|
|
|
| |
| | | |
| |
Eerste deel*
,,Dat yemant gae sijn eens gedaen beloften breken, 1-691-4
,,Wanneer dat achterdeel en schade schijnt te steken 2
,,Int houden van sijn woort, oft, op dat hij soo raeck
,,Tot voordeel groot van schijn, dats een vervloeckte saeck.
5
,,Hoewel dat menich Prins di' 'er luttel op gaet passen, 5
,,Met aertsche hoocheit meent den hemel hooch t'ontwassen;
,,Maer die bereyt tot straf van schelmerij, terstont 7
,,Velt sijn vermetel werck gebouwt op lose gront;
,,Want schielijck hij verliest t gelove sijner trouwen, 9
10
,,En 't geen hij niemant hout, oock niemant hem wil houwen.
AEgeüs die als Prins t'Athenen mach gebien
Mijn vader, en mijn heer heeft dit recht ingesien;
En daerom alle jaers betaelt wt onse stede,
De sware schatting, nae voorwaerden van de vrede,
15
Die tusschen Minos, laest, en ons besloten wert,
Wanneer ons borgers cloeck loofden (al viel t' haer hart) 16
Van haere kindren, sjaers hem seven jonggesellen,
En seven dochters jonck in sijn gewelt te stellen, 18
Om daer te paeijen mee de lust vant woedich dier 19
20
Sijn geijle vrouwen soon half man, en hallef stier; 20
Dien hij besloten hout tot voorcoomst van veel schaden, 21
In eenen doolhof groot, en vol verwerde paden,
Twelck Dedalus met moeijt seer constrijck heeft ghewrocht.
D'ellendich jongelien worden hier in gebrocht, 24
| | | |
25
En vant verwoede dier wreet-gulselijck verslonden.
Tot nochtoe is hier sjaers tgetal altijt gesonden,
Bij lot gecoren wt de droeve borgerij.
D'een borger sach op d'aer, maer ellick sach op mij. 28
Alsmen de laeste reijs omt leven quam te loten.
30
Ick merckten wat het was, dies heeft het mij verdroten,
Dat sij voor t vaderlant haer kinders leven boôn,
En dachten siet de Prins die spaert sijn eigen soon.
,,Best is hij die best doet. Dies dunckt mij grote schande,
,,Dat de gemeent passeert den Prince van den lande 34
35
,,In d'onverwonnen deucht. Want als een vorst alleen 35
,,Sal boven ander sijn in costlijcheit van cleen,
,,In leckre spijs en dranck, al wterlijcke dingen,
,,In sleep van vrouwen, en van dertel hovelingen,
,,In groot getal van knechts, en ruim getoorent hof;
40
,,De slechste borger is dan wel bequaeme stof 40
,,Om d'aldergrootste Prins van Griecken t'overtreffen,
,,Wilmen hem wt het slijm des vollix maer verheffen. 33-4242
,,Dan soo een vorst het volck te boven hoort te gaen 43
,,In eedel waere deucht, den lande voor te staen, 44
45
,,Om het gemene best in alles te bejagen, 45
,,Bequaem om sorch alleen voor al den hoop te dragen,
,,Een recht staet-waerdich Prins sal immers dan, dunckt mijn, 47
,,Wt menich duisent man swaerlijck te kiesen sijn. 48
Dit drong mijn moedich hart, mijn borgers te betonen,
50
Dat ick mij selfs niet meer dan haerlie wil verschonen.
Daerom op dese reijs ben ick getrocken mee,
Mij gevend' in genae van d'onbescheyden zee; 52
Hoewel mijn vader out dat quaelijck toe wou laten,
| | | |
Die van mijn redens swaer sich swaerlijck liet bepraten, 54
55
Doch om mijn selven, en mijn burgers int verdriet
Te brengen van de doot, coom ick in Creta niet;
Neen, neen, mijn wit is niet groothartich te verdragen, 57
T'geen de cloeckmoedichst van de werelt doet vertsagen,
Door t lijden sal mijn deucht niet toogen haere glans, 59
60
Maer door het eedel doen, soecken de lauren-crans.
Tot volgenoeging van de jong' Atheensche sielen, 61
Sult ghij vant woede dier gewent tot mensch-vernielen
Nemen een wrede wraeck, en stortent in het sant,
Vertrouw ick niet vergeefs Theseus u rechterhand. 64
65
Dus siet nu te gemoet, ghij borgers van Athenen,
Het einde van u rouw', en u langduirich weenen.
Want als het felle beest valt aen de doot te buit,
Dan is de wrede tijt van uwe schatting wt.
Maar hoe? Wie mach dit sijn? ontbeijt, hij comt ons nader. 69
Deucalion, Theseus
70
Geluck grootmoedich Prins, ick coom van mijn heer vader
Den Coning Minos die dit eijlant rijck verheert. 71
Die heet u welcoom sijn, door dien dat ghij vereert 72
Sijn rijcke met u coomst, en bidt voor alle saken,
Dat u, u herberch van sijn hof belief te maken,
75
Voor u en voor u volck, is alle nodruft daer, 75
Gebruickt het altesaem al oft u eijgen waer, 76
Van camers toegerust verscheiden spijs en dranken. 77
| | | |
Van u aenbieden heus moet ick u seer bedancken 78
Beleefde coninx soon, waert ind'Atheense staet,
80
Ick soud' u heusheit eel vergelden metter daet, 80
Maer hier in vreemde lant, en verre van mijn magen,
En can ick niet veel meer als danckbaer harte dragen.
Mijn heer beliefdent u mij soude jonst geschien, 83
Indien ick aldereerst den Coning mochte sien,
85
Om hem te houden voor de oorsaeck van mijn coomste. 85
Wat u belief, geschie, van Griecken d'aldervroomste, 86
Dies laet ons derwaerts gaen. Flux page gaet voor heen, 87
Segt mijn heer vader dat wij volgen u met een.
Grootmoedich jongeling, wat dunct u vande zede
90
Van ons vermaerde lant? gevalt u onse stede 90
Van Gnosus oock soo wel als t'wijs' Athenen doet?
Meest yder prijst de plaets daer hij is opgevoet,
Niet sonder reden oock, dewijl wij sijn gehouden 93
T'eeren ons vaderlant, gelijck wij voorstaen souden 94
95
Ons ouders naem en eer, indien daer yemant waer,
Die die met laster oft cleenachting quam te naer. 96
,,Maer, die om d'eere van sijn stede te vermeren,
,,Het waerdich vaderlant eens anders wil onteeren, 98
,,En setten boven al sijn aengeboren wijck, 99
100
,,Sulck eenen doet de wijde werelt ongelijck;
| | | |
Alsoo t gelooflijck is dat daer in sijn te vinnen.
Veel plaetsen die de plaets van ons geboort verwinnen
In vruchtbaerheit van slijck, in schoonheit van landouw,
In goede seden heus, van lieden wijs en trouw,
105
In heylig' heerschappij, en treffelijcke wetten; 105
Voorwaer die hoortmen oock in haer waerdij te setten:
,,Daerom een oprecht man, bescheijden van verstant, 107
,,Acht al de werelt ruim sijn lustich vaderlant. 92-108108
Athenen dunckt mij schoon in alles waert gepresen,
110
En Gnosus dunckt mijn oock wel prijsenswaert te wesen;
Aengaende t' hooch gebouw van uwe muiren grof, 111
Wel waerdich om te sijn rechtvaerdich Coninx hof,
Aengaende d'huisen groot, en rechte wijde straten, 113
De menichte van volck van allerhande staten, 114
115
En de naebije zee, en s'havens vaijlicheit,
Die vol van schepen en snelle galeijen leijt.
De seden canmen in een vreemt lant niet ras kennen,
,,En tot quae seden van ons lant wij lichtlijck wennen,
Dies houd'ick mogelijck t'Athenen niet voor quaet,
120
Het gene datmer voor moet houden inder daet. 120
Daerom al kend' ick schoon de zeden van u lande, 121
Gelijck ick niet en ken, ick mocht tot mijner schande,
,,Oordelen t' goet voor t' quaet. Al achtmen int gemeen
,,Het goet varr boven t'quaet, men comt niet overeen,
125
,,Met alle menschen int waerderen van de dingen. 117-125
Tot oordeel onvoorsien, en sal ick u niet dringen. 126
Oock wederspreeck ick niet der stadt Athenens lof. 127
Maer dits de rechte wech nae mijn heer vaders hof.
| | | |
,,Gehoorsaem sal een Prins hebben sijn ondersaten,
130
,,Die haer can maken wijs, en claerlijck blijcken laten,
,,Dat hij sich stadich tot haer voor te staen, vercloeckt, 131
,,En meer haerlieden nut, dan eigen bate soeckt. 132
Geluckich sulcken Prins die daer voor wort gehouwen,
Want d'ondersaten hem volcomelijck vertrouwen,
135
Indien hij alsoo wijs als willich wort geacht,
Int sorge dragen voor haer heyl, dat hij betracht. 136
,,Maer om in achtbaerheit van sulx bij t' volck te comen,
,,Dat al wat hij gebiet, voor t' beste werd genomen, 138
,,Ist middel inder daet, en niet alleen in schijn,
140
,,Te wesen t gene dat men wil gehouden zijn. 137-140140
,,Want die met schijn van deucht het vollick soeckt te paeijen.
,,Met schoon beloften loos, en om den tuin te leijen,
,,Geniet een corte tijt tot dat het werd' verbreijt,
,,De wankelbare vrucht van sijn scherpsinnicheit.
145
Voorsichticheit is t' een, en t' ander noemtmen loosheit, 145
Het een dat is een deucht, t'ander een treck van boosheit,
Het een door middels recht, t'ander door argelist 147
Het meeste voordeel soeckt, dat dick bedriechlijck mist. 148
Voorsichticheit gaet meest al langs gebaende wegen,
150
Maer boosheits ommewech, die Gode seer is tegen, 150
| | | |
Heeft luttel jonste bij de goedige Natuir, 151
Dies dickwils voor het soet, den losen crijcht het suijr. 152
Maer, van bedroch ter noot, een Prins is te bedanken. 153
Gelijck een medecijn den aelwarigen cranken, 154
155
Om in te nemen geeft yet anders dan hij mient,
Dien t deuchdelijck bedroch tot sijn gesontheit dient. 153-156156
Hierom Aegeüs soon laet sich te rechte spijten, 157
Dat hij sijn leven stil, onaerdich sou verslijten, 158
In sachte ledicheit, en acht het voor een schant, 159
160
Daer sijn gemeente lijdt veel drux voor t' vaderlant.
,,Voorwaer een Prins is boven t' vollick niet geschapen,
,,Op dat hij rijckelijck sou eeten, drincken, slapen,
,,En wesen vrij van sorch, van commer, en van last,
,,Dewijl dat sijn gemeent op hem te dienen past. 161-164164
165
,,Maer een rechtvaerdich Prins verstaet te sijn geboren, 165
,,Tot dienste van sijn volck ofte daer toe gecoren.
,,Een ijder borger is een dienaer van sijn heer,
| | | |
Deucalion, Theseus, Minos
Siet den Atheenschen gast, heer vader, die ghij seyden,
170
U wil te wesen dat men herwaerts soude leijden, 169-170
En doen hem in u hof herbergen met gemack. 171
Maer hij begeerd' op mijn, als ick hem daer van sprack, 172
Dat jck hem aldereerst met u sou laten spreken.
Rechtvaerdich Coning, dat u nemmer moet ontbreken 174
175
Voorsichticheit, om met geluck en goede spoet, 175
Altijt te heerschen, als ghij tegenwoordich doet,
Over het welich rijck dat u de Goon verlenen, 177
Wensch' ick u wt den naem des Princen van Athenen,
Mijn vaders, en mijns heers, die mij tot uwaerts sent. 179
180
Nu Theseus recht u van der aerden overent, 180
Grootmoedich jongeling dewijl ick u belove, 181
Dat ghij een welcoom gast hier sijt in mijnen hove,
En spreeckt wat u belieft, oft ghij ons hier coomt bij, 183
Van wegen u gemeent, en cloecke borgerij,
185
Oft in besonder yet comt voor u vader maken, 185
Dan oft het mogelijck is om u eigen saken,
Want ghij sijt erfgenaem; wat dat het sij verhaelt.
| | | |
Voorsichtich Coning groot wij hebben u betaelt 188
Rechtvaerdelijck den tol die wij u waren schuldich,
190
En onse borgerij heeft alle jaers geduldich,
Haer kindren, soo sij had belooft, gesonden hier,
Tot derelijcke buit voor t'ongenadich dier. 192
Ghij weet oock dat soo lang dit schricklijck beest sal leven,
Wij u ghehouden sijn den swaren tol te geven, 194
195
Maer als t' verwoede dier wert van de doot verrast, 195
Soo wert ons droeve stadt vant bange pack ontlast.
Om desen swaren last heeft het tot noch geschenen, 197
Dat de bedruckte stadt van t wijs beroemd' Athenen, 198
In hart-verterend wee deerlijck begraven lach.
200
Soo dick voor handen was den jammerlijcken dach, 200
Datmen omt leven van d'Atheensche jeucht gaet loten, 201
Sach ick ons oude mans haer wangen grijs begoten 202
Met grove tranen blanck; jck sach ons vrouwen teer 203
Half rasend van verstant, door wanhoop, vallen neer 204
205
Voor d'outers opgepronckt, en storten haer gebeden
Wt een benaude crop, met bevinge van leden,
Met diep versuchten, met menigen heten traen,
Met trecken van haer hayr, en voor haer borst te slaen.
En immers te vergeefs was al haer clachlijck smeken. 209
210
Ach wat vernieuwing ist hier van soo veel te spreken!
U ist Juppijn bekent hoe dick mijn heeft gedeert, 211
Dat ick mijn waerde stadt ellendich sach verneert, 212
| | | |
U ist bekent hoe dick ick redens voor ging wenden, 213
Aen mijn heer vader, op dat hij mijn hier sou senden,
215
Om met gewapend' hant te vellen t' monster wreet,
Oft van het gulsich dier te wesen d'eerste beet.
Om door de vrome deucht mijn vollick te bevrijen, 217
Oft bij gebreck van dien, soo veel als sij te lijen; 218
En te doen blijcken aen mijn borgers metter daet,
220
Dat hare Prins het niet aen sich gebreken laet; 217-220220
Maer mijn heer vader hiel altijt mijn reyse tegen,
Van wien ick swaerlijck nu mijn oorlof heb gecregen, 222
En ben besloten vast te brengen tot een ent
Mijn borgers swaere druck, haer commer, en ellent,
225
Oft door de vrome doot eewige lof te winnen, 225
Soo t'u belieft dat ick het strijden mach beginnen. 223-226
Daerom rechtvaerdich Prins mij dese jonst verleent,
Denckt niet dat ick alleen, maer dat al de gemeent
Mijns vaders hierom bidt, en met beweender oogen,
230
Met armen wtgestreckt en met de knien gebogen, 230
En met verslagen hart, ootmoedich tot u crijt:
O Minos die vermaert voor soo rechtvaerdich sijt, 232
Als genen coning die nu scepter voert op aerden,
Indien ghij houden wilt dees hoge naem in waerden,
235
Aensiet de wrede last die t'cloeck' Athenen draecht.
