[p. 124]
[p. 125]
VAN 1627. AFGEDRUKT NAAR DE TEKST VAN DE eerste uitgave (T'Amsterdam, Ghedruckt by VVillem Iansz Blaeu, op 't Water in den gulden Sonnewijser), waarvan de titel hiervoor typografies is nagevolgd. Unger: Bibliographie, nr. 155. Blz. 1-23 worden ingenomen door Vondel's gedicht, blz. 24-36 door ‘Sommiger gedichten voor en op Grol gemaeckt’.
[p. 126]
Klinckdicht.aant.
Philips had korts ghedroomt, hy sou heel Holland dwingen,vs. 1
En Zeeland op een' sprong: maer Henrick veel te gaeu,2
En 'tminste niet verschrickt voor Spaensche tigerklaeu,3
Bestond, met maght en moed, de stad van Grol t'omringen.4
5
De posten inder ijl met dese tijding gingen
Na Spanjen: d'avondvorst riep eerst, dat luyd te blaeu:6
Maer seker onderricht, besweeck hy en werd flaeu,7
En sprack: verlies ick Grol, adieu mijn graefschap Lingen.
Terwijl was Spinola om geld belaên te hoof:9
10
Hy leende't hier op borg, en daer op goed geloof;10
Maer al vergeefs helaes! hy bleef een ydel hoper:
Want doen Philippes socht na Phlippen in sijn' kas,12
Bevond hy dat sijn' munt van stof verandert was,
Het goud in lood verkeert, het silvergeld in koper.13-14
[p. 127]
Aen de vrye Nederlanden.aant.
Doen Cacus berghgedroght, en vee en menschenschaecker,
En boer en burgerplaegh, en vier en vonckenbraecker,
Voor Hercles voeten lagh, verwonnen in sijn' rots;
Liep al het Tybervolck den soon des Dondergods
5
Met lofsang te ghemoet, en d'Aventijnsche landen
Hem eerden met autaer, en pleghtige offerhanden,
Met bekren, facklen, en ghewijden populier;vs. 1-7
En prenten sijnen Naem, die Thebe maeckt so fier,8
Op goud en marmor niet alleen, maer in een harte
10
Dat, vol erkentenis, den heyland hunner smarte10
Tot aen de starren droegh: maer wat voor offerwijn
En eer bereyd uw' siel, ghy volcken die den Rijn,
En Wael, en Ysselstroom uwe ackeren siet schuuren?
Wat eere reedge toe, met alle uw' bondgebuuren,14
15
Voor Welhems dappren soon, die heldere heldenbaeck?
Die 't land niet heeft gheveeght van ondier, reus, of draeck;16
Maer't landbederflijck Grol van 's Dwingelands besetting;17
Die beeck en beemden, met de giftige besmetting
Haers adems t'onbruyck maeckte, en doodlijck quijnen dee,19
20
Op ackers en in steên, de menschen en het vee.
Komt heerlijckheen, verknocht met gravenbanden, myter,21
En Hartoghscepter, komt, ick heffe, met mijn' cyter,
Aldus de reyen aen, en ga de schaeren voor:
Volght hand aen hand, en gheeft myne oorloogsmaet ghehoor.24
[p. 128]
I.V. Vondelens
Verovering Van Grol, door Frederick Henrick, Prince van Oranje.
Ick sing den legertoght des Princen van Oranjen,vs. 1
Die 't heyr van Spinola, en all' de maght van Spanjen
Met sijn' slaghordens tarte, in het bestoven velt,
En Dulcken de stadt Grol deed' ruymen met gewelt.4
5
Ghy die van 'shemels troon d'oorlogen hier om lege5
Bestiert, en onsen held vereerde met de zege,
Daer al't vereenighd land uw' heyl'gen naem om looft,
En danckbaer lauweriert des overwinners hoofd;8
Gheley mijn' sangheldin, die goddelijck verbolgen,9
10
Verruct word, om den krijgh in't harrenasch te volgen,10
En oogh in 't seyl te slaen, voor 't algemeene best,
Hier na den Berghschen graef, daer na d'omringde vest.12
En ghy, ô FREDERICK! die fier en trots te paerde13
Voor Hollands vrydom vecht, en yvert met den swaerde;14
15
En 'tvolck, dat hier geschoolt krielt als een byenswarm,15
Verdadight door Gods kracht, en uwen ys'ren arm;
Indienghe t'een'ger tijd, van 's lands bekommeringen
[p. 129]
En sorregen ontlast, mijn ruw gedicht hoort singen;18
Soo oordeel heusch van hem, die door uw' deughd gewinckt,19
20
Geen' leydstar kent, als 't licht dat op uw' helmtop blinckt.20
De kansse (zedert dat de Witte bergh voor Prage
Verstreckte een treurtoonneel van Bemens nederlage,21-22
En dat de Bayervorst, uytvoerder vanden nood,23
Stads eene zyde won, doen d'andre zyde vlood)
25
Scheen heel end' al ghekeert. de jongst gekroonde koning
Werd balling, met den hoofdhandhavren sijner krooning:26
En Gabor, die een' wijl 't Bucquoysche leger stuyt,27
Most Presburgh, en op 't lest gansch Hongaryen uyt.
