|
|
|
| |
| | | |
§ Dit is een
+ Testament
van
Lenaert Plouier, het welck hy zijnen kinderen nae
gelaten heeft, doen hy gheuangen lach om het woort des Heeren tot
Antwerpen, ende heeft aldaer zijn leuen ghelaten, int Jaer 1559.
Te rekenen tbeginsel des Jaers van Paesschen af
1)
LIeue ende seer beminde kinderen N. out zijnde, &c. Doen v
lieder Vader van v ghenomen werdt,
* niet om quaet
doens wille, dan om het
†
getuychenisse Jesu, ende om dat ick v lieden bemint | | | | hebbe tot inden
doot, wilde oock wel, als ghy tot uwen verstande ghecomen zijt, dat ghy uwe
salicheyt waert soeckende, soo
‡ Christus ons
gheleert heeft. Daerom hebbe ick v lieden een cleyn vermaninge geschreuen, op
dat als ghy tot uwen verstande gecomen zijt, ditte gedenckende, uwe salicheyt
muecht soecken.
Daerom lieue kinderen, siet dat ghylieden v Moeder ghehoorsaem zijt,
ende in eeren hout, want daer gheschreuen staet:
* Eert vader
ende moeder, op dat ghy langhe leuen muecht op der Aerden, ende dat het v wel
gae,
† want soo wie vader of moeder vloect, die sal den
doot steruen. Oock niet wederspannich oft wedersprekende, niet kijfachtich,
maer vriendelijck: Ooc niet liegende, want daer geschreuen staet:
‡ De mont die
liecht, die doot de siele, want een luegenaer //
+ en heeft
geen deel int rijcke Godts, Ja diens
* deel sal inden
vyerighen Poel zijn. Oock uwe handen
† gheerne tot den wercke stueren, uwe moeder helpen
den cost te winnen. Oock gheerne leeren een Boeck in de hant nemen, op dat ghy,
als ghy tot uwen verstande ghecomen zijt, uwe salicheyt muecht soecken. Oock
altijts gheschickt in uwe woorden, ghelijck het kinderen betaemt, ende als ghy
tot uwen verstande gecomen zijt, so neemt een Testament in de handt, ende siet
wat Christus ons daer nae ghelaten ende gheboden heeft,
‡ want alle
Schriften van Godt inghegeuen, zijn nut tot leeringhe, tot straffinge, tot
beteringe, tot onderwijsinge inder rechtueerdicheyt, dat een mensche Gods sy
volcomen, geschict tot alle goede wercken,
* Want de genade
Gods is verschenen, die daer heylsaem is, allen menschen, ende leert ons, dat
wy sullen verloochenen dat ongodlijck wesen, de wereltlijcke lusten, ende
sober, rechtueerdich leuen in deser Werelt,
‡
want de mensche en leeft niet alleen by den broode, maer by elcken woorde dat
wt Gods monde coemt. Siet lieue kinderen, dat des Heeren woordt een spijse der
Sielen is, daer de Siele by leuen moet, ende die hem nae dese woorden niet en
voecht te leuen, dien is de eewighe verdoemenisse toe geseyt, gelijc
Christus | | | | seyt:
* Voorwaer,
voorwaer segghe ick v: Ten sy sake dat yemant herboren worde, die en sal het
rijcke Gods niet sien. Daeromme seyt Christus:
† Betert v, ende
ghelooft den Euangelio,
‡ want de Bijle is aen de wortel
der Boomen gestelt, elcken Boom die geen goede vruchten voort en brengt, sal
afghehouwen, ende int vyer gheworpen worden. Daerom lieue kinderen, siet toe
dat ghi dese //
+ straffe
zijt ontuliedende, want
+ soo wie den
Euangelio niet gehoorsaem en is, die sullen pijne lijden, dat eewige verderuen
van dat aensicht des Heeren.