Ontfermt u over ons, die swaerder sijn geplaecht,
Dan onse schult verdient, vergunt ons Princen soone,
Dat hij sijn cloeck gemoet en dappre crachten toone;
Op dat het schricklijck dier werde ter doot gebracht,
240
De schandtvleck van u huis en goddelijck geslacht. 240
| | | |
Rechtvaerdich Coning, dan sullen wij t'allen dagen,
U en u eedel huis verbonden jongst toedragen. 242
Maer ist dat ghij ons niet genadelijck siet aen,
De noot die wetten breeckt, die sal ons oock ontslaen
245
Van onsen dieren eedt, die wij u laestmael swoeren,
Als wij den harden crijch niet wt en conden voeren. 246
Omt breken onses eedts connen de Goon verstoort
Nau seynden swaerder straf als dees is rechtevoort. 248
Grootmoedich Coning, denckt dat dit de droeve reden 249
250
Van onze borgers sijn, dies u belief te treden 250
In eenen wijsen raet, en mij vergunnen, dat
Ick loffelijck bevrij mijn wijt-vermaerde stadt;
Oft dat ick mannelijck besteden mach mijn leven,
Voort cloecke vollik daer ick boven ben verheven.
255
Ist dat het mij geluckt, t'is nut voor u, en mijn, 255
Geluckt het niet het sal alleen mijn schade sijn.
Indien dat ghij mij gaet voor soo rechtvaerdich houwen,
Gelijck u reden toont, Ghij moet mij niet vertrouwen 258
Grootmoedich Prince, dat jck willens houw te lijf 259
260
D'onmenschelijcke vrucht van het oncuische wijf; 260
Om daer door allejaers de vierthien jongelingen261
Aen uwe borgers als gerechtlijck af te dringen, 262
Want ick en heb daer aen (vermoedij dat?) geen deel, 263
Maer die sijn altesaem voor d'onversaede keel.
265
Neen t' is mijn wijse niet, en Godt wil mij behoeden 265
| | | |
Te doen als sommich Prins die t' quaet dat hij gaet voeden,
Tot schijnbaer oorsaeck van een schatting voorewent,
En bruickt het overschot gansch tot een ander ent. 268
Gelijck een bosen arts de wonden vande crancken 269
270
Lang open hout wt vrees datmen hem af sou danken; 257-270270
Ter doot ick hate dees vervloeckte schelmerij, 271
Des waren soo veel reen onnodich hier bij mij. 272
Ick weet dat wt de doot vant dier om af te ijsen 273
Mij niet dan alle nut, en geene schae can rijsen.
275
Maer, isser oorsaeck om beletten dese strijt, 275
Dat is op dat ghij niet soo snood bederref lijt. 276
Want, moedich jongeling, alhier moet ick u seggen,
Dat ghij u crachten wel te recht wilt overleggen, 278
Tegen t vermogen groot van het geweldich beest,
280
En in u aenslach hooch niet reuckeloos en weest. 280
,,Veel die door moedicheit nae lof en naeme streefden, 281
,,Onseker van haer macht, door stoutheit schielijck sneefden. 282
Het sou mij deren dat soo cloecken jongeling
Tot al de Werelts schae, soo vroech de doot ontfing.
285
Dewijl den harden strijt noch niet en is begonnen,
Suldij nae wil van sin altijts verandren connen, 286
Maer nae des strijts begin is het daer toe te laet. 287
Hierom dewijl ghij meucht, u rijpelijck beraedt. 288
| | | |
Had ick rechtvaerdich Prins geen vasten raet genomen, 289
290
Ick waer dus verr niet door de trotse zee gecomen, 290
Maer bet gebleven in mijn soete vaderlant, 291
Dan, siende t' groot gevaer voor oogen, t mijner schandt 292
Te keren wederom. Hoe qualijck sou genoegen 293
Mijn arme borgerij? hoe sou mij stadich wroegen
295
Mijn hooch en edel hart? voor slecht van aert, en bloodt 295
Sou men mij wijsen nae. Ay waert niet beter doot? 289-296
Neen Minos, wilt hier in niet over mijn ontfermen,
Soo luttel acht ick niet de crachten van mijn armen,
Soo luttel acht ick niet mijn dapperheit van moet, 299
300
Die t' lichaem van sijn cracht deelachtich wesen doet.
Niet denken wilt dat ick van opset zal verandren. 301
Ick en mijn selschap sijn gecomen met malcandren,
Wij sullen keren t saem naer huis door 't water straf, 303
Oft soecken inden buick vant woede dier ons graf. 304
305
Cloeckmoedich vorsten soon ghij toont aen u besluiten,
Dat ghij van t' hooch geslacht der Goden comt te spruiten. 306
Nu dan ghij sijt gemoet onsterffelijcke lof 307
Te soeken door de deucht, hier hebdij waerde stof,
Die ick u niet benij. Dus laet ons gaen te samen,
310
Met goede spijs en dranck verquicken ons lichamen.
Daer nae wanneer t' u lust het dier tot strijden tart, 311
Eergierich jongeling wast op met sulken hart. 312
| | | |
| |
Tweede deel*
Ay sterke fantasij! sal ick u niet verwinnen?
Met wat begoocheling verbijstert ghij mijn sinnen?
315
Wat hangt mij dus aent ooch dat mij t verstant bemorst? 315
Wat leyter dus en speelt onder mijn slinker borst, 316
En treckt door al mijn leen? en dreycht mijn teder harssen?
Ach wat benautheit comt schielijck mijn hart beparssen?
Nu Ariadne cloeck, en bandt, met al u macht 319
320
Dees revelingen wt u besige gedacht. 320
Hebdij niet dick gehoort van outbedaerde wijven, 321
Dat int beginsel sij daer licht sijn wt te drijven? 322
Maer swaerlijck alsse staen gewortelt in den sin. 323
,,En graeft geen put soo diep dat gh 'er moet blijven in.
325
Maer hoe? tis veel te laet, mijn wil is al gedwongen,
U edel beeltenis o Theseus is gedrongen
Int diepste van mijn siel, en heerscht allene daer,
Sij is niet in mijn macht, maer ick ben in de haer.
Ay edel jongeling van schoonheit wtgelesen,
330
Het opdoen goddelijck van u hoochdragend wesen, 330
Hoochdragend niet om niet, u edel heus gemoet,
Dat in u oogen claer sich vrolijck open doet, 332
En die wt groene borst comen soo rijpe reden, 333
U toonend' opgevoet te sijn int puick der steden,
335
U mannelijcke deucht, en liefde tot u lant,
Wast yder ogenblick in mijn beroert verstant. 336
| | | |
Wech soete sotternij, flux segg' ick wilt verreijsen, 337
Eer dat mijn cranke brein sich t'eenemael vergeckt. 338
Soo niet dan anxt, en vaer int sotte minnen steckt, 339
340
En sorge vol verdriet, waer van het hart mach eijsen,
O Min wt mijn verstant wilt dan te rugge deijsen, 341
Ghij die mij het vernuft, met lose schijn, bevleckt. 342
Flux soete sotternij, wech segg' ick, en vertreckt,
Met u beloften schoon van ijdele gepeijsen. 344
345
Datmen der Minnen cracht in sijn gemoet gedoocht,
Wanneer een vaste gront sich aen u hoop vertoocht, 346
Is eenichsins geraen, maer die cunt ghij niet vinnen. 347
Te minnen sonder hoop is droom en beuseling: 348
Dies soete sotternij vertreckt van hier gering, 349
350
Wech segg' ick, en vertreckt wt mijn verwerde sinnen.
Sacht Ariadne, sacht, ghij lastert hier ter stee 351
De grootvermogen Min, en door hem Theseus mee. 352
Beveelt dus onvoordacht u Minne niet te coelen, 353
T'en is geen ondeucht, treck tot ware deucht te voelen,
355
T'en is geen dootsondt, datmen medelijden heeft,
Met een die om de deucht sich in perijkel geeft.
Dat doet ghij brave Prins, die, om u ondersaten 357
Van d'altesware last te vrijen, aen gaet vaten 358
| | | |
Een sorchelijcke wech vol van verwerde paen,
360
Omt vreesselijcke dier cloeckmoedich te verslaen.
Maer las! den doolhof die Dedalus constich wrachte,
Wiens wtcoomst nauwelijks hij selve vant, en achte 362
Ick niet met allen bij den doolhof, daer soo vert 363
Mijn reuckeloos verstant is schendich in verwert. 364
365
De felle crachten van het monster ongenadich, 365
Sijn niet met allen bij der Minnen Godt grootdadich; 366
Ick heb veel meerder reen om mij t'ontfermen, dan
Over mij selven, als over een ander man.
Maer hoe? ten sij dat ick gae naerstelijcken spooren, 369
370
Tot sijn behoudenis, ick selve gae verlooren.
Deert mij mijn eygen smert, tis nodich voor gewis
Dat ick met Theseus staet oock hebbe deerenis.
Mijn wel en qualijckvaert hangt ganschlijck van de sijnen, 373
Het luck dat Theseus vijnt sal Ariadne vijnen. 374
375
Maer wat ist oft hij schoon het leven al behouw, 375
Indien ick niettemin gestadich in mijn rouw,
En int verwerde net der minnen blijve steken,
Waervan t mij niet en voecht den eelman aentespreken.
Ach altewrede schaemt wat swaere slavernij,
380
Legt ghij den vrouwen op! en sijn wij niet soo vrij
Gebooren als de mans? Jae; maer wij moeten duicken,
Onder het juck van dees, en ander wree gebruicken,
Waer door dat onse lust strengelijck wert gesnoert,
Die sij door lange tijt vast hebben ingevoert. 384
385
Ach Theseus soo ghij siet, wat lijden ick moet dragen,
Waerom en coomdij mij niet om mijn minne vragen?
Dan soo ghij t niet en siet, soo moet ick mijnen noot
| | | |
U clagen bij geschrift, dewijl de schaemte root
Het spreken mij verbiet, dat mij de Min gaet hieten, 389
390
Immers de brief en sal sijn verwe niet verschieten. 390
Ariadne, Corcyne
Ick openbaer t haer niet, mijn sinnen sijn gekeert. 392
Isser yet dat u smert wilt het mij mededeelen. 393
Suldij die u droefheit helen?
395
Sal ick het doen of niet?
| | | |
Segt vrijlijck wat u let,
En op u voester waert, een vast vertrouwen set, 396
Dat sij tot u verdriet eenige raet sal crijgen.
Ach mijn inwendich vuyr ick can u niet verswijgen!
Mijn heimelijcke smert moet nodich sijn vertelt,
400
Daer coom af wat het mach, de Min doet mij gewelt. 400
Wel hoe nu? vertreckt mijn uwe smerte. 401
De Min van Theseus brant mij 't herte. 402
De Minne brant u hart? hoe segdij dat? om wien?
Theseus? Och dats qualijck toegesien.
405
Een wufte vreemdeling hebdij tot lief vercoren?
Maer die te boven gaet al Cretaes ingeboren.
| | | |
Eer dat de Minne wast treckter u sinnen van. 407
Te laet ist, ghij gebiet dat ick niet doen en can.
Ghij cunt indien ghij wilt dees raserije stillen. 409
410
Indien ghij wilt, dats waer, maer ick en can niet willen. 407-410
Ghij moet, daer is geen hoop, want hij bemint u niet.
Geschieden can het geen dat noch niet is geschiet.
Hij weet niet van u smert, hoe soud' hij wederminnen?
Ick sal hem weten doen wat dat ick lij van binnen.
415
Tgebruick laet dat niet toe, noch oock de schaemte stuir. 415
Onbillijck ist gebruick, ick vollich de natuir,
Wij sijn soo vrij als sij.
Hij sal u niet verkiesen,
Maer weijgeren misschien.
| | | |
Maer hij sal sterven, of vertrecken over see.
420
Soo sterreft Ariadn' of soo vertrecktse mee.
Belooft hij u sijn Min, hij sal sijn woort niet houwen.
Och moochdij sijne deucht wel sullix toevertrouwen? 422
Ach eenvoudige maecht! kendij de mans niet bet? 423
Sij fluiten soet tot dat de vogel is int net;
425
Lichtvaerdich en geveinst, twee punten om te vresen.
Dit seggen sij altsaem der vrouwen doen te wesen. 426
Mijn leijtsman is de Min, hierom laet mij betien. 427
Helas een ongeluck en canmen niet ontvlien,
Wanneer de Goon verstoort van voorsicht ons beroven. 429
430
Wat reden dat ick spreeck sij sijn voor eenen dooven. 430
Nu dan, mijn dochter, soo dan allen goeden raet,
Om u voornemen om te stooten, comt te laet,
En condij niet de wech die veijlichst is betreden,
Soo sal ick alle moeyt', en naersticheit besteden
| | | |
435
In t'geen dat u belieft, sorchvuldich, om daer deur, 435
Indien het moglijck is, u quaet te comen voor. 436
Gebruickt mijn in u dienst, jck stae tot u geboden.
Laet ons gaen bidden dan de goedertieren Goden
Om een geluckich eint, daer nae sal ick een brief
440
Schrijven, op dat ghij die gaet dragen aen mijn Lief,
Eer hij nae t' doolhof gae tegen het monster crachtich.
Ick vrees', helas! Godt maeck mijn vrese logenachtich. 391-442442
Staech soeckt het welich hof sijn blinde lust te boeten, 443
Die sij dan goet, of quaet, gansch sonder onderscheijt,
445
Des sietment in sijn lust meer tegenheits ontmoeten, 445
Als een gemenen man in sijnen arrebeijt.
Der Princen kindren teer worden, tot allen tijen, 447
In lusten opgevoet, die worden daglijx broot:
Daeromme soecken sij tot ongewoon verblijen,
450
Dickwils een nieuwe lust, die brengt haer inden noot.
,,Die stadich alledaech geniet sijn lust nae winssen, 451
,,Verliest int eint haer smaeck, want de gewoont maeckt eelt.
,,Dies, die de kinders jong van de gevreesde Princen, 453
,,Opvoedt in alle lust haer alle lust ontsteelt.
| | | |
455
,,Die tot de lust gewenst is van sijn jonge dagen,
,,En weet noch goedt noch quaet, is teder van gemoet,
,,En als de smerte comt, kan hijse niet verdragen,
,,Maer raeckt ter eerster stoot bedruckt onder de voet. 458
Het dertel hof en is dan inder daet soo welich
460
Noch wenschelijcken niet, gelijckt van buiten schijnt,
Indien men vol van twist, van haet en nijt crackelich,
Sijn schadelijcke vreucht, en valsch behagen vijnt. 462
Der Princen kindren sijn soo welich niet van leven,
Gelijck als menich man haer oordeelt onvoordacht, 464
465
Soo s' haer om vreemde lust dick in perijkel geven, 465
En soo gemeene lust van haer niet wort geacht. 466
In Ariadne sien wij veel veranderingen,
Van verwe, van manier, van wesen, en van sin,
En t' arrichdenckent hof mompelt geen ander dingen,
470
Als dat sij heeft geleijt op Theseus hare min. 443-470
D'aloversiende Son heeft, in voorleden jaren, 471
De sachte Venus en de stoute Mars beclapt 472
Aen haren man Vulcaan, dewijl sij tsamen waren, 473
In lustig overspel, daer hij haer heeft betrapt.
| | | |
475
De lachende Godin, al isse blij van oogen,
Het speet haer lange tijt, sij noemdent een verraet,
En swoer bij d'helsche stroom, dat sijt hem wt sou drogen, 477
Was anders hare macht niet cleender als haer haet. 478
De Cuisheit statich gingt haer desgelijx aentrecken,
480
En liet haer dunken t' was haer mee geschiet te spijt, 480
Want een oncuissche daet int openbaer t'ontdecken,
In aller veugen oock tegen de Cuisheit strijt. 482
Voorwaer een cuis gemoet sal nemmermeer verhalen 483
Waer in een ander heeft oncuisschelijck gedaen,
485
Maer den oncuissen soeckt oock dick door logentalen,
Een ander maken vuijl, sijn vuilheit voortestaen. 486
Dese godinnen beij gingen te samen spannen,
Om dit te wreken op de clare Sons geslacht, 488
Sij deên Pasiphae verachten alle mannen,
490
En minnen eenen stier, onmenschelijck bedacht. 490
Ontdeckers van de Min, beschaemsters van de Cuisheit,
Siet dit exempel aen, betoomt u wufte tong, 492
En neemt eens naerstich acht, watter tot uwent thuis leijt, 493
Soo mocht het, dat de grofst van u, de fijnste song. 494
495
O ghij Godinnen hooch wij bidden wilt genoegen 495
Aen de genomen wraeck, vol deerlijck ongerief, 496
| | | |
En wilt het eedel huis geen meerder straf toevoegen,
Door Ariadnes min, op haer wtheemsche Lief.