De Vorsten vielen af, en soenden 's Keysers tooren:29
30
Elck swoer by Ferdinand: de Palts die ging verlooren.30
De koning Christiaen hiel 't ros noch by den toom,31
En sloot Tilli den pas van Elve en Wezerstroom.32
Self Maurits sagh sijn' kroon ontluystert van twee steden;33
En, sweetende om 't ontset van d'een', was overleden;34
35
Sijn' broeder ruymende in de lang bekleede plaets,35
Tot heyl der burgerye, en eere des soldaets.
Orangie was verheugd met desen nieuwen Heere:
En 't vrye Nederland, op sijn' ghevelde speere,38
En uytgetoge kling, het hoofd beurde in de lucht,
40
En schepte nieuwen moed, in tegenspoeds gerucht.40
De princelijcke vrucht des huwelijcx, en 't slechten41
Der Oldenzeesche wal, na'et kloeck en manlijck vechten,
Sagh 't vaderland, vol hoops, ghelyck een voorspel aen,43
Dat alles onder hem ten besten sou vergaen.44
45
'Twas duyster, en het hof na'et woelen overrompelt
Van vaeck, gerust lagh in vergetelheyd gedompelt;
[p. 130]
En vee en vogel sweegh in't midden van den nacht;
Door eenen diepen slaep betoovert en verkracht:48
Wanneer Prins HENRICK docht, dat voor sijn' bedste nader
50
En nader quam de geest van wylen sijnen Vader,
Met slependen gewade en tabberd van satyn:
Van wesen en gebaer, juyst in dien selven schijn52
Men van hem tuyght, dat hy na'et jongste middagheten
Van sijnen disch opstond, en, sonder yets te weten
55
Van laegen of bedrogh, trad buyten sijne sael.
Soon, sprack hy, waerde soon, verschrick niet voor mijn' tael.
Ick ben uw vader self: 'k ben Welhem, wiens gebeente
En asch noch waeckt om u, en over dees' gemeente:58
Schoon ofwe u sijn ontruckt door een' onrype dood;59
60
Doen 't wondenbloed besprengde, in voesters lieven schoot,
Vw' teere onnooselheyd, hierinne noch geluckigh,61
Dat haer begrijp 't verlies niet kon bekennen druckigh.62
Wat leghtghe log en traegh, verslenst, en slap van moed,63
En druckt de pluymen, soon? die passen op den hoed.64
65
Of seyde u oyt mijn' faem, of leerde u mijn' histori:
Dat ick dus heb geleyd de grondvest onser glori,66
Die sonder weerga bralt de gansche weereld door?67
Op op dan in't geweer, en volgh het heldenspoor
Van keys'ren, hartogen, van princen, en van graeven,
70
Die alle uyt ons geslaght steyl na de starren draven.70
Of sluytghe vrede met den wreeden avondvorst?71
Soo spreeckt hy, en ruckt op vergramt sijn' bloote borst,
En toont het gaepen van een' eeuwig bloende wonde,
En dwijnt voor 't sluymeroogh in 't duyster, voor de sponde.74
75
Maer 's Princen hevigheyd gaf voort den slaep de schop.75
Hy grypt na 's vaders schim, en vlieght vertoorent op,
En roept om wapenen, en daghvaert d'oorloogsbende.77
Sijn' gemaelin ontwaeckt, en't hof raeckt overende.78
Och, seydse, lief hoe is't? wat schiet u in den droom?79
80
Wat spoock of u vervaert, die veyligh zyt van schroom?80
[p. 131]
Geen edelmoedigh paerd sich tweemael en laet nopen,81
Soo doet geen heldenhart; dat alles voor sich open
En niets gesloten siet. vergeefs wort aenghesocht
Door staeten, hy die self belust is tot den toght.84
85
Doch tot het Grolsch beleg wat traegh is te bewegen,85
Die wickt eer dat hy waeght. een' stercke stad gelegen
Vyf uuren van de grens, op 't vlack en ruyme, wien87
Des vyands ruyters staen van allesins t'ontsien:
Daer 't swaer en kostlijck valt om voorraed te bekomen:89
90
Daer nergens voordeel is van landweer of van stroomen:90