Och lieue kinderen, siet doch wat een straffe salder comen ouer den
ghenen die den Euangelio niet gehoorsaem en is, eewich dat aenschijn Gods te
deruen, ende eewich pijne te lijden. Daerom lieue kinderen, schickt v doch
binnen dat ghy tijt hebt, al ist datter wat drucx ende tribulatie opstaet ouer
die den Euangelio soecken gehoorsaem te zijn, het en sal niet langhe dueren by
dat eewich is,
† want door
veel drucx ende tribulatie moeten wy ingaen in het rijcke Gods. Daerom seyt
Petrus:
‡ En laet v
niet verwonderen, als ghi doort vyer ondersocht wort, als oft v wat nieus
gheschiede, maer verblijt v daer in, dat ghy deelachtich zijt des lijdens
Christi, op dat ghy inde tijt der openbaringe groote vruechde ende blijschap
hebben muecht. Oock heeft Christus onse Leeraer ende Meester, selue moeten door
* druc ende
lijden in het rijcke Godts gaen, ende de
† Knecht en
mach niet beter zijn dan zijn Meester, maer het sal den knecht ghenoech zijn,
dat hy sy ghelijck zijn Meester. Daerom seyt hy, dat hy niet en is ghecomen om
vrede te brenghen op der Aerden, maer het sweert, want hy sacht wel van te
voren, dat de werelt qualijc soude connen lijden
1), gelijc als zijt vanden beghinne niet en heeft connen lijden, want
sy hebben de
* Propheten
vanden beghinne veruolcht, al wast dat sy haer beroemden Godt te hebben tot
eenen Vader, nochtans en hebben si het goet niet connen lijden, dat haer de
Propheten waren seggende ende waerschouwende.
† Daerom hebben
syse ooc veruolcht, ia gesteenicht ende //
+ gedoot, Ja
Christum selue en hebben sy niet gekent, daer hy so veel teeckenen ende
crachtighe daden onder haer dede,
* maer hebben
hem ghecruyst. Och lieue kinderen, neemt dit ter herten, dat Paulus seyt:
† Die Godsalich
willen leuen, die moeten veruolginge lijden, ende en latet doch hierom niet uwe
salicheyt te soecken, om een cleyn lijden,
‡ want dit
lijden en is doch niet weert te verghelijcken de heerlijcheyt, die aen ons
gheopenbaert sal worden, want
* gelijck des
lijdens Christi veel ouer ons coemt, so coemt ons ooc veel troost door | | | | Christum, want daer staet:
‡ Siet, de Satan
sal sommighe van v inden kercker werpen, ende ghy sult thien dagen tribulatie
hebben, maer zijt getroost, ick sal v de Croone des leuens geuen, want ghy dat
woort mijnder
‡ lijtsaemheyt
behouden hebt, so wil ick v ooc behouden voor de vre der tentatien, die ouer de
gantsche werelt comen sal, om de gene te tenteren die op aerden woonen. Siet,
ic come haestelijck, hout dat ghy hebt, op dat niemant v Croone en neme, So wie
verwint, die wil ic tot eenen Pilaerne inden tempel mijns Gods maken, hy en sal
niet meer wtgaen, ic wil den naem mijns Gods op hem schrijuen, ia
* den
verwinnenden die wil ick vanden houte des leuens te eten geuen, dat daer midden
inden Paradijse Gods is, Ja dien en sal geen leet geschieden van de tweede
doot, Jae so
† wie verwint,
die sal met witte cleederen gecleet worden, ende ic en sal zijnen naem wt het
boec des leuens niet doen, ende ick sal zijnen naem belijden voor mijnen Vader
ende voor zijnen Engelen, Ja
‡ wie verwint,
die wil ic geuen met my op mijnen stoel te sitten, so ic verwonnen hebbe, ende
hebbe met mijnen Vader op zijnen stoel geseten. Ja lieue kinderen, siet doch //
+ wat
schoone Beloften den verwinnenden toe gheseyt zijn. Daerom en
* vreest doch
de menschen niet, die ons eenen corten tijt hier moeghen wat lijdens aendoen,
want nae desen druck
† soo sullen wy
doch rusten van allen onsen arbeyt, onder den
‡ Altaer, met den genen die oock
ghedoot zijn om Gods woorts wille, ende sullen verschijnen met veel duysent
Heylighen,
* ghecleet met
witte cleederen, palmen in hare handen, roepende met luyder stemmen, seggende:
† Salicheyt sy
hem, die op den stoel ons Gods sit, ende den Lamme.