Godinne die tot Crijch, en Wijsheit doet gemenen ,,Vlijt, 499
500
Pallas die t sterke schilt vant wijs-beroemd' Athenen ,,sijt,
Indien dat u te voet mijn borgers allegaer ,,vielen,
Wanneer dat ick vertrock nae desen genen clenen ,,strijt, 502
En ick ootmoedelijck quam voor u hooch outaer ,,knielen,
Indien mijn borgers oyt, u mogentheit voor waer ,,hielen, 504
505
Soo tot beschutster u Athenen te verheven ,,plach, 505
Jont dat het woede dier vant welkmen seven paer ,,sielen, 506
Dickwils in corte tijt aen Proserpina geven ,,sach 507
Door dees mijn rechter hant, comen omt bose leven ,,mach;
Soo sal u rijckelijck ons danckbaer borgerij ,,eeren, 509
510
Den welcken noijt soo veel aen ander saeck bedreven ,,lach; 510
Wilt u genadich ooch hierom Godin op mij ,,keren.
Waer sijdij rechterhant? u crachtelijck moet ghij ,,weren!
Nu gramschap ongetemt alhier den tijt voor handen ,,siet 513
Datmen can cloecke deucht van uwe raserij ,,leren,
515
Hier laet de reden toe dat ghij wt uwe banden ,,vliet, 515
Aent vreeselijcke dier uwe verbolgen tanden ,,biet,
En gaet het grimmich met u crachten wtgelaten ,,an. 517
En ghij mijn moedich hart dat Theseus noijt in schanden ,,liet,
Door wien ick strijden veel, gevaerlijk boven maten ,,wan, 519
| | | |
520
Geen daet soo seer als dees mijn borgerije baten ,,can. 499-520
Corcyne, Theseus
Hola grootmoedich Prins, hola, om niet onwaerdich 521
Te sneven, avontuirt u selven niet lichtvaerdich, 522
Ick sie u cloeck gemoet, ghij gruwt niet voor de doot,
Want anders hieldij u wel willich wt den noot.
525
Ghij sijt van Goddlijck saet, t'is aen u moet te mercken,
Maer moet is niet genoech, om grote daên te werken,
T'en sij dat goeden raet haer oock geselschap houdt. 527
Neemt mij ten besten af, dat haer een vrouw verstout,
Om u grootachtbaerheit in sijn opset te raden. 529
530
Wie sijdij moeder? oft hoe coomdij dus beladen 530
Met sorge van mijn doot? Wie seindt u mijn ontrent? 531
Ick ben de voester van de gene die mij sendt,
Dats Ariadne, die u bidden doet te letten
Voordachtich op t'gevaer daer ghij u in gaet setten. 534
535
De saeck wel overlegt, bedenckt eens wat ghij doet.
Soo ghij den strijt al wint, daer ghij toe sijt gemoet, 536
Ick neme dat u Mars, noch Pallas laet verlegen; 537
Hoe raeckt ghij weer te rug wt de verwerde wegen,
Daer Daedalus bijnae bleef sellef in verdwaelt?
540
Voorwaer ghij hebt gelijck int geen dat ghij verhaelt.
Mijn ijver tot den strijt liet mij soo seer niet denken,
| | | |
Op mijn behoudenis, als op het dier te krenken. 542
Wat middel om daer nae te keren tot de poort?
Daeromme seijnt u Ariadne dese coort, 544
545
Om inden inganck van het doolhof vast te binden,
En die te volgen, om den wech te rug te vinden. 546
Ontfangt de nutte gaef van d'hoochgeboren maecht.
U eedel schoon Princes voor mij meer sorge draecht,
Dan ick oijt heb verdient, dan ick oijt can verdienen.
550
Ick can haer nemmermeer vergeldinge verlienen,
Die groot genoech sal sijn voor d'eer die mij geschiet.
Sij wenscht u welvaert, en ander vergelding niet,
En bidt u desen brief voor uwen strijt te lesen.
Vaert wel. Een brief? wat mach dit wesen?
555
Ick ben verwondert, en mij dunckt een selsaem ding, 555
Sulken gemeensaemheit tegen een vreemdeling.
Bij wijlen is een vrouw seltsaem int overleggen.
Sij doet mij grote jonst, wat mach haer schrijven seggen? 558
Soo veel voorspoedicheits, o Theseus hooch vernaemt559
| | | |
560
U Ariadne wenscht dat u mach wedervaren,
Als u verheven moet aenslagen hooch omvaemt,561
En alsser stemmen veel u waerde lof verclaren. 562
Grootmoedich jongeling, waert sake, dat ghij droecht 563
Voor mij soo grote sorch, als ick schep ongenoecht 564
565
Wt u perijkel swaer, en met u ben te lijen, 565
In waerheit, ghij sout mij meer soecken te bevrijen
Wt de verwerde paen des doolhofs, daer mijn hart
En sinnen onvoordacht, soo wijt in sijn verwert, 568
En wt het hardt gewelt vant monster ongenadich, 569
570
Dat mijn verheert verstant in boeijens hout gestadich, 570
Meer, als ghij onvertsaecht u leven soeken sout 571
Te wagen inden hof van Daedalus gebouwt,
Tegen het monster wreet dat van u ondersaten,
Den ganschen afcoomst van ons eedel huis doet haten.
575
Maer, las! den wreden loop der sterren liet niet toe,
Dat Theseus soude doen het geen dat ick nu doe,
Het geen dat ick nu doe door dwang van vreemde crachten.
Hoewel t mij tegen is, soo can ick niet verachten 578
U liefde tot u lant, en deucht die ghij betoont,
580
Door dien dat ghij u lijf noch leven niet verschoont
Voor uwe borgerij, want in mijn Minne druckich,
Wiens oorsaeck dat dit is houd' ick mij noch geluckich, 582
| | | |
Om de waerdije van de geene die ick min.
Ach wat heeft oock mijn Liefd' al tegenspoedichs in! 584
585
De oorsaeck die mij doet mijn waerdich lief verkiesen
Is d'oorsaeck die mij doet mijn waerdich lief verliesen.
T'en waer u eele deucht, gh'en gaeft u in gevaer; 587
Ick minden u oock niet indien dat n iet en waer.
Nu dan grootmoedich Prins, ghij sijt niet af te keren, 589
590
Vant heerelijck besluit, jck sal de Goden eeren 590
Met costel offerhant, en storten mijn gebeên, 591
Op dat den groten Godt u d'overhant verleen, 592
Gelijck u deucht verdient, van t woede dier verbolgen. 593
Soo t mij geweigert wort, jck sal u haestich volgen
595
Nae Plutoos duister rijck dat inden afgront leijt,
En brengen u de maer, hoe dat ghij wort beschreijt.
Dan soo 't Juppijn belieft u d'overhant te jonnen,
Soo wil hij Ariadn' het leven oock vergonnen, 598
Die u vervolgen sal waer ghij sult hene gaen, 599
600
En soecken anders niet als u ten dienst te staen. 600
Hoe Theseus? ist een droom? jck soud' het garen weten.
Misschien de beeltenis van de Princes van Creten,
Die ghij op t costelijck bancket te nau besacht,
Nam een verholen plaets te vast in u gedacht,
605
En nu u moede leen de trage slaep gedogen, 605
Comt sij u in den droom dus onverwacht voor ooghen;
En t' schijnt dat u de schoon en hoochgeboren vrouw
| | | |
Versoeckt van minnen, dat u beter passen sou. 608
Maer wat? is dit een droom? en hebb' ick niet in handen, 609
610
En voel, en sie 't pappier? dat haer betuicht te branden 610
In Theseus hete min. En lees' ick niet het schrift?
Verstaen ick niet den sin? En houd' ick niet de gift,
Die sij sorchvuldich sandt, met wijsselijcke rede, 613
Aen eenen die haer noijt de minste dienst en dede?
615
Gelijck bemint gelijck. Een edel heus gemoet
Heeft derenis met sijns gelijcken tegenspoet.
Grootmoedige Princes van wtgenomen sinnen, 617
Beminster van de Deucht, cieraet der Coninginnen,
Tot dat de bleeke doot mijn cloeke borst sal slaen,
620
Sal uwe weldaet hooch daer in geschreven staen.
Nu Theseus, het is tijt, en ghij sijt, lang al, vaerdich,
Betoont dat ghij de gift van d'eedel vrouw sijt waerdich.
Siet hier den ingang van het doolhof; nu vaert wel
Mijn ondersaten al, en ijder meegesel,
625
Die met mijn herwaerts quaemt. Indien ick wederkere, 625
Ter werelt, en genoot noijt yemant groter eere. 626
Indien ick sterref vroom, de Doot en sal mijn Lof 627
Met mij niet wisschen wt, maer in het vrolijck hof,
Bij d'ander sielen vroom sal die mij vreuchde geven.
630
Een schoonen sterrefdach vereert het gansche leven. 630
| | | |
| |
Derde deel*
Lof sij de groote Goon, tot mijwaerts welgeneicht. 631
Gelijck een hoge roots, die door de wolken steijcht,
En past op donder, noch op blixems wreet verslinden, 633
Maer met sijn trotse cruin den hogen hemel dreijcht,
635
Blijft onbeweecht in spijt van de Noordooste winden,
Van hagel, en van sneeu die d'oopen lucht verblinden, 636
En die sich d'ongenaed' des weders niet en creunt, 637
Als ondergraven wort van veel gelijckgesinden,
Sijn wortel ofte voet, daer t heele lijf op steunt,
640
Valt schielijck: van den val rontsom het Aertrijck dreunt,
Verschrikt de harders wuft, en de bewoonde steden, 641
Soo dat het wilt gediert, dat in sijn holen weunt,
Verbaest te samen treckt sijn t'sidderige leden: 643
Al eveneens soo ginck het op den dach van heden,
645
Met het verwoede dier vermetelijck ontstelt, 645
Wanneer ick onvertsaecht dat quam te moet getreden. 632-646646
Het scheen onwinnelijck te wesen voor een helt,
Soo groot, soo dapper, en soo crachtich van gewelt, 648
Soo overmoedich stont het op sijn fluxe beenen. 649
650
Door d'onvermoeyde deucht heb ick het neergevelt, 650
| | | |
Int vruchtelose sant verlosser van Athenen. 651
En als het storten neer soo heeft het mij geschenen, 652
Dat vanden swaren slach de werelt werd' verdooft. 653
Nochtans soo trad ick toe, en heb het voort met eenen 654
655
Vervolgende mijn winst, cloeckmoedelijck berooft, 655
Van sijn vervloeckte siel, en bloetbegerich hooft.
T' was doot, nochtans daer bij dorst ick mij nau vertrouwen, 657
En heb het werrick van mijn handen nau gelooft,
Soo ijsselijcken lacht, vol wreetheit om aenschouwen. 659
660
Maer sacht wat, Theseus, sacht, wat comen hier voor vrouwen? 631-660
Ariadne, Theseus
Sijn vaderlant ontspringen 666
Het desen dach te vieren,
Het wreetste van de dieren,
Met veelheit van Laurieren,
| | | |
Werd' uwen naem door desen, 676
Gh'u minnen doen en vresen,
680
Nieuwers u lof sal wesen 680
Verwan het monster woedich,
685
Van Theseus harte moedich,
Der groote Goden goedich, 687
Den mensche met vier beenen, 692
Minos, grootmoedich Prins, en d'heren altemale
Verwachten u te saem in sijn vercierde sale,
Om daer de Goden groot, als die u deên bijstant, 699
700
Te danken met gebeên, en costel offerhant,
En u t'onthalen nae verdienst van daden brave.
| | | |
Voorsichtige Princes, ten waer u heussche gave 702
Mij immers alsoo veel behouden hadd' als zij, 703
Ick acht s'en cregen nu dees eere niet van mij. 704
705
Dewijl 't u soo belieft, gaen wij den Coning vinnen. 705
Indien het u belieft, dit is den wech nae binnen.
Die t' wankel Aventuir verheft, 707
Dat ongelijcke gaven geft, 708
Mach vroolijck sijn geluck gebruicken; 709
710
Maer niet hovaerdich trots van roem,
Want s'werelts luck, dat is een bloem 711
Schoon opgedaen van swacker struicken. 712
Het gene dat den mensch vermach,
Opt midden van de schoone dach, 714
715
En weet hij of hij sal vermogen, 715
Wanneer het duister avont wert,
Alsoo met dicke wolcken swert, 717
T'besluit des hemels is betogen. 718
| | | |
Den mensche leeft in duisterheit, 719
720
En sonder oprecht onderscheijt, 720
Van ware schad' en ware bate,
En dat hem scheen het hoochste luck,
Is dickwils oorsaeck van sijn druck,
En onderganck van al sijn state.
725
Als t'geen daer hij te voet om viel,
En dat hij t'hoochste voordeel hiel, 726
Hem bleeck opt hoochst te lopen tegen,
Beroudent dickwils menich man, 728
Dat hij sijn schaed' ontsmeeckte, van 729
Tot noch heeft Theseus deurgebracht,
Sijn lofflijck leven hoochgeacht,
En doet nu nieuwen lof gewagen, 733
Door dien het sterke monster wreet
735
Athenens hart-verterend' leet,
Leijt door sijn rechterhant verslagen.
Sijn hoge lof gansch Creta crijt, 737
En van de clanck den hemel splijt, 738
Tot in Juppijns besonde salen, 739
740
Wanneer het wijs' Athenen hoort,
De tijding van de brave moort, 741
Het sal sijn Prins als Godt onthalen. 742
| | | |
Hij danckt hier van de Goden, maer
Wie weet of het niet beter waer,
745
Dat hij daer loflijck waer gebleven, 745
Alsoo ter werelt menich Prins,
Die loflijck leefden nae sijn wins,
Sijn lof verloor door lang te leven. 740-748
De schand' is doot van t'eedel huys,
750
De soone van den stier oncuis,
En van de dulle vrouw becoorich. 751
Een wtgelaten vrolijckheit
Sich door het open hof verspreit,
En maeckt de gansche stadt baloorich. 754
755
De schoone Coninx dochter blij
Vint haer aen Theseus waerde zij, 756
Die haer sijn wedermin gaet togen; 757
Waer door s' haer selven soo vergeet,
Dat sij haer niet te veijnsen weet, 759
760
Maer hangt gestadich aen sijn ooghen. 760
Ghij waent u vlamme werdt geblust,
En beeldt u in, de meeste lust 762
Princes, die Godt u can verlenen:
O blint vertrouwen desen dach
765
Wel wesen het beginsel mach, 765
Van u en al t geslachts verclenen. 766
| | | |
Theseus, Ariadne
D'ondrachelijckste smert die jck gedooch, mijn vrouwe, 767
Is mij te merken dat ghij twijffelt aen mijn trouwe.