Dies sluyt hy 't ongeraen te wagen onsen staet91
Om 't voordeel eener stadt: sijn' broeder quam te baet92
Als hyse dwong, dat doen de Spaenjaerd had te stryen93
Met Fransche dapperheên, en Turck in Hongaryen:
95
Nu heeft de Vorst des Taegs op ons het oogh alleen.95
Self Maurits aengeport vond onlangs swaerigheên96
In dees' belegering, en streeck hier over 't oordeel,97
Dat hy sijn erf Breda sou winnen met meer voordeel.98
Noch kan sich Welhems soon niet van ghebeên ontslaen:99
100
Wie Grol tot scha gedijt die houden 'er op aen:100
Dat 's vyands krijgsvolck klaeght oproerigh om betaeling,101
En 't flaeu Madril meer tijds behoeft tot ademhaling:102
Dat, soo het brengen dar de benden in het veld,103
Elck muyten sal om 't seerst, om 't achterstalligh geld,
105
'Theeft schijn van reên, doch 't kan de Vorst niet heel vernoegen,105
In 't overwegen, of de saecken av'rechts sloegen106
Tot quetsing van het land: sy smeecken even graegh,107
En smijten end'lijck hem geseglijck over staegh.108
Flucx slaet de trommel, men bevracht platboômde ponten
110
En schepen met geschut, met krijghtuygh, kruyt en lonten:
Men prest de ruytery en wagens over al,
[p. 132]
En vlooten swanger van soldaten sonder tal.
Maes, Yssel, Wael, en Leck van witte seylen krielen:
De vlietgodinnen sijn verwondert om de kielen
115
En 't grimmelende volck, en onderschooren 't vlot,115
En duwen 't tegens stroom; begunstigende 't lot
Dat hun te beurte viel, die voor de vryheyd stryen,
En witte vlieten, die geen' swarte Spanjaerds lyen.118
Een' schansse leydt'er op de drooghte, 's Graevenwaerd
120
Gheheeten, daermen om van alle sijen vaert:
Hier vloeyt de Wael, en daer de Rijnstroom, neffens weyland
En ackers; en geklooft, bespoelt en schuurt het eyland,122
Daer Burgerhart wel eer, van koninglijcken struyck,123
Als hoofd van 't eedgespan, voor 't wettige gebruyck
125
Des gouden vrydoms, Roome in haeren schild dorst vaeren;125
Gesterckt met wapens, moed, en soete en soute baeren.
Dees' vesting streckt nu 't hoofd, waer op, soo woest en wild,127
De Dwingeland van 't west sijn' dreygementen spilt,128
En schuymbeckt, knarssetand, met poffen blaesen snorcken,129
130
Gelijck een everswijn, 't welck woed op boerevorcken130
Gansch ydel en vergeefs; wanneer 't alom benart
Den jongsten moordsteeck krijght, en voelt de dood in't hart.
Hier was 't bestemde veld, daer 's Princen maght versaemde,133
Met allen nooddruft, die tot soo een' toght betaemde.134
135
't Iaer neyghde sich ten oegst, de koorenayr die swol,135
Doen 't leger langs Brevoort trock schielijck op na Grol.
In Zutphens graeflyckheyd is dese stad gelegen,
Door Neerlands oorlogh in vermaertheyd opgestegen;
Om haer' gelegentheyd van Karel, d'eer van Gent,139
140
Wel eertijds waerd geschat, voor uytheemsch dreygement
En inbreuck, op de grens tot beuckelaer te strecken.141
De Slinck aen d'eene sij' gaet kruyd en oever lecken,142
En dobbeleert de graft. ses bollewercken, hoogh143
En log van aerde, met een nimmer sluym'rend' oogh,
[p. 133]
145
Der vesten veyligheyd vertrout is te behoeden;
De Stadvooghd, wien de wacht en toesicht was belast,147
Vol achterdenckens, had sijne oversten te gast,148
En toefdese soo spa, dat ree de starren daelden.149
150
De Rijnsche muscadel 't breyn geest gaf, daerse smaelden150
Op FREDERICK, noch jong in land en krygsbestier,
En die sich sengen sou quam hy te na by 't vier.