‡ Sy en sullen
niet meer hongeren noch dorsten, noch de Sonne en sal niet meer op haer vallen,
noch geenderhande hitte, want de Heere wil haer licht zijn, ende sal alle
tranen van haer oogen afwasschen, ende zijnen naem sal in haer voorhoofden
zijn, ende daer en sal
* geenen nacht
zijn, ende si en sullen geen licht der keerssen behoeuen, noch het licht der
Sonnen, want God de Heere salse verlichten, ende sy sullen regneren van
eewicheyt tot eewicheyt.
Aldus lieue kinderen, neemt dit doch ter herten, siet op dese
schoone beloften,
† den
verwinnenden beloeft, ende niet den
‡ afualligen, want die zijn
inder Aerden geschreuen
1). Aldus lieue kinderen, siet toe den Heere
te vreesen,
* binnen dat v
de Heere tijt gheeft, want hy sal comen
†
alsment niet en meynt. Daerom zijt wakende ende weest hem verwachtende, tegens
dat hy is comende.
§ Dit is het Testament dat ick v lieden na late, gheschreuen | | | | tot Antwerpen op den Steen, daer ick gheuanghen lach, om het
ghetuychenisse Jesu. By my uwe Vader,
Lenaert Plouier. //
§
+Een
Liedeken van
Lenaert Plouier, Nae de wijse: Wel hem die in Godts
vreese staet.
DTestament van
Lenaert Plouier
Aen zijne kinders goedertier
Hy heeft in goeder trouwen
Twoort Gods haer voor ghehouwen.
Dat hy gheuanghen wert gheleyt
T antwerpen,
† twas om
gheen quaey feyt
Als een goet Vader totter doot
Heeft zijn kinder wt liefden groot
Vermaent, daer hy lach stille
Het waer wel mijnen wille,
Als ghy tot v verstande quaemt
Dat ghy v salicheyt waer naemt
‡ So Christus
onsen Heere
Vermaent heeft in zijn Leere.
Daeromme lieue kinder siet
Dat ghy v lieder Moeder niet
* Maer houdtse
in eer nae desen.
Want die Schriftuere aldus leert
† V Vader
ende Moeder eert
Op dat ghy lang muecht leuen
En v wel gae hier beneuen.
Want wie also dat quade soect
‡ Dat hy Vader oft Moeder vloect
Die sal daer mee verweruen
Dat hy de doot sal steruen.
Oock niet wederspannich en zijt
Oft wederspreeckend teenich tijt
Ghy en sult oock niet kijuen
Maer vriendelijcken blijuen.
| | | |
En met luegens niet om en gaet
Want claerlijcken gheschreuen staet //
+
* Dat
alle luegen monde
Doot zijn siel door die sonde.
‡
Oock uwe handen geerne stuert
Totten wercke ende labuert
1)
Den cost helpt moeder winnen
* Int
spreecken weest oock mee gheschict
Altijt op uwe woorden mict
Maer als ghy coemt tot v verstant
Neemt een Testament in de hant
Van Christo, om te vaten.
† Want alle
Schriftuer van den Heer
Inghegeuen zijn nut tot Leer
Tot onderwijs, tot straffen
Tot boet, om recht te schaffen.
Op dat een mensch volcomen sy
Tot goey wercken gheschict daer by
‡ Want Gods
ghenaey is voorhenen
Heylsamelijck verschenen.
Sy leert ons verloochenen al
Dongodtlijck wesen in dit dal
Datmen swerelts lust mije
En oprecht leeft daer bije.
*
De mensch leeft niet by tbroot alleen
Maer by elck woort wt Godts mont reen
Siet, dats der sielen spijse
En leeft in soo een wijse.
Plouier heeft zijne kinder teer
Behaluen dit vermaent veel meer
Om van aerden te scheyden.