Princes, eer sal ick wt dit eilant wijtvermaert
770
Nae t' wijs Athenen toe mijn reijse doen te paert;
Het menschelijck geslacht sal d'Aerde laten varen,
En bouwen steden grof tot woonplaets op de baren; 772
De beeck sal climmen op tegen t' geberrecht aen, 773
De vlam sal nerewaerts in plaets van opwaerts gaen;
775
De Sonne sal hem in sijn susters wagen setten, 775
Des Uchtens wangen sal de bleeke Maen blancketten;
Dats meer mijn hete Min sal lesschen sijnen dorst, 777
Eer Ariadnes naem sal gaen wt Theseus borst.
Dies maeckt, Princes, een eijnt van u wemoedich duchten.
780
Ayme! grootmoedich Prins, sal ick met u gaen vluchten,
Verlaten goedt, en bloedt, en mijn heer Vaders hof,
Mijn twijffelige sorch neemt mij ten besten of. 782
De grootheit van t' geluck doet mijn in vrese leven.
Afsnijend' ander hoop, sal jck mij moeten geven
785
Alleen in u genaed' indien het dan geviel, 785
Dat uwer Edelheit van mij niet meer en hiel, 786
Als menich ander die verachten sijn vriendinne,
| | | |
Nae t'jonstelijck genot van sijn vercoelde Minne,
Wat wtcoomst stont mij op? Wat toevlucht doch? Wat raet? 789
Godin; Indien jck u verlaet,
Soo wensch' jck, dat de Goon tot genen tijt gedogen,
Dat mijnen Vader grijs aenschouwe met sijn oogen,
Sijn onverwonnen soon, noch door mijn wederkeer,
Deelachtig werd' de lust van mijn vercregen Eer,
795
Maer dat mijn borgers in de plaetse van verheugen,
Van vieren, en van blijd onthael, aenrechten meugen 796
De leyde stacy van een overdroevich lijck, 797
En met verdrietich wee ontcieren t' gansche rijck.
Ick sal, Princesse waert, stelt u gemoet te vreden,
800
U eeren, u ontsien, u dienen t' aller steden, 800
Indien dat jck met u, uws vaders hant ontvlie. 801
Ach Minne! nu dan, t' geen dat u belieft geschie. 802
Nu moet! Alcander gaet flux heimelijck bestellen, 803
Dat schippers, stierlien, met de radde bootsgesellen, 804
805
Passen gereet te sijn tegen de middernacht, 805
Wanneer de Werelt van de diepste slaep becracht 806
Geen ommesien en heeft wat ander liên bedrijven, 807
Want jck besloten ben niet langer hier te blijven.
| | | |
| |
Vierde deel
Ick schouw de werelt aen, 809
Sie jck vast alle dingen, 811
Sij sijn dan groot of cleen;
815
De dach die voert de nacht, 815
Het wintge wispelt sacht,
Het wout de bergen ciert,
Maer jck ben heel verkiert, 819
820
En blijf verkiert in allen. 820
De Son, nae d'oude sleur,
Sijn hitte, doet verrijsen,
Het teder swacke gras, 827
| | | |
Bedijt bij dauw en regen, 829
830
Diet dorstich aertrijck voedt;
Maer wat dat mijn ontmoet, 831
T'is nemmermeer te degen. 832
Het wilt gedierte springt,
T' gevogelt dertel singt,
835
De wufte Nimphen voegen 835
Bebloemt haer aen den dans; 836
Maer cruit noch rosecrans
En can mijn lust vernoegen.
Vervolcht aen alle sijen,
Dat luttel Nymphen cruist; 842
Maer jck ben niet verkuist 843
Met haer brooddronken vrijen.
Sijn honger plechtich blust; 846
Van steijle rootsen vlieten
Maer jck draech leijde Min, 849
Wanneer de gulden Son aen d'ander werelt licht, 851
En d' Aerd' haer schaduw set tusschen sijn aengesicht,
En tusschen t' aengesicht des Maens; men siet bevlecken
| | | |
Haer aengename licht, en clare glans betrecken
855
Met naere duisternis, die comend' onverwacht 855
Verbaest met nieuwe schrick t' onwetend' Aertsch geslacht. 856
Behoeftich moet jck oock op sulken wijse quijnen,
Soo lang als ick ontbeer de clare Sonneschijnen,
O Theseus, van u ooch, soo lang als jck ontbeer,
860
U vriendelijcke jonst mijns levens vreuchde teer,
Soo lang als jck ontbeer u tegenwoordich wesen, 861
Soo leev' ick in een zee van hopen en van vresen.
Maer, las! ghij denckt niet eens grootmoedich edel helt,
Dat ick t' sint u vertreck heb d'wren droef getelt,
865
Welck' int verlopen traech mij schenen stil te toeven
En wt mijn bittre smert een soete smaeck te proeven.
Maer mijns gedachtenis, helas! is oock soo verdt 867
Als t lichaem van u is gevloden wt u hart.
Mijn ongelijck ist u, dat ghij u waerde Minne 869
870
Op sterffelijcke vrouw verplant van een Godinne,
Godin die soo veel leets om uwent wil geschiet,
Dat het onsterffelijck te wesen haer verdriet.
Ghij doet u selfs te cort; daerom, in plaets van wrake 873
Te nemen over u, jck medelijden smake.
875
Een sterffelijcke vrouw onthout mij mijn geneucht,
Maer sij en sal niet lang genieten dese vreucht,
Indien jck Aegle ben, Aegle, die door de crachten 877
| | | |
Van woorden, en van cruit, dick op verscheiden nachten, 878
Int midden van haer loop heb schielijck stil doen staen,
880
De paerden allebeij van de besworen Maen. 880
Indien jck door de cracht en const van toverijen,
Het lopend'jaer heb doen vergissen sijn getijen,
En t' Aertrijck ongesien begraven in de sneeu, 883
Als de naebije Son versocht den heten leeuw; 884
885
En als hij nae den ram ging sijnen wagen stieren, 885
De bomen met haer ooft, met cooren t velt vercieren; 886
Indien ick sonder wint met ijsselijck gerucht, 887
De trotse golven heb doen rijsen in de lucht, 888
En heb de selve weer verboden haer te roeren, 889
890
Wanneer den Noordenwint met haer quam oorloch voeren; 890
Indien ick heb de loop des snellen beecks belet,
En t' water wt de zee doen climmen op sijn bedt; 892
En t' water des fonteins in stee van wech te loopen, 893
Doen blijvend' op sijn plaets hooch op malcander hoopen;
895
En jck tot lust van mijn gespelen, s'avonts laet
Heb het ontwortelt wout doen dansen op de maet;
En alles wtgerecht, wat datter schijnt te wesen
Tegen de vaste wet van de natuir; jn desen,
Sal ick door mijne cunst oock houden d' overhant.
900
De tijt sal comen dat de Minne, die nu brant
Het harte van mijn lief, niet meer sijn hart sal crenken,
Als nu mijn Minne doet, daer hij niet op mach denken. 902
| | | |
Ghij die de roeste, maer de straffe scepter draecht 903
Van t duister naere rijck met schrick en anxt geplaecht, 904
905
Drievuldig' Hecate betoont mijn uwe jonste; 905
Indien jck oijt naer eisch van de vervloeckte conste,
Met warrem menschen bloet gelijck mij was geleert,
En mager beesten swert u outars heb vereert;
Heb jck u oijt met roock van doode menschen leden,
910
En met het storten van afgrijslike gebeden,
Met grouwelijcke dienst nae de manier versaet, 911
Soo comt mij nu ter tijt in mijn opstel te baet. 912
En ghij o Coninck wreet die de bedruckte sielen 913
Een ijder nae verdienst met straffe doet bedielen, 914
915
En over t lichte volck strenge geboden geeft,
Onder wiens tyrannij den woesten afgront beeft,
Wiens donderige stem de raserijen vresen, 917
En t' nevelachtich hof, wilt mij te wille wesen. 918
Tysiphone' en Megera' en steurt u daerom niet, 919
920
Datmen u suster hier in s'werelts licht ontbiet,
Haer selschap suldij maer een corte tijt ontberen,
Tot sij mijn heeft gedient dan salse wederkeren.
Toont altesaem u jonst dat ick mach varen voort,
Siet hier al t'geen gereet wat tot de saeck behoort.
925
Hecate dits u crans gevlecht van negen slangen. 925
| | | |
Dits eeners lever die sich sellef had verhangen. 926
Van een driejarich draeck is dit geronnen bloet.
En dits een nachtwls gal die dickwils wonder doet.
En van een swerte kat sijn allebeij des' oogen,
930
Die jck haer levendich heb wt het hooft getogen.
Een hongerigen hont heeft aen dit been geknaecht, 931
En op sijn meeste lust heb ick het hem ontjaecht. 932
Dit is de pluim van Stryx een eysselijcke veugel, 933
Diese gestroijt heeft wt haer naere slinker vleugel. 934
935
Dees baert heb ick een wolf al slapend' afgesneên.
En dese keersen sijn van merch wt mensche been.
Mijn beevaert is gedaen als toveressen plegen, 937
Barvoets doort naere wout, en eensaem ommewegen. 938
Geen ding en is versuimt, daer door besweer jck dij.
940
Alecto, dat ghij hyer terstont verschijnt voor mij,
Flux haest u Raserij, al eer dat jck mij wende
Tot woorden, die u staen doen souden over ende 942
U swart venijnich hayr, tot woorden daer de vrouw 943
En Coningin des Hels, bevreest voor beven souw. 940-944
Aegle, Alecto
Die noijt een droever quaet dan jck en ben, beswaerde.
Wie ist die met gewelt int licht mij comen doet 947
| | | |
Van de gehate dach? Wie dwingt mij dat ick moet 948a
Laten de droeve cuil vol eijsselijcke beesten, 949
950
Die tot quellagie sijn van de verdoemde geesten?
Door crachte van mijn const, dat Theseus sijne Min
Stantvastich heeft geleyt op de Princes van Creten;
Dies jck begeer van u, wat hij nu maeckt te weten, 954
955
Alsoo ghij t' alles weet watter ter werelt schiedt.
Weet dan, dat Theseus nu met Ariadne vliedt
Door d'ongebaende zee, en heeft haer meegenomen
Sonder haer Vaders raet, om herwaerts mee te comen; 958
Des vlucht hij nu sijn best om Minos hant t' ontgaen, 959
960
En meent te Naxos nu te nacht te leggen aen,
Om sijnen leger op het eijlant te gaen stellen, 961
En te verversschen sijn vermoeyde bootsgesellen. 962
Hier hebdij dat ick weet geeft mij mijn oorlof dan. 963
Noch niet. Maer mijn gedaent terstont gaet trecken an,
965
En als de naere nacht het Aertrijck heeft betogen, 965
Soo comt te Naxos voor mijn Theseus bedt gevlogen,
En spreekt hem heftich aen in dese mijn gedaent,
Maer mager, ende bleeck, en bitterlijck betraent.
Met strenge woorden comt over sijn ontrouw clagen,
970
En blaest hem in u gift om sijn gemoet te knagen.
| | | |
En treft hem met u toorts, op dat hij sich verbaes, 971
En onverduldich door berouw van ontrouw raes, 972
En rasende begeef sich herwaerts op de baren,
En laet sijn nieuwe Lief, en nieuwe Liefde vaeren.
975
Haestich van hier vertreckt, en mijn gebodt voldoet.
Het geen dat ghij gebiedt, volbreng' ick metter spoet.
Het valsch geluck dat heeft gelogen, 977
Met schoon momaensicht veur,
Het eedel Coninx huis bedrogen,
980
Raeckt schielijck in getreur,
Alst in sijn meeste fleur,
De tijt met vreuchden overbrachte, 982
En luttel op de droefheit dachte,
Doe stont die las! alreede voor de deur.
985
Doe voorspoet sich alleen vertoochde 985
Op tegenspoet men niet en oochde,
Noch t' overhangend quaet; 988
990
Weet den verwaenden mensch ellendich,
Tegen t' geluck heel onbestendich,
Dat eenen oogenblick niet stil en staet.
T' Geluck dat is alleen gestadich
995
Dat velt de Princen overdadich 995
| | | |
Van haer grootachtbaerheit,
Verheft het weer de slechte lieden, 998
Tot hoge staet, en trots gebieden,
1000
Die t luttel tijts daer nae den val bereyt. 993-1000
Indien t' geluck gewent te wenden,
Geen hoge moet en sal verblenden 1003
Des werelts padt, sal stadich vresen, 1006
Als hij voorspoedich schijnt te wesen,
Soo raeckt hij door geen onvoorsicht int net. 1008
Indien t' Geluck gewent te keren,
1010
Sich nemmermeer set vast,
Men sal t' gemoet oock niet verneren, 1011
Met hoop sijn ongeluck besuiren, 1014
1015
Alsoo noch goet, noch quaet can duiren,
Het welck den mensch t' oneffen annetast. 1016
Het hof geleert met sijne schade
Hoe seer t' verandren can,
En comt sijn druck niet eens te stade,
1020
Noch leert niet eens daer an,
De tegenspoet can voorspoet comen,
Waer door cond' hope sijn genomen,
Die inden druck vertroosten menich man.
1025
Het anxstich hofgesin verslagen 1025
| | | |
Door t schielijck ongeval,
Doet al het lant van Creta wagen 1027
Met ijsselijck geschal 1028
1030
De wackre roijers haer vercloecken 1030
Om met galeijen snel te soecken,
D'ontschaekte maecht gevoert nae vreemde wal.
Maer wie sal Ariadne vinden?
Die met haer liefste vliedt,
1035
Met jonste van de dienstbaer winden 1035
Door Thetys woest gebiedt, 1036
Daermen geen spoor in siet? 1037
Een ijder mach een man verstrecken, 1038
Het seijl tot inden top optrecken, 1039
1040
En roeyen al sijn best maer meest om niet. 1040
Doe men in voorspoet welich blonken,
Wast tijt om toe te sien,
Maer weelde maeckt de menschen droncken,
Dies t' ongeluck moet schien, 1044
1045
En nu men druck bespien, 1045
Moetmer met lijdsaemheit in wandren, 1046
Denckende dat het can verandren,
| | | |
Alecto, (inde gedaent van) Aegle; Theseus*
Wee Theseus, Theseus wee! Waer Theseus is u trouwe?
1050
Dat ghij u lichte Min op sterffelijcke vrouwe,
Op sterffelijcke vrouw u Minne stellen gaet,
En mij een veltgodin onwaerdelijck verlaet, 1052
Godinne die ghij weet in uwe Min te blaken,
Godinne die om u draech mager bleke kaken,
1055
Godinne die van smert d' onsterflijckheit is leet,
Wat isser dat ghij die soo trouweloos vergeet!
Soo trouweloos vergeet, en brengt wt vreemden lande, 1057
Een nieu wtheemsche bruit tot mijner spot, en schande? 1058
Dees trouweloosheits vleck u hoge naem bemorst.
1060
Een nieu ontsteken vlam plondert u cloecke borst.
Hoe Theseus? hoe? wats dit? De geen die mij bedrogen 1061
Met sulken ijvers schijn, sijn die beloften loogen? 1062
Ick sweer u bij mijn eer, dat nemmer ander brant
Dan Aegle, vatten sal (seydij) mijn ingewant.
1065
Wee u lichtvaerdicheit, ghij sultse noch ontgelden!