Om bet op eer en eed sijne hoplien te doen dencken,153
Deed Dulcken schuymens vol den grooten roomer schencken,154
155
Die Bacchus op sijn' feest sou voegen, daer de hand
Eens kunstenaers op had, met stift van diamant,
De wapenen gesneên van all' de koningkrijcken,157
Daer in triomf Philips mede is ghewoon te prijcken:
Den schild van Portugal, Castiljen, en Leon,
160
Siciljen, Murcia, Granade, en Arragon,
Met d'overige prael. Spitsbroeders wien de wallen161
(Soo spreeckt hy ongedeckt, sij luystren met hun allen)162
Vertrout sijn, die wel eer graef Maurits niet en kon
Verovren, doen sijn moed besweeck voor Mondragon,
165
Noch eens voor Spinola; ick maen uw' dapperheden165
Tot quyting uwer trou, want 't leyd my op de leden166
Dat Hollands leeu ons dreyght. sij morden met den mond,167
En wachten 't rustigh elck voor sich, wanneer terstond168
De Faem hun tyding brengt, op 't gieren haerer pennen,169
170
Hoe Staeten ruyters vast de stad met kracht berennen.170
De maeltijd is gesteurt, men scheydt'er, en elck past171
Te volgen, 'tgeen hem word van hoogere hand belast.
Doen nu het morgenrood, met toyen en blancketten173
Ophelderende, hun toont de vliegende kornetten,174
175
En dat de wachter niet dan krijgh en oorlogh kraeyt,175
'Tontvouwen vendel flucx ter hooge vest afwaeyt:
De krijgsraed gaet belaên in arbeyd, om met eere177
'Tbelegh te wederstaen, ten dienst van hunnen heere.
[p. 134]
Maer 't volgsaem heyr genaeckt soo ras niet 'tvolck te paerd,
180
Of op 's veldheeren woord soo steeckt de schup in d'aerd:
Men sterckt sich tegens ramp van binnen en van buyten:
Men ryght den ommekreyts met schanssen en reduyten:182
Al 't leger word in drie hoofdlegers afgesneên:183
Men sluyt d'omringde stad als met drie nieuwe steên.
185
De Veldheer, Maerschalck Ernst, en d'Amirael der baeren185
Elck hunnen oord hier op 't sorgvuldigste bewaeren.186
Gelijck d'ervarenheyd beschrijft den Russen beer,187
Die, siende te gemoet het strenge winterweer,
Niet sloft, maer van den nood een schrander overweger,189
190
By tyde voorraed sleept van honigh in sijn leger:
Soo mede op 't overlegh des Princen nimmer moe,
Voert Zutphen dagh aen dagh hem allen nooddruft toe:
Het isser drock, de baen die roockt van wagenwielen:193
Dus sietmen in den herbst vernuftle mieren krielen,194
195
Die 't versch geplondert graen opleggen onder 't dack:195
Men schroomt hier wind nocht weer, nocht regens ongemack,
Die heele dagen druypt, en 't spoor verdrenckt door 't lecken,
En 't hygend ros ten buyck in't slick verbied te trecken.198
De ruyters mylen verre in't ronde maeyen 't voêr,
200
En segenen hun paerd door 'tvloecken van den boer.200
Waer dolheyds lemmer blinckt, daer moet 't ploegyser roesten201
De landman bout en saeyt, de krygslie komen 't oesten.202
Maer d'Inquisiti barst terwijle dit gebeurt
Met kracht ten afgrond uyt, daer 't aerdrijck voor haer scheurt,203-204
205
'Twanschapenste gedroght, geen' duyvels uytgesondert,205
Geweckt door 't grof geschut daer FREDERICK me dondert:
Sij komt in onsen nacht, uyt d'eeuwge duisternis
('Thayr rijst te bergh, my gruwt) soo gruwelijck als s'is,
De vierde suster van de doodse Rasernyen,209
210
Die swanger gaet van moord, en snoodste schelmeryen:
[p. 135]
Gifmengster, stokebrand, die strick en stroppen draeyt:211
Bloedvrienden ophist, krijgh en vyandschappen saeyt,212
Onnoosle brandmerckt, en verheerlijckt den verrader.213
De susters haeten haer; self Luycifer de vader
215
Begrimtse van ter sij': op 't backes kleeft een' korst
Van etter en vuyl bloed: de pruyck is vuyl bemorst216
Van swarte slangen, die vocht uytslaen en beschimmelen;
Men hoortse biesen, en men sietse yslijck grimmelen:218
Een moorshuyd levend afgestroopt haer' middel kleed:
220
Een wolfs en beereklaeu druckt d'aerde, waerse treed:
De vuysten klaeuwen sijn in bloed geverwt; soo vatse
Een' menschenongeltoorts al brandend: sij bekladse,222
Sij sweytse gins en hier, het vet bedruypt het stof:223
Ontsinnigh staptse soo na Brussel in het hof.224
225
D'Albaensche Kardinael Toledo, min geslepen
Op 't kerckelijck, maer bet op weereldlijcke greepen,225-226
Hier droomde onrustigh dat, daer d'avondstar opklaert,227
De goude en silvere eeu in koper was veraerd:228
Dat Phlippes, uytgeput door woeckeraers en paepen229
230
En oorlogen, het goud om geld benood most schraepen230
Van sijnen scepterstock, en 't dierbaerst van de kroon
Te pande setten, en met bedelschat sijn' troon232
In Neerland stutten, daer hy ruyters nocht soldaeten
Moght bruycken, tegens 't heyr der t'saemgespanne Staeten;234
235
Beducht voor muyten en gestijft met luttel moeds.
