Joost van den Vondel, De werken van Vondel. Deel 1. 1605-1620 · dbnl

DBNL

De werken van Vondel. Deel 1. 1605-1620

auteur: Joost van den Vondel

editeur: Leo Simons, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn, H.W.E. Moller en J.F.M. Sterck

bron: J.F.M. Sterck, H.W.E. Moller, C.R. de Klerk, B.H. Molkenboer, J. Prinsen J.Lzn. en L. Simons (eds), De werken van Vondel. Eerste deel 1605-1620. De Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1927

doorzoek de hele tekst

© 2003 dbnl

DBNL vignet



[p. 768]
tekstkritische noten

[Gedichten]aant.aant.aant. Jaerzang*** Na de wijse: Van den ix. Psalm. Davids. Heer, ick wil u uyt s'herten gront. Nu segt het Oude jaer adieu,1 Want 'tis in Christo alles Nieu De strenghe Moyses derft sijn klaerheyt,3 Hier schijnt ghenad' en enckel waerheyt.4 2 5 'Tis nu de dach der salicheyt, Die God sijn volck heeft toegheseyt, 'Tjaer der verlossing is ghekomen, Feesteert, en juycht ghy Christen vromen.5-8
[p. 769]
3 Men predickt en basuynt al om, 10 Het troostrijck Euangelium:10 Der sonden duystren zielen-kercker, Is overweldicht van een stercker.12 4 Des herten ooren open sluyt, En gaet het rijck des duyvels uyt: 15 Treckt uyt (wie lust te zijn ontbonden)15 Den rock des vleeschs en't juck der sonden.16 5 Want siet, in Christo gelt ghewis,17 Noch voor-huyt noch besnijdenis: Maer een vernieut gemoet waerachtich,19 20 En sterck gheloof door liefde krachtich. 6 Besnijt dan 'tvleesch niet, maer u hert,21 En een verborghen Iode wert, Den gheest kiest voor de doode letter:23 En leeft hoe lancks hoe onbesmetter.24 7 25 Hier toe Gods eengheboren Soon, V streckt een levendich patroon,25-26 Hierom heeft Christus vroech gheleden, En is op d'achtste dach besneden.	TEKSTKRITIEK: Tietel: Jaerzang, naar J.v. Vondels Poëzy van 1650; dit opschrift staat niet boven de tekst van 1618. - vs. 15 Treckt uyt (wie...., de oude uitgave heeft Treckt (uyt wie.... Van 1618. Afgedrukt naar HET BOECK DER GESANGEN. Inhoudende Alle de Psalmen / Lof-sanghen ende Geestelijcke Lieden..... Mitsgaders: De belijdenisse des Christelijcken Gheloofs. Tot Hoorn, Ghedruckt by Ian Iochimsz. Byvanck / woonende op't Noort / in't blau Lam van Haerlem. Anno 1618. - Dit is de algemene tietel van 't bekende liedboek der Doopsgezinden, dat uit vier afdelingen bestaat, die telkens weer 'n tietelblad hebben. Dit lied van Vondel en de twee Pinxterzangen* staan in de derde afdeling: GHEESTELIJCKE LIEDEN: Om in de vergaderinge der Gheloovighen / tot aenroepinghe Godes / ende haerder eyghen stichtinghe ghesonghen te werden. - 't Drukkersadres is als op de algemene tietel. Vondels lied staat op blad Dij voorkant. Er boven staat: Dat eerste Liedt. De gheloovighen vermanen haer selven in desen liede / om met den inganck des nieuwen tijts / een nieu leven in der Godsalicheyt aen te vangen / ende in te treden / is der halven bequaem om op Nieu-jaers dach gesongen te worden. *Dit lied is duidelik 'n Kerstlied op de Besnijdenis des Heren; met de gedachte aan 't nieuwe jaar, de nieuwe genadetijd, die Kristus gebracht heeft; zoals bijv. in middeleeuwse Kerstliederen: ‘Wij wachten 't nieuwe jaar’, en tegelijk met gedachte aan 't nieuwe burgerlik jaar. 1adieu: spreek uit: adiew* (zie blz. 512 op vs. 40). 3Moyses: spreek uit: Mooizes, mogelik Mozes (zie voor oy = oo, blz. 676 op r. 3-4); hier is wel de uitspraak ooi bedoeld, omdat de naam in 't oorspronkelik Moyses, drielettergrepig is; de eerste, maar gewijzigde, uitgaaf die we van Vondel zelf kennen, 1650, heeft Moses. De hele regel betekent: de strenge wet, de godsdienst van Mozes wordt verduisterd, verdwijnt. 4schijnt: straalt, schittert; ghenad' en enckel waerheyt: genade en enkel werkelikheid (niet meer de voorafbeelding); enkel de werkelikheid van de genade (zie voor de tegenstelling met Mozes' wet, de aant. op vs. 21). 5-8Letterlik van 2 Kor. 6, 2, ‘nu is 't de dag van 't heil’, met verwijzing naar Isaïas 49, 8: ‘God zegt: op de aangename tijd en op de dag van 't heil help ik u’; de dag van 't heil is ‘de tijd van de verlossing.’ - 7 'Tjaer: de tijd. - 8 Feesteert: viert feest. 10Euangelium: spreek uit: Evangeliom (zie blz 263 op vs. 48). 12overweldicht: verbroken. 15wie lust: wie verlangt (lust hier nog wel onpersoonlik: aan wie lust; wie zonder n heel gewoon toen, zoals in 't middeleeuws; maar lust kan ook persoonlik zijn, lusten: verlangen). 16Den rock des vleeschs uittrekken is eigenlik: sterven; hier: de werken van 't vlees afleggen. 17Deze hele stroof is ontleend aan Sint Pauwel's brief aan de Galaten, hfst. 5, vs. 6. De stroof betekent: in de vereniging met Kristus is de besnijdenis van de voorhuid d.i. iets uiterliks, van geen betekenis; maar alleen 'n geloof dat sterk is, werkzaam is door de liefde, heeft waarde. 19Een wezenlik vernieuwde geest; tot 'n nieuw geestelik leven gekomen. 21Deze stroof is ontleend aan Sint Pauwel's brief aan de Romeinen, hfst. 2, vs. 29. De stroof betekent: Niet de besnijdenis van 't lichaam, maar de besnijdenis, de bedwinging van 't hart, is van waarde; 'n ware Jood d.i. 'n ware dienaar Gods is hij die 't is naar 't inwendige (verborghen Iode); 'n besnijdenis dus in de geest (in 't inwendige) niet naar de letter (naar 't uitwendige). 23de doode letter: naar 2 Kor. 3, 6: de letter, de geschreven oude Wet gaf alleen de kennis, niet, zoals de nieuwe Wet van Kristus, de geest d.i. de bovennatuurlike hulp; (‘de letter doodt’) de oude Wet zelf gaf aanleiding tot overtreding, tot de geestelike dood van de ziel. 24hoe lancks: hoe langer (lancks: langer, zie blz. 489 op vs. 296). 25-26Hier toe: d.i. om geestelik en onbesmet te leven, is Kristus 't levende voorbeeld ('t ‘levendich patroon’).