Wee d'wr! wee t' oogenblick dat ghij u minne stelden
Op nieu vercosen lief, en d'oude Min vergaet! 1067
Het sal u rouwen, maer alst rouwen comt te laet. 1068
Aegle waer heen? hoe nu? wildij u lief ontvlieden?
1070
Ayme vervloeckte tijt dat nieuwe vlammen brieden
Mijn trouwelose borst! Ayme vervloeckte tijt,
| | | |
Aegle waer vliedij heen? bedroefde veltgodinne?
Ick voel verwecken t' vuyr van mijn begraven minne. 1074
1075
Aegle, wat hartseer heeft u wangen root ontciert?
Hoe comt dat ghij u hayr met huif noch snoer beniert? 1076
U effen voorhooft lijckt het selve niet met allen. 1077
Hoe comt u aenschijn fris dus mager jngevallen?
U ontrouw, Theseus, ist, u ontrouw die haer quelt,
1080
Dat ghijse soo vergeet, en in haer plaetse stelt
Een sterffelijcke vrouw, dies sijdij wel onwaerdich, 1081
Ondanckbaer, onbeschaemt, oneerlijck, en onaerdich. 1082
Ay Aegle' u ijdel beelt verschijnt mij inden droom, 1083
Maer jck begeef mij met mijn schepen op de stroom,
1085
Om keren thuisewaerts, en op een cort te vinnen, 1085
D'alderbegaefste van de blije bos-godinnen.
Alcander vliecht voor heen, en doet van stonden aen 1087
De schepen maken ree om vaerdich t'seil te gaen.
Ick vollich u mijn best, en wil de vrouwe laten, 1089
1090
Terwijle datse slaept, soo salse met haer praten, 1090
En jammerlijck gebaer niet keren mijn gemoet; 1091
| | | |
| |
Vijfde deel*
Ariadne, Corcyne
Wat schrickelijcke droom beswaert mijn hart met anxste?
Lof hebbe Godt, ick ben ontwaeckt opt alderbangste.
1095
Mijn troost waer sijdij? slaept ghij noch? de Morgenstont
Vertoocht haer aenschijn blanck, en roo coralen mont. 1096
Hoe Theseus? hoe mijn hart? wats dit? de lege plaetse?
Hoe Theseus? stadij op van Ariadne'? en laetse 1098
Sonder te seggen wat u tot het rijsen port? 1099
1100
Waer sijdij? och mijn hoop! antwoort mij op een cort. 1100
Die u antwoort vereyscht. 1102
Ayme! wat swaerder plage!
Weet ghij niet van mijn Lief?
Ick denck niet dat ghij boert. 1103
Is Theseus wech, en heeft ons niet met hem gevoert?
1105
Hou Theseus! t' gansche wout verhaelt mijn deerlijck crijten, 1105
Maer Theseus antwoort niet.
| | | |
Dits tijt onnut verslijten,
Vliet flux doort luwe bosch, en soeckt al landwaert in,
Ick loop aen strant besien oft ick de schepen vin. 1108
Malcander sullen wij hier vinden weer int leste.
Adieu mijn moeder doet u beste.
Ayme! mijn vrees is groot, nochtans dat Theseus vliet 1111
Sonder sijn waerde Lief, en tuicht mij t' harte niet; 1112
Soo grote ondanckbaerheit en can in hem niet vaten. 1113
Nochtans heeft menich man ondanckbaerlijck verlaten,
1115
Sijn wtvercoren vrouw die hem vertrouden ,,ras,
In wiens bereijde jonst hij meest gehouden ,,was. 1116
Oft' trouw of ontrouw is comt mij wel haest int lichte,
Want zeewaert in is van dees plaets een vrij gesichte.
Ayme! verrader valsch, Ay vuil oneedel hart! 1119
1120
Bedriechelijcke schelm! en dat mij t meeste smert, 1120
Ondanckbaer voor de jonst, waer van ghij waert onwaerdich!
Geveinsder als geveinst, en lichter als lichtvaerdich!
Meineedige rabaut! ghij sijt niet vant geslacht 1123
Der goedertieren Goon; maer ghij sijt voort gebracht
1125
Int Noorden dick besneeut, daer niet en is te vinnen,
| | | |
Dan alle wreetheit stuyrs, de briesschende leeuwinnen
Hebben u daer gesoocht, Tijger en Beyr verwoet 1126b-1127a
Hebben met raeuwe spijs u jonckheit opgevoet.
Een treffelijcke roem, ghij hebt een vrouw bedrogen. 1129
1130
Waer henen Theseus? keert u seilen opgetogen, 1130
Went Theseus, en verschoont u ingebogen mast. 1131
Hout Theseus, hout, u schip heeft niet sijn volle last. 1132
Neemt mijn alleen noch in, dat can u luttel schaden,
Ghij voert mijn siel, mijn lijf sal u niet overladen. 1134
1135
Is dit u trouwe? dit uwe beloften schoon? 1135
Is dit de danckbaerheit? dit een verdienden loon 1136
Voor mijn betoochde jonst? die ghij mij swoert t' onthouwen, 1137
Soo lang de sterren aen den hemel weyden souwen.
Aenschout de claere Son wiens Gotheit ghij bedriecht,
1140
Dits mijn getuich, dat ghij meineedelijcken liecht. 1140
Vliet henen, vliedt u best, ghij sult int eijnt bespieden, 1141
Dat ghij mij wel, maer niet de Goden cunt ontvlieden,
Wiens hoocheit dat ghij swoert; die sullen hare saeck 1143
Vervolgen bet als jck, en met geen slechte wraeck. 1144
1145
Haer bid jck errenstich dat zij rampsalich schennen, 1145
En u geen minder quaet, dan ghij mij doet, toesennen. 1146
| | | |
Helaes bedroefde vrouw! Waer sal jck vlieden heen?
Wat gaet mijn aen? voor wie laet ghij mijn hier alleen?
De wint die voert u nae de stemme van mijn clagen,
Waer sijdij wrede doot? wat ist dat ghij vertoeft?
Siet hier benaude borst, die u ontset behoeft. 1152
Wreet seg jck, wrede doot, niet om u wreet verslinden, 1153
Maar om u wreet vertreck. Ick sal u selve vinden, 1154
1155
Indien ghij noch verbeijt. Ick wil mij werpen drae
Inde verbolgen zee, en drijven Theseus nae. 1156
Haest dat mijn coude lijck hem eenen traen afdringe. 1157
Adieu verdrietich licht. Siet hier de plaets, jck springe. 1158
Ay bloode levens lust! met wat pluimstrijckerij
1160
Comt ghij en set mijn cloeck voornemen aen een sij?
Neen, neen, het is om niet, de doot sal mij vernielen,
Herbergen sal jck gaen bij de bedroefde sielen, 1162
Die ongeluckich hier ter werelt sijn geweest,
Maer trouw in haere Min. Hoe? sijdij noch bedeest? 1164
1165
Nu Conincklijck gemoet, betoont u vroom int sterven!
Van commer moet ghij doch nootsakelijck bederven 1166
Ten langen lesten hier, jndien ghij u verschoont; 1167
Want dits een eylant woest, daer God noch mensche woont, 1168
| | | |
Die u verquicken, of eenige troost can geven,
1170
En als ghij in ellendt eindicht u droeve leven,
En salder niemant sijn die u de oogen luick,
Niemant die u begraef, ten sij dat in haer buick
Misschien een deerlijck graf de dieren u bereijden,
Die in dees bosschen dicht haer wilde leven leijden, 1170-1174
1175
En hebben, nu misschien, u voester al geschent, 1172-11751175
Die ghij doort wilde wout lichtvaerdich henen sendt,
Om u lichtvaerdich Lief daer te vergeefs te soecken,
Die zeewaert inne seijlt, met sijn gespannen doecken. 1178
Wat beijdij dan? Wat sijdij voor de Doot vervaert? 1179
Corcyne, Ariadne
1180
Ach, hopelose vrouw! niet soo mistroostich baert, 1180
Verschoont u leven jonck, en wilt eens overwegen.
Dat de grootmoedicheit geenssins en is gelegen,
Int wenschen om de doot, wanneer u leet ontmoet; 1183
Maer, int verdragen vande sware tegenspoet.
1185
Laet daer in blijckelijck u manlijck harte werden. 1185
T'is dulheit in sijn smert al willens te volharden. 1186
T'is billijck dat van Godt ghij uwe tijt verwacht. 1187
Godt heeft mijn sterrefdach gelaten in mijn macht.
| | | |
Ghij quaemt niet, als ghij wout, het leven annevaten, 1189
1190
Maer als het Godt geviel; des moochdijt niet verlaten, 1190
Voor dat het hem gevalt die t' u gegeven heeft.
T' gevalt geen goede Godt datmen ellendich leeft.
Soo lang ghij sijt te lijf, can t aventuir noch wenden. 1193
Helas! Wat aventuir can mij geluck toesenden?
1195
Het selve dat u heeft van u geluck ontbloot.
Och dat is ongesien, in dees wterste noot. 1196
U ongeluck wast mee, ten is niet lang geleden. 1197
Bedriechlijk is de hoop diemen neemt sonder reden.
Hoe sonder reden? dunckt u dan soo ongesien 1199
1200
Te raken hier van daen? En can het niet geschien
Dat eenich schip van hier coom lichten beij ons-lieden? 1201
Genomen het gebeur, waer sal ick hene vlieden?
| | | |
Nae Griecken, daermen mij sou weren van de wal? 1203
Ofte nae Creten? daer men mij versmaeden sal, 1204
1205
Om dat jck onverdacht ging vluchten buiten rade 1205
Mijns Vader, daer jck bij sal sijn in ongenade. 1202-1206
Wee mij bedruckte vrouw! wee mij! wat gaet mijn aen?
Comt dochter laet ons in de tent verbeijden gaen,
Een onverwacht ontset can ons de tijt verlenen.
1210
Ach bedt, beweechlijck bedt! vernieuwing van mijn weenen! 1210
Eenige kenner van ons vreuchden ongemelt! 1211
T'en sij dat Theseus die nu spottende vertelt.
Ghij weet van onse lust, en vriendelijcke talen,
Ghij weet van het geveinst, en t' ongeveinst onthalen. 1214
1215
Gistr' avont ghij ontfingt ons beider moede leên,
Las! Waerom sijn wij niet int opstaen met ons tween?
Ach trouweloose borst, met valsheit heel beseten!
Ondanckbaer, wrede Lief! hoe cundij soo vergeten
Een die om u vergat haer Conincklijcke stam?
1220
Ayme, vervloeckte dach dat jck ter werelt quam! 1215-1220
Bacchus, Ariadne, Corcyne
Ick ben dien grooten Godt, wiens treffelijcke crachten
Indiën rijck vermaert grootdadich t'onderbrachten. 1222
| | | |
Ick ben dien groten Godt, diet sap der druiven schanck 1223
Aent menschelijck geslacht, doen t'enkel water dranck. 1224
1225
Ick ben dien veltheer groot, een spiegel aller helden,
De soon waerop Juppijn meest sijn vertrouwen stelden, 1226
Als den verwaenden hoop der reusen, die jck dwong, 1227
Staplende berch op berch, sijn hoge rijck besprong. 1228
Doe toond' jck mij bequaem te wesen tot de wapen, 1229
1230
En niet alleen tot lust van dans en spel geschapen;
Hoewel t' gemeen gerucht mij crachtich overstemt;
Om dat de volken, die'ck met oorloch heb getemt,
Onder mijn sacht gebiedt een lustich leven leyden,
Niet wulleps, soomen seyt, maer vrolijck en bescheyden. 1234
1235
Het ging ter werelt wel, dat yder Prins soo dee, 1235
Bestierende sijn volck in lust, in rust, in vree. 1231-1236
Des yders mont is vol van mijn geloofde werken,
Men eert mijn en aenbidt in swaergebouwde kerken,
Daer op veel outers wort met soeten reuck geviert, 1239
1240
Die stadelijcken sijn met cranskens versch verciert. 1240
Maer gene kerken ruim, hoe grof van timmeragien, 1241
En staen mij beter aen als lustige bosschagien,
Daer jck gemenelijck mij in vermeijen gae,
En dees boertige sleep vollicht mij stadich nae.
1245
Mijn docht, ick hoorden hier terstont een stemme clagen, 1245
Dies jck mij herwaerts liet van medelijden jagen.
Sacht, hoor ick geen gerucht? of eijndicht het gering? 1247
| | | |
Ayme, vervloeckte stont dat vrouwe mijn ontfing! 1248
Ayme, vervloeckte tijt dat jck oyt wert gebooren!
1250
Ach wreden hemel! Waerom heb jck niet verloren
Het leven alsoo haest, soo haest als jck aensach
Het ongeluckich licht van de bedroefde dach? 1252
Soo mij stont bovent hooft d'ellendichst aller staten. 1253
Dits Ariadne, die van Theseus is verlaten.
1255
Schoone bedroefde vrouw! het hart is dubbelt stael,
Dat geen beweging voelt van u verslagen tael; 1256
Immers jck voel mijn borst staet daer voor dubbelt open. 1257
Een soo bedroefde staet, helas! dat jck moet hopen,
Dat wolf, of wrede leeu hem haest ontfermen sal,
1260
Over mijn swaer ellend', en deerlijck ongeval,
En maken met mijn doot, een eijnt van duisent dooden,
Die ick gestadich lij, mijn quaet niet om versnooden 1262
Wacht op geen ander eijnt; de hooge rootsen steyl
Sijn meen jck al beweecht, maer geenssins Theseus seyl, 1264
1265
Dat luistert nae de wint, en luttel nae mijn clachten.
Ick voel mijn teer gemoet, en sachte geest becrachten 1266
Van medelijden sterck, mijn hart, en bloet dat treckt,
| | | |
Om haer te lossen wt d'ellende daers'in steckt. 1268
Ay schoon bedroefde vrouw!
1270
Venus die sorge draecht voor de getrouwe minne,
Aenschout mijn wrede druck met u blijgeestich ooch,
Aenschout eens wat jck lij, om dat jck alte hooch
U Godtheit heb geset. Of sijdij noch verbolgen 1272b-1273a
Op d'afcomst van de Son, geeft dat ick ingeswolgen 1274
1275
Werde van eenich beest, en laet mijn corte pijn,
Om mijn voorvaders sond', uwe genade zijn. 1276
Venus, Cupido, Bacchus, Ariadne, Corcyne, t'Gerucht
Geslist mijns gramschaps vlam, besadicht is mijn tooren; 1277
U clacht is door de lucht gedrongen mij ter ooren;
De Goden sijn beweecht, stilt u benaude crop, 1279
1280
U naeckt een waerder Lief, den hemel staet u op. 1280
Der goden Vader groot staet sellefs met verlangen, 1281
Met al het hemelsch hof, om vrolijck u t'ontfangen,
Nieu-nakende Godin. U lijden is geleen, 1283
Dat ghij onschuldich droecht, nu hebdij wtgestreen.
1285
Mijn onderdane zoon, door wien jck veel vermoge,
Alleen mijn groote cracht, waer is u nette boge? 1286
Grijpt een gewisse pijl, en in het harte schiet
Van Bacchus, wiens gemoet, en cloecke borst, ghij siet
| | | |
Bequaem om wonden, en soo morw door medelijen, 1289
1290
Dat tot de veeren toe de pijl daer in sal glijen. 1290
Mijn soone schiet u best, en wel te raken tracht. 1285-1291
Vrouw moeder, wat u lust werd' haestelijck volbracht.