In desen droom verschijnt die gruwel voor sijn' koets:236
Hy sietse in't end, en spreeckt dus tot haere ongenade:237
Wel kettervlegel wel, ghy komt verwacht, maer spade,238
Monarchenpyler, slot en sorgh van't heylighdom,239
240
'Tis tyd en meer dan tijd, eer 'tword onveyligh, om
[p. 136]
T'ontwaecken in den nood. de graeven van Nassouwen
Te velde ons daegen met vlambraeckende kartouwen:242
Op Henricx harnasch barst d'alsloopende Fortuyn,243
Als siedend zeeschuym breeckt op steenrots en op duyn:
245
Wy suffen, en hy sweyt den schitterenden degen,245
En houd de stad van Grol, in 's konings spijt, belegen:246
Men troost ons post aen post op't geld van Genua:247
'Tverlangen d'uuren reckt, en och, wat volght 'er na?248
Zy antwoord: trouste soon van't fier ghemytert Roome,
250
En prat gekroont Madril, steeds overwellekoome250
By Phlippes en Vrbaen, ghy draeght met my den last251
Van't scheldende ongeduld, dat door dit marren wast:252
'K heb lang de tijding wech: op sacht gepluymde bedden253
Nocht gulde ledekant is onse saeck te redden
255
Met ydle suffery; van elders wacht geen geld,255
Maer tegens Neerlands maght de Nederlanden stelt
Schaf middelen door dwang, en strafse die het weygeren:258
Men vorder tot ontset het heyr in volle krits:259
260
Aenvoerster sal ick sijn, en woeden voor in't spits.260
Vyt had sij, en verstack sich voorts in't schemerdoncker.261
De Kardinael rijst op, en noch by stargefloncker
Graef Henderick, d'Infante, en Spinola vergaert,
En sijn' bekomring hun op dese wijs verklaert:
265
Indien 't voornemen is den toom te laeten glyen,
En Hollands landvooghd, 't hoofd van alle ketteryen
En t'saemenrottingen, te kranssen met dese eer,
Dat hy vermeester, door gebreck van tegenweer,
Ons' dier verworve grens, en allersterckste steden,
270
Soo heeft Bourgonjen schier eene eeu te lang gestreden:
Men draegh hem liever op 't gespouwen Nederland,271
Eer hy een stuck geschuts voor slot of vesting plant;
Eer hy weêr 't platte land om Brussel blaecke en brande;
[p. 137]
Soo pronckt hy met min roems, en ons beklad min schande:274
275
Maer sijtghe eenmoedigh tot het tegendeel gesint,275
En 't lesschen deser vlamme, eer sij meer krachts gewint,276
En slaet in Vlaenderens en Brabants hooge daecken;
Soo red sijn' Majesteyt in dit verloop der saecken:
Perst boer en edelman en burger, dat elck schaf279
280
Hetgeen de nood vereyscht, op peen van hooghste straf.280
Hier tegens de Marquis: 't valt lichter aen te raeden281
Dan uyt te voeren, en op 's vollecx neck te laeden
Een' last te lastigh voor hun rammelend gebeent,283
En dien de geestlijckheyd noyt dulde: de gemeent284
285
Heeft u te dancken, dat de dorpen staen verlaeten,
De beste steden doods, daer 't gras begroeyt de straeten:
Dit wintghe, wanghe blaest den katholycken vorst287
Soo reuckeloos in't oor, dat hy den handel schorst,288
De stroomen sluyt, en uw gesegh soo veel doet gelden,289
290
Datwe all' met ondanck ons vergeefs daer tegens stelden:290
Soo woudghe'r oock me door (want eer en was geen' rust)291
Doen 't leger over ys besloegh de Veluwkust;292
Doen staecktghe na het hart van Hollands fieren leeu al,
En Aernhem kreegh een' bres van uw' gewrongen sneeubal.294
295
De Berghsche graef die loegh, soo kittelde hem 't verwijt:295
Dies 't Spaensch gemoed te meer, door d'Italiaensche spijt,296
Tot barstens toe verkropt, werp voncken op door d'oogen;297
En had d'Aertshartogin niet tusschen tween gevlogen,298
De Genuees waar ree geteeckent met der vuyst;299
300
Want paepenyver is in't raedslaen onbesuyst:300
Maer 't slaen gemist, ontbrack 't den wraeclust aen geen vloecken:301
Dat hy haere hoogheyd na haer aensicht wist te doecken:302
Dat d'oorloogskosten verre opwoegen sijn' tropheen:303
Dat hy een vreemdling was in Spanjen, die alleen
[p. 138]
305
Sijn eer bevordrend dar den ingeboren tergen,305
Een bloodaerd, onlangs noch met schand gejaeght van Bergen,
En duysend dingen meer van diergelycke stof.
