenta acuunt mutuo sese, atque ita amici Inter se sua sensa acuunt, unde utile captent Consilium et vultus vultum confirmet amicus Cui ficus cultura suae cordi, ille fruetur Et dulci fructu sic qui reverenter habebit 10 Servus herum sibi multum unà pariturus honorem est Ut se habeat ad vultum vultus, qui redditur unda In placidâ, sic cor ad vultum habitumque nec illud Intus quod servet facile est non prodere vultum Haud saturanda sepulcrum, et terrae vasta vorago 15 Sic neque mortales oculi, ad quaecunque cupido Convertat sese, immensum, haudque explebile quiddam est Quale est argento fornax, auroque probando Tale et in os aliquem ut dilandas 2: elicis eius Quod prius ignotum sensu interiore latebat 20 Contundat si quis stolidum in mortario, et addat Confundens aliamque molam sic est genus à quo Quidquid agas haud stultitia obfirmata recedet Attende ipse tuo pecori, circunspice quid res Exigat, ac praesta: septorum cura sagaci 25 Assiduumque animo obverset. Confidere parto Noli ut desideas ceu non fluituro. An in una Gente unquam mansit non interrupta corona? Continuumque Dei sentit proba cura favorem Hic gramen tellus protrudit germinat illic 30 Sementis genus omne, manus quin sedula alendo Colligat pecori incultis in montibus herbam Tum lanae cura atque agnorum vellera amictum
[fol. 38r] origineel
1 Suppeditant, caprino ex foetu deligis hircos Ductores gregis, ac venum mittendo quod ultra est Inde tibi pretium mercando conficis agro Caprae servantur, pingni 1 ut mulctralia spument 5 Lacte tibi, domnique 2 tuae hinc ut victus abundet Utque tuis operis adsit quod vita requirit.
CAP.XXVIII. Ipse sibi pavor est sceleratus quisque fugit cùm Nemo fugat: Iustus, spe plenus, perstat ad omnem Eventum: qualis florens annisque, animisque, 10 Impavidus leo conspectò grassum 3 et premit, hoste Deficiens ab lege Dei status imperiorum Discordi sub mole labat, salvusque manebit Dum vir cordatus sapiens moderetur habenas Si pauper tenues alios fraudat, spoliatque 15 Est imbri similis largo, sata qui omnia lat[a+]/è\ Everrit facit ut cunctis alimonia desit. Exleges laudare etiam quibus improba vita est Quid mirum? at si cui cordi est reverentia legis Dissonat hoc illis et semper proelia miscet 4 20 Queis pravae sunt cordi artes; caligat eisdem Iudicium: mente ast sincerâ qui Deo adhaeret Hinc habet, ut capiat, discernatque omnia sane. Est quem res angusta premit sed candidi 5 vita est Est cui splendor opium 6: sed versutissimus idem 25 Omnibus ille modis est mi praestantior isto. Filius ille sapit qui observat nissa 7 parentum At si quis comes assiduus comedonibus et clam Sumtus comportat, probro enecat iste parentes Est qui se torquet res denso ut foevore

Album Joannis Rotarii (Johan Radermacher)

Album Joannis Rotarii (Johan Radermacher)

Album Joannis Rotarii

[1. Johannes Vivianus, Latijnse versificatie uit het Hebreeuws van het boek Spreuken. aant.]

Proverbia Regis Salomonis Ex Hebraica Latine Expressa

CAPUT.II.

CAPUT.III.

CAPUT.IV.

CAPUT.V.

CAPUT.VI.

CAP.VII.

CAP.VIII.

CAPUT.IX.

CAPUT.X.

CAPUT.XI.

CAPUT.XII.

CAP.XIII.

CAP.XIIII.

CAPUT.XV.

CAPUT.XVI.

CAPUT.XVII.

CAPUT.XVIII.

CAP.XIX.

CAPUT.XX.

CAPUT.XXI.

CAPUT.XXII.

CAPUT.XXIII.

CAPUT.XXIIII.

CAPUT.XXV.

CAP.XXVI.

CAP.XXVII.

CAP.XXVIII.