Met dees' onsichtbaer pijl coom jck sijn brant verwecken, 1293
Ick gae mijn boge tot sijn punt toe innetrecken;
1295
Vrou moeder, siet dat treft. Die schoot die js gegaen.
Het geen dat stont te doen is op het best gedaen.
Ach, eedel wesen! ay manieren teer hoochaerdich! 1297
Ay overschoone siel den hogen hemel waerdich!
Ay eedel heusheit alt'onwaerdelijck geloont!
1300
Die noch u claere glans door droefheits nevel toont.
Ivooren aengesicht vol goddelijcke gaven,
Soo diep can droefheits damp u schoonheit niet begraven,
Of hare luister daer noch licht door henen dringt,
Die met verblendend licht mijn goddlijck hart bespringt.
1305
Mij deert u leet, het deert mijn, en jck brand van binnen,
Om u te stellen int getal van de Godinnen.
Nu Bacchus ghij en cunt kiesen geen waerder Lief,
Gaet en vertroost haer dan, int quaet, dat hem verhief 1308
Door haer bedroeft verlies, dat haer tot vreucht sal dijen. 1309
1310
Siet Bacchus, Ariadne', een Godt comt u bevrijen
Wt u benaude druck, en jammerlijck ellendt,
Droocht af u tranen, en vant schreijen maekt een endt,
| | | |
Verschoont u teere borst, verschoont u blonde vlechten, 1313
Verschoont u armen blanck, wilt van der aerden rechten 1314
1315
U afgesloofde leên; set op het hooft u croon,
Die jck sal maken tot een hemels teken schoon,
En u tot een Godin; van duchten op wilt houwen.
Een druckich mensch en can op geen geluck vertrouwen,
Als het hem schoon vertoocht, dit is sijn eigen plaech. 1319
1320
Ist moglijck dat de Goôn hebben gesien om laech,
Op mij bedroefde vrouw, beweecht met mededogen?
Ist mogelijck, dat jck met sterffelijcke oogen
Een hemelsch Godt aenschouw? Ach Bacchus groote Godt,
Sie jck u Godtheit selfs? of is mijn brein versot, 1324
1325
En speelt mijn in het hooft met vreemde fantasien, 1325
Door mijn verwonnen sin vant overige lijen? 1326
Ghij sijt het groote Godt, weijgert mij geen bijstant.
Reickt, Ariadne, mij u witte rechterhandt,
Sijt seker van mijn hulp, sijt seker vrouw van waerden,
1330
Dat sterffelijcke mensch noijt heeft geproeft, op aerden, 1330
Sulken verandering vant wanckelbaer geluck,
Als u verlossen comt wt u benaude druck.
Niet slechtelijck coom jck u vrijen van u rouwe; 1333
Maer kies' u tot mijn Lief, en eewich echte vrouwe, 1334
1335
Stelt u gemoet te vreên, en vroolijck op wilt staen. 1335
| | | |
Onsterffelijcke Godt laet jck u bidden aen.
Naulijx geloov' ick dit, al is het grote sonde,
Want eenen Godt en geeft geen logen wt sijn monde.
Het geen dat mij gebeurt, is immers genen droom?
1340
Gelooft volcomelijck jck sweer bij d'helsche stroom,
Dat jck u voor mijn vrouw sal eeuwelijcken eeren.
Dees uwe voester sal te rug, nae Creta keren,
Int nieugecomen schip dat gins aen anker leijt, 1343
En brengen daer de maer van u onsterflijckheit,
1345
Voor al u Vaders hof een schielijcke verblijding;
Indien het snel gerucht niet eerst en brengt de tijding.
Ghij sult onsterffelijck den Cristallijnen vloer 1347
Des hemels hooch betreen, daer jck u henen voer.
De snaere sijdij van den grootsten Godt hier boven. 1349
1350
Laet mij danckbaerelijck de groote Goden loven,
Die om mij dachten, als het minst was te vermoen.
Dat suldij tegenwoordich inden hemel doen. 1352
Ach salige Godin! geen ding sal u meer crencken.
Adieu gesegent paer. Wilt, Ariadne, dencken
1355
Om u heer Vaders rijck, en altijt jonstich sijn.
Dochter adieu, adieu. Lof soone van Juppijn.
| | | |
Als Ariadne sat en deed' haer droeve clachten 1357
Over het wreet vertreck van Theseus, diese siet 1358
Dat met sijn schip, en volck, meineedich van haer vliet,
1360
Die in vergeldings plaets haer trouwe Min belachten, 1360
Sij wenschten om de doot, mistroostich van gedachten,
Dat haer de geen die sij behouden had, verriet. 1362
Een Godt haer edel deucht niet onvergolden liet,
Troost wt den hemel quam, waen sijse minst verwachten. 1364
1365
Want Bacchus diese sach soo schoon, en soo bedroeft,
Door medelijden Mins beginsel heeft geproeft, 1366
Die door haer clare deucht gevoedt wert in sijn sinnen.
Hij coosse tot sijn vrouw, en als Godin verhief;
Om beter sij verloor een valsch en tijtlijck Lieff, 1369
1370
En creech een die haer mint, en eewich sal beminnen.
De grote Godt laet schieden, 1372
Van onbescheyden lieden, 1374
1375
Tot achterdeel te dieden 1375
| | | |
Het schijnbaer letsel ras,
Al eer sij recht bespieden, 1377
Oft schaed' of voordeel was.
Het geen dat dickwils schijnt 1379
1380
Den mensch te wesen tegen,
En had hij t niet vercregen
T' en ging hem niet te degen;
Des is het sotheit blent, 1384
Men moet met lijdsaemheit
Sijn tegenspoet verdragen,
Want dickwijls wt het leyt
En als de swaerste plagen
Ist dickwils goodts behagen, 1393
Datmen een wtcoomst vin. 1394
1395
Bij Godt ist geen manier,
Staech hoger te verheven, 1396
In hooge voorspoet leven;
Maer wel, die druckich sneven, 1399
1400
Op dat sijn hullep blij, 1400
| | | |
Soo lang den mensche, swack
Van siele voelt verheren,
Moet hij geen hoop ontberen,
Of hoopens reên al schort,
Want alle ding can keren,
Die noijt geluck bespeurde
In al sijn leven, maer 1413
Van kint, tot grisaert treurde,
1415
Dat noyt misschien gebeurde,
Noch was hij boos van moet, 1416
Indien hij sich versteurde, 1417
Want Godt die meent het goedt.
Van Ariadne scheijden; 1422
Maer alsse sat en schreijden, 1423
Viel op haer Bacchus sin, 1424
En maeckt' haer een Godin.
Doet overal verclaren 1428
| | | |
Sijn groote dochters prijs, 1429
En bidt, met grote schaeren,
Geknielt haer Godtheit an,
Voor nieu-gebouwd' altaren
Gevoert ter hoochster stede,
Die'r was te lijden, lede;
Dus Princen leeft in vrede,
1440
Vertrouwend' anders niet,
Dan, dat wat Godt oyt dede, 1441
Eind
|
*Voor het Eerste Deel, Zie Inleiding, Handelingsvoortgang 1.2.
1-4Invloed van Montaigne, Essais; Zie Veenstra Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
5Prins, vorst; di' 'er luttel op gaet passen, die er zich weinig om bekommert, er weinig om geeft.
7maer die, maar de hemel.
9t gelove sijner trouwen, het geloof in zijn trouw; Berl. sijnder trouwen.
20Sijn geijle vrouwen soon, zoon van zijn geile vrouw.
34passeert, te boven gaat, overtreft.
35onverwonnen, onovertroffen.
40slechste, geringste; bequaeme, geschikte.
33-42Invloed van Montaigne, Essais, Veenstra Invloeden, 57-74, Inleiding 2.1.2.
43Mogelijke invloed van Lipsius, Veenstra, Invloeden, 2.2.6.
dan, doch.
44Mogelijke invloed van Lipsius, Veenstra, Invloeden, 2.2.6.
voor te staen, te verdedigen.
45het gemene best, het nut van het algemeen; bejagen, trachten te verwerven.
47Deze twee regels vormen de hoofdzin van de zin van 43-48.
48Deze twee regels vormen de hoofdzin van de zin van 43-48.
52d'onbescheyden zee, de woeste zee.
54redens swaer, gewichtige redenen.
57groothartich, onversaagd, moedig.
61volgenoeging, voldoening.
64indien ik niet te vergeefs op uw rechter hand vertrouw; zo ik mij niet in uw kracht bedrieg (vs. 61-64 werden door Theseus' vader uitgesproken).
69ontbeijt, wacht; Berl. mij nader.
76gebruickt, geniet van (verscheiden spijs en dranken; het is expletief, overbodig, enigszins voorlopig lijdend voorwerp); altesaem, gezamelijk; al oft, als of het.
77toegerust, (goed) ingericht.
78bedancken van, dank zeggen voor.
85te houden voor, voor te leggen, mee te delen.
86d'aldervroomste, de allerdapperste; Berl. belieft.
87voor heen, vooruit; Berl. dus laet.
94voorstaen souden, behoorden te verdedigen.
98onteeren, met geringschatting spreken over.
99aengeboren wijck, geboorteland.
105heylig', heilzame; treffelijcke, voortreffelijke.
107oprecht, goed; bescheijden van verstant, met een gezond oordeel.
92-108Invloed van Montaigne, Essais; Veenstra Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
108lustich, heerlijk, aangenaam; vgl. lat. ubi bene, ibi patria.
113Berl. breede rechte straten.
114Berl. in allerhande; staten, standen.
121al kend'ick schoon, al kende ik ook.
117-125Invloed van Montaigne, Essais; Veenstra Invloeden 57-74; Inleiding 2.1.2.
126onvoorsien, ondoordacht.
131die haer can maken wijs, die hen kan overtuigen.
132voor te staen, te verdedigen, hun belangen voor te staan.
136dat hij betracht, waarnaar hij streeft.
137-140Voornaamste delen van de zinskonstruktie: om... te comen..., ist middel... te wesen...
140dat men wil, waarvoor men wil.
145voorsichticheit, wijsheid.
147door middels recht, door geoorloofde middelen.
150boosheits ommewech, de kronkelwegen van de slechtheid; Berl. de Goden.
153een prins is te bedanken, daar moet men een vorst dankbaar voor zijn.
154medecijn, geneesheer; den aelwarigen cranken, de knorrige, ontevreden zieke.
153-156Invloed van Montaigne Essais, Veenstra Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2. Ook is invloed mogelijk van Lipsius, Veenstra, Invloeden, 191, 192, 211.
156Berl. dit duechdelijck.
157hierom, slaat vooral op vs. 129-140; hierom verdriet het Aegeüs' zoon te recht.
158onaerdich, op een onbehoorlijke, schandelijke wijze.
161-164Mogelijke invloed van Lipsius, Veenstra, Invloeden, 201, 202.
164dewijl dat, enz., terwijl het volk bereid is hem te dienen.
165verstaet te sijn geboren, begrijpt dat hij geboren (zo hij een koningszoon is) of dat hij gekozen is.
129-168Zie Inleiding. 1.1.3.
Invloed van Montaigne, Essais, Veenstra Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
165-168Mogelijke invloed van Lipsius, Veenstra, Invloeden 200, 201.
169-170die gij seyden u wil te wesen dat men herwaerts soude leijden, en doen hem in u hof herbergen met gemack - klassieke konstruktie.
171en doen hem in u hof herbergen met gemack, en dat men hem in uw hof zijn intrek zou doen nemen en hem van het nodige zou voorzien.
172op mijn, van mij; Berl. doen ick.
175voorsichticheit, wijsheid; goede spoet, voorspoed.
180dit vers bevat een van de regieaanwijzingen in de tekst.
183oft ghij ons hier coomt bij, of gij hier bij ons komt.
194wij u ghehouden sijn, wij verplicht zijn u.
198Berl. de bedroefde stadt.
200dick, dikwijls; voor handen was, aangebroken was.
202mans, meervoud; grijs, grauwe, vale.
204rasend van verstant, waanzinnig.
209Berl. claaglijck; immers, toch.
211U en Juppijn zijn tegelijk aansprekingen en indirekte voorwerpen; Jupiter is de latijnse naam voor de opperste God; de eigenlijke griekse naam is Zeus.
212verneert, vernederd, bedroefd, gebukt gaande onder ellende.
213voor ging wenden, ging voorhouden, voor ogen hield.
217vrome deucht, dappere daden.
218gebreck van, gemis aan.
222oorlof, verlof om te vertrekken.
225vrome doot, heldendood.
223-226Dit is een onafhankelijke zin. Te brengen enz. en te winnen enz. zijn lijd. vw. bij ben besloten; het onderwerp ick moet uit de afhankelijke zin van vs. 222 gehaald worden. Typische 17e eeuwse syntaxis.
232Berl. vernaempt, en erboven: vermaert.
240Berl. van ons (eerst: van u).
242verbonden jongst, verschuldigde liefde.
246wt-voeren, tot een gelukkig einde brengen.
248nau, nauwelijks; rechtevoort, nu; Berl. senden.
249reden, woorden; de dubbele punt van 231 geldt blijkbaar voor vs. 232-248.
250te treden in eenen wijsen raet, wijselijk bij u zelf te overleggen en te vergunnen.
258u reden, uwe woorden; mij niet vertrouwen, niet van mij denken.
259Berl. hou; dat jck willens houw te lijf, dat ik willens in leven houd.
260oncuische wijf, de vrouw van Minos, Pasiphaë, heeft een onnatuurlijke omgang gehad met een overigens nogal wonderlijke stier; het monsterlijke kind hiervan is de Minotauros.
261Berl. veertien; jongelingen, jonge mensen.
263ick heb daer aen geen deel, ik krijg daar niets van.
269een bosen arts, een slechte arts.
271Berl. ter doot toe haet ick.
273om af te ijsen, ijselijk, gruwzaam.
275om beletten, om te beletten.
276soo snood bederref lijt, op zulk een schandelijke wijze omkomt.
278wel wilt overwegen, hoe sterk gij zijt in vergelijking met.
280aenslach hooch, gevaarlijke onderneming; Berl. groot (eerst hooch); reuckeloos, roekeloos.
281moedicheit, hartstocht, drift.
282onseker van haer macht, terwijl ze hun eigen kracht niet kenden.
286nae wil, volgens uw wil; van sin hoort bij verandren.
287Berl. des crijchs (eerst: strijts); isset.
288dewijl ghij meucht, nu gij nog kunt; Berl. moocht.
291maer bet, maar had beter gedaan te blijven.
292dan hoort bij bet in 291 (beter dan).
293hoe qualijck sou genoegen, hoe ontevreden zou zijn.
295slecht, laag; bloodt, vreesachtig.
303door 't water straf, door het onstuimige water.
306comt te spruiten, afstamt; Berl. schijnt te spr.
307nu dan ghij sijt gemoet, nu gij dan besloten zijt.
312wast op, wees moedig, wees sterk.
*Voor het Tweede Deel, Zie Inleiding, Handelingsvoortgang 1.2.
319cloeck, wees kloek, verstandig (in verband met het nevenschikkende en bandt).
320revelingen, hartstochtelijke gevoelens.
322t beginsel, het begin. daer, enz. zie vs. 320.
323sin, gemoed, hart, als zetel van het gevoel en de liefde.
330het opdoen, de verschijning van uw fiere gestalte.
333die, wie; die is indirekt vw.; soo rijpe reden is onderw.
336wast heeft een meervoudig onderwerp (330 opdoen, 335 deucht, liefde); bet. v. wassen: toenemen in macht: overweldigt mijn beroert verstant; beroert verstant, vgl. vs. 350: verwerde sinnen.