Vrou Isabel hier op: genoegh, dit luyd te grof,308
De tijd wat anders eyscht als lasteren en kyven,
310
Munt salmen slaen, en 't volck betaelt het heyr beschrijven:310
Maer wie van beyden voert 't gelichte krijghsvolck aen?
Ambrosius, die, daer hy sich mistrout te gaen,312
Graef Henrick gaerne send, op mislijckheyd van hopen,313
Schoof desen last op hem, die sich misschien liet nopen314
315
Door eeuwigh wrockend leet, ontfangen t' Erkelens;315
Of hy 't den Prins weer moght inschencken na sijn' wensch.316
Maer eer Castiljen deed de ruyterbenden draeven,
Lagh ondertusschen 't heyr der Staeten vast begraeven,318
En 't werck, dat onlangs noch ontworpen was en leegh,319
320
In't kort tot het besteck van sijn' volmaecktheyd steegh:320
Gelijck het beerjong ruw geworpen, door 't gekoester321
En 't licken, sijn' gestalt allencx toont aen sijn voester:
Het maecxsel doet sich op door ommetreck der leên:323
Nu kan men kop en rug en pooten onderscheên.
325
'Twiskunstige vernuft des wackren legerbouwers
Den Prins tot roem dijt, in't verwondren des beschouwers;326
Die nauwelijcx gelooft 't geen hy met oogen siet,
'T geweld dat soo geswint is opgehaelt uyt niet.328
Van buyten wel versorgt had eerst de stad te lyen,329
330
Die op drie oorden werd genaeckt met gaelderyen,330
En fel gemorselt met kartouwen en mortiers.331
Prins HENRICK schijnt een God in't blixemen des viers,
Die uyt den hoogen woed, tot heyl der heeren Staeten,
Met donderklooten, en bars barstende granaeten,334
335
Op poort, op toorenspits, en burgerhuysen, self335
Op 't heyligh kloosterdack, en kerckelijck gewelf;
[p. 139]
Dat honden jancken en half doode menschen huylen,
En sich versteken bang in kelders en in kuylen:
Gelijck wanneer Iupijn in't droefste van den nacht,339
340
Slaghregenwolcken breeckt, en wringt met volle kracht,
Op wederspannigh volck en hemelhooge sloten,341
Den schitterenden gloed; waer van met verw verschoten342
Het aerdrijck ziddert, en onsteltheyd maeckt gedwee343
En t' effens krimpen doet de sondaers en het vee.344
345
De Vader beuckt en breeckt bergtoppen, langs hoe grammer,345
En waer de brand opgaet, daer stijght tot hem het jammer.
De walscherm wil vergeefs het dempen van de gracht347
Beletten, 'twerreck spoeyt, al schietmen dagh en nacht.
De Veldheer is soldaet, hy onderkruypt de wallen,349
350
Daer in de gaeldery de dooden om hem vallen;
En ruyter daer musket noch slang sijn' moed vervaert,351
Schoon kloot en koegel huylt van onder 't briesschend paerd,
Of snort hem over 't hoofd: hy dar de buyen doorstaen.
