dbnl · digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

pas lettergrootte aan

DBNL

Het Offer des Heeren

auteur: anoniem Het Offer des Heeren

editeur: S. Cramer

bron: S. Cramer (ed.), Het Offer des Heeren. Bibliotheca Reformatica Neerlandica, deel II . Martinus Nijhoff, Den Haag 1904

doorzoek de hele tekst

© 2001 dbnl

DBNL vignet



[p. 538]origineel
§ * Na de wijse: O Sion wilt v vergaren. + O God ick moet v claghen Mijns hertsen droeuich leyt Dat v Herders worden verslagen Die v Schaepkens hebben gheweyt En met v woort, O Heere * Haer spijsden ter rechter tijt Onstraflijck in leuen en leere Als hier na volcht subijt. † Een Bisschop moet onstraflijck wesen Eens vrouwen man, sober, gastury Bequaem om leeren ghepresen Ghehoorsame kinderen daer by Gods huyshouder sonder scheyden 2) Een liefhebber der eerbaerheyt
[p. 539]origineel
Om de Cudde Christi te weyden Rechtueerdich, heylich, so Paulus seyt. † Geen wijnsuyper noch bijtich mach hy wesen Noch begeerich na schandelijck gewin Maer vriendelijck, niet twistich, ghepresen Oock van die daer buyten zijn * Daer en mochten geen Priesters zijn dan goedich Als in Leuitico staet Sy moeten volcomen zijn ootmoedich Niet cruepel, lam, noch obstinaet. Alsulcken man met Gods geest seer crachtich Hebt ghy ons gegeuen, O Vader ydoon Te zijn in al deelachtich In lijden, oock in blijschap schoon + O Herder goet, † v leuen Liet ghy voor v Schaepkens ient Daer heeft hem dese Herder toe begheuen Vreesende oock gheen torment. ‡ Judas was een verrader Ouer Jesum Godes Soon Weest ghetroost O Herders alle gader * Hy was oock vercoren schoon Het is des Vaders welbehaghen Dat die vercondighen zijnen Naem † Tcruys Christi te helpen draghen ‡ Sijn voetstappen na te gaen. O Heere als de vre was ghecomen Van uwen knecht en Herder vroet De Duyuel heeft den mensch gaen vromen 1) De Marckgraef ginck metter spoet * Met eender grooter scharen Ghestockt ende ghestaeft Om Gods Sendtbode te beswaren Als † Pharoos knechten onuersaeft 2). Als Woluen die bruysen en brullen Quamen sy gesprongen voor dat huys En vingen (door sVaders gedullen) Den man Gods, vreesende gheen cruys Den seuenden Junij gepresen Ontrent den eluen claer
[p. 540]origineel
Int Jaer vijfthienhondert ten desen En eenentsestich Jaer. Den negenden dach warachtich Beleedt hy zijn gelooue seer ootmoet ‡ En van zijnen dienst seer crachtich En vanden Apostolen goet Hoe dat sy hebben beuolen * In allen steden ient Ouders te stellen onuerholen En Bisschoppen seer pertinent. Als de Heeren en Marcgraef dit hoorden Sy hielden haren spot daer mee als blent Op de Pijnbanc met hem als verstoorden + Seer bloetdorstich, quaet, 1) onbekent Ten heeft hem niet verdroten Al was de pijne groot Sijnen mont heeft hy toe ghesloten Want de † Vrou was in barens noot 2). Wat pijne moest hy ghenaken Doen sy vraechden met trecken so stijf Het Cruys begost hy te smaken Een coorde brack op zijn lijf O Schaepkens wilt de liefde vaten Al moet ghy veel pijnen ontfaen * En tleuen voor de Broeders laten Ghelijck uwen Herder heeft ghedaen. Tweemael ghepijnicht in vier dagen Met tormenten also groot En eens met roeden gheslagen Al totten bloede root Hy heeftet gheleden met beuen Al was de pijne stranck Hy had hem den Heer ouergegeuen Al soud hy steruen op de banck. Den twintichsten dach 3) voorspoedich Quam hy voor de heeren ter vierschaer