Souden wijt stellen al in sanck
Tliedt soude vallen veel te lanck
Dit is voor zijn cleyn wichten
En om yeder te stichten. //
|
1)Daer
Lenaert's dood - hij is te gelijk met twee vrouwen op
den Steen te Antwerpen in een zak gestoken en zoo in een wijnvat
verdronken - den 4 den April plaats vond en die datum in dat jaar
vóór Paschen viel, is het jaar daarvan naar onze tijdrekening
niet 1559, maar 1560:
Antwerpsch Archievenblad, IX, bl. 7, 11.
Bijzonderheden over hem ontvingen de uitgevers van het tweede
Groot Offerboek, 1617, van zijn zoon: aldaar bl.
275, 276, overgenomen bij Van Braght, bl. 270-272, waaraan het volgende is
ontleend. Deze zoon was reeds als klein kind naar Friesland gekomen: de vader
had zijne vrouw
Maeyken met hare vier jonge kinderen uit
Antwerpen daarheen gezonden, met plan om zelf te volgen, als hij
zijne zaken zou hebben geregeld. Eer het echter zoover kwam, werd hij dicht bij
Antwerpen gevangen genomen. De schout vond intusschen niets dat hij kon
confiskeeren. Lenaert's goed was dus al in veiligheid gebracht. Te
Franeker hebben nog lang twee Mennisten gewoond, die in den nacht
van zijn dood getracht hebben aan de poort van den Steen iets van zijne laatste
woorden of klachten op te vangen: Groot Offerboek, bl. 276; Van Braght, bl.
271. Lenaert had te Meenen gewoond, was daar fabrikant van
wollen lakens geweest, een geacht man, die na in 1555 tot de gemeente der
gedoopten te zijn gekomen, eene herbenoeming tot keurmeester van de wollen
lakens (het ‘waardeerschap’) afwees omdat hij geen eed wilde
afleggen en toch al liever niet met de overheid in aanraking kwam. Hij was toen
de stad ontweken en had zich later te Antwerpen neêrgezet, waar hij een
zijdehandel dreef. In de gevangenis werd hij door zijne ouders en zijn
schoonvader bezocht; de laatste, een meenensch burger van aanzien, deed
‘met geschenken aen den markgraaf’ en met te betoogen, dat Plovier
eigenlijk alleen voor zaken te Antwerpen had vertoefd, nog pogingen om hem vrij
te krijgen. In de ontvangsten op de rekening van den markgraaf komt hij voor
als ‘Lenairt Plumer’. Het Groot Offerboek van
1617 vermeldt zes brieven van hem aan de zijnen, uit de gevangenis geschreven.
Behalve dien, welke hierboven staat afgedrukt, neemt het nog een tweeden, aan
zijne huisvrouw gericht, op: zie dien achter deze uitgaaf van het Offer des
Heeren. Het testament aan zijne kinderen bevat niets dat uit een
godsdienstig oogpunt karakteristiek is: alleen de gewone waarschuwingen voor de
straf, die de ongeloovigen wacht, en heenwijzingen naar de rijke beloften, aan
de wedergeborenen gegeven, die deze even als Christus door druk en lijden
moeten beërven. Vooraf gaan vermaningen tot gehoorzaamheid aan hunne
moeder, behulpzaamheid jegens haar bij de zorg voor haar en hun onderhoud,
‘geschiktheid’ in hunne woorden, en om straks vlijtig het Nieuwe
Testament te lezen.
Plouier toont in zijne brieven minder ontwikkeling dan
men, op zijn stand afgaande, van hem verwachten zou; niet meer dan b.v.
Hans Van der Maes.
†Exo.21.b.17. Leu.20.a.9.
Pro.20.c.20.
1)N.l. datgeen wat hij haar verkondigen
zou.
1)Namen, in het zand geschreven en dus
welhaast uitgewischt, vergaan.
‡Exo.21.b.17.
Pro.20.c.20.
‡Gene.3.b.19. Eph.4.c.28.
|
|