De krijgslie volgen braefst, daer brave vorsten voorgaen.354
355
Ten lesten all' de maght des Ibers, opgeprest355
Van over Maes en Rijn, na'et Zutphensche gewest,
Komt legren in't gesicht van 's Princen legertenten:
Men sey graef Henrick had, met dolle dreygementen,
Gesworen voor 't autaer, daer hy den offer at,359
360
T'ontsetten door sijn' deughd d'omringde koningsstad,360
Al sou sijn graeuwe kop, van't lijf gekloncken, springen361
Fel over 't schittren heen der bloedverwantsche klingen.362
Met hem swoer 't Iersche bloed ons' neerlaegh voor altoos,363
En wat verbasterd is van Lelie en van Roos:364
365
Het Lotharinger volck, besloten van drie vlieten,365
En die tot laevenis het Rijnsche vocht genieten:366
De Zwitserlandsche bund, die 't Spaensche vendel swaeyt,367
En tegens ons gekant, met breede swaerden maeyt:
En watter word bespoelt van Arno, van den Tiber:
370
De bitse Bourgonjon, met den gebraden Iber:370
[p. 140]
De krabbende Krabat, voor duyvel uytgepickt,371
Wiens scharpe sabel hackt, wiens naere kreet verschrickt:372
De Gulicker die fier en trots sit in den sadel,
En meer op vroomheyd stoft, als onverdienden adel:374
375
En die uyt Napels, mild van tong en vreck van hart,
Ons vloecken, neffens den meyneedigen Lombard.376
De Prins heeft op de komst des Graeven niet geslaepen,
Maer waeckte nacht op nacht, en hiel sich staegh in wapen:
Self ging hy ronde doen, en lager als sijn staet,
380
Op sijne beurten sliep gelijck een slecht soldaet:
En Venus morgenstar, uyt 's hemels heldre plecken,
Met lust, by trommelslagh, den krijgsheld af sagh trecken,
Wanneer 't herboren licht bestreeck der bergen kruyn:
Daer sat hy rustigh op sijn' Amsterdamschen ruyn,384
385
Een klepper, nimmer moe van briesschen steygren krabbelen,
En afgerecht, om met 't hoefyser fel te grabbelen386
In Spaensche troepen, daer hy schrick en ruymte maeckt;387
Wanneer sijn meester, nu op 't strengste aen't woen geraeckt,
Pistolen los druckt, daer musket trompet nocht trommel389
390
Na wetten luystert, in het midden van't gedrommel390
Der duysenden, bestuwt van graeffelijcken krits,391
Al edel Nassaus bloed; van 's legers wachter Witz392
Des Vorsten oogh en hand, die staet na d'oude prijsen:393
Grenu, die t'Ysendijck gansch Vlaenderen doet ysen:
395
Van Lokren, die besorgt het tuygh des blixemspels:395
En voorts van Fransche, Britsche, en Schotsche kolonels;
All' borsten afgerecht op het slaghordensloopen,397
Op Amirantenjaght, op 't Donnenharnaschstroopen.398
Ick sieder Schmelsing woên, des krijgsraeds tong en pit,399
400
En Staeckenbroeck den toom, en Styrum het gebit,
En Bacx der ruytren spoor: Fama met Brederode,
Candale en Courtomé, met Harwood, nimmer bloode,
En Hauterive met sijn' macker Chastillon,
En Veer, der Britten helm, beschittert van de son:
[p. 141]
405
Brock, Cissel, Hendersum, die lof voor leven kiesen,
En Eusum, Eisinga, beyde oorloogsvierge Vriesen.
Hier onder munt hy uyt met Errenst Cazimir,
Wan d'een voeght sijn' kornet by 's anderen banier,408
Als waer een tweede Mars ten sadel uytgewossen,409
410
Met harrenasch en helm, beswaeyt van vederbossen:
En twijffeltghe wie 't is, in't kluwenen van't stof,411
En midden in't gewoel, die van Bourgonjens hof
Gevreest word; merckt hem aen't veldteecken van oranjen,413
Geciert met gouden kant, en blaeuwe en silvre frangien;
415
Dat 's FREDRICK HENRICK self, der vromen burgh en wijck415
Die noch om 's grootvaers bloed, wrockt tegens Oostenrijck,416
En om sijn vaders moord op Spanjen is gebeten;
Beschermheer van 's lands recht, en 't ongekreuckt geweten.
Na dat de Bergsche graef nu Lingen heeft voorsien,419
420
Hy 't Staetenleger met sijn leger komt bespien,
En tracht vergeefs om ons den toevoer te beletten;
Mids 's Princen toeversicht doet Lochem sterck besetten;422
Dies van de Borckel hy sich nederslaet in't oost
Der stad, daer Cazimir sijn' wapens is getroost;424
425
En waermen vreest voor nood, daer spoeyt sich d'arbeyd dapper:425
Men delft en schanst, en set sich op sijn' aenkomst schrapper.426
Daer grimmen tegens een twee helden onser eeu,427
Als oude tiger grimt op jeughdelijcken leeu;
Wiens voordeel hy benijd, en heeft sijn' toorn geslepen,429
430
En scharp gebit gewet, om 's vyands opgegrepen,430
En versch bebloeden roof, uyt klem van krommen klaeu431
Te rucken met geweld: nu swelt hy paers, nu blaeu
Van gramschap; maer de staert des leeus begint te krullen,
De maen te rysen, en de muyl heel naer te brullen,434
435
Van uyt den schuylhoeck, daer hy 's tigers aenval wacht.