[p. 541]origineel
Tredende seer ootmoedich † Christus voetstappen volgende naer Ghestelt zijnde seer liefachtich Sijt ghi herdoopt, sprac de Schout eenpaer Vraecht na mijn gelooue warachtich Na den kinderdoop vraechde hy hem daer. Op den Steen heb ick beleden Voor mijn Heer de Marckgraue fris Vanden kinderdoop oock mede Dattet wt God niet en is ‡ Het zijn insettinghe der menschen Dat sprack hy met woorden claer Den Schout om weten was zijn wenschen Weder vragende int openbaer. Sijt ghy herdoopt (sonder bedriegen) Sprac de Schout, segt ia oft neen + Want ick weet, ghy lieden sult niet lieghen Daerom spreeckt de waerheyt reen Op mijn ghelooue, na Schriftuere Heb ick my laten doopen ient Als Matthei achtentwintich puere + En Marci sesthien staet bekent. + Doen hy nv hadde beleden Ghelooue, Doop, Leer ende daet So en mocht hy niet spreken met vreden De heeren sloten eenen raet Och lieue Borgers onuerslagen 1) Elf Jaren heb ick hier ghewoont Niemant can ouer my geclaghen (Want geen ongelijc en hadde hy getoont.) Mijn leuen en leere ghemeene Coemt ouer een al met Gods woort Dats doch waer, mijn lieue Broeder reene Sprack een broeder, als daer was gehoort De Diefleyders zijn opgheresen Om haer gewin seer ras Ondersoeckende mits desen Wie dese Broeder was. Oft ick my mochte verantwoorden Al teghens die Papen pleyn (Int openbaer dat alle menschen hoorden)
[p. 542]origineel
Die by my waren op den Steyn Ghelijckmen by Paulus sach gheschieden * Voor Agrippa den Coninck cloeck Maer het spreken gaetmen ons verbieden En steect ons al in een hoeck. Als hy quam wt der Vierscharen Als een Lammeken niet vuyl Den seluen ghinck hy verclaren 1) † Die Daniel verloste wt den Cuyl Dits om den naem des Heeren En niet om quaet, dit wel in prent Dats waer, sprac een Broeder int vermeeren 2) De liefde die worde daer bekent. Noch waren daer vier broeders beneuen + Omgort metter liefden snoer Die hebben haer stemmen opgeheuen En riepen: Strijt vroom O lieue Broer Joos sprack vrymoedich en blijde Totten volcke int gemeyn ‡ Dus moeten al Gods kinderen lijden Lieue Borgers, dits om de waerheyt reyn. Dits den wech sprack hy onuerweten 3) Van alle Gods Heyligen Schoon * Dien gewandelt hebben de Propheten En veel vrome mannen ydoon 4) Dat volck hoordemen claghen Ende kermen met bescheyt Sprekende vry onuerslagen Als een Lam wort hy geleyt. Den eenentwintichsten dach aendachtich Gaende daer hy moest steruen den doot Sprekende oock met woorden crachtich Tusschen twee Buels, en veel Tyrannen groot Men liet hem singhen noch spreken Sy dorsten al na zijn bloet Men sachse trecken en steken Dat Lam in alder ootmoet. Als hy quam al op der steden 5)
[p. 543]origineel