337wech soete sotternij. Dit sonnet is ook gedrukt in de Emblemata, Berl. aan de kant staat: sonnet; verreijsen, vertrekken, weggaan.
338sich t'eenemael vergeckt, geheel krankzinnig wordt.
339niet, niets; vaer, gevaer; steckt, steekt.
348vgl. Ariosto: L'amar senza speme é sogno et ciancia; zie Leendertz-Stoett, Gedichten van Hooft, Amsterdam 1899, Deel I, blz. 14 (bekijk ook het gedicht van Anacreon en de vertaling aldaar); beuseling, ijdelheid.
352grootvermogen, zeer machtige; Berl. grootvermogend'.
353onvoordacht, zonder er vooraf over gedacht te hebben, zo ineens, Berl. onverdacht, niet hoort bij beveelt.
358vrijen, bevrijden; aen gaet vaten, gaat betreden.
363niet met allen, niemendal, niets; soo vert, zo verre.
364schendich, schandelijk.
366grootdadich, verheven.
369spooren, de weg, het middel zoeken.
374vijnt, vindt; Berl. vint.
375oft hij schoon, of hij ook al.
384Die, antecedent is gebruicken (382).
390sijn verwe niet verschieten, van kleur niet veranderen, blozen.
392mijn sinnen sijn gekeert, ik ban van plan veranderd.
394die, d.i. de voester; helen, verbergen, geheim houden.
402Berl. mijn herte; onze tekst: mij 't harte.
415Berl. de schaemte stuer. In de uitgave van Leendertz-Stoet staat: der schaemten stuir. Wij vertalen stuir door: streng.
422kunt gij zo iets verwachten van zijn deugdzaamheid?
423eenvoudige, onnozele; bet, beter.
429voorsicht, het vooruitzien van de gevolgen die onze daden zullen hebben, het vermogen om verstandig te handelen.
430reden, meervoud; Sij slaat op reden.
435deur zal wegens het rijm wel door moeten zijn; of voor van 436 veur; of een mengvorm van deze twee.
436te comen voor, te voorkomen.
443Berl. Boven het Choor staat hier als wijze: Cupido geeft my raet; welich weelderig; boeten, bevredigen.
447teer, vertroeteld, bedorven.
451nae winssen, volgens zijn wens.
453Berl. des siet (aldus bij Leenderts-Stoett, zie ook 445).
458bedruckt, gedrukt, geduwd.
464onvoordacht, onbedacht; Berl. onverdacht.
465haer-geven, zich begeven.
443-470Zie Inleiding 1.1.4., 2.3.5.
471Vanaf 471 wordt de achtergrond van het Minotaurusverhaal verteld. Helios, de zonnegod, heeft Venus in haar overspel met Mars betrapt. Venus (ook de Kuisheid) neemt wraak door Pasiphaë, de dochter van Helios en de Okeanide Perse (Perseis) en de vrouw van Minos, onnatuurlijk verliefd te laten worden op een wonderlijke stier. Uit de verbintenis van deze twee wordt het monster Minotaurus, half mens half stier, geboren.
477wt sou drogen, zou inpeperen, zou betaald zetten; Berl. sou wt drogen.
480en meende, dat zij er ook door beledigd was.
482in aller veugen, in allen gevalle.
483Berl. een cuysche moet.
486een ander vuil te maken om zodoende zijn eigen vuilheid te verdedigen.
488de clare Sons geslacht, Pasiphaë was de dochter van de zonnegod.
490onmenschelijck bedacht, met een bedoeling die tegen de natuur ingaat.
492u wufte tong, uw ratelende, klappende tong; Berl. wufste tong.
493watter tot uwent thuis leijt, hoe het met u zelf gesteld is.
494dan zou het wel kunnen gebeuren, dat die van u het grootste woord had, op zeer bescheiden toon zou spreken.
495genoegen aen, tevreden zijn met.
499Berl. opschrift: Theseus gewapent; doet gemenen vlijt tot, u gelijkelijk toelegt op, u wijdt aan.
502genen clenen, niet kleine, zware.
504u mogentheit voor waer hielen, in uw macht geloofden.
506Berl. vant: sach is tussen haken geplaatst (aldus bij Leenderts-Stoett).
507Proserpina, godin der onderwereld; Berl. dickmaels in corten.
510bedreven lach, gelegen lag.
513gramschap ongetempt is aanspreking.
515uwe banden vliet, u niet bedwingt.
517gaet - an, val - aan; wtgelaten, losgelaten.
499-520aaba / bbcb / ccdc / ddcd / eefe / ff. De klausule doet rederijkerig aan, ook door haar gewrongen, geforceerde woordvolgorde. Tegelijk zit in de retoriek ook wel iets groots: de heros Theseus treedt naar zijn heldendaad. We zijn hier bij een klimax van de handeling. Voor 499-520, zie ook Inleiding 1.1.3.
527goeden raet, gezond verstand, overleg.
529u groot-achtbaerheit, uwe Hoogheid of een dergelijke titel.
530hoe coomdij, enz., hoe komt het dat gij zo vreest, dat ik zal sterven.
531wie seindt u mijn ontrent, wie zendt u tot mij.
534voordachtich, voorzichtig.
536gemoet, gezind, bereid.
537ick neme dat, ondersteld dat.
542krenken, vernietigen, doden.
555selsaem, vreemd, wonderlijk; Berl. seltsaem.
558jonst doen, vriendschap bewijzen.
559Berl. Er staat boven: opschrift. vernaemt, vermaard.
561moet, gemoed; aenslagen hooch omvaemt, grote aanvallen aanpakt.
562stemmen veel, vele stemmen; verclaren, uitbazuinen, verkondigen.
563Berl. Hier boven staat: Brieff; waert sake, indien; droecht - sorch, bezorgd waart.
564ongenoecht, verdriet, smart.
565met u ben te lijen, medelijden met u heb.
568onvoordacht, onverhoeds; wijt, ver; Berl. onverdacht; sijn in verwert.
570verheert, overheerd, overmeesterd.
571meer, herhaling van ‘meer’ uit vs. 566.
578hoewel t mij tegen is, hoewel het tegen mijn belang strijdt, in mijn nadeel is.
582wiens oorsaek dat dit is, wiens heeft als antecedent Minne, dit slaat terug op hoewel t mij tegen is, soo can ick niet verachten enz. - borgerij ( niet verachten is een litotes en betekent: heel hoog achten).
584heeft in, sluit in zich.
587indien uw edele deugd er niet was, zoudt gij u niet in gevaar begeven.
590heerelijck, manmoedig.
591costel offerhant, kostbare offeranden.
592d'overhant - van, de overwinning - op.
599vervolgen, volgen; Berl. henen.
600Berl. Hierna volgt Finis, als onderschrift, en daarna als bovenschrift Theseus.
608versoeckt van minnen, een liefdesaanzoek doet; Berl. in minnen ( van doorgehaald).
610dat haer betuicht, dat betuigt dat zij brandt; Berl. pampier.
613sorchvuldich, bezorgd, over mij bekommerd; sandt, zond; met wijsselijcke rede, uit een verstandige beweegreden; Berl. reden.
617wtgenomen, uitgelezen, uitnemende.
626en genoot noijt, genoot nooit; Berl. meerder eere.
630Vergelijk de Italiaanse zegswijze: un bel morir tuta la vita honora, Veenstra Invloeden 65.
*Voor het Derde Deel, Zie Inleiding, Handelingsvoortgang 1.2.
631welgeneicht, welgenegen, welgezind.
636verblinden, verduisteren.
637Achter en erbij te denken: gelijck een hoge roots (632). Dan: die zich niet bekreunt om de ruwheid van het weer.
645het verwoede dier vermetelijck, het verwoede, trotse dier.
632-646Let op de syntaktische konstruktie van deze homerische vergelijking: Gelijck een roots... blijft... valt... al eveneens soo ghinck het...
646wanneer, toen; te moet, tegemoet; ik heb de komma veranderd in een punt.
648crachtich van gewelt, groot van kracht.
651vruchtelose, onvruchtbare.
654Berl. heb hem nog met eenen.
655winst, het behaalde voordeel.
659lacht, lag het; vol wreetheit om aenschouwen, er zeer wreed uitziende; Berl. soo eyseleycken; vol woetheyts om t'aenschouwen.
661In Berl. alleen als opschrift Ariadne. Er staat bij: Op de voys: Cupido godt door oft: ghy suchten heet wt banghe borst ghedronghen.
666ontspringen, ontkomen.
687goedich, goedertieren.
688Berl. is voorts gebracht.
692den mensche met vier beenen, het Minotaurus-monster.
695tijdt opter ganck, maakt u op, trekt op; deze regel ontbreekt in Berl.
702voorsichtige, zorgdragende, zorgzame; ten waer, ware het niet dat (Zie A. Weijnen, Zeventiende-eeuwse taal, Zutphen 1965, par. 108; Mnl. Wdb. IV, 998).
703immers, steeds, d.w.z. gedurende mijn hele verblijf in het labyrint; als zij, d.w.z. de goden.
704De Goden zouden die eer niet krijgen, omdat Theseus zonder het koord van Ariadne niet uit het labyrint zou geraakt zijn en dus daar gestorven zou zijn.
707Berl. Als stem is opgegeven Psalm 24.
Voor 707, zie Inleiding 1.1. Ook Inleiding 2.1.2. voor invloed van Montaigne, Essais, Veenstra Invloeden 57-74.
712zich mooi voordoende, maar groeiende aan een zwakke struik.
714de schoone dach, de klare, volle dag.
715en weet hij, weet hij niet.
717Vergelijk Horatius, Od. III, XXIV, 29, 30, Veenstra Invloeden 12, 67, Inleiding 2.1.2.
718Vergelijk Horatius, Od. III, XXIV, 29, 30, Veenstra Invloeden 12, 67, Inleiding 2.1.2.
betogen, betrokken, bedekt.
720oprecht, juist, nauwkeurig.
728beroudent, berouwde 't.
729sijn schaed' ontsmeeckte, smeekte om hetgeen hem tot schade zou strekken.
719-730Invloed van Montaigne, Essais, Veenstra Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
730Vergelijk di faciles van Juvenalis' Satiren, Montaigne, Essais, Veenstra Invloeden, 68, 69, Inleiding 2.1.2.
733gewagen, vermelden, verkondigen.
737crijt, luid verkondigt.
738Berl. van den c. de h. splijt.
739besonde, door de zon beschenen, glansrijke.
741brave moort, kloeke verdelging.
742onthalen, inhalen, ontvangen.
751de dulle vrouw becoorich, de dolzinnige, bekoorbare, wellustige vrouw.
754baloorich, wild, uitgelaten; Berl. balhoorich.
756vint haer, ziet zich, bevindt zich.
759haer - veijnsen, veinzen.
760heeft gedurig de blik op hem gericht.
765het beginsel, het begin.
766verclenen, verminderen in aanzien en voorspoed; tegenspoed.
767Berl. d'onverdraech'lycke.
777dats meer, ja, wat meer zegt; Berl. mijnen dorst. De bouw van 769-778 is: eer enz. (769-777. Er volgen een aantal onmogelijkheden. De sterkste onmogelijkheid moeten we vinden in vs. 777.), eer enz. (778); lesschen, blussen. Ik laat dus in dit vers 777 sijnen staan en verander het niet volgens Berl. in mijnen. De betekenis moet zijn: mijn Min is zo heet dat het onmogelijk is de dorst ervan te lessen of te blussen, maar dat zou toch gebeuren, eer enz.
782sorch, bezorgdheid; neemt mij ten besten af, houd mij ten goede.
786van mij niet meer en hiel, zich niet meer om mij bekreunde.
797de leyde stacy, de droevige plechtigheid, optocht.
800ontsien, eerbied bewijzen.
801hant, macht; Berl. u vaders.
803nu moet, schep nu moed, wees nu dapper; of: nu moet 't, nu moet 't gebeuren; bestellen, beschikken, ervoor zorgen.
805passen, ervoor zorgen.
806becracht, overweldigd.
807er niet naar omziet wat anderen doen.
809Voor het Vierde Deel, Zie Inleiding, Handelingsvoortgang 1.2.
Ick schouw de werelt aen. Dit liedje heeft blijkbaar nogal opgang gemaakt. Aan het liedboek van Hans Mathijsz te Amsterdam: Den Nieuwen Lusthof is het Bruylofts Bancket toegevoegd. In de 1e druk van 1602 is het niet te vinden, maar in de 2e die zonder jaartal is, staat ons liedje in het Bruylofts Bancket. De 3e druk is van 1607. De jaartallen van de uitgaven zijn belangrijk om de schrijfdatum van de Th. en Ar. nader te bepalen (de eerste uitgave is pas van 1614). In het Br. Bancket staat als stem: Het was een jongher helt ofte Mijn siel maekt groot den Heer. (Zie: Leenderts-Stoett, gedichten van Hooft, Inleiding XV). Berl. Aegle, een veltgodin singt een Liedeken.
815Br. Bancket, ontbreekt.
820in allen, in alle dingen.
829bedijt, gedijt, groeit.
831wat dat mijn ontmoet, wat mij ook gebeure, het baat mij nooit.
835wufte, dartele; Br. Bancket, woeste.
836Br. Bancket, ghebloemt.
839heb de loop, worde nagelopen; Br. Bancket, krijcht de loop.
840over hoop, bij menigte.
843verkuist met, gediend van, ingenomen met.
846honger, liefdedrift; plechtigh, zoals het gewoon is.
848Br. Bancket, tseewaerts.
851Vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 571b, 572a, zie Veenstra, Invloeden, 170.
855naere, donkere, droeve.
861u tegenwoordig wesen, uwe tegenwoordigheid.
867mijns ghedachtenis, de gedachtenis aan mij; soo verdt, zo ver.
869mijn onghelijck ist u, het onrecht dat mij wordt aangedaan is het uwe; zie vs. 873; Berl. ist t'uw. In vs. 870, 875, 1049, 1081 wordt Ariadne een sterfelijke vrouwe genoemd. Hooft weet niet dat ook zij eigenlijk een godin, een veldgodin, een vruchtbaarheidsgodin is.
877Vergelijk deze en de volgende verzen met Seneca's Medea vs. 740-844 en Hercules Oetaeus, vs. 454-464, 877-976 en 1049-1068. Zie Inleiding 2.3.4. Voor 877-899 vergelijk Seneca, Medea, 752-769 en Seneca, Hercules Oetaeus, 454-462 (Worp, Seneca, blz. 99, 100). Veenstra, Invloeden, blz. 170, 171 verwijst naar Lucanus, Pharsalia VI, 496b-471a. Voor 891, vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 472b-473a. Voor 897, vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 462b. Vanaf 877-899 staat 4 maal een ‘indien ick...-konstruktie. De eerste, 877-880, behoort bij 876. De volgende drie horen bij ‘sal ick...’ van 899. Bij alle indiens moet men letten op de woordgroep heb doen + hoofdwerkwoord (behalve 891).
884versocht, bezocht, als de zon in het teken van de leeuw stond, in gedeeltes van juli en augustus.
885als hij nae den ram, in maart en april; Berl. sijn waegen toe ging stieren.
886vercieren, (heb doen) versieren.
887ijsselijck, schrikwekkend.
889haer te roeren, zich te bewegen.
902zoals nu zijn liefde voor mij doet (nl. sijn hart crenken), die hij (immers) uit zijn bewustzijn moet bannen (nl. wegens de liefde voor Ariadne. Bij de ontmoeting met Ariadne is nergens iets gebleken van de liefde van Theseus voor Aegle. Dit is een zwak punt in de intrige).