Soo grimde Amilcars soon op d'onverschrocke maght436
Van Scipio; die om Carthago te beleggen437
Wel d'Africanen door d'Europers dar ontseggen,438
[p. 142]
En na een' swaren slagh, hem ruymen doet de stad,
440
Die Roome in sijn gemoed noch korts verslonden had.440
Een eycken bosch, gemengt met populier en elsen,
Streckt legerwaert, waer in de Satyrs, met omhelsen442
En snoepen besigh, sich versteken voor het licht,443
Min schoon voor hun als schaemt, die bloost in't aengesicht444
445
Der teere jonffren; die beknelt op 't onversienste445
Met traenen lyen, dat de Minne na verdienste,446
Haer' fiere spytigheen, den minnaers dick' betoont,447
Nu door verkrachten met een' lompen bocxvoet loont;448
Wiens adems stanck, wiens kin te scharp en borstelhayrigh,
450
Haer handelt t'onbeschoft, te ruw en onmewaerigh.450
Dit woud was van den Graef verkoren tot een' laegh,451
Om den belegeraer, als met een' storremvlaegh,
Van hier op 't onvermoedst by doncker aen te rannen;453
En 't scheen als of de nacht was met hem aengespannen,454
455
Op dat hy hebben moght in't vechten betre kans;
Vermids de maen ging schuyl, en alle starreglans
Gedooft was in haer kleed, en 't windeken de looveren457
En bladen ruysschen dede, om beter te betooveren458
Het opgesteken oor der schildwacht, op de punt459
460
Van 's legers hoorne, daer 't de list op heeft gemunt.460
Met dobble schaduw dan bedeckt daer aen komt ylen
De vyand, en bekruypt met schuppen spaên en bylen
Den legerwal, en ruckt de palissaden uyt,
En wacker hacktse om verr': mèt slaet de wacht geluyd,
465
En schiet en weckt alarm. een deel der sloffe knechten,465
Dit perreck toevertrout, noch ongereed tot vechten,466
Van vaeck beschoten, en door 't waecken afgeslooft,467
'T gevaer komt wecken eer het yemand schier gelooft:
De wackerste en de flucxste al verr' sijn in getal min,469
470
En staen soo haest niet schrap, de Spanjaerd heeft de wal in,470
En geeft van boven vier op d'onse by de gis.471
[p. 143]
Schichtige vlam op vlam klieft dicke duysternis,
Met ysselijck gedreun van dreunende musketten,
Vermengt met veldgeschrey, gevolleght van trompetten
475
En trommels, dat selfs moed in bloode borsten send:
Soo jaeght een oogenblick al 't leger overend.476
De Schotten in den oord van Errenst, juyst in 't trecken,
Om op d'alarremplaets hunn' waecke te volstrecken,478
Op 't princelijck bevel, vernemende den nood,
480
Voort vliegen derwaert aen, en tarten selfs de dood.
De dolheyd woed om 't felst, en hier in 't eerst te konnen481
Den aenval wederstaen, is half de strijd gewonnen.
Een vendrigh, om den staet te redden in gevaer,
Die Samsons kracht noch voert in 't grijse en silvren hayr,
485
Tot Schotlands eeuwige eer, met klem van duym en vingeren
Beknelt de princevaen, en derfse rustigh slingeren486
Tot over s'vyands hoofd, die naer hem steeckt en schiet:
Hy hoort de kogels wel, maer hy en vruchtse niet,488
Of min als leeuwenmoed 't gehuyl der wreede wolven;
490
En houd hier stal, gelijck een' steenrots, tegens golven490
En storremwinden opgewassen hecht en vast,
Op 't bulderen der zee nocht drift nocht donder past.492
Een Bourgonjon van spijt schier bijt sijne eyge lip af:
Sijn' vuyst in 't vendel vlieght, maer scheurt 'er slechs een' slip af.
495
De Busseschieter van graef Errensts halve maen495
Ontwaeckt terwijl, en steeckt het logge koper aen;
Wiens buyck beswangert van salpeter, ysers, looden,
Baert blixems, donders, dreun, aerdbevingen, en dooden.
Geen AEtna, die den halfgebranden reuse parst,