Nakende zijn Vaderlant Na dat huysken deden sy hem treden Daer hy hem in baren vant 1) Als hy stont al voor der hutten Daer den Brantoffer moeste geschien O heylige Vader, sprac de herder der cudden Men sach hem ten Hemelwaert sien. Int huysken ginck hy seer ootmoedich Daer hy leuende moest zijn verbrant Een coorde met een knoop verwoedich Nam de Beuls knecht inde hant In zijn mont woude hyse steken Om het spreken excellent 2) Maer door hem is noch ghebleken Gods woort seer pertinent. + Hy heeft geroepen schoone Met vyeriger herten fijn † O Heere Dauids Sone Sprack hy, ontfermt v mijn Joos door Gods gheest ghedreuen Bleef volstandich inden noot Den Buel sachmen daer beuen Beuaen met vreesen groot. Leuendich aenden staeck noch claerder Tvier aenstack 3) met fel tempeest Hy riep: * O Hemelsche Vader In v handen beueel ick mijnen gheest O Heer der Heyrscharen, hy seyde Int vier staende in pijne groot ‡ Ghy die my van Moeders lichaem hebt verscheyden 4) Staet v knecht by inden laetsten noot. Om wiens Name ick nv lijde Verhoort de stem ws dienaers claer Tvier brande met grooter wijde 5) Noch eens riep hy: O Hemelsche Vaer In v handen beueel ick mijn geest crachtich Noch int vier, vaet dit verstant 6)
[p. 544]origineel
Strijdt vromelijck mijn lieue Broer eendrachtich Sprac een suster die haer gedrongen vant. Wat een droefheyt wasser int ghemeene Sy beclaechden donnoosel bloet Met suchten en met weene Men hoorde ‡ ghoet en quaet gherucht met spoet Op een Peert was de Marcgraef geseten Bloetgierich, stout, opstinaet Met zijn Discipulen vermeten Den Buel riep hy aen, dit wel verstaet. Nv schaepkens weest doch niet verslagen Van uwen Herder in alder ootmoet Dat hy v voor heeft gedragen Heeft hy beuesticht met zijn bloet Hy wenscht v tot eender Letse 1) + * Ghenade ende vreed allegaer Neemt zijn offer voor een spiegel en lesse Te zijn volherdich inder waerheyt claer. O Schaepkens wilt vruechde bedrijuen Vaet doch recht ons Broeders verstant Hy beclaechde dat hy v niet mocht schrijuen Ghebroken was zijn rechterhant Daerom laet ons neerstich wesen Met Gods woort aenghedaen In reynder liefden ghepresen * Der waerheyt altijt onderdaen.	[n^o. 9.] 1) 1)In de boeken van de antwerpsche Hooger Vierschaar komt Joos voor onder den naam ‘Joos Vermeeren, geboren tot Asperen, een van den ministers van den Wederdoopers’, (Antwerpsch Archievenblad, IX, bl. 123); evenzoo in de rekeningen van den markgraaf (t.a.p. bl. 132), maar hier met de bijvoeging op den bladrand: ‘den toenaem van desen Joos en accordeert nyet metter rekeninge particulier vanden geconfisqueerden goeden van desen Schouteth ... XII V schellingen groten Brabants’. In het gebodboek wordt op 7 Maart 1562 ‘Meester Joos, die hem uytgheeft voir Bisscop vande Herdoopers’, tegelijk genoemd met Ozias en Meester Joris, ... ministers van de Sacramentarissen: zij hadden ‘onlancx predicatien gedaen, gelijk vroeger eenen Adriane van Hamstede, Lenaerde Bouwenssone ende Joachim Vermeeren’. Wij weten verder van Joos Verbeeck alleen, dat hij ('tgeen juist volgens het lied zoo diepgaande ontroering en verslagenheid over zijn dood wekte, al eerbiedigt de gemeente daarin Gods toelating op Zijne ure) oudste of bisschop was, die