903roeste, roestige; straffe, strenge.
905drievuldig' Hecate, een tovergodin, die veelal op driesprongen met drie hoofden of drie lichamen werd afgebeeld.
911nae de manier, zoals het behoort; versaet, verzadigd.
912mijn opstel, mijn plan, mijn voornemen.
913Coninck wreet, Hades of Pluto, de god der onderwereld.
914met straffe doet bedielen, zijn straf doet toedelen.
917raserijen, wraakgodinnen, de Erinnyen: Megaera, Tisiphone en Alecto.
919steurt u, maakt u er niet boos over.
925Vergelijk Seneca, Medea 731.
926eeners lever, de lever van iemand.
931Vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 551b-553, Veenstra, Invloeden, blz. 171.
932op sijn meeste lust, toen hij er met de grootste graagte aan kloof; ontjaeght, ontrukt.
Vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 551b-553, Veenstra, Invloeden, blz. 171.
933Stryx, een nachtuil, een spookvogel, die, volgens de sprookjes der ouden, de kinderen het bloed uitzoog; harpij.
934gestroijt, verloren; naere, onheilvolle.
937Vergelijk Seneca, Medea, 752 en 753. (Worp, Seneca, blz. 101).
938Vergelijk Seneca, Medea, 752 en 753. (Worp, Seneca, blz. 101).
942Berl. sullen over ende.
943vrouw, meesteres, nl. Persephone.
940-944Vergelijk Lucanus, Pharsalia VI, 744b-750, Veenstra, Invloeden, blz. 171.
945druckige, vol druk, vol onheil.
947Vergelijk Seneca, Thyestes, vs. 1 (Worp, Seneca, blz. 101).
948aVergelijk Seneca, Thyestes, vs. 1 (Worp, Seneca, blz. 101).
949laten, verlaten; droeve, donkere.
954maeckt, doet; ik begeer van u te weten te komen wat hij nu doet.
958sonder haer Vaders raet, zonder haar vader te raadplegen, te vragen; Berl. haers.
959sijn best, zo snel hij kan.
962verversschen, verfrissen, laten uitrusten.
963mijn oorlof, verlof om heen te gaan.
965naere, donkere; betogen, overtrokken, bedekt.
971sich verbaes, ontstelle, ontroere.
972onverduldich, als iemand, die zijn smart niet kan dragen.
982overbrachte, doorbracht.
985vertoochde, vertoonde.
988overhangende, dreigend.
995velt, doet vallen; overdadich, hovaardige.
998slechte, geringe, eenvoudige.
1003hoge moet, hoogmoed; en sal verblenden, moet verblinden.
1006stadich, voortdurend.
1008onvoorsicht, zorgeloosheid.
1011t gemoet verneren, neerslachtig, moedeloos doen worden.
1014besuiren, doorworstelen.
1016t' oneffen annetast, te ruw aangrijpt.
1027wagen, dreunen, schudden.
1030haer vercloecken, spannen zich in.
1035met jonste van, begunstigd door de wind, die hun dient.
1036Thetis is een zeegodin, dochter van Nereus en Doris, gehuwd met Peleus, moeder van Achilles; woest, uitgestrekt.
1038ieder moge zich mannelijk gedragen.
1039Berl. top te trecken.
1045bespien, nu men zien in het ongeluk ziet (let op de diskongruentie van men bespien).
1046wandren, wandelen, leven.
977-1048Invloed van Montaigne, Essais, Veenstra, Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
1048en houden het voor een geneesdrank, die tot voordeel kan strekken.
*Opschrift Berl. A. in gedaente van Aegle. Th. slaapt.
1052onwaerdelijck, smadelijk.
1057Berl. vreemde landen.
1058Berl. e.n.w. vrou; schanden.
1061de geen die, de beloften die.
1068aan de kant staat: gaet binnen Alecto. Her zal u berouwen, maar, als dat berouw komt, zal het u te laat berouwen.
1072Berl. creteense m.m. oyt v.s.
1074verwecken, wakker worden, opvlammen.
1076huif, haarband, wrong; beniert, in orde brengt, opmaakt.
1077niet met allen, geenszins.
1081onwaerdich, verachtelijk.
1082oneerlijck, trouweloos; onaerdich, ontaard.
1085op een cort te vinnen, spoedig op te sporen, te vinden.
1087voor heen, vooruit, weg.
1089mijn best, zo spoedig mogelijk; laten, verlaten; Berl. dees vrouwe.
1090met haer, met zichzelf.
1091jammerlijck gebaer, met ellendig misbaar ( met uit vs. 1090).
1092beter ellendich haer, het is beter dat zij in tegenspoed rampzalig zij dan ik. Zie Inleiding 2.3.3.
*Voor het Vijfde Deel, Zie Inleiding, Handelingsvoortgang 1.2.
1098laetse, verlaat haar.
1099port, aanspoort, noopt.
1100op een cort, spoedig, vlug.
1102u antwoort, antwoord van uw kant; wat swaerder plage, welk een zware ramp.
1111De bewoording van Ariadnes ellende is van hoog gehalte, in schrille tegenstelling met de prullerige tekst van Theseus, 1069-1092; 1111-1179.
Zie ook Inleiding 1.1.4.
1113vaten, aanwezig zijn (zo opgevat is vaten een nevenvorm van vatten. Vaten kan ook betekenen: in een vat doen); Berl. soo groot'.
1116aan wie hij, wegens de gunst die zij hem bewezen had, grote verplichting had.
1119Vergelijk Catullus 64, 132 en 133. Inleiding 2.1.1.
Vergelijk ook Ovidius, Artis Amat. 1,536.
1120Vergelijk Ovidius, Heroides X, 35, Inleiding 2.1.1.
1126b-1127aVergelijk Catullus 64, 154, Inleiding 2.1.1.
1130opgetogen, omhoog gehaald.
Vergelijk Ovidius, Heroides X, 35, 36, 149. Inleiding 2.1.1.
1131Vergelijk Ovidius, Heroides X, 35, 36, 149. Inleiding 2.1.1.
verschoont u ingebogen mast, behandel met zachtheid uw mast die kromgebogen staat (door de harde wind).
1132Vergelijk Ovidius, Heroides X, 36. 1132-1134. Vergelijk Ariosto, Orlando Furioso X, st. 25, reg. 4-6, Inleiding 2.1.1.
1134Ghij voert mijn siel, je voert mijn ziel al mee.
1135Berl. de trouwe. Vergelijk Ovidius, Artis Amat. 1, 536, Inleiding 2.1.1.
1137t' onthouwen, nooit te zullen vergeten; Berl. swoert te houwen.
1140dits mijn getuich, zij (de zon) is mijn getuige.
1141u best, zo snel gij kunt.
1143wiens hoocheit, bij wier hoogheid.
1144bet, beter; slechte, geringe.
1145dat zij rampsalich schennen, dat zij u ten verderve mogen voeren; Berl. schenden.
1149-1150Vergelijk Ariosto, Orlando Furioso X, st. 26 reg. 1-4.
1150in u seilen voor te jagen, in het voortjagen van uw zeilen.
1152ontset, verlossing van de benauwdheid.
1153Vergelijk Ovidius, Heroides X, 82-86, Inleiding 2.1.1.
1156Berl. in dees verbolgen zee.
1157haest dat, wellicht dat.
1158Zie ook 1164-1165, 1179, Vergelijk Ariosto, L'Orlando Furioso X, st. 26, reg. 5 en 6, Inleiding 2.1.1.
1164bedeest, bang; Berl. bevreest (dat boven bedeest is geschreven).
1167jndien ghij u verschoont, als gij u zelf niet doodt (eigenlijk: ontziet, vrijstelt, met zachtheid behandelt).
1168Berl. mensch en woont.
1170-1174Vergelijk Ovidius, Heroides X, 119-120, Ariosto, L'Orlando Furioso X, st. 28, reg. 5-8 Inleiding 2.1.1.
1172-1175Vergelijk Ovidius, Heroides X, 82-86, Inleiding 2.1.1.
1180baert, stelt u aan, maak misbaar.
1185blijckelijck werden, blijken.
1187Invloed van Montaigne. Essais, Veenstra, Invloeden, 57-74, Inleiding 2.1.2.
1189annevaten, aanvangen.
1196dat is ongesien, daar heb ik geen kijk op.
1197ten is niet lang geleden, gij behoeft niet lang meer te lijden.
1199Denkt u dat het zo onmogelijk is (zo nog nooit gezien) dat u enz.
1201lichten, opnemen, medenemen.
1203nae Griecken, naar Griekenland.
1204versmaeden, verachten.
1205onverdacht, onbedacht.
1202-1206genomen, onderstel eens; vgl. Ovidius, Heroid. X, vs. 63-70. Inleiding 2.1.1.
1210beweechlijck, ontroerend.
1214onthalen, vriendschappelijk ontvangen.
1215-1220Vergelijk Ovidius, Heroides X, 56-58, Ariosto, L'Orlando Furioso X, st. 27, reg. 3-6, Inleiding 2.1.1.
1222grootdadich, krachtdadig. Bacchus (Dionysos) werd ook beschouwd als een groot veldheer, vooral als bestrijder van de giganten. Daarbij behoort ook al een veldtocht in de Oriënt. Dat hij zelfs Indië veroverde, wordt pas in de mythe binnengebracht nadat Alexander de Grote naar Indië was getrokken. Blijkbaar zagen de Grieken in Alexander de opnieuw onder de mensen verschenen triomfator Dionysos. (Pauly-Wissowa, Real-Encycl. enz. V, Stuttgart 1905, s.v. Dionysos, 1039, 1040).
1224dranck, dronk; Berl. doent. enckel.
1227verwaenden, vermetele, overmoedige; dwong, bedwong.
1234wulleps, dartel, brooddronken; bescheyden, verstandig.
1235dat yder Prins, als ieder vorst.
1239geviert, gebrand, geofferd.
1240stadelijcken, steeds.
1241gene heeft ontkennende betekenis (niet de kerken bevallen hem zo zeer, maar meer de lustige bosschages); grof, groot; Berl. groot van timm.
1247gering, spoedig, ineens.
1248Ar. heeft B. nog niet opgemerkt en vervolgt haar treurige ontboezemingen. Pas in 1310 richt B. zich rechtstreeks tot Ar., die dan in 1318 hem toespreekt; mijn, mij; Berl. vervloeckte tijt d.v. mij.
1252Berl. den bedroefden.
1253soo, indien; 1253 is een voorwaardelijke bepaling bij waarom heb jck niet verloren het leven (1250).
1256verslagen, wanhopige.
1262niet om versnooden; typisch 17e-eeuwse konstruktie: ontkenning+om+in+infinitief met prefix ver-, met de betekenis van een superlatief: dat niet minder kan worden, dat eindeloos groot zal blijven. ( versnoden, verminderen). Zie A. Weijnen, Zeventiende-eeuwse taal, Zutphen 1965, § 90.
1266becrachten, overmeesteren.
1268lossen, verlossen; steckt, steekt.
1272b-1273aOmdat ik aan de Liefde een al te grote plaats heb gegeven.
1274afkomst, nakomeling; zie de noot bij vs. 471.
1276Berl. mijn voorvaders (aldus in Leenderts-Stoett).
1279beweecht, bewogen, geroerd.
1283nieu-nakende Godin, die als een nieuwe Godin de hemel nadert.
1286alleen mijn groote cracht, gij die alleen mijn grote macht zijt.
1289bequaem om wonden, geschikt om te wonden; morw, murw, week; Berl. medelijden.
1285-1291Vergelijk Seneca, Hercules Oetaeus, 541-549 (Worp, Seneca, blz. 102).
1297hoochaerdich, van edele aard.
1308dat hem verhief, dat ontstond.
1313Berl. u teere vlechten; verschonen, schoon maken, mooi maken, versieren, met zachtheid behandelen (zij lag schreiend en met verwarde haren in het zand).
1325fantasien, inbeeldingen.
1326wegens mijn door het nog overgebleven lijden overmeesterd verstand; omdat mijn verstand nog overmeesterd (verbijsterd) is door het nog niet geheel verdwenen lijden.
1330geproeft, gesmaakt, ondervonden.
1333slechtelijck, slechts; vrijen enz. verlossen van uw smart.
1334echte vrouw, wettige, door huwelijk verbonden vrouw.
1335stelt u gemoet te vreên, stil uw smart.
1343nieugecomen, pas aangekomen.
1347den cristallijnen vloer. Hooft stelt zich, volgens het stelsel van Ptolemaeus, het heelal voor als bestaande uit in elkander sluitende concentrische bollen, die zich om een gemeenschappelijke as wentelen. De binnenste is die der aarde, daarop volgen die der zeven planeten, dan het firmament, waarin de vaste sterren zich bevinden, daarna de kristallijnen sfeer, en eindelijk het Empyreum, de woonplaats van het Opperwezen.
1349snaere, schoondochter; Bacchus was de zoon van Zeus en Semele.
1352tegenwoordich, straks, zo aanstonds.
1357Dit sonnet, waarbij een emblema was getekend en dat opgedragen was aan Julietta, staat ook in Deel I, blz. 12 van Leendertz-Stoett, Gedichten van P.C. Hoooft, Amsterdam 1899, met de titel: Op d'Historie van Ariadne, die van Theseus verlaten sijnde, van Bacchus tot vrouwe, gecosen wert. Zie ook W.A.P. Smit, Hoofts ‘Ariadne’ en Julietta, N.Tg. 40, 97-100. Zie Inleiding 2.3.6.; sat en deed enz., zat te klagen.
1358diese siet dat enz. let op syntaktische konstruktie.
1360die in plaats van een tegenprestatie te verrichten voor haar trouwe liefde deze liefde bespotte.
1362verriet, ontrouw werd.
1364waen sijse minst verwachten, vanwaar zij die het minst verwachtte; Berl. doen sijse.
1366beginsel, begin, het ontwaken der liefde; geproeft, ondervonden.
1369om beter, om een beter lief (te krijgen).
1371Choor, Berl. op de wyse: Cupido geeft mij raet; om beter, wegens iets beters, zie ook Invloeden 1.1.
1372schieden, geschieden.
1374onbescheyden, onverstandige.
1375tot achterdeel te dieden, als nadeel te beschouwen.
1379het geen dat enz. de mens bevindt dikwijls naderhand, dat, indien hij niet verkregen had wat hem tegenspoed scheen aan te brengen, het hem (nu) niet (zo) voorspoedig zou gaan.
1384blent, blind; Berl. dies is.
1385t' overwegen, te oordelen over.
1394vin, vinde; Berl. wtcompst.
1399die druckich sneven, die in druk terneergeslagen leven.
1403-1410Zolang de mens, nog niet goed kunnende onderscheiden wat nuttig voor hem is, voelt dat de zware last van het lichaam ten onder gaat door zijn zielelijden moet hij nooit alle hoop laten varen, ook al is er geen reden om te hopen, want alles kan hier ter wereld spoedig veranderen.
1416noch, nochtans; boos van moet, slecht, zondig van gemoed.
1417sich versteurde, zich boos maakte (! eenvoudige oplossing).
1423sat en schreijden, zat te schreien.
1428verclaren, bekend maken, verkondigen.
1441Berl. al wat (eerst: dat wat).
1371-1442Invloed van Montaigne, Essais, Veenstra, Invloeden 57-74, Inleiding 2.1.2.
1442Berl. Hierna volgt als onderschrift Finis en de ondertekening verana cant. Deze ondertekening kan ook van belang zijn voor de schrijfdatum.
|
|
vorige