als zoodanig in Februari of Maart 1561 te Utrecht heeft gedoopt, Doopsg. Bijdragen, 1903, bl. 12; terwijl het Groot Offerboek van 1615, dat voor zijn bericht geen andere bron had dan ons lied, nog een briefje, door hem uit den kerker aan zijne vrouw geschreven, bevat. Dit biedt intusschen niets nieuws; alleen wordt wat het lied en met name het laatste couplet vermeldt over de foltering, die hij moest ondergaan (tweemaal in vier dagen), hier bevestigd: ‘geschreven tot Antwerpen op den Steen ... met mijn slincker handt, met grooten kommer, overmidts mijn rechter hant lam ghepijnt was. Groet my alle de Vrienden, bijzonder de Dienders’ (t.a.p. I, bl. 356; Van Braght, bl. 284). Dit laatste, die groet ‘vooral aan de dienaars’, verraadt den oudste. Het lied, door Wolkan bl. 70 ten onrechte aan Joos zelven toegeschreven, is ongetwijfeld door een lid van de antwerpsche gemeente, die al de bijzonderheden van diens verhooren en terechtstelling kende, gedicht. Zooals men weet, konden allerlei vrienden in de gevangenis komen en soms ook verhooren bijwonen. Reeds in het jaar na het gebeurde werd het in het Nieu Liedenboeck gedrukt; later nog in meer dan eene verzameling; 't laatst door Wackernagel, S. 136 fgg. +Van Joos verbeeck, tot Antwerpen leuende verbrant int iaer 1561 den 21. Junij. Mt.24.d.45. †1.Tim.3.a.2. Tit.1.b.6. 2)Die niet van zijne roeping (Gods huishouder) - of die zich niet van zijne vrouw scheidt? †2.Tim.3.a.3. Leui.21.a.1 +Fol. 19 r^o.* †Esai.53.a.7. 1.Pet.2.c.24. ‡Mat.26.b.13. Mar.14.b.10. Joan.6.g.70. †Mat.10.b.16. ‡1.Pet.2.c.21. 1)Bezielen, moed geven. Met ‘den mensch’ wordt de markgraaf bedoeld. Mat.26.e.46. †Exo.14.a.5. 2)Hetzelfde als onversaagd, onbevreesd. ‡1.Tim.3.a.1. Tit.1.b.5. +Fol. 19 v^o.* 1)Deze komma is in den druk uitgevallen; zij staat in al de andere uitgaven. ‘De Heeren hadden hun spot met zijne woorden als verblinden, met hem zelven op de pijnbank als lieden, die dol waren geworden, zeer bloeddorstig, kwaad, razend’ (Verwijs en Verdam, V, bl. 233). †Apo.12.b.7. 2)Evenals fol. 20 v^o ‘daer hij hem in baren vant’: de bangste ure, maar tegelijk die der verlossing, was aangebroken. 1.Joan.3.c.16. 3)Niet na zijne gevangenneming, maar van de maand. †1.Pet.2.c.21. ‡Mat.15.a.9. +Fol. 20 r^o.* +Mt.28.b.19. +Mr.16.b.15. 1)Ik heb hier zoo lang gewoond zonder beangst of verschrikt te worden. Act.25.d.23. 26.a.1. 1)Belijden. †Dan.6.d.21. 2)Er bijvoegende. Of: nog zooveel te meer, nu hij daarvoor gaat sterven. +Fol. 20 v^o.* ‡2.Tim.3.b.12. 3)Onberispelijk, terecht. Mat.5.a.12. 23.e.33. 4)Het gewone stopwoord: geschikt, bekwaam. 5)De plaats, gerechtsplaats. 1)Zie aanteekening 2 op fol. 19 v^o. 2)N.l. om dat te beletten. +Fol. 21 r^o.* †Luc.18.d.38. 3)Vlam vatten. Lu.23.e.46. ‡Jerem.1.a.5. 4)Die mij van mijne geboorte af hebt onderscheiden, van toen af dit bijzondere lot met mij voorhadt. 5)De vlammen sloegen breed uit. 6)Nog in 't vuur: vat hiervan de bedoeling; d.i.: let wel op wat dat zeggen wil. Ons ‘nota bene’. ‡2.Cor.6.b.8. 1)Afscheid; eigenlijk afscheidsmaal. +Fol. 21 v^o.* 2.Cor.13.b.13. 1.Pet.1